Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 1418 9352990 9346667 2026-04-15T12:55:19Z Sj1mor 12103 9352990 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=la moderna lando Ganao|la Ganaa Imperio (ĉ. 790–1076), nordokcidente de moderna Ganao|Ganaa imperio}} {{Geokesto | lando <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Ganao | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = [[Prezidenta respubliko]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = LocationGhana.png | dosiero_priskribo = Situo de Ganao | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-Ganao.svg | flago_noto = La [[flago de Ganao]] | blazono =Coat_of_arms_of_Ghana.svg | blazono_noto = La [[blazono de Ganao]] <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Republic of Ghana | moto = | kromnomo = | himno = ''God Bless Our Homeland Ghana'' | himno_dosiero = <!-- *** Lando ktp. *** --> | regiono_tipo = Membreco | regiono_faldo = 1 | regiono = Unuiĝintaj Nacioj | regiono1 = | regiono2 = | regiono3 = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Afriko | limo = Burkino | limo1 = Togolando | limo2 = Ebur-Bordo | limo_faldo = 1 | parto_faldo = 1 | parto_tipo = | parto = | ĉefurbo = Akrao | urbo = | urbo1 = | urbo2 = | urbo_faldo = 1 | urbo_tipo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | memorindaĵo3 = | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = | konstruaĵo1 = | konstruaĵo2 = | konstruaĵo3 = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = faldo | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = | rivero5 = | rivero6 = | rivero7 = | rivero8 = | rivero9 = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = | montaro_faldo = 1 | montaro = | montaro1 = | montaro2 = | montaro3 = | orogenezo = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = | ĉefurbo_lat_m = | ĉefurbo_lat_s = | ĉefurbo_lat_NS = | ĉefurbo_long_d = | ĉefurbo_long_m = | ĉefurbo_long_s = | ĉefurbo_long_EW = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = 880 | plej_alta = Mount Afadjato | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 238537 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 6-a de marto 1957 | establita_tipo = sendependiĝo de [[Britio]] | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = [[Nana Akufo-Addo]] | ĉefulo_tipo = Prezidanto | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = [[Mahamudu Bawumia]] | ĉefulo1_tipo = Vicprezidanto | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[UTC+0]] | horzono_DST = | areo_kodo = +233 | areo_kodo_tipo = | kodo = 288 GHA GH | kodo_tipo = ISO 3166-1 | kodo1 = GH | kodo1_tipo = Aŭtokodo | kodo2 = [[.gh]] | kodo2_tipo = [[Domajna nomo|Interreta domajno]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[ganaa cedio]] | libera_tipo = [[Valuto|Monunuo]] | libera1 = [[angla lingvo|angla]] | libera1_tipo = Lingvo | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | portalo = <!-- *** Notoj *** --> | notoj = [[Ganaa Esperanto-Movado]] }} '''Ganao'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Ganao_kd Ganao] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> estas [[prezidanta respubliko]] ŝtato en Okcidenta [[Afriko]]. Esperantlingva nomo de la ŝtato de 1821 ĝis 1957 estis [[Ora Marbordo (kronkolonio)|Ora Marbordo, foje ankaŭ nomita simple Ora Bordo]], kiam la regiono estis [[britio|brita]] [[kronkolonio]], kaj oficiala nomo ekde la 6-a de marto 1957 estas Ganaa Respubliko.<ref name="etimologio"/> Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la ŝtato vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĉefaj [[eksporto|eksportaj produktoj]] estas [[kakao]], [[kafo]], [[oro]], [[diamanto]], [[mangano]] kaj [[baŭksito]]. La pokapa [[Malneta enlanda produkto]] (MEP) laŭ la stato de aprilo 2023 estis 2024 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230424111015/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=652,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDN,GGXWDN_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD,&sy=2021&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 pokapa Malneta enlanda produkto (MEP) laŭ la stato de aprilo 2023 en datumbazo de la] [[Internacia Monunua Fonduso]]</ref> La najbaraj landoj estas norde Burkina Faso, oriente Togo kaj okcidente Eburbordo. Sude estas suda Atlantiko. == Nomo kaj etimologio == La vorto ''Ganao'' signifas "Batalantan Reĝon" kaj ĝi estis la titolo akordita al la reĝoj de la mezepoka okcident-afrika [[Ganaa imperio|Ganaa Imperio]], kvankam ĉi tiu imperio estis cetere multe pli norda ol la nuntempa lando de Ganao.<ref name="etimologio"/> La noma "Ganao" estis la fonto de la nomo "Gvineo", uzita por aludi al la okcidentafrika marbordo ekster la Respubliko de Ganao (kiel en [[Gvinea Golfo|Golfo de Gvineo]]). ''Ganao'' estis adoptita kiel la laŭleĝa nomo por la teritorio antaŭe konata kiel Ora Marbordo kombinita kun [[brita Togolando]] ĉe la deklaro de sendependeco kaj memstareco je la 6-a de marto 1957.<ref name="etimologio">{{Citaĵo el la reto|titolo=Etymology of Ghana - Etimologio de Ganao|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Ghana|eldoninto=Douglas Harper|alirmonatotago=[[12-an de majo]]|alirjaro=[[2012]]}}</ref> == Historio == <!-- {{Ĉefartikolo|Historio de Ganao}} ĝis nun ne ekzistas --> [[Dosiero:Akan face.jpg|eta|331x331px|16- ĝis 17-jarcenta [[Akanoj|akana]] statuo, [[Metropolita Muzeo de Arto]].]] === Antaŭ sendependiĝo === Estas arkeologiaj indikoj montrantaj ke homoj vivis en hodiaŭa Ganao je la [[Bronzepoko|Bronza Aĝo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ghanamuseums.org/archaeo-sites-others.php|titolo=Ghana Museums & Monuments Board - Ganaaj Oficejo pri Muzeoj & Monumentoj|eldoninto=Retejo ''ghanamuseums.org''|alirmonatotago=[[15-an de februaro]]|alirjaro=[[2012]]|alirdato=2013-07-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111227031020/http://www.ghanamuseums.org/archaeo-sites-others.php|arkivdato=2011-12-27}}</ref> Tamen, ĝis la 11-a jarcento, la plimulto de areo de moderna Ganao estis plejparte neloĝata.<ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoro= Kwamina B. Dickson|titolo=A Historical Geography of Ghana - Historia Geografio de Ganao.|url=http://books.google.com/books?id=DRc4AAAAIAAJ&pg=PA23|jaro=1969|eldoninto=CUP Archive |ISBN=978-0-521-07102-4|paĝoj=Paĝoj 23 kaj sekvaj}}</ref> Kvankam la areo de hodiaŭa Ganao spertis multajn loĝantarajn movadojn, la gravaj etnaj grupoj en Ganao hodiaŭ estis firme establitaj tie de la 16-a jarcento.<ref>[http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/pre-colonial.php artikolo "antaŭkolonia periodo" en la retejo ''ghanaweb.com''] {{en}} </ref> De la frua 11-a jarcento, la [[Akanoj]] estis firme establitaj en ŝtato nomata [[Bonoman]], el kiu la [[Brong-Ahafo Regiono]] estas nomita.<!-- De la 13-a jarcento, multenombraj grupoj aperita de kio estas kredita esti la *Bonoman areo, krei pluraj *Akan Statoj, plejparte bazita sur ora komerco. Ĉi tiuj statoj inkluzivis [[Dankjiraoj|*Denkyira]], [[*Akwamu]] kaj [[*Mankessim Reĝlanda|*Mankessim Reĝlando]].<ref name="HttpwwwghanawebcomGhanaHomePagehistoryprecolonialphp" /> De la 19-a jarcento, plejparto de moderna *Ghanaian teritorio estis inkluzivita en la [[Aŝantia Imperio]], unu el la plej influaj ŝtatoj en *sub-*Sahara Afriko antaŭ kolonia regulo.<ref name="HttpwwwghanawebcomGhanaHomePagehistoryprecolonialphp" /> La Aŝantia registaro funkciis unue kiel malstreĉa reto kaj poste kiel centralizita reĝlandon kun altnivela, tre *specialised burokratismo centrita en [[Kumasi|*Kumasi]].<ref name="HttpwwwghanawebcomGhanaHomePagehistoryprecolonialphp" /> Ĝi estas dirita ke ĉe ĝia pinto, la [[Listo de regantoj de *Asante|*Asantehene]] ??? povus kapti 500 000 trupojn kaj ĝi havis iun gradon de militista influo super ĉiuj de ĝiaj najbaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.san.beck.org/16-10-WestAfricaBritish.html|titolo=West Africa and the British - Okcident-Afriko kaj la brita|eldoninto=Sanderson Beck |alirmonatotago=[[20 majo]]|alirjaro=[[2012]]}}</ref> Ĝi estas taksita ke pri triono de la loĝantaro de la Aŝantia Reĝlando konsistita de sklavoj.<ref>[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24157 Sklaveco], la Gvidilo de [[Encyclopædia Britannica]] al Nigra Historio.</ref> --> Frua eŭropa kontakto de la [[portugala Imperio]], kiu venis al Ganao en la 15-a jarcento, koncentriĝis pri la vasta havebleco de oro. La portugaloj unue surteriĝis ĉe suda marborda urbo kaj nomis la lokon ''[[Elmina]]''. En 1481, reĝo [[Johano la 2-a de Portugalio]] komisiis al [[Diogo d'Azambuja]] konstrui Elminan Kastelon, kiu estis kompletigita en tri jaroj. De 1598, la [[Nederlando|nederlandanoj]] aneksis la teritorion, konstruante fortikaĵojn ĉe Komeda kaj Kormantsi. Aliaj eŭropaj negocistoj aliĝis ekde la mezo de la 17-a jarcento, plej precipe la [[Svedio|svedoj]], [[Danio|danoj]] kaj [[britio|britoj]]. La eŭropaj negocistoj, impresitaj de la oraj rimedoj en la areo, nomis ĝin la ''Ora Marbordo''.<ref name="Historio de Ganao">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/ |titolo=History of Ghana - Historio de Ganao|eldoninto=Retejo ''ghanaweb.com''|alirmonatotago=[[10-an de januaro]]|alirjaro=[[2011]]}}</ref> Ekestis la eŭropaj kolonioj [[Sveda Ora Marbordo]] (1650 ĝis 1663), [[Dana Ora Marbordo]] (1663 ĝis 1850), paralele [[Granda Frederikurbo]], kolonio de [[Brandenburgio]]-[[Prusio]] (1683 ĝis 1717), kaj ekde 1850 la brita kronkolonio [[Ora Marbordo]]. Pli da ol tridek fortikaĵoj kaj kasteloj estis konstruitaj de la portugalaj, nederlandaj, svedaj, danaj kaj britaj negocistoj. La Ora Marbordo estis konata por jarcentoj kiel 'La Tombo de la Blankuloj', ĉar multaj el la eŭropanoj kiu iris tien mortis pro [[malario]] kaj aliaj tropikaj malsanoj. Post kiam la nederlandanoj retiris sin en 1874, la Ora Marbordo fariĝis [[protektorato]], sekvante konkeron de la britoj en 1896 ĝis sendependeco en marto 1957.<ref name="Historio de Ganao"/> [[Dosiero:Kwame Nkrumah on a Soviet stamp (80th anniversary of his birth) 1989 CPA 6101.jpg|eta|225px|1989: [[Sovetunio|Sovetunia]] poŝtmarko markanta la 80-an datrevenon de la naskiĝo de [[Kwame Nkrumah|d-ro.H.C. Kwame Nkrumah]] (1909–1972).]] Multaj militoj okazis inter la brita kolonia potenco kaj la diversaj akanaj nacioj. La [[Aŝantioj|aŝantia]] Reĝlando venkis la britojn dum kelkaj tempoj, sed poste malvenkis dum la ''Milito de la [[Ora Seĝo]]'' en la frua 1900-aj jaroj.<ref>[https://www.webcitation.org/5kwpwoVQ8?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761580620_3/Ashanti_Kingdom.html La Aŝantia Reĝlando], ''Microsoft Encarta'', anglalingva reta enciklopedio, 2009, alirita la [[31-an de oktobro]] [[2009]].</ref> La Akanoj ofte rezistis la koloniajn politikojn de la britoj; tamen, movoj al sendependiĝo intensiĝis post la dua mondmilito. En 1947, oni formis [[Uniigita Ora Borda Konvencio|Unuigitan Oran Marbordan Kongreson]] (UGCC) kiu petis "mem-regadon ene de la plej mallonga ebla tempo."<ref>{{Citaĵo el la reto|aŭtoro= Roger Gocking|titolo=The History Of Ghana - La Historio De Ganao.|url=http://books.google.com/books?id=T9io2oPOAXAC&pg=PA92|jaro=2005|eldoninto=Greenwood Publishing Group - Eldona Grupo ''Greenwood''|ISBN=978-0-313-31894-8|paĝoj=Paĝoj 92 kaj sekvaj}}</ref> Post tumultado pliigita en 1948, la membroj de la UGCC estis arestitaj, inkluzive de la estonta ĉefministro kaj prezidanto [[Kwame Nkrumah]]. Poste, Nkrumah formis sian propran partion, la Kongresan Popolan Partion (CPP) kun la devizo "mem-regado nun". Li komencis kampanjon kaj akiris la subtenon de kamparaj kaj laborklasaj homoj.<ref name="Historio de Ganao"/> Li estis denove malliberigita ĉar li estis gvidanto de partio kiu kaŭzis bojkotojn, frapojn kaj aliajn formojn de civila malobeo. Gajninte plimulton en la Leĝdona Asembleo en 1952, Nkrumah estis liberigita kaj elektita gvidanto de registara komerco. Post postaj intertraktadoj kun Britio, la 6-an de marto 1957 Nkrumah deklaris Ganaon "libera por ĉiam".<ref name="Historio de Ganao"/> <!-- La [[flago de Ganao]], konsistanta de la kolora ruĝeco, oro, legomo<koloro de tomato?, florbrasiko?, terpomo?... amuza traduko...> kaj la nigra stelo, fariĝis la nova flago en 1957. Desegnita de *Theodosia *Salome *Okoh, la ruĝeco reprezentas la sangon kiu estis verŝita al sendependeco, la oro reprezentas la mineralan riĉecon de Ganao, la legomo simbolas la riĉan agrikulturon kaj la nigra stelo estas la simbolo de afrika emancipo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/flag.php |titolo=Ghana Flag - Ganaa Flago |eldoninto=Ghanaweb.com |alirmonatotago=[[26 junio 2010}}</ref>--> Formita de la fuzio de la Ora Marbordo kaj brita (antaŭe germana) Togolando laŭ UN-sponsoritaj plebiscitoj en 1956 kaj en 1957, Ganao fariĝis la unua sendependa lando en sub-Sahara Afriko, post aprobo de brita [[Leĝo de Ganaa Sendependeco 1957]]. === Post la sendependiĝo === Ekde [[1957]], [[Kwame Nkrumah]] fariĝis prezidanto. En [[1960]] establiĝis respubliko kaj unupartia ŝtato. Post milita renverso prezidanto Nkruma eksiĝis en [[1966]]. Post tio milita kaj civila potencoj periode prenis la ŝtatregadon. <!-- [[Kwame Nkrumah]] (1909–1972). Gvidanto de Ganao kaj ĝia antaŭula ŝtato, la kronkolonio [[Ora Marbordo]], de 1952 al 1966 kaj kontrolanta la sendependecon de la nacio de Britio en 1957, Nkrumah estis la unua [[Prezidanto de Ganao]] kaj [[Ĉefministro de Ganao]] tiel kiel fondanta kaj gvidanta la [[Kongresa Popola Partio|Kongresan Popolan Partion]] (CPP) en 1949.]] Kwame Nkrumah, unua ĉefministro kaj tiam prezidanto de la moderna ganaa ŝtato, kiel kontraŭkolonia gvidanto, serĉis unuecan Afrikon kiu ne drivus en [[nEO-koloniismo|*neo-koloniismo]]. Li estis la unua afrika kapo de stato antaŭenigi [[Panafrikanismo]]n, ideo li venis en kontakto kun dum liaj studoj ĉe [[Linkolna Universitato (Pensilvanio)|Lincoln Universitato]] en [[Pensilvanio]] (Usono), en la tempo kiam [[Marcus *Garvey]] estis fariĝanta fama por lia "Malantaŭa al Afrika Movado." --> Serio de postaj registaraj demisiigoj de 1966 al 1981 finiĝis per la aliro al potenco de Leŭtenanto [''Jerry Rawlings'' en 1981.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.africa-confidential.com/whos-who-profile/id/424/|titolo=Ghana: Flight Lieutenant Jerry John Rawlings - Ganao: Aviada Leŭtenanto Jerry John Rawlings|eldoninto=Retejo ''Africa Confidential'' - Afriko Konfidenca|alirmonatotago=[[1-an de junio]]|alirjaro=[[2013]]}}</ref> Ĉi tiuj ŝanĝoj rezultis en la interrompo de la konstitucio en 1981 kaj la malpermeso de politikaj partioj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1050310.stm|titolo=Rawlings: The legacy - Rawlings: La heredaĵo|eldoninto=la brita televida novaĵkanalo ''[[BBC News]]'' |dato=1-an de decembro 2000|alirmonatotago=[[1-an de junio]]|alirjaro=[[2013]]}}</ref> Nova konstitucio restarigis multpartian politikon en 1992; Rawlings estis elektita kiel prezidanto tiam kaj denove en 1996.<ref name="Elektoj en Ganao"/> La [[konstitucio]] de Ganao de 1992 malpermesis lin kandidati por tria oficperiodo, do lia partio, la ''Nacia Demokrata Kongreso'', elektis lian vicprezidanton, [[John Atta Mills]], konkuri kontraŭ la kontraŭstaraj partioj. Gajnanta la balotojn de 2000, [[John Kufuor]] de la ''Nova Patriota Partio'' estis ĵurita en ofico kiel prezidanto en januaro 2001 kaj venkis kontraŭ Mills denove en 2004, kaj tiel ankaŭ servis du oficperiodojn kiel prezidanto.<ref name="Elektoj en Ganao">[http://africanelections.tripod.com/gh.html Balotadoj en Ganao]. Alirita la [[1-an de junio]] [[2013]].</ref> En 2009, John Atta Mills prenis oficon kiel [[:kategorio:prezidantoj de Ganao|prezidanto de Ganao]] kun diferenco de ĉirkaŭ 40 000 voĉdonoj (0,46%),<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.modernghana.com/news/197296/1/bbc-opposition-leader-wins-ghana-poll.html |titolo=BBC: Opposition leader wins Ghana poll – [[BBC]]: opozicia gvidanto gajnas Ganaan voĉdonadon |eldoninto=Retejo ''modernghana.com''|alirmonatotago=[[26-an de junio]]|alirjaro=[[2010]]}}</ref> inter lia partio, la Nacia Demokrata Kongreso kaj la Nova Patriota Partio, markanta la duan tempon ke potenco estis translokigita de unu elektita gvidanto al alia kaj sekuriganta la statuson de Ganao kiel stabila demokratio.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/08/world-news-in-brief |titolo=Thousands celebrate as new president takes office - Miloj festas kiam la nova prezidanto prenas oficon |eldoninto=brita gazeto ''[[The Guardian]]'', Londono |dato=la 8-an de januaro 2009}}</ref> La 24-an de julio 2012 John Atta Mills mortis neatendite en Akrao. [[John Dramani Mahama]], la vicprezidanto, estis ĵurita kiel lia anstataŭanto. Mahama gajnis la balotadon en decembro de 2012 kaj estis ĵurita denove en januaro 2013. == Geografio == <!-- {{Ĉefartikolo|Geografio de Ganao}} ĝis nun ne ekzistas --> Ganao troviĝas ĉe la [[Gvinea Golfo]], nur kelkajn gradojn norde de la [[ekvatoro]], kaj sekve tio donas al ĝi varmetan klimaton.<ref name="Geography Physical"/> Ganao etendas sur areo de 238 500 km² kaj havas Atlantikan marbordon kiu etendas 560 kilometrojn al la [[Golfo de Gvineo]] en [[Atlantika Oceano]] je sia sudo.<ref name="Geography Physical">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_physical_setting.html|titolo=Ghana: Geography Physical - Ganao: Geografio Fizika|eldoninto=photius.com |alirmonatotago=24-a de junio 2013}}, {{Citaĵo el la reto|url=http://www.photius.com/countries/ghana/geography/ghana_geography_location_and_size.html|titolo=Ghana: Location and Size - Ganao: Loko kaj Grandeco|eldoninto=photius.com |alirmonatotago= 24a de junio 2013}} </ref> Ganao kuŝas inter latitudoj 4° kaj 12°N kaj longitudoj 4°W kaj 2°E; kaj la [[Grenviĉa Meridiano|ĉefa meridiano]] transkuras tra Ganao, specife tra la industria [[havena urbo]] [[Tema]].<ref name="Geography Physical"/> Ganao estas geografie pli proksima al la "centro" de la mondo ol iu ajn alia lando en la mondo; eĉ kvankam la koncepto centro, (0°, 0°) estas troviĝinta en la Atlantika Oceano proksimume je 614 km el la sudorienta marbordo de Ganao sur Golfo de Gvineo. [[Herbejo]]j miksitaj kun sudaj marbordaj [[arbustaro]]j kaj arbaroj superregas sudan Ganaon, kun arbaro etendanta norde de la sudokcidenta marbordo de Ganao sur Golfo de Gvineo en la Atlantika Oceano 320 kilometroj kaj oriente por maksimumo ĉirkaŭ 270 kilometroj kaj suda Ganao estans unuaranga loko por [[minado]] de [[industria mineralo|industriaj mineraloj]] kaj [[ligno]].<ref name="Geography Physical"/> === Ekologio === Kun 550 kilometrojn longa marbordo kaj kun unu kvarono de la loĝantaro vivanta proksime de la maro, Ganao estas aparte trafata de marborda erozio. Homaj aktivaĵoj, kiuj altigas la akvonivelojn, lige al la tergloba varmiĝo, estas grandparte respondecaj pri tio. Tridek sep procentoj el la marborda tero perdiĝis pro erozio kaj inundo inter 2005 kaj 2017 <ref>(eo) Kwasi Addo Appeaning, [https://idiomaesperanto.weebly.com/uploads/1/5/9/0/15901192/unesko-kuriero-2021-1.pdf Marbordo de Ganao, englutita de la maro] (PDF), Kuriero de Unesko, paĝo 10, n-ro 1, 2021</ref>.[[Dosiero:Ghana-karte-politisch.png|eta|347x347px|Anglalingva mapo de regionoj de Ganao.]] == Administra organizado == {{Ĉefartikolo|Teritoria organizo de Ganao}} Ganao estas lando kiu administre dividiĝas je dek regionoj, kiuj subdividiĝas je 130 distriktoj. La regionoj de Ganao estas jenaj: [[Aŝantujo]], [[Brong-Ahafo]], [[Centra Regiono (Ganao)|Centra Regiono]], [[Orienta Regiono (Ganao)|Orienta Regiono]], [[Grand-Akrao]], [[Norda Regiono (Ganao)|Norda Regiono]], [[Orienta Supro]], [[Okcidenta Supro]], [[Voltao (regiono)|Voltao]] kaj [[Okcidenta Regiono (Ganao)|Okcidenta Regiono]]. == Politiko == === Ekstera politiko === Ganao apartenas al la [[Brita regnaro]] kaj al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de ĉi-momente 77 ŝtatoj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifiko]]. == Loĝantaro == == Etnoj== <!-- Nepre lasu tiun liston, ĉar gravas ke la artikoloj pri unuopaj etnoj estu vikipedie ligitaj --> Inter la etnoj de Ganao troveblas {{Div col|cols = 5}} * [[Abronoj]] * [[Adangbeoj]] * [[Adangmeoj]] * [[Adeleoj]] * [[Anjioj]] * [[Ahafoj]] * [[Asinoj]] * [[Ahantaoj]] * [[Akanoj]] * [[Akimoj]] * [[Akpafuoj]] * [[Akposoj]] * [[Akvamuoj]] * [[Akvapimoj]] * [[Animereoj]] * [[Anufoj]] * [[Anumoj]] * [[Asenoj]] * [[Avatimeoj]] * [[Avutuoj]] * [[Aŝantioj]] * [[Banafoj]] * [[Bimobaoj]] * [[Biriforoj]] * [[Bisaoj]] * [[Bovilioj]] * [[Brongoj]] * [[Builsaoj]] * [[Ĉakalioj]] * [[Ĉalaoj]] * [[Ĉereponoj]] * [[Ĉumburungoj]] * [[Dagareoj]] * [[Dagombaoj]] * [[Dankjiraoj]] * [[Dompoj]] * [[Dvangoj]] * [[Eveoj]] * [[Fanteoj]] * [[Fonoj]] * [[Frafraoj]] * [[Fulboj]] * [[Gaoj]] * [[Gikjodeoj]] * [[Gonĝaoj]] * [[Gurmaoj]] * [[Ĝuloj]] * [[Hangaoj]] * [[Haŭsoj]] * [[Ibibioj]] * [[Ifeoj]] * [[Igboj]] * [[Joruboj]] * [[Juiraoj-Pepesaoj]] * [[Kabijeoj]] * [[Kalabarioj]] * [[Kamaraoj]] * [[Kantosioj]] * [[Komaoj]] * [[Konkombaoj]] * [[Kplangoj]] * [[Kraĉioj]] * [[Kruoj]] * [[Kulangoj]] * [[Kusaloj]] * [[Kvahuoj]] * [[Lamaoj]] * [[Larteoj]] * [[Lelemioj]] * [[Ligbioj]] * [[Lobioj]] * [[Logbaoj]] * [[Malinkeoj]] * [[Mamprusioj]] * [[Mandinkoj]] * [[Mooj]] * [[Mosioj]] * [[Nanumbaoj]] * [[Navurioj]] * [[Naŭdmoj]] * [[Njangboj]] * [[Nkonjaoj]] * [[Ntruboj]] * [[Nzemaoj]] * [[Nĉumbuluoj]] * [[Pasaleoj]] * [[Safalibaoj]] * [[Santrokofioj]] * [[Sefvioj]] * [[Sekpeleoj]] * [[Tabomoj]] * [[Tafioj]] * [[Talensioj]] * [[Tamprusioj]] * [[Tembaoj]] * [[Togo-restetnoj]] * [[Vaglaoj]] * [[Valaoj]] * [[Vasaoj]] * [[Zarmaoj]] {{Div col end}} == Lingvoj == === La nombro de lingvoj en Ganao === Informoj pri la nombro de lingvoj en Ganao varias de 46 al pli ol 100, depende de la fonto. Estas multoblaj kialoj por ĉi tio: # Por multaj lingvoj kaj dialektoj ekzistas diversaj vidpunktoj pri tio, ĉu ili devas esti klasifikitaj kiel sendependa lingvo aŭ kiel dialekto . Ekzemple Ga , Dangme kaj Krobo estas kelkfoje kalkulataj kiel sendependaj lingvoj, sed foje ankaŭ kombinitaj en unu lingvon "Ga-Adangme". Krom lingvaj kriterioj, politikaj faktoroj ankaŭ rolas ĉi tie: Ga kaj Dangme, ekzemple, estas agnoskitaj skribaj lingvoj ("oficialaj literaturaj lingvoj") en Ganao. {| class="wikitable" !Lingvo !Nombro de parolantoj |- |Akana |8,300,000 (2003) |- |Evea |2.250.000 (2003) |- |Abrona |1.050.000 (2003) |- |Fafra<ref>Fafra: La malsamaj nomoj por certa lingvo ofte estas problemo, ĉar ekzistas propraj nomoj, oficialaj nomoj kaj esperantigitaj terminoj. Ekzemple, la norda ganaa lingvo 'frafra' ankaŭ estas konata kiel "Farefare", "Gurenne", "Gurune" aŭ "Nankani".</ref> |820.000 (2003) |- |Dagomba |800.000 (2004) |- |Adangmea |1 000 000 (2004) |- |Gaa |600.000 (2003) |- |Konkomba |500.000 (2003) |- |Hausa |202.000 |} === Nombro de ŝtate subtenataj lingvoj === La angla estas la [[oficiala lingvo]], sed ankaŭ naŭ aliaj lingvoj de Ganao estas oficiale antaŭenigataj kaj uzataj en bazaj kaj mezgradaj lernejoj. Diversaj publikaĵoj aperas en ĉi tiuj lingvoj: * akana (foje kiel ''twi''), kun ashanti, fante, nzima, akuapem, akyem-bosome, kwahu, ahafo, asen, ...) * dagara-vale (angle dagaare-waale), parolata en la supra okcidenta regiono * dagbana (angle dagbane), parolata en la norda regiono * dangba (angle dangbe), parolata en kaj ĉirkaŭ la ĉefurbo [[Akrao]] * evea (angle ewe), parolata en la regiono Volta * gaa, parolata en la regiono de Akrao * gonja, parolata en la norda regiono * kasema, parolata en la orienta regiono * nzema, parolata en la okcidenta regiono === Nombro de lingvofrankaoj === Aldone al la angla kiel oficiala lingvo, tri afrikaj lingvoj estas uzataj kiel [[lingvafrankao]]: * En suda Ganao, la influo de la akana etendiĝas preter la ok milionoj da denaskaj parolantoj, ĉar pluraj milionoj da homoj parolas ĝin kiel duan lingvon. * En orienta Ganao regas la [[evea lingvo]] * En okcidenta Ganao la ''[[Mosia lingvo|mosia]]'' * La [[Dagombaoj|dagomba]] (kiu estas ankaŭ komerca lingvo) estas ofte uzata inter la islamanoj kaj en norda kaj centra Ganao ĝi ofte estas uzata inter la etnoj [[Haŭsoj|hausa]] kaj [[Fulanoj|fulana]]. Plej multaj ganaanoj kreskas plurlingve eĉ antaŭ ol iri al lernejo kaj poste ankaŭ lernas la loke regantan lingvon la akanan (80 %) kaj/aŭ la anglan (70 %) en la lernejo. Ne malofte ganaanoj flue parolas tri ĝis kvin lingvojn. Multaj lingvoj en Ganao estas minacataj, ĉar la nombro de parolantoj konstante malpliiĝas. La ĉefaj kaŭzoj estas la pli granda socia prestiĝo de unuopaj lingvoj (ekzemple la akana lingvo kiel la lingvo de komerco), intergentaj geedziĝoj kaj la migrado de parolantoj al grandaj urboj, kie infanoj transprenas la lingvon de la plimulto. Krome, la franca akiris pli da graveco flanke de la registaro, precipe en la eduka sistemo. === La angla === La oficiala lingvo de Ganao estas la angla, lingvo kiu estas denaska nur de eta malplimulto de ganaanoj. La kialo por elekti la anglan kiel oficialan lingvon estas la eksterordinare granda nombro de diversaj lingvoj kaj dialektoj en Ganao. Norda kaj Suda Ganao estas lingve apartigitaj en malsamaj lingvaj familioj, la [[gura lingvaro]] en la nordo kaj la [[Kvaa lingvaro|kvaa lingvar]]<nowiki/>o en la sudo. La angla lingvo estas ofte deviga instrulingvo en la supera edukado kaj en multaj lernejoj, ĉefe privataj lernejoj, kaj infanoj estas punataj se ili parolas sian denaskan lingvon<ref name=":0">(nl) Emilie Dewitte, ''[https://stemmenvanafrika.nl/de-omstreden-positie-van-het-akan-aan-een-ghanese-universiteit/ De omstreden positie van het Akan aan een Ghanese universite]''it, Stemmen van Afrika, la 12-an de januaro 2016, alirite la 3-an de majo 2021.</ref>. Kiel lingvo de la nacia politiko, edukado kaj internacia ekonomio, oni asocias ĝin kun disvolviĝo kaj progreso<ref name=":1">(nl) Emilie Dewitte, ''[https://stemmenvanafrika.nl/de-omstreden-positie-van-het-akan-aan-een-ghanese-universiteit/ De omstreden positie van het Akan aan een Ghanese universiteit]'' (La polemika pozicio de la akana lingvo en ganaa universitato), Stemmen uit Afrika, la 12-an de januaro 2016.</ref>, kvankam ekzemple kuracistoj kaj sanprofesiuloj estas trejnitaj en la angla kaj ofte renkontas komunikajn problemojn dum sia staĝo en hospitaloj, kie pacientoj venas el la tuta lando. Ili ankaŭ ne povas kompreni la tipan "kamparan" lingvouzono de la akana parolata de maljunaj pacientoj<ref>(en) Crawford, A. (1999). “We can’t all understand the whites’ language”: an analysis of monolingual health Services in a multilingual society''. International Journal of the Sociology of Language 136,'' 27-45.</ref>. Alia ekzemplo estas la evoluiga sektoro en Ganao, kie la komuniklingvo tre ofte estas la angla kaj kie multaj NRO-j kaj okcidentaj organizaĵoj ofte ekskludas ne-anglalingvanojn<ref>(en) Brock-Utne, B. (2012). Language and inequality: global challenges to education. ''Compare: A Journal of Comparative and International Education'' 42.5, 773-793.</ref>. [[loka radiostacio|Lokaj radiostacioj]] ja ĉirkaŭbrakis la ganaajn lingvojn kio permesas precipe por ganaanoj, kiuj ne havis la ŝancon lerni la anglan, havi aliron al informoj kaj aŭdigi sian voĉojn en publikaj debatoj.<ref name=":1" /> === La akana === La akana lingvo, ankaŭ nomata tvia (angle ''twi'') estas unu el la ĉefaj naciaj lingvoj, estas siavice parolata inter 16 kaj 47,5% de la loĝantaro. Ĉar la [[akana lingvo]] (ankaŭ ĝia dialekta variaĵo [[Tvia lingvo|tvia]]) estas pli ofte uzata ol la angla en komunikado inter parolantoj de malsamaj etnoj en Ganao, la akana estas ofte vidata kiel la ''<nowiki/>'de fakto''<nowiki/>' oficiala lingvo de Ganao. Tamen la institucia subteno, kiun la akana kaj ĝiaj parolantoj ricevas, estas ofte konsiderata de parolantoj de aliaj lingvoj kiel malutila al sia propra lingvo kaj kulturo<ref name=":0" />. Ĉar ĝi estas pli ofte uzata ol la angla en komunikado inter parolantoj de malsamaj etnoj, la akana ofte estas vidata kiel la fakta oficiala lingvo de Ganao. Ĉiam pli da universitatoj en Ganao nun disponigas ankaŭ bakalaŭrojn kaj magistrojn pri ganaaj lingvoj, kiel la akana (ekz. [[Universitato de Ganao]], [[KNUST]]), kvankam studentoj, kiuj elektas investi en la studon de la akana, devas ofte "defendi" sian decidon kaj superaj edukinstancoj restas anglalingvaj bastionoj kun kolonia pasinteco<ref name=":0" />. === La franca === Ganao estas asociita membro de la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]]<ref>(fr) [http://www.francophonie.org/IMG/pdf/Fcs_enjeu_21esiecle.pdf ''Le français, enjeu du XXI siecle''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110110171236/http://www.francophonie.org/IMG/pdf/Fcs_enjeu_21esiecle.pdf |date=2011-01-10 }}'','' La francophonie, marto 2009 (PDF)</ref>. === Esperanto en Ganao === Estas [[Ganaa Esperanto-Movado]] kun neformalaj rilatoj al [[UEA]]. Vidu ankaŭ liston [[Ganaaj esperantistoj]]. Funkcias turismo-servo por esperantistoj, kiu estas prezentata en [[Fejsbuko]] [http://www.facebook.com/pages/Esperanto-Turismo-Ganao/173708806047585] kaj havas du retejojn [http://www.esperantoturismogh.blogspot.com/], [http://www.esperantoturismogh.webs.com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180624034036/http://www.esperantoturismogh.webs.com/ |date=2018-06-24 }}.[[Dosiero:World Cup 2006 Ghana fan.jpg|eta|200px|Subtenanto de la futbalteamo el '''Ganao''', kiu en 2006 unuafoje partoprenis la [[Futbala Mondpokalo 2006|Futbalan Mondpokalon]] en Germanio.]] [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 2-an ĉapitron "Du fabeloj el Ganao" al komentoj kaj priskriboj pri Ganao, antaŭ rakonti du popolajn fabelojn, nome unu pri kiel homoj povas lerni kaj la dua pri belulino kiu estas dezirata de multaj viroj.<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 23-26.</ref> Ekzemple ŝi mencias eksportojn el oro (kaj el tie iama nomo "Bordo Ora"), el kakao, baŭksito kaj popolan heroon aŭ malheroon, nome Anansi, ĉu homo ĉu araneo.<ref>Boulton, 1993, paĝo 23.</ref> En Ganao ekzistas ekde 2023 oficiala aprobo por enkonduki Esperanton en kvin lernejoj en la ĉefurbo [[Akrao]]. Estis subskiribita oficiala letero flanke de la municipa fako pri edukado de Akrao pri difinitaj pilotaj lernejoj<ref>(eo) [https://www.ilei.info/agado/2023-07-15_Raporto_pri_trimonata_periodo.pdf ILEI raportas], 2023 (PDF)</ref>. == Kulturo == === Literaturo === Inter la plej konataj nuntempaj verkistoj troviĝas ofte en la ganaa diaspora: [[Ayi Kwei Armah]], Benjamin Kwakye, Yaa Gyasi, Nana Oforiatta Ayim, Mary Ashun, Ayesha Harruna Attah, Isaac Ayertey, Nana Achampong, Kwei Quartey. === Muziko === [[Hajlajfo]] (angle ''highlife'') estas danca kaj muzika stilo en Ganao kaj [[Sieraleono]], kiu estas trovebla ankaŭ en aliaj okcidentafrikaj landoj. La originoj de hajlajfo troviĝas en la [[1920-aj jaroj]] precipe en Ganao. Ekde ĉi tie la stilo disvastiĝis en aliajn landojn de Okcidentafriko. Karakterize por hajlajfo estas elementoj el la ĵazo kaj la uzado de malsamaj gitaroj<ref>(en) "''[https://helda.helsinki.fi/bitstream/handle/10138/25804/006_06_Collins.pdf?sequence=1 Ghana and the World Music Boom]''" (PDF). Helda.helsinki.fi. </ref>. Fine de la [[1990-aj jaroj]], nova generacio de artistoj malkovris la tiel nomatan ''Hiplife (elp. Hiplajf)''<ref>(en) "''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6289763.stm BBC News Africa - Timeline: Ghana's modern musical history]''", news.bbc.co.uk</ref>, kiu esence estis [[hiphopo]] kantata en la ganaa loka dialekto subtenata de elementoj de la tradicia hajlajfo<ref>(en) Micah Motenko (2011). "''[http://digitalcollections.sit.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2111&context=isp_collection Highlife in the Ghanaian Music Scene: A Historical and Socio-Political Perspectiv]''e". Digitalcollections.sit.edu</ref>. En la malfruaj [[2000-aj jaroj]], nova generacio de artistoj enkondukis la afro-ritmojn en la ganaa muzika scenejo, kiu plejparte nomiĝas afro-popmuziko kaj ĝi fariĝis parto de la ganaa muzika kulturo.[[Dosiero:Ghana_Tourism_sites_(collage).JPG|eta|774x774ra|Fotokunmetaĵo de turistaj lokoj en Ganao]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Anonimo 1957; Nova sendependa ŝtato: Ghana; ''[[Geografia Revuo]]'' 2(2); 24-25. == Vidu ankaŭ == {{projektoj|ReVo=gana}} * [[Aŝantioj]], [[anufoj]] kaj [[anumoj]], iuj el la etnoj de Ganao * [[Kofi Annan]], fama ganaano == Eksteraj ligiloj == * {{eo}} {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * {{en}} [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/gh.html faktoj pri Ganao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060128004430/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/gh.html |date=2006-01-28 }} * {{en}} [http://www.ghana.gov.gh paĝoj de la Ganaa registaro] * {{en}} [http://www.ghanaweb.com interreta portalo pri Ganao] * {{en}} [http://www.parliament.gh la parlamento de Ganao] {{Afrika Unio}} {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ganao| ]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1957]] rgmafjsdq1hkvlxfefqg8qdmdfvzgo6 0 1972 9353048 8522744 2026-04-15T15:22:48Z Sj1mor 12103 9353048 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Julius ZEYER''' (naskiĝis la [[26-an de aprilo]] [[1841]] en [[Prago]] - mortis la [[29-an de januaro]] [[1901]], [[Prago]]) estis [[ĉeĥio|ĉeĥa]] [[poeto]] kaj [[verkisto]] de franca kaj germana deveno, unu el la plej grandaj ĉeĥaj poetoj [[Novromantikismo|novromantikismaj]]. Li verkis longajn [[epopeo]]jn el la bohema kaj monda historioj (Vyšehrad, Karola epopeo), historiajn rakontojn kun religiaj temoj (Ĝardeno de Maria, Tri legendoj pri krucifikso), romanon pri rusa carino Katarina la Granda (Andreo Ĉerniŝev), el la mezepoka Francio ĉerpas "Romano pri fidela amikeco de Amis kaj Amil". El liaj dramoj estas plej populara slovaka [[fabelo]] "Raduzo kaj Mahulena" muzikigita de [[Josef Suk]]. Lia ĉefverko estas trista [[romano]] "Jan Maria Plojhar". == Juneco == Julius Zeyer estis filo de Jan Zeyer kaj lia edzino Eleonora. La patro devenis de malnova franca nobela familio en [[Strasburgo]] kaj la patrino el juda familio, kiu jam antaŭ longe aliĝis al la katolikismo. Jan Zeyer estis grandkomercisto per ligno, sed post lia frua morto la entreprenon gvidis Eleonora kaj sian filon Julius ŝi zorge preparis por transpreni la familian firmaon. En [[Vieno]] li ellernis metion de ĉarpentisto, poste li studis komercan realgimnazion, provis teknikan lernejon, sed prefere restis en la firmao por helpi al la patrino. Dudekjara li foriris akiri spertojn de ĉarpentisto unue al Vieno, poste li travojaĝis [[Germanio]]n, [[Svislando]]n kaj [[Francio]]n. Kiam li revenis, la patrino Eleonora decidis subteni la amatan filon en lia literatura kariero, pri kiu li sopiris. Li ne bezonis timi financajn problemojn, eĉ se literaturo ne vivtenus lin. Kvankam li ne abiturientiĝis, li aliĝis al universitataj lecionoj pri [[filozofio]], [[estetiko]], [[etiko]], [[logiko]] kaj [[historio de filozofio]], kiujn li vizitadis neregule. Intense li lernis fremdajn lingvojn ([[angla]], [[franca]], [[itala]], [[hispana]], [[rusa]], [[pola]], onidire ankaŭ fundamentojn de [[sanskrito]] kaj de la [[kopta lingvo|kopta]]). == Verkaro == [[Dosiero:Zeyer.jpg|dekstra|300px|eta|Memorejo de Julius Zeyer en Chotek-parko en Prago]] === Prozo === * ''Fantastické povídky'', (Fantaziaj rakontoj, 1882, kvar rakontoj proksimaj al sci-fi) * ''Ondřej Černišev'' (Andreo Ĉerniŝev, 1875, historia romano pri la rusa kortego de Katarina la Granda) * ''Román o věrném přátelství Amise a Amila'' (Romano pri la fidela amikeco de Amis kaj Amil, 1877, romano pri mezepoka Francio) * ''Jan Maria Plojhar'' (1891, sociala romano, ĉeĥa heroo kun aŭtobiografiaj trajtoj en Italio) * ''Tři legendy o krucifixu'' (Tri legendoj pri krucifikso, 1895 – tri memstaraj legendoj - Inultus, El Cristo de la Luz, Samko birdo - kiujn ligas Kristo sur la kruco) * ''Trojí paměti Víta Choráze'' (Tri memuaroj de Vít Choráz, 1900) * ''Dům U tonoucí hvězdy'' (Domo Ĉe dronanta stelo, 1894) * ''Blaho v zahradě kvetoucích broskví'' (Feliĉo en la ĝardeno de florantaj persikujoj, 1882 - ĉina motivo) * ''Gompači a Komurasaki'' (Gompaĉi kaj Komurasaki, 1884 - japana motivo) * ''Báje Šošany'' (Mitoj de Ŝoŝana) * ''Stratonika a jiné povídky'' (Stratonika kaj aliaj rakontoj) * ''Maeldunova výprava'' (Ekspedicio de Maeldun) * ''Mariina Zahrada'' (La ĝardeno de Maria) === Poezio === * ''Vyšehrad'' (Kastelo Vyšehrad - el la historio de Bohemio) * ''Čechův příchod'' (Alveno de la prapatro Ĉeĥ) * ''Zpěv o pomstě za Igora'' (Kanto pri la venĝo pro Igoro) * ''Karolínská epopej'' (Epopeo pri Karolo la Granda) * ''Kronika o sv. Brandanu'' (Kroniko pri la Sankta Brandano) * ''Z letopisů lásky'' (El analoj de la amo) * ''Ossianův návrat'' (La reveno de Ossiano) === Divadelní hry === * ''Legenda z Erinu'' (Legendo el Erino) * ''Libušin hněv'' (La kolero de Libusa) * ''Šárka'' * ''Neklan'' * ''Radúz a Mahulena'' (Raduzo kaj Mahulena - la fabeldramon muzikigis [[Josef Suk]]) == En Esperanto aperis == * ''Ĥina rakonto'' (tr. [[Rudolf Fridrich]], [[Bohema esperantisto]] 1912, p.&nbsp;45-47) * ''La perlo'' (tr. Cimr, Espero Teozofia II/1921, 2) * ''La perlo'' (tr. V. Čánský, Revuo, 11/1923) * ''Budha antaŭ la naskiĝo'' (tr. Cimrová, Espero Teozofia, IV/1923, 4/5, s. 49‑50) * ''Amo sub itala suno'' (El „Jan Maria Plojhar) (tr. [[Jaroslav Hladký]], Ligilo 7-8/1931) * ''Feliĉo en ĝardeno de florantaj persikujoj'' (tr. [[Vuk Echtner]], ''[[Ĉeĥoslovaka Antologio]]'', 110) * ''Neklan'' (tr. [[Tomáš Pumpr]], ''Ĉeĥoslovaka Antologio'', p.&nbsp;95) * ''Jan Maria Plojhar'' (fragmento, tr. [[Hynek Karel Bouška]], en [[Legu kaj parolu]], p.&nbsp;132) * ''Pilgrimo'' (tr. [[Rudolf Hromada]], en [[Intima triptiko]], p.&nbsp;35) * ''Oleg Gejštor'' (tr. [[Oldřich Franzl]] - en manuskripto, [http://www.literatura.bucek.name/franzl/oleg.doc rete]) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Zeyer Julius}} [[Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj poetoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj]] [[Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj framasonoj]] [[Kategorio:Ambaŭseksemaj verkistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] 7qm91rqgjw7uubu7rmyfz69azkixn5e 0 2963 9353203 9246538 2026-04-16T08:21:20Z Sj1mor 12103 9353203 wikitext text/x-wiki {{informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Mannheim 2011.png |zomo = 10 |situo-bildo = Baden-Württemberg MA.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 97 |areo = 144,96 |poŝtkodo = 68159–68309 |tel_antaŭkodo = 0621 |aŭtokodo = MA |oficiala_kodo = 08222000 |subdivido = 17 urbodistriktoj (''Stadtbezirke'') |adreso-estraro = E5, 68159 Mannheim |retpaĝaro = [https://www.mannheim.de/ www.mannheim.de] |estro = Peter Kurz |estro-partio = SPD }} La urbo '''Mannheim''' {{prononco|MANhajm|ˈmanhaɪ̯m}} (en Esperanto '''Manhejmo''') situas apud la kunfluejo de la [[rivero]]j [[Rejno]] kaj [[Neckar|Nekaro]]. Administre temas pri [[eksterdistrikta urbo]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]] de [[Germanio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08222000}}}} loĝantojn. En la jaro [[766]] post Kristo kiel ''Mannenheim'' (hejmo de [la viro] Manno) unuafoje dokumente menciita, ĝi ekde [[1607]] rajtis nomi sin urbo. En la 17-a kaj 18-a jarcento la urbo (post du-foja detruo) estis rekonstruita en la formo de 136 rektanguloj. Ĝis nun la Manhejma urbocentro ne havas stratnomojn, sed ĉiu dombloko estas retrovebla per po unu litero kaj unu nombro. [[Dosiero:Quadratestadt.png|eta|maldekstra|urbocentro el rektanguloj]] [[Dosiero:Mannheim-Wasserturm-2005-06-26.jpg|eta|maldekstra|akvoturo]] [[Dosiero:Mannheim_Paradeplatz_Stadthaus_N1_2005.jpg|eta|maldekstra|urbodomo]] [[Dosiero:Mannheim 2017 023.jpg|eta|Palatinata Mejlo de Novigoj]] ==Vidindaĵoj== * [[Arthalo de Mannheim]] * [[Luiza Parko Mannheim]] * [[Ĉina ĝardeno Mannheim]] == Servoj == * [[Universitato de Mannheim]] == Rilatoj al Esperanto == En la urbo ekde la fino de la 19-a jarcento kontinue aktivis esperantistoj kaj ekzistis diversaj Esperanto-grupoj. Kutime ili proksime kunlaboris respektive kunlaboras kun la geografie tre proksimaj samcelaj grupoj en [[Ludwigshafen]] kaj [[Heidelberg]]. En la norda urboparto ''Käfertal'' estas strato nomata ''"Zamenhofstraße"''. ==Gefiloj kaj homoj rilataj al la urbo== * [[Ervin Aba]], hungara ĝenerala kuracisto * [[Alfred Delp]], teologo * [[Moritz Cantor]], matematikisto * [[Paul Händel]], klasika filologo * [[Vlado Jukl]], komercisto * [[Wilhelm Reiß]], vulkanologo == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Swansea]], [[Britio]] (ekde 1957) * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px]] [[Toulon]], [[Francio]] (ekde 1959) * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] la urbodistrikto [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] de [[Berlino]] (ekde 1961 partneraj rilatoj kun la urboparto Charlottenburg) * [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|20px]] [[Windsor (Ontario)|Windsor]], [[Kanado]] (ekde 1980) * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Riesa]], [[Saksio]] (ekde 1988, tiam ankoraŭ en [[GDR]]) * [[Dosiero:Flago-de-Moldavio.svg|20px]] [[Chişinău]], [[Moldavio]] (ekde 1989) * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20px]] [[Bydgoszcz]] (germane ''Bromberg''), [[Pollando]] (ekde 1991) * [[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|20px]] [[Klaipėda]], [[Litovio]] (ekde 2002, partneraj rilatoj ekzistis ekde 1915)<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20px]] [[Zhenjiang]], [[Ĉinio]] (ekde 2004) * [[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|20px]] [[Ĥajfo]], [[Israelo]] (ekde 2008) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Itinero memoriga pri Bertha Benz]] (Mannheim-Pforzheim-Mannheim) * [[Tramtransporto en Mannheim-Ludwigshafen]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Mannheim|ReVo=manhejm|ReVo titolo=Manhejmo}} * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://www.visit-mannheim.de/ vidindaĵoj de Mannheim (germane, kun bildoj)] * [http://www.bertha-benz.de/ Bertha retejo pri la Itinero memoriga pri Bertha Benz] (en la germana kaj 11 pliaj lingvoj) {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Baden-Virtembergo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mannheim| ]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo]] [[Kategorio:Urboj ĉe Rejnbordo]] k5tfvlsfjy6uw7386n0ir19wkdbgiki 9353205 9353203 2026-04-16T08:24:35Z Sj1mor 12103 9353205 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Paradeplatz2.jpg|eta|centra|775ra|Panoramio de ''Paradeplatz'']] {{informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Mannheim 2011.png |zomo = 10 |situo-bildo = Baden-Württemberg MA.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 97 |areo = 144,96 |poŝtkodo = 68159–68309 |tel_antaŭkodo = 0621 |aŭtokodo = MA |oficiala_kodo = 08222000 |subdivido = 17 urbodistriktoj (''Stadtbezirke'') |adreso-estraro = E5, 68159 Mannheim |retpaĝaro = [https://www.mannheim.de/ www.mannheim.de] |estro = Peter Kurz |estro-partio = SPD }} La urbo '''Mannheim''' {{prononco|MANhajm|ˈmanhaɪ̯m}} (en Esperanto '''Manhejmo''') situas apud la kunfluejo de la [[rivero]]j [[Rejno]] kaj [[Neckar|Nekaro]]. Administre temas pri [[eksterdistrikta urbo]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]] de [[Germanio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08222000}}}} loĝantojn. En la jaro [[766]] post Kristo kiel ''Mannenheim'' (hejmo de [la viro] Manno) unuafoje dokumente menciita, ĝi ekde [[1607]] rajtis nomi sin urbo. En la 17-a kaj 18-a jarcento la urbo (post du-foja detruo) estis rekonstruita en la formo de 136 rektanguloj. Ĝis nun la Manhejma urbocentro ne havas stratnomojn, sed ĉiu dombloko estas retrovebla per po unu litero kaj unu nombro. [[Dosiero:Quadratestadt.png|eta|maldekstra|urbocentro el rektanguloj]] [[Dosiero:Mannheim-Wasserturm-2005-06-26.jpg|eta|maldekstra|akvoturo]] [[Dosiero:Mannheim_Paradeplatz_Stadthaus_N1_2005.jpg|eta|maldekstra|urbodomo]] [[Dosiero:Mannheim 2017 023.jpg|eta|Palatinata Mejlo de Novigoj]] [[Dosiero:GPS Referenzpunkt Paradeplatz MA.jpg|eta|[[GPS]]-referenca punkto Paradeplatz en Mannheim, Germanio]] ==Vidindaĵoj== * [[Arthalo de Mannheim]] * [[Luiza Parko Mannheim]] * [[Ĉina ĝardeno Mannheim]] == Servoj == * [[Universitato de Mannheim]] == Rilatoj al Esperanto == En la urbo ekde la fino de la 19-a jarcento kontinue aktivis esperantistoj kaj ekzistis diversaj Esperanto-grupoj. Kutime ili proksime kunlaboris respektive kunlaboras kun la geografie tre proksimaj samcelaj grupoj en [[Ludwigshafen]] kaj [[Heidelberg]]. En la norda urboparto ''Käfertal'' estas strato nomata ''"Zamenhofstraße"''. ==Gefiloj kaj homoj rilataj al la urbo== * [[Ervin Aba]], hungara ĝenerala kuracisto * [[Alfred Delp]], teologo * [[Moritz Cantor]], matematikisto * [[Paul Händel]], klasika filologo * [[Vlado Jukl]], komercisto * [[Wilhelm Reiß]], vulkanologo == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Swansea]], [[Britio]] (ekde 1957) * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px]] [[Toulon]], [[Francio]] (ekde 1959) * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] la urbodistrikto [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] de [[Berlino]] (ekde 1961 partneraj rilatoj kun la urboparto Charlottenburg) * [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|20px]] [[Windsor (Ontario)|Windsor]], [[Kanado]] (ekde 1980) * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Riesa]], [[Saksio]] (ekde 1988, tiam ankoraŭ en [[GDR]]) * [[Dosiero:Flago-de-Moldavio.svg|20px]] [[Chişinău]], [[Moldavio]] (ekde 1989) * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20px]] [[Bydgoszcz]] (germane ''Bromberg''), [[Pollando]] (ekde 1991) * [[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|20px]] [[Klaipėda]], [[Litovio]] (ekde 2002, partneraj rilatoj ekzistis ekde 1915)<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20px]] [[Zhenjiang]], [[Ĉinio]] (ekde 2004) * [[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|20px]] [[Ĥajfo]], [[Israelo]] (ekde 2008) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Itinero memoriga pri Bertha Benz]] (Mannheim-Pforzheim-Mannheim) * [[Tramtransporto en Mannheim-Ludwigshafen]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Mannheim|ReVo=manhejm|ReVo titolo=Manhejmo}} * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://www.visit-mannheim.de/ vidindaĵoj de Mannheim (germane, kun bildoj)] * [http://www.bertha-benz.de/ Bertha retejo pri la Itinero memoriga pri Bertha Benz] (en la germana kaj 11 pliaj lingvoj) {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Baden-Virtembergo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mannheim| ]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo]] [[Kategorio:Urboj ĉe Rejnbordo]] mwn65xi8wbpiav882wk4huigxucx1ro 9353206 9353205 2026-04-16T08:26:32Z Sj1mor 12103 9353206 wikitext text/x-wiki {{informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Wappen Mannheim 2011.png |zomo = 10 |situo-bildo = Baden-Württemberg MA.svg |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 97 |areo = 144,96 |poŝtkodo = 68159–68309 |tel_antaŭkodo = 0621 |aŭtokodo = MA |oficiala_kodo = 08222000 |subdivido = 17 urbodistriktoj (''Stadtbezirke'') |adreso-estraro = E5, 68159 Mannheim |retpaĝaro = [https://www.mannheim.de/ www.mannheim.de] |estro = Peter Kurz |estro-partio = SPD }} La urbo '''Mannheim''' {{prononco|MANhajm|ˈmanhaɪ̯m}} (en Esperanto '''Manhejmo''') situas apud la kunfluejo de la [[rivero]]j [[Rejno]] kaj [[Neckar|Nekaro]]. Administre temas pri [[eksterdistrikta urbo]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]] de [[Germanio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08222000}}}} loĝantojn. En la jaro [[766]] post Kristo kiel ''Mannenheim'' (hejmo de [la viro] Manno) unuafoje dokumente menciita, ĝi ekde [[1607]] rajtis nomi sin urbo. En la 17-a kaj 18-a jarcento la urbo (post du-foja detruo) estis rekonstruita en la formo de 136 rektanguloj. Ĝis nun la Manhejma urbocentro ne havas stratnomojn, sed ĉiu dombloko estas retrovebla per po unu litero kaj unu nombro. [[Dosiero:Quadratestadt.png|eta|maldekstra|urbocentro el rektanguloj]] [[Dosiero:Mannheim-Wasserturm-2005-06-26.jpg|eta|maldekstra|akvoturo]] [[Dosiero:Mannheim_Paradeplatz_Stadthaus_N1_2005.jpg|eta|maldekstra|urbodomo]] [[Dosiero:Mannheim 2017 023.jpg|eta|Palatinata Mejlo de Novigoj]] [[Dosiero:GPS Referenzpunkt Paradeplatz MA.jpg|eta|[[GPS]]-referenca punkto Paradeplatz en Mannheim, Germanio]] ==Vidindaĵoj== * [[Arthalo de Mannheim]] * [[Luiza Parko Mannheim]] * [[Ĉina ĝardeno Mannheim]] == Servoj == * [[Universitato de Mannheim]] == Rilatoj al Esperanto == En la urbo ekde la fino de la 19-a jarcento kontinue aktivis esperantistoj kaj ekzistis diversaj Esperanto-grupoj. Kutime ili proksime kunlaboris respektive kunlaboras kun la geografie tre proksimaj samcelaj grupoj en [[Ludwigshafen]] kaj [[Heidelberg]]. En la norda urboparto ''Käfertal'' estas strato nomata ''"Zamenhofstraße"''. ==Gefiloj kaj homoj rilataj al la urbo== * [[Ervin Aba]], hungara ĝenerala kuracisto * [[Alfred Delp]], teologo * [[Moritz Cantor]], matematikisto * [[Paul Händel]], klasika filologo * [[Vlado Jukl]], komercisto * [[Wilhelm Reiß]], vulkanologo == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Swansea]], [[Britio]] (ekde 1957) * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20px]] [[Toulon]], [[Francio]] (ekde 1959) * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] la urbodistrikto [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] de [[Berlino]] (ekde 1961 partneraj rilatoj kun la urboparto Charlottenburg) * [[Dosiero:Flago-de-Kanado.svg|20px]] [[Windsor (Ontario)|Windsor]], [[Kanado]] (ekde 1980) * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Riesa]], [[Saksio]] (ekde 1988, tiam ankoraŭ en [[GDR]]) * [[Dosiero:Flago-de-Moldavio.svg|20px]] [[Chişinău]], [[Moldavio]] (ekde 1989) * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20px]] [[Bydgoszcz]] (germane ''Bromberg''), [[Pollando]] (ekde 1991) * [[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|20px]] [[Klaipėda]], [[Litovio]] (ekde 2002, partneraj rilatoj ekzistis ekde 1915)<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> * [[Dosiero:Flago-de-Ĉinio.svg|20px]] [[Zhenjiang]], [[Ĉinio]] (ekde 2004) * [[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|20px]] [[Ĥajfo]], [[Israelo]] (ekde 2008) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Itinero memoriga pri Bertha Benz]] (Mannheim-Pforzheim-Mannheim) * [[Tramtransporto en Mannheim-Ludwigshafen]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Mannheim|ReVo=manhejm|ReVo titolo=Manhejmo}} * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) * [https://www.visit-mannheim.de/ vidindaĵoj de Mannheim (germane, kun bildoj)] * [http://www.bertha-benz.de/ Bertha retejo pri la Itinero memoriga pri Bertha Benz] (en la germana kaj 11 pliaj lingvoj) [[Dosiero:Paradeplatz2.jpg|eta|centra|775ra|Panoramio de ''Paradeplatz'']] {{Urboj en Germanio}} {{Administra divido de Baden-Virtembergo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mannheim| ]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo]] [[Kategorio:Urboj ĉe Rejnbordo]] 8phxukcxhwxlydyp4ykc7mahbkx20fv 0 3318 9353093 9331346 2026-04-15T18:38:53Z Samkugatano 204422 9353093 wikitext text/x-wiki {{Pp-duone-artikolo|small=yes}} {{Informkesto lando | | nomoenlokalingvo = {{lang-ur|اسلامی جمہوریۂ پاکستان}} {{lang-en|Islamic Republic of Pakistan}} | transskribo = | eonomo = Islama Respubliko de Pakistano | flago = [[Dosiero:Flago-de-Pakistano.svg|150px|La [[flago de Pakistano]]]] | blazono = [[Dosiero:Coat of arms of Pakistan.svg|120px|La [[blazono de Pakistano]]]] | nacia himno = | lokigo-bildo = [[Dosiero:Pakistan (orthographic projection).svg|270px]] | lingvoj = [[urdua]], [[angla]] | ĉefurbo = [[Islamabado]] | religio = [[Islamo]] | km2 = 880254 | akvo = | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝdenso = | valuto = [[Pakistana rupio]] | horzono = +5 | ttt = pk | landkodo = PK | tel = +92 | politika sistemo = Federacia Respubliko | ŝtatestro = [[Arif Alvi]] | ĉefministro = [[Anwar ul Haq Kakar]] | nacia tago = | sendependeco = | esperanto-asocio = [[Pakistana Esperanto-Asocio]] }} [[Dosiero:Pakistan-demography.png|eta|250px|Kresko de pakistana loĝantaro laŭ jaroj]] '''Pakistano'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Pakistano_kd Pakistano] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> ({{lang-ur|پاکِستان‎ |t=''Pākistān''}} {{IFA|[pɑːkɪst̪ɑːn]}}; {{lang-en|Pakistan}}, {{IFA|[ˌpɑːkɪˈstɑːn]}}), oficiale la '''Islama Respubliko de Pakistano''' ({{lang-ur|اِسلامی جُمہُوریۂِ پاکِستان | t=''Islāmī Jumhūriyah-yi Pākistān''}}, {{lang-en|Islamic Republic of Pakistan}}), estas suverena ŝtato en [[Suda Azio]]. Ĝi estas laŭ areo (796&thinsp;095&nbsp;km²) la dua plej granda en [[Suda Azio]], kaj la 36-a en la mondo. Ĝi havas 1&thinsp;046 kilometrojn da [[marbordo]] ĉe la [[Araba Maro]] kaj la [[Golfo de Omano]] en la sudo, kaj ĝi najbaras [[Afganio]]n kaj [[Irano]]n en la okcidento, [[Barato]]n en la oriento kaj [[Ĉinio]]n en la plej fora nordoriento. Ĝi estas separata el [[Taĝikio]] pare de la mallarĝa [[Vaĥana Koridoro]] de Afganio en la nordo, kaj sude ankaŭ kunhavas malgrandan [[marlimo]]n kun [[Omano]]. Pakistano kun 180 milionoj da loĝantoj estas [[Listo de landoj laŭ loĝantaro|la sesa plej dense loĝata lando]] en la mondo kaj estas la dua plej dense loĝata lando kun Islama plimulto post [[Indonezio]]. Ĝia teritorio estis parto de [[Brita Hindio]], kaj sendependiĝis de la nuna [[Barato]] en [[1947]]. La teritorio kiu nune konstituas Pakistanon estis iam hejmo de kelkaj antikvaj kulturoj, kiaj tiuj de [[Mehrgarh]] de la [[Neolitiko]], kaj de la [[Bronzepoko]] tui nome [[Induso-civilizacio]], kaj estis poate hejmo de regnoj regataj de popoloj de diversajreligioj kaj kulturoj, kiaj [[hinduoj]], [[Hinda-Greka Regno|hindo-grekoj]], [[Islamo|islamanoj]], [[Timuridoj|turko-mongoloj]], [[afganoj]] kaj [[Sikismo|sikoj]]. La areo estis regata de nombraj imperioj kaj dinastioj, kiaj la hinda [[Maŭrja imperio]], la persa [[Akemenida Imperio]], [[Aleksandro la Granda|Aleksandro la Granda el Makedonio]], la araba [[Umajida Kaliflando]], la [[Mongola Imperio]], la [[Mogola Imperio]], la [[Durana Imperio]], la [[Sika Imperio]] kaj la [[Brita Hindio|Brita Imperio]]. Kiel rezulto de la [[Pakistana Movado]] estrita de [[Muhammad Ali Jinnah]] kaj de la lukto de la tuta [[Hinda Subkontinento|subkontinento]] por la sendependeco, Pakistano estis kreita en 1947 kiel sendependa lando por islamanoj el la regionoj orienta kaj okcidenta de la subkontinento kie estas islama majoritato. Dekomence [[Dominio de Pakistano|dominio]], Pakistano adoptis [[Konstitucio de Pakistano|novan konstitucion]] en 1956, kaj iĝis islama respubliko. [[Bangladeŝa Liberigo-Milito|Enlanda milito]] en 1971 rezultis en la disigo de [[Orienta Pakistano]] de la nova lando nome [[Bangladeŝo]]. Pakistano estas [[Federacio|federacia]] [[Parlamento|parlamenta]] [[respubliko]] konsistanta el kvar provincoj kaj kvar federaciaj teritorioj. Ĝi estas kaj etne kaj lingve ege varia lando, kun simila vario en ĝia geografio kaj [[faŭno]]. [[Regiona regpovo|Regiona]] kaj [[meza potenco]],<ref name="Buzan2004">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=XvtS5hKg9jYC&pg=PR8|titolo=The United States and the great powers: world politics in the twenty-first century|alirdato=27a de decembro 2011|aŭtoro=Barry Buzan|jaro=2004|eldoninto=Polity|ISBN=978-0-7456-3374-9|paĝoj=71, 99}}</ref><ref name=Solomon>{{Cite web|author=Hussein Solomon|title=South African Foreign Policy and Middle Power Leadership|url=http://www.iss.co.za/Pubs/Monographs/No13/Solomon.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020624231948/http://www.iss.co.za/Pubs/Monographs/No13/Solomon.html|archivedate=24a de junio de 2002|accessdate=27a de decembro de 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20020624231948/http://www.iss.co.za/Pubs/Monographs/No13/Solomon.html|arkivdato=2002-06-24}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020624231948/http://www.iss.co.za/Pubs/Monographs/No13/Solomon.html |date=2002-06-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iss.co.za/Pubs/Monographs/No13/Solomon.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20020624231948/http://www.iss.co.za/Pubs/Monographs/No13/Solomon.html |arkivdato=2002-06-24 }}</ref> Pakistano havas la sepan plej grandajn armitajn fortojn en la mondo kaj ankaŭ estas nuklea potenco same kiel deklarita [[Listo de ŝtatoj kun nukleaj armiloj|nuklearmita ŝtato]], estante la unusola lando en la [[islama mondo]], kaj la dua en [[Sudazio]], kiu havas tiun statuson. Ĝi havas duon-[[Industriigita ekonomio|industriigitan ekonomion]] kun bon-integra [[agrikultura sektoro]], ĝia [[ekonomio]] estas la 26-a plej grandan en la mondo laŭ [[aĉetpovo]] kaj 45-a plej granda laŭ nominala [[MEP]] kaj ankaŭ estas karakterizitaj inter la emerĝantaj kaj kresk-gvidaj ekonomioj de la mondo. La post-sendependeca historio de Pakistano estis karakterizita de periodoj de militista regado, politika malstabileco kaj konfliktoj kun najbara Barato. La lando daŭre renkontas malfacilajn problemojn, inkluzive de [[troloĝateco]], [[terorismo]], [[malriĉeco]], [[analfabeteco]], kaj [[korupto]]. Ĝi vicigis 16-a sur la Indico de Feliĉa Planedo de 2012.<ref>[http://tribune.com.pk/story/446303/pakistan-among-top-20-happiest-countries-beating-india-us-report/ Pakistan among top 20 happiest countries, beating India, US: Report]</ref> Ĝi estas membro de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], la [[Komunumo de Nacioj]], la Venontaj Dekunu, EKO, la 8 Disvolviĝantaj, de la Grupo Cairns, [[Protokolo de Kioto]], [[Internacia Pakto pri Civilaj kaj Politikaj Rajtoj]], RKD, UNCHR, de la Grupo de Dekunu, Grupo de 24, la Grupo de 20 formiĝantaj landoj, [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]], kaj estis fondinta membro de la [[Organizaĵo de la Islama Konferenco]] (nun la [[Organizo de Islama Kunlaboro]]), la [[Sud-Azia Unuiĝo por Regiona Kunlaboro]] kaj aliancano de la [[CERN]].<ref>[http://tribune.com.pk/story/671298/thumbs-up-pakistan-meets-criteria-for-cern/ Thumbs up: Pakistan meets criteria for CERN]</ref> {| class="infobox borderless" |+ Naciaj simboloj de Pakistano (oficialaj) |- ! '''Nacia besto''' | | [[Dosiero:Markhor.jpg | 50px]] |- ! '''Nacia birdo''' | | [[Dosiero:Keklik.jpg | 50px]] |- ! '''Nacia arbo''' | | [[Dosiero:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg | 50px]] |- ! '''Nacia floro''' | | [[Dosiero:Jasminum officinale.JPG | 50px]] |- ! '''Nacia hereda besto''' | | [[Dosiero:Snow Leopard 13.jpg | 50px]] |- ! '''Nacia hereda birdo''' | | [[Dosiero:Vándorsólyom.JPG | 50px]] |- ! '' Nacia akva mara mamulo '' | | [[Dosiero:Platanista gangetica.jpg | 50px]] |- ! '''Nacia reptilio''' | | [[Dosiero:Persiancrocodile.jpg | 50px]] |- ! '''Nacia amfibio''' | | [[Dosiero:Bufo stomaticus04.jpg | 50px]] |- ! '''Nacia frukto''' | | [[Dosiero:Chaunsa.JPG | 50px]] |- ! '''Nacia moskeo''' | | [[Dosiero:Shah Faisal Mosque (Islamabad, Pakistan).jpg | 50px]] |- ! '''Nacia maŭzoleo''' | | |- ! '' Nacia rivero '' | | [[Dosiero:Indus river from karakouram highway.jpg | 50px]] |- ! '''Nacia monto''' | | [[Dosiero:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg | 50px]] |- |} == Etimologio == La nomo '''Pakistano''' laŭlitere signifas "Tero de la Pureco" en la [[urdua]] kaj la [[persa]]. Ĝi estis kreita en 1933 kiel ''Pakstan'' fare de [[Choudhry Rahmat Ali]], [[aktivulo]] de la [[Pakistana Movado]], kiu publikigis ĝin en sia pamfleto ''Now or Never'' (Nune aŭ neniam),<ref name="nowornever">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_rahmatali_1933.html|titolo=Now or never: Are we to live or perish for ever?|alirdato=2007-12-04|aŭtoro=Choudhary Rahmat Ali|dato=1933-01-28|eldoninto=Columbia University}}</ref> utiligante ĝin kiel [[akronimo]]n ("tridek milionoj da islamaj fratoj kiuj vivas en PAKSTAN") rilatante al la nomoj de la kvin nordaj regionoj de la [[Brita Raĝo]]: nome '''P'''anĝabo, [[Ĥajber-Paŝtulando|Nordokcidenta-Lima-Provinco]] ('''A'''fgania provinco), '''K'''aŝmiro, '''S'''indo, kaj Baluĉis'''tan'''".<ref name="Now or Never">{{Citaĵo el gazeto|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever%3F|titolo=Now or Never. Are we to live or perish forever?|aŭtoro=Choudhary Rahmat Ali|dato=28a de januaro 1933}}</ref><ref name="Ikram1995">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&pg=PA177|titolo=Indian Muslims and partition of India|alirdato=23-a de decembro 2011|aŭtoro=S.M. Ikram|dato=1-a de januaro 1995|eldoninto=Atlantic Publishers & Dist|ISBN=978-81-7156-374-6|paĝoj=177–}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm | title=Rahmat Ali ::Now or Never | publisher=The Pakistan National Movement | accessdate=14a de aprilo de 2011 | author=Rahmat Ali | page=2 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2014-10-20 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20110419012150/http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm | arkivdato=2011-04-19 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110419012150/http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm | archivedate=2011-04-19 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110419012150/http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm |arkivdato=2011-04-19 }}</ref> La litero '''i''' estis aldonita por moderigi elparolon kaj formi la lingve ĝustan kaj senchavan nomon.<ref name="davison">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Where is the Middle East?|aŭtoro=Roderic H. Davidson|jaro=1960|gazeto=Foreign Affairs|volumo=38|numero=4|COI=10.2307/20029452|paĝoj=665–675}}</ref> == Historio == Pakistano havas longan historion de kolonio kaj civilizacio inkluzivanta la [[Civilizacio de la Valo de la Induso]]. La pliparto estis konkerita en la 1-a jarmilo antaŭ nia erao fare de persoj kaj poste de grekoj. Postaj alvenoj inkluzivas la arabojn, afganojn, turkojn, baluĉojn kaj mongolojn. La teritorio estis enkadrigita en la brita ''Raj'' ([[Brita Hindio]]) en la 19a jarcento. Ekde sia sendependeco sub estreco de [[Muhammad Ali Jinnah]], la lando spertis periodojn de grava milita kaj ekonomia kreskoj, kaj periodoj de malstabileco, kun la secesio de [[Orienta Pakistano]] (nuntempa [[Bangladeŝo]]). === Frua tempo kaj mezepoko === [[Dosiero:TNMStandingBuddha.jpg|eta|200px|dekstra|Stara [[Budho]] el [[Gandaro]]]] Kelkaj el la plej fruaj antikvaj homaj civilizoj en Sudazio originis de areoj ampleksantaj aktualan Pakistanon. La plej fruaj konataj loĝantoj en la regiono estis Soanianoj dum la Malsupra [[Paleolitiko]], de kiu ŝtonaj iloj estis trovitaj en la [[Soana Valo]] de [[Panĝabo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.assemblage.group.shef.ac.uk/issue7/chauhan.html#distribution|titolo=An Overview of the Siwalik Acheulian & Reconsidering Its Chronological Relationship with the Soanian – A Theoretical Perspective|alirdato=22a de decembro 2011|aŭtoro=Parth R. Chauhan|verko=Sheffield Graduate Journal of Archaeology|eldoninto=[[University of Sheffield]]}}</ref> La [[Indusa rivero|Indusa regiono]], kiu kovras la plej grandan parton de Pakistano, estis la loko de pluraj sinsekvaj antikvaj kulturoj inkluzive de la Neolitika [[Mehrgarh]]<ref name=vipul/> kaj de la [[Bronzepoko|bronzepoka]] [[Indus-civilizacio]] (2800-1800 a.K.) ĉe [[Harapo]] kaj [[Mohenjo-Daro]].<ref name="Arnett2006">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=Tmn91va2e4UC&pg=PT180|titolo=India Unveiled|alirdato=23a de decembro|aŭtoro=Robert Arnett|dato=15a de julio de 2006|eldoninto=Atman Press|ISBN=978-0-9652900-4-3|paĝoj=180–}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohenjo-Daro|url=http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100601181841/http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html|archivedate=22a de decembro de 2011|author=Meghan A. Porter|publisher=Minnesota State University|accessdate=[[15a de januaro]] 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100601181841/http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html|arkivdato=2010-06-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100601181841/http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html |date=2010-06-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100601181841/http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html |arkivdato=2010-06-01 }}</ref> La [[Veda Civilizo]] (1500-500 a.K.), karakterizita fare de [[Hindarja grupo|hind-arja]] kulturo, kondukis al la fundamentoj de [[hinduismo]], kiu establiĝis en la regiono.<ref name=guide>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.co.in/books?id=WJMlW-zDE14C|titolo=Pakistan: a primary source cultural guide|alirdato=23a de oktobro 2011|aŭtoro=Marian Rengel|jaro=2004|loko=Nov-Jorko, NY|eldoninto=The Rosen Publishing Group Inc|ISBN=0-8239-4001-2|paĝoj=58–59,100–102}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/503627/Rigveda|titolo=Britannica Online – Rigveda|alirdato=16a de decembro 2011|eldoninto=Encyclopædia Britannica}}</ref> [[Multan]] estis grava hinduisma pilgrima centro. La veda civilizo prosperis en la antikva urbo de [[Gandhara]] nome Takṣaśilā, nun [[Taksila]] en Panĝabo. <ref name=vipul>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com.pk/books?id=wsiXwh_tIGkC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|titolo=The Pearson Indian History Manual for the UPSC Civil Services Preliminary Examination|alirdato=2011-12-28|aŭtoro=Vipul Singh|jaro=2008|eldoninto=Dorling Kindesley, licensees of Pearson Education India|ISBN=81-317-1753-4|paĝoj=3–4, 15, 88–90, 152, 162}}</ref> Sinsekvaj antikvaj imperioj kaj regnoj regis la regionon: la persa [[Aĥemenida Imperio]] proksimume 519 a.K., la imperio de [[Aleksandro la Granda]] en 326 a.K.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=vSwi2TYabS4C&pg=PA7&dq=alexander+founded+empire+in+india+327#v=onepage&q=alexander%20founded%20empire%20in%20india%20327%3F&f=false|titolo=Government Leaders, Military Rulers, and Political Activists|alirdato=15a de aprilo 2012|jaro=2001|loko=Westport, Connecticut|eldoninto=The Oryx Press|ISBN=1-57356-153-3|paĝo=7|redaktinto=David W. del Testa}}</ref> kaj la [[Maŭrja Imperio]] fondite fare de [[Ĉandragupto Maŭrjo]] kaj etendite fare de Aŝoko ĝis 185 a.K.<ref name=vipul/> La [[Hind-Greka Regno]] fondita fare de Demetrio de Baktrio (180-165 a.K.) inkludis Gandhara kaj Panĝabon kaj atingis ĝian plej grandan amplekson sub Menandro (165-150 a.K.), prosperante la grek-budhanan kulturon en la regiono.<ref name=vipul/><ref name="Taxila">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.heritage.gov.pk/html_Pages/guide_to_historic_taxila.htm|titolo=Guide to Historic Taxila|alirdato=15a de januaro 2010|aŭtoro=Ahmad Hasan Dani|eldoninto=The National Fund for Cultural Heritage|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170605063128/http://www.heritage.gov.pk/html_Pages/guide_to_historic_taxila.htm|arkivdato=2017-06-05}}</ref> Taxila havis unu el la plej fruaj universitatoj kaj centroj de alteduko en la mondo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A selection from the writings of Joseph Needham|aŭtoro=Joseph Needham|jaro=1994|eldoninto=McFarland & Co|citaĵo=When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BC they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about AD 400.|ISBN=978-0-89950-903-7|paĝo=24}}</ref><ref>{{Cite book|author1=Hermann Kulke|author2=Dietmar Rothermund|title=A History of India|year=2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-32919-1|quote=In the early centuries the centre of Buddhist scholarship was the University of Taxila.|page=157}}</ref><ref>{{Cite journal|author1=Balakrishnan Muniapan|author2=Junaid M. Shaikh|title=Lessons in corporate governance from Kautilya's Arthashastra in ancient India|journal=World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development 2007|year=2007|volume=3|issue=1|pages=50–61|doi=10.1504/WREMSD.2007.012130 |issn = 1746-0573 }}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist|aŭtoro=Radha Kumud Mookerji|originjaro=reprint 1989|jaro=1951|eldono=2|eldoninto=Motilal Banarsidass|ISBN=81-208-0423-6|paĝoj=478–479}}</ref> [[Dosiero:Darbarscene.jpg|eta|[[Mogola Imperio|Mogola imperiestro]] [[Aŭrangzebo]]]] La [[Mezepoka periodo]] (642-1219 p.K.) estas difinita per la disvastiĝo de [[Islamo]] en la regiono. Dum tiu periodo, [[Sufiismo|sufiaj]] [[misiisto]]j ludis pivotan rolon en konvertado de plimulto de la regiona budhana kaj hindua loĝantaro al Islamo.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A history of Islamic societies|aŭtoro=Ira Marvin Lapidus|jaro=2002|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-77933-2|paĝoj=382–384}}</ref> La [[Rai Dinastio]] (489-632 p.K.) de [[Sindo]], ĉe sia [[zenito]], regis tiun regionon kaj la ĉirkaŭajn teritoriojn.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Al Hind the Making of the Indo Islamic World|aŭtoro=Andre Wink|jaro=1996|eldoninto=Brill Academic Publishers|ISBN=90-04-09249-8|paĝo=152}}</ref> La [[Pala Dinastio]] estis la lasta budhana imperio kiu sub [[Dharampala]] kaj [[Devapala]] etendiĝis trans Sudazio de kio nun estas Bangladeŝo tra [[Norda Hindio]] ĝis Pakistano kaj poste al la regiono de Kambojoj en Afganio. La araba generalo [[Muhammad bin Kasim]] konkeris [[Induso|Indusan valon]] el [[Sindo]] ĝis [[Multan]] en suda [[Panĝabo]] en 711 p.K.,<ref name="Information of Pakistan"/> nome la saman jaron kiam okazis la islama invado al [[Hispanio]] en la alia pinto (okcidento) de la islama tiama imperio. La oficiala kronologio de la pakistana registaro identigas tion kiel la punkto kiam la "fondo" de Pakistano estis metita.<ref name="Information of Pakistan">{{Cite web|title=History in Chronological Order|publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of Pakistan|url=http://www.infopak.gov.pk/History.aspx|accessdate=15a de januaro de 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100723113602/http://infopak.gov.pk/History.aspx|arkivdato=2010-07-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://infopak.gov.pk/History.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100723113602/http://infopak.gov.pk/History.aspx |arkivdato=2010-07-23 }}</ref> Tiu konkero metis la scenejon por la regulo de pluraj sinsekvaj islamaj imperioj en la regiono, inkluzive de la [[Gaznavida Imperio]] (975-1187 p.K.), la [[Guridoj|Gurida Regno]] kaj la [[Delhia Sultanujo|Delhia Sultanlando]] (1206-1526 p.K.). La [[Lodi-dinastio]], la lasta de la Delhia Sultanlando, estis anstataŭigita de la [[Mogola Imperio]] (1526-1857 p.K.). La Mogoloj prezentis persan literaturon kaj altan kulturon, establante la radikojn de hind-persa kulturo en la regiono.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/?id=g3JhKNSk8tQC&pg=PA1#v=onepage&q&f=false|titolo=Turko-Persia in historical perspective|alirdato=2011-12-28|aŭtoro=Robert L. Canfield|jaro=2002|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-52291-5|paĝoj=4–21}}</ref> === Kolonia periodo === {{Ĉefartikolo|Brita Hindio|Pakistana Movado|Dispartigo de Hindio}} La laŭpaŝa malkresko de la Mogola Imperio en la komenco de la [[18a jarcento]] rajtigis [[Sikismo|sikajn regantojn]] kontroli grandajn areojn ĝis la [[Brita Orienthinda Kompanio]] akiris potencprenon super Sudazio.<ref name="congress">{{Citaĵo el la reto|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Pakistan.pdf|titolo=Country Profile: Pakistan|alirdato=28a de decembro 2011|jaro=2005|formato=PDF|eldoninto=Library of Congress|paĝoj=2, 3, 6, 8}}</ref> La [[Ribelo de Sipajoj]] de 1857, ankaŭ konata kiel la Sipajo-Ribelo, estis la plej grava armita lukto de la regiono kontraŭ la britoj..<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.thenagain.info/webchron/india/sepoyreb.html|titolo=Sepoy Rebellion: 1857|alirdato=19a de decembro 2013|dato=12a de septembro 2003|eldoninto=Thenagain.info}}</ref> La plejparte neviolenta porsendependeca lukto gvidita fare de la [[Barata Nacia Kongreso]] engaĝis milionojn da manifestacianoj en amaskampanjoj de [[civila malobeo]] en la [[1920-aj jaroj]] kaj [[1930-aj jaroj]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Concise encyclopaedia|aŭtoro=John Farndon|dato=1999-03-01|eldoninto=Dorling Kindersley Limited|ISBN=0-7513-5911-4|paĝo=455}}</ref><ref name="Lak2008">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=YrDtAAAAMAAJ|titolo=India express: the future of a new superpower|alirdato=2012-03-14|aŭtoro=Daniel Lak|dato=2008-03-04|eldoninto=Viking Canada|ISBN=978-0-670-06484-7|paĝo=113}}</ref> [[Dosiero:All India Muslim League Working Committee Lahore 1940.jpg|eta|maldekstra|260px|La Laborkomitato de 1940 de la [[Tuthindia Islama Ligo|Islama Ligo]] en [[Lahore]]]] La [[Tuthindia Islama Ligo]] pliiĝis al populareco en la fino de la [[1930-aj jaroj]] meze de timoj de sub-reprezentantaro kaj neglekto de islamanoj en [[politiko]] de eventuala fina hindia ŝtato. En lia prezidenta deklaro de [[29a de decembro]] [[1930]], [[Muhammad Ikbal]] postulis "la formadon de firmigita Nordokcidenta Hind-islama Ŝtato" konsistanta el [[Panĝabo]], [[Nordokcidenta Limprovinco]], [[Sindo]] kaj [[Baluĉistano]].<ref name="iqbal1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_iqbal_1930.html|titolo=Sir Muhammad Iqbal's 1930 Presidential Address|alirdato=19a de decembro 2006|verko=Speeches, Writings, and Statements of Iqbal}}</ref> [[Muhammad Ali Jinnah]], la fondinto de Pakistano, apogis la du-landan teorion kaj igis la islaman ligon adopti la Lahore Rezolucion de 1940, populare konata kiel la Pakistana Rezolucio.<ref name="congress"/> Komence de 1947, Britio sciigis la decidon fini sian regadon en Hindio. En junio de 1947, la naciismaj gvidantoj de brita Hindio - inkluzive de [[Jawaharlal Nehru]] kaj Abul Kalam Azad reprezentanta la Kongreson, Jinnah reprezentantan la islaman ligon, kaj Master Tara Singh reprezentanta la [[siĥoj]]n - konsentis pri la proponitaj esprimoj de translokigo de potenco kaj sendependeco.<ref name=jinnah>{{Citaĵo el libro|titolo=Jinnah of Pakistan|aŭtoro=Stanley Wolpert|jaro=2002|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-577462-0|paĝoj=306–332}}</ref> Post Jinnah, estis dua [[Ĝenerala Guberniestro de Pakistano]] la bengala [[Ĥaŭaĝa Nazimuddin]]. La moderna stato de Pakistano estis establita la 14an de aŭgusto 1947 (27a de [[Ramadano]] 1366 en la [[Islama kalendaro]]) en la orientaj kaj nordokcidentaj regionoj de brita Hindio, kie ekzistis islama plimulto. Ĝi konsistis el la provincoj de [[Baluĉio]], [[Orienta Bengalo]], la [[Nordokcidenta Limprovinco]], Okcidenta Panĝabo kaj Sindo.<ref name="congress"/><ref name=jinnah/> La sekcio de Panĝabo kaj de la bengalaj provincoj kaŭzis komunumajn tumultojn en tuta Barato kaj Pakistano; milionoj da islamanoj translokiĝis al Pakistano kaj milionoj da hinduoj kaj sikhoj translokiĝis al Barato.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Genocide: a history.|aŭtoro=William D. Rubinstein|jaro=2004|eldoninto=[[Pearson Longman]] Publishers|ISBN=0-582-50601-8|paĝo=270}}</ref> Disputo pri [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]] kondukis al la [[Unua Kaŝmira Milito]].<ref name="Bhaumik1996">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=iftjFki3fhYC&pg=PA6|titolo=Insurgent Crossfire: North-East India|alirdato=15a de aprilo 2012|aŭtoro=Subir Bhaumik|jaro=1996|eldoninto=Lancer Publishers|ISBN=978-1-897829-12-7|paĝo=6}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/uncom1.htm|titolo=Resolution adopted by the United Nations Commission for India and Pakistan|alirdato=19a de januaro 2010|eldoninto=Mount Holyoke College|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140902172823/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/uncom1.htm|arkivdato=2014-09-02}}</ref> === Sendependeco kaj moderna Pakistano === === Lasta problemaro === En la lastaj jardekoj Pakistano suferis gravajn problemojn: [[Dosiero:1965 Indo-Pak War DestroyedShermanTank.jpg|eta|Tanko Ŝerman detruita dum la Barat-Pakistana Milito de 1965.]] * Eksteraj, ĉar okcidenta regiono estas najbara kaj similkultura kun tiu orienta de [[Afganio]] kaj, dum ties milito kaj poste, okazis movoj en tiu areo. Krome daŭras konflikto kontraŭ [[Barato]] pro norda regiono [[Kaŝmiro]]. En tiu areo okazis jam multaj konfliktoj kaj militoj, kiel la [[Barat-Pakistana Milito de 1965]]. Tiu estis kulmino de bataleto kiu okazis inter Aprilo 1965 kaj Septembro 1965 inter Pakistano kaj Barato. La konflikto ekis post la Operaco Ĝibraltaro fare de Pakistano, kiu celis enfiltri fortojn en [[Ĝamuo kaj Kaŝmiro]] por stimuli ribelon kontraŭ la regado fare de Barato. Barato reagis per lanĉo de tut-skala milita atako en Okcidenta Pakistano. Tiu dekseptaga milito okazigis milojn da perdoj ambaŭflanke kaj estis atestilo de la plej granda engaĝiĝo de armitaj vehikloj kaj de la plej granda tanka batalo ekde la Dua Mondmilito. Alfrontoj inter la du ŝtatoj finis post [[Unuiĝintaj Nacioj]] ordonis batalĉeson deklarita post la diplomata interveno fare de Sovetunio kaj Usono, kaj la sekva proklamo de la Taŝkenta Deklaro. La [[Kargila Milito]], konata ankaŭ kiel Kargila konflikto, estis armita konflikto inter Barato kaj Pakistano kiu okazis inter majo kaj julio 1999 en la Kargila distrikto de Kaŝmiro kaj aliloke en la Linio de Kontrolo (LK). * Internaj, ĉar okazis kelkaj militistaj [[puĉo]]j kaj mortigoj de [[politikisto]]j. La [[Pakistana puĉo de 1958]] referencas al okazaĵoj kiuj okazis en Pakistano inter la 7a de Oktobro, kiam la Prezidento de Pakistano nome Iskander Mirza nuligis la validon de la Konstitucio de Pakistano kaj deklaris militjuron, kaj la 27a de oktobro, kiam Mirza mem estis elpostenigita de la Generalo [[Aĝub Ĥan]], nome ĉefkomandanto de la Pakistana Armeo. Siavice la generalo [[Muhammad Zia-ul-Hak]] iĝis la sesa Prezidento de Pakistano, nome el 1978 ĝis sia morto en 1988, post esti deklaranta militjuron en 1977. Lastatempe, nome en oktobro de [[1999]] la generalo [[Pervez Muŝaraf]] per puĉo forigis la registaron de [[Navaz Ŝarif]], en junio [[2001]] tiu generalo nomis sin prezidento, en aprilo 2002 li venkis ĉe fraŭda referendumo, en la jaro [[2004]] li ricevis la apogon de [[Usono]] kiel pago al la lukto kontraŭ supozataj aliancanoj de [[Alkaido]], en oktobro [[2007]] li venkis en fraŭda balotado, sekvis tumultoj kaj la 27-an de [[decembro de 2007]] estis mortigita [[Benazir Bhutto]], ĉefa kandidato de la opozicio. == Geografio == * Areo: 880.254 aŭ 796 095&nbsp;kvadrataj kilometroj depende el la mezuroj ** el ili semotaŭga: 27% === Administrado === {{Ĉefartikolo|Administraj unuoj de Pakistano}} ==== Provincoj ==== [[Dosiero:Sub Pakistan.png|eta|290px|1 Baluĉistano, 2 Ĥajber-Paŝtulando, 3 Panĝabo, 4 Sindo, 5 Islamabada Ĉefurba Teritorio, 6 Federacie Administrataj Tribareoj, 7 Azad Kaŝmiro kaj 8 Gilgit-Baltilando.]] La [[Administraj unuoj de Pakistano]] konsistas el kvar [[provinco]]j, unu [[federacia distrikto|federacia]] [[ĉefurba teritorio]], du aŭtonomaj kaj disputataj teritorioj kaj grupo de federacie administrataj [[tribo|tribaj]] areoj. Sub tiu supra nivelo, estas tri pliaj niveloj de regado, nome 149 [[distrikto]]j (''zillahoj''), 588 sub-distriktoj (''tehsiloj''), kaj kelkaj miloj de [[municipo]]j.<ref>{{Cite web|url = http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/LIST%20OF%20DISTRICTS%20%26%20TEHSILS.pdf|title = List of Districts, Tehsils/Talukas|month = julio |year = 2014|accessdate = Septembro de 2014|website = Pakistan Bureau of Statistics|publisher = |last = |first = }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/LIST%20OF%20DISTRICTS%20%26%20TEHSILS.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161009115713/http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/LIST%20OF%20DISTRICTS%20%26%20TEHSILS.pdf |arkivdato=2016-10-09 }}</ref> La kvar provincoj estas la jenaj: * [[Baluĉistano (Pakistano)|Baluĉistano]] * [[Ĥajber-Paŝtulando]] (de 1901 ĝis 2010 ''Nordokcidenta limregiona provinco'') * [[Panĝabo (Pakistano)|Panĝabo]] * [[Sindo]] Teritorioj estas la jenaj: * [[Islamabada Ĉefurba Teritorio]] * [[Gilgit-Baltilando]] * [[Libera Kaŝmiro]] aŭ [[Azad Kaŝmiro]] * [[Federacie Regataj Tribujoj]] aŭ [[Federacie Administrataj Tribareoj]] == Demografio == [[Dosiero:WV banner Pakistan.jpg|center|775px]] [[Dosiero:Pakistan Karachi-cobbler.jpg|eta|dekstra|250px|Tradicia metio en la bazaro de Karaĉio.]] * Loĝantaro: 180 440 005 ([[2012]], takso), ** % urbana: 37% (2000) ** homoj po kvadrata kilometro: 181,8 (2000) ** homoj po kvadrata kilometro da semotaŭga tero: 673,3 (2000) ** jara kresko: 2,17% (2000, takso) ** naskoj: 32,11 po 1000 homoj po jaro (2000, takso) ** mortoj: 9,51 po 1000 homoj po jaro (2000, takso) ** migrantoj: -0,9 po 1000 homoj po jaro (2000, takso) ** mortokvanto de beboj: 82,49 mortoj po 1000 naskoj (2000, takso) ** infanoj po virino: 4,56 infanoj naskita po virino (2000, takso) ** meza longeco de vivo: 61,07 jaroj (60,27 viroj, 61,91 virinoj) (2000, takso) <br />alfabeta: 37,8% (50% viroj, 24,4% virinoj) (1995, takso) === Ĉefaj urboj === La oficiala ĉefurbo estas [[Islamabado]] La plej grandaj urboj (loĝantaro en milionoj en 2000): <ul> <table cellspacing=0 cellpadding=0> <tr> <td align=right>12,10</td> <td>&nbsp; [[Karaĉio]] (18-a plej loĝata tutmonde)</td> </tr> <tr> <td align=right>6,35</td> <td>&nbsp; [[Lahoro]]</td> </tr> <tr> <td align=right>2,60</td> <td>&nbsp; [[Ravalpindio]]</td> </tr> <tr> <td align=right>2,25</td> <td>&nbsp; [[Fajsalabad]]</td> </tr> </table> </ul> === Ĉefaj etnoj === * panĝaba * sinda * paŝtua * beluĉa * muhaĝira (islamanoj, kiuj rifuĝis el [[Hindio]]) * [[Aimakoj]] nomadaj === Religio === 97 % [[islamo]] (77 % [[sunaismo]], 20 % [[ŝijaismo]]), 3 % [[kristanismo]], [[hinduismo]] kaj aliaj === Lingvoj === La {{J|oficiala lingvo}} estas la [[urdua lingvo|urdua]] (simila al la [[Hinda lingvo]], sed literumita per la [[araba alfabeto]]) kun 11 milionoj da parolantoj kaj la [[angla lingvo|angla]] – malnova lingvo de la [[Brita imperio]] kaj nuna lingvo de la riĉularo kaj registaro – kun tri milionoj da parolantoj<ref>(en) [https://data.humdata.org/dataset/pakistan-languages Nombro de parolantoj laŭ gepatra lingvo por la lingvoj parolataj en Pakistano], [[Tradukistoj sen landlimoj|Tradukistoj Sen Landlimoj]].</ref>. Popole: <table cellspacing=0 cellpadding=0> <tr><td align="right"> 58 %</td><td>&nbsp; [[panĝaba lingvo|panĝaba]]</td></tr> <tr><td align="right"> 9,8 %</td><td>&nbsp; [[Sirajki lingvo|sirajki]] (tiu lingvo parolata en la regiono de [[Multano]] estas laŭ kelkaj dialekto de la panĝaba, laŭ aliaj aparta lingvo)</td></tr> <tr><td align="right"> 12 %</td><td>&nbsp; [[sinda lingvo|sinda]]</td></tr> <tr><td align="right"> 8 %</td><td>&nbsp; [[paŝtua lingvo|paŝtua]]</td></tr> <tr><td align="right"> 8 %</td><td>&nbsp; [[urdua lingvo|urduo]]</td></tr> <tr><td align="right"> 3 %</td><td>&nbsp; [[Baluĉa lingvo|baluĉa]]</td></tr> </table> La panĝaba, kiun parolas ne malpli ol 40% de la loĝantaro, ne havas oficialan statuson nek estas instruata eĉ en lernejoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/09/13395/ | titolo = Ciferecigante lingvon kun du skriboj: Satdeep Gill pri la kreskanta ĉeesto de la panĝaba en Interreto | titolo-aldono = Interreto estas tio kion ni mem faras el ĝi | alirdato = 2023-10-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Rezwan | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-09-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20231021145902/https://eo.globalvoices.org/2022/09/13395/ | arkivdato = 2023-10-21 | citaĵo = }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.lrc.columbia.edu/languages/punjabi/punjabi.html|title=Home > Language Studies > LRC Languages > Punjabi|author=Sandeep Singh|publisher=Language Resource Center, Columbia University|date=|accessdate=|language=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-11-29|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110714122525/http://www.lrc.columbia.edu/languages/punjabi/punjabi.html|arkivdato=2011-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714122525/http://www.lrc.columbia.edu/languages/punjabi/punjabi.html|archivedate=2011-07-14}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.lrc.columbia.edu/languages/punjabi/punjabi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110714122525/http://www.lrc.columbia.edu/languages/punjabi/punjabi.html |arkivdato=2011-07-14 }}</ref>. == [[Ekonomio]] == 58 Gd (1998, takso) po kapo: 0,41 kd (1998, takso) <br />kreskanta procento: 3,1% (1999, takso) <br />[[inflacio]]: 6% (1999, takso) <br />senokupa: 7% (1998 kaj 1999) == Politiko == [[Dosiero:Nawaz Sharif1.jpg|eta|La tiama ĉefministro Navaz Ŝarif en la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)]], 1998.]] La '''Ĉefministro de Pakistano''' ({{lang-ur|وَزِیرِ اَعظَم| t=Wazīr-ē Aʿẓam}} {{IFA|[ʋəˈziːr-ˌeː ˈɑː.zəm]}}; laŭvorte "[[Granda Veziro]]"), estas la [[Ĉefministro|estro de la registaro]] de la [[Islama Respubliko Pakistano]] kiu estas nomumita por plenumi la postenon de estro de la ekzekuta povo.<ref name="BBC_PM_role">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/82559.stm|titolo=Prime minister|alirdato=8a de septembro 2012|dato=16a de oktobro 2008|eldoninto=[[BBC News]]|lingvo=en-GB}}</ref> Laŭ la [[Konstitucio de Pakistano]], Pakistano havas [[Parlamenta demokratio|parlament-demokratian]] [[Parlamenta demokratio|sistemon]] de regado (registaro), kie la Ĉefministro estas la plenuma aŭtoritato kaj politika estro de la lando kaj prezidas la registaron. [[Ŝahbaz Ŝarif]] estas la nuna [[Ĉefministro de Pakistano]]. La [[Nacia Asembleo de Pakistano]] ({{lang-ur|قومی اسمبلئ پاکستان‬|t=Qaumī Asimbli'e Pākistān}} estas la malalta ĉambro de la [[duĉambra parlamento]] de Pakistano nome Majlis-e-Ŝura, kiu enhavas ankaŭ la Prezidentecon kaj la Senaton (alta ĉambro). Kaj la Nacia Asembleo kaj la Senato kunsidas en la Parlamentejo en [[Islamabado]]. {{Ĉefartikolo|Listo de ĉefministroj de Pakistano}} [[Registaro]]: de generaloj.<br /> Prezidento: [[Mamnoon Hussain]] <br />sendependeco: la [[14-a de aŭgusto|14-an de aŭgusto]] [[1947]] de [[Britio]] <br />organizoj: [[UNO]] ([[1947]]) <br />[[konstitucio]]: la [[10-a de aprilo|10-an de aprilo]] [[1973]], nula dum [[1977]]-[[1985|85]] kaj [[1999]]-nun ([[2002]]). La [[Pakistana Armeo]] ({{lang-ur|پاک فوج‬|t= Pak Fauj}} {{IFA|[pɑk fɒ~ɔd͡ʒ]}}); laŭ NATO raportnomo: PA) estas la terbaza armeo de la Pakistanaj Armitaj Fortoj. Laŭ la [[International Institute for Strategic Studies]] (IISS), ĝi havis proksimume 620,000 aktivan personaron en 2015. En la ekstera politiko Pakistano tenas proksimajn rilatojn kun Usono, servante kiel bazo por ties influo en Afganio. Samtempe ĝi proksimas al Ĉinio, kiu uzas ĝin por ricevi aliron al havenoj de la Hinda oceano, regata de Barato, kaj kontraŭstari Baraton, sian ĉefan rivalon en Azio. Ĉinio reciprokas ĝin per abunda investado je kreado kaj modernigado de infrastrukturo. Pakistano havas grandajn teritoriajn pretendojn al Barato, speciale en la sunaisma Kaŝmiro, kie dum jardekoj daŭras sepraisma movado, celanta sendependiĝon aŭ aliĝon al Pakistano. En 2020 estis prezentita [[:n:Nova mapo de Pakistano pensigis Baraton pri milito kontraŭ Pakistano kaj Ĉinio|nova oficiala mapo]] de Pakistano, kiu montris la disputatajn teritoriojn kiel ĝian parton, kio ekstreme indignigis Baraton. == Kulturo == Pakistano fondiĝis en [[1947]] por doni hejmlandon al ĉiuj islamanoj de la [[hinda subkontinento]]. Fakte estiĝis per la sendependeco de pakistana ŝtato el du partoj kun multaj diversaj etnoj. Pro la forfalo de [[orienta Pakistano]] en [[1971]], kiu iĝis [[Bangladeŝo]] la principo de hejmŝtato por islamanoj tute ne plu validas, ĉar nuntempe Pakistano estas la hejmo al nur malpli ol triono de la 400 milionoj da hindaj islamanoj. La trovo de identeco estas pro tio malfacila daŭre evoluanta procedo en Pakistano. Same malfacile estas do ankaŭ la difino de "pakistana kulturo". Tiu entenas aŭ ĉiujn kulturajn evoluojn de la ŝtato Pakistano ekde ties estiĝo aŭ la tuton de la diversaj kulturoj, kiuj troveblas en la nuntempaj limoj de Pakistano. En la unua kazo la pakistana kulturo rilatas al nur mallonga historia periodo de 60 jaroj. Tia difino, tamen ne ĝusta rilate al la jarmile maljuna kulturlando, kio fakte estas grandaj partoj de Pakistano. Tial oni prefere uzu la duan difinon, kvankam ĝi rilatas al geografia areo, kiu neniam reprezentis kulturan aŭ politikan unuon aŭ eĉ ankaŭ ne centron de ĝi. Ankaŭ rimarkindas, ke la nuntempaj ŝtatlimoj disigas plurajn regionajn kulturregionojn kaj identecojn. Tiel kvar el la kvin pli gravaj popoloj – punĝaboj, paŝtunoj, beluĉoj kaj la urdlingva popolo troveblas grandnombre en almenaŭ unu el la najbaraj landoj: punĝaboj kaj urdulingvanoj en [[Barato]], paŝtunoj kaj beluĉoj en [[Afganujo]] kaj beluĉoj en [[Irano]]. Laŭ sia situo rande de la [[hinda subkontinento]] Pakistano montras fortan rilaton al la hinda kulturo, kiu tamen superis la persa-araban. Tiel ekde la [[8-a jarcento]] [[islamo]] multe influis kaj troveblas ĉie en la socio nuntempe. Pro la plej juna historio de la ŝtato Pakistano, ĝia islama kulturo devas ĉiam esti rigardata rilate al la tradicio de islamo en la tuta subkontinento. {{Ĉefartikolo|Listo de muzeoj en Pakistano}} === Arkitekturo === [[Dosiero:Buddha-Vajrapani-Herakles.JPG|eta|maldekstra|Ekzemplo de kunfandiĝo de greka kaj hinda-budhisma esprimmanieroj per la Gandara stilo: [[Budho]] kun [[Heraklo]]]] [[Dosiero:Masoleum of Rukn-i-Alam.jpeg|eta|Persa konstrustilo: Tombejo de Shah Rukn-i-Alam ([[14-a jarcento]]) en [[Multan]]]] [[Dosiero:July 9 2005 - The Lahore Fort-Another sideview of Naulakha pavillion.jpg|eta|maldekstra|[[Mogola arkitekturo]]: pavilono Naulakha ([[1633]]) en la [[Fortikaĵo de Lahore|fortikaĵo de Lahoro]]]] [[Dosiero:Jinnah_Mausoleum.JPG|eta|[[Mazar-e-Quaid]] ([[1970]]) estas la tombejo de la ŝtatfondinto [[Ali Jinnah]].]] Unua urba altkulturo kun grandaj konstruaĵaroj sur la nuntempa areo de Pakistano estis la [[induso-civilizacio|indusa civilizo]] meze de la [[3-a jarmilo a.K.]]. Konserviĝis kelkaj konstruaĵoj kiel ruinoj ĝis nun. Arkeologoj elfosis multajn malnovajn urbojn, inter kiuj estis [[Mohenĝo-Daro]], [[Harapo]] kaj [[Kot Diji]], kiuj distingiĝis per unuforma, celstreba plano kun larĝaj stratoj kaj tre evoluitaj instalaĵoj por al- kaj for-konduko de akvo kaj necesejoj. La plej multaj de la konservitaj argilbrikaj konstruaĵoj estas loĝejoj aŭ publikaj konstruaĵoj kiel banejoj kaj metiejoj. Monumentaj reprezentoj aŭ templaj konstruaĵoj kiel konataj el antikva [[Egiptujo]] kaj la fruaj civilizoj de [[Mezopotamio]], tute mankas. La arkitekturo de la indusaj urboj spegulas do la "burĝan" econ de la indusa kulturo kun sufiĉe similaj sociaj tavoloj. Post neniigo de la indusa civilizo ankaŭ arkitekturo preskaŭ neniiĝis. La [[vedoj|veda]] epoko postlasis neniujn arkitektajn atestojn. Verŝajne oni uzis materialojn kiel ligno kaj argilo por konstruado. Nur kun la estiĝo de [[budhismo]] estiĝis elstaraj monumentoj, ĉefe religiaj, kiuj postrestis ĝis nun. Aldoniĝis persa kaj greka influoj kaj tiel estiĝis la grekobudhisma stilo, kiu klimaksis ekde la [[1-a jarcento]] p.K. per la stilo Gandhara. En la ĉefurbo de Gandhara, nome [[Taksila]], en la nordo de Punĝabo troviĝas gravaj restaĵoj de budhismaj [[stupao]]j kaj aliaj konstruaĵoj kun aparte rekoneblaj grekaj-baktraj stileroj, kiel [[ionika ordo|ionikaj]] pilieroj apud ruinoj el aliaj epokoj. Ĉefe bela ekzemplo estas la ruinoj de la budhisma monaĥejo [[Takht-i-Bahi]] (ĉirkaŭ [[1-a jarcento|1-a]] ĝis [[7-a jarcento]] p.K.) en la nordokcidenta limprovinco. La alveno de islamo en la regiono de la nuna Pakistano en la [[8-a jarcento]] subite haltigis la budhisman arkitekturon kaj preparis la vojon al ĉefe senbilda se temas pri homoj, nur per ornamaĵoj esprimiĝanta islama konstruarto. Fruaj [[moskeo]]j montras ankoraŭ la araban stilon, kiel la ruino de la moskeo de [[Banbhore]] el la jaro [[727]], la unua islama diejo sur la hinda subkontinento. === Literaturo === [[Dosiero:Iqbal.jpg|eta|dekstra|140px|alt=Muhammad Iqbal|[[Muhammad Iqbal]], nacia poeto de Pakistano]] Pakistano havas [[literaturo]]n en la [[urdua]], [[Sinda lingvo|sinda]], panĝaba, puŝta, baluka, persa, [[angla]] kaj multaj aliaj lingvoj.<ref name="MohanramRajan1996">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=H_uwA78YZDoC&pg=PA107|titolo=English postcoloniality: literatures from around the world|alirdato=2-a de januaro 2012|aŭtoro=Alamgir Hashmi|aliaj=Gita Rajan|jaro=1996|eldoninto=Greenwood Publishing Group|ISBN=978-0-313-28854-8|paĝoj=107–112|redaktinto=Radhika Mohanram}}</ref> Antaŭ la [[19-a jarcento]] ĝi konsistis plejparte el lirika kaj religia [[poezio]], misteraj kaj folkloraj verkoj. Dum la kolonia epoko, indiĝenaj literaturaj figuroj influitaj per okcidenta literatura [[realismo]] prenis supren ĉiam pli multfacetajn temojn kaj rakontajn formojn. Prozfikcio nun estas tre populara.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.the-south-asian.com/Jan2002/Pakistani-Literature3-the-Novel.htm|titolo=Pakistani Literature – Evolution & trends|alirdato=24-a de decembro 2011|aŭtoro=Gilani Kamran|jaro=2002|monato=januaro|eldoninto=the-south-asian magazine}}</ref><ref name=granta>{{Citaĵo el la reto|url=http://tribune.com.pk/story/53272/granta-the-global-reach-of-pakistani-literature/|titolo=Granta: The global reach of Pakistani literature|alirdato=24-a de decembro 2011|aŭtoro=Huma Imtiaz|dato=26a de septembro 2010|verko=The Express Tribune}}</ref> La nacia poeto de Pakistano, nome [[Muhammad Ikbal]], verkis poezion en la urdua kaj la persa. Li estis forta propagandanto de la politika kaj spirita reanimado de islama civilizo kaj instigis islamanojn ligiĝi ĉie en la mondo por kaŭzi sukcesan revolucion.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iranicaonline.org/articles/iqbal-muhammad|titolo=Iqbal, Muhammad|alirdato=1-a de januaro 2012|aŭtoro=Annemarie Schimmel|dato=2004-12-15|eldoninto=Encyclopædia Iranica}}</ref><ref>{{Cite web|author=Nadeem Shafique|title=Global Apprecaition of Allama Iqbal|url=http://www.bzu.edu.pk/jrlanguages/Vol-1%202001/Nadeem%20Shafiq-3.pdf|work=Bahauddin Zakariya University|publisher=Journal of Research, Faculty of Languages and Islamic Studies|pages=47–49|accessdate=1-a de januaro 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120118104825/http://www.bzu.edu.pk/jrlanguages/Vol-1%202001/Nadeem%20Shafiq-3.pdf|arkivdato=2012-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118104825/http://www.bzu.edu.pk/jrlanguages/Vol-1%202001/Nadeem%20Shafiq-3.pdf|archivedate=2012-01-18}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.bzu.edu.pk/jrlanguages/Vol-1%202001/Nadeem%20Shafiq-3.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120118104825/http://www.bzu.edu.pk/jrlanguages/Vol-1%202001/Nadeem%20Shafiq-3.pdf |arkivdato=2012-01-18 }}</ref><ref name="allamaiqbal.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.allamaiqbal.com/person/biography/biotxtread.html|titolo=Allama Iqbal – Biography|alirdato=7-a de januaro 2011|aŭtoro=Iqbal Academy|dato=2006-05-26|formato=PHP|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101119075055/http://allamaiqbal.com/person/biography/biotxtread.html|arkivdato=2010-11-19}}</ref> Bonkonata reprezentanto de nuntempa pakistana urdua-literaturo estas [[Faiz Ahmed Faiz]]. [[Sadequain]] estas konata pro sia [[kaligrafio]] kaj pentraĵoj.<ref name=granta/> Sufi-poetoj [[Ŝaho Abdul Latif]], [[Bulleh Ŝaho]], [[Mian Muhammad Baĥŝ]] kaj [[Ĥavaja Farid]] estas tre popularaj en Pakistano..<ref>{{Cite web|author=Muhammad Zahid Rifat|title=Paying tributes to popular Sufi poets|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-268638505.html|work=highbeam.com|publisher=The Nation|date=3-a de oktobro 2011|accessdate=25-a de decembro 2011|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-17|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130117074308/http://www.highbeam.com/doc/1G1-268638505.html|arkivdato=2013-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117074308/http://www.highbeam.com/doc/1G1-268638505.html|archivedate=2013-01-17}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-268638505.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130117074308/http://www.highbeam.com/doc/1G1-268638505.html |arkivdato=2013-01-17 }}</ref> [[Mirza Kaliĉ Beg]] estis nomita la patro de moderna sinda prozo.<ref name="Karnani2003">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=dL5owdAV5TcC&pg=PA50|titolo=L.H. Ajwani|alirdato=25-a de decembro 2011|aŭtoro=Chetan Karnani|jaro=2003|eldoninto=Sahitya Akademi|ISBN=978-81-260-1664-8|paĝoj=50–}}</ref> === Muziko === === Kino === === Kuirarto === == Transportoj == ''[[Pakistan International Airlines]]'' ({{lang-ur|پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز}}) ofte mallongigita kiel PIA ({{lang-ur|پی‌آئی‌اے‎}}) estas nacia [[flugkompanio]] de Pakistano. Ties ĉefa sidejo estas la Internacia Flughaveno Ĝinah de Karaĉio dum ankaŭ la Internacia Flughaveno Alama-Ikbal de Lahoro kaj la Internacia Flughaveno Nova-Islamabado de Islamabado servas kiel duarangaj kernoj. == Sporto == == Grava heredo == * [[Mohenĝo-daro]], * [[Damadola]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * Ahmed, Akbar (1997). Jinnah, Pakistan and Islamic Identity: The Search for Saladin. Routledge. ISBN 978-0-415-14966-2 * Cohen, Stephen Philip (2006). The Idea of Pakistan. [[Brookings Institution Press]] ISBN 978-0-8157-1503-0 * Lieven, Anatol (2012). Pakistan: A Hard Country. PublicAffairs. ISBN 978-1-61039-145-0 * Malik, Hafeez (2006). The Encyclopedia of Pakistan. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-597735-6 * Malik, Iftikhar (2005). Culture and Customs of Pakistan (Culture and Customs of Asia). Greenwood. ISBN 978-0-313-33126-8 * McCartney, Matthew (2011). Pakistan – The Political Economy of Growth, Stagnation and the State, 1951–2009 Routledge. ISBN 978-0-415-57747-2 * Raja, Masood Ashraf (2010) [1857–1947]. Constructing Pakistan: Foundational Texts and the Rise of Muslim National Identity. Oxford. ISBN 978-0-19-547811-2 * Spear, Percival (2007). India, Pakistan and the West. Read Books Publishers. ISBN 1-4067-1215-9 === Plia legaĵo === * Jaffrelot, Christophe [https://eo.mondediplo.com/article2657.html La nova ĉampiono de la pakistana armeo] 'Le Monde Diplomatique', septembro 2018. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de ekoregionoj en Pakistano]] * [[Listo de politikaj partioj el Pakistano]] * [[Listo de ĉefministroj de Pakistano]] * [[Pakistana Movado]] * [[Administraj unuoj de Pakistano]] * [[Pakistana Deklaro]] * [[Tago de la Sendependeco de Pakistano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |wikinewscat=Pakistano |q=Pakistano |ReVo=pakistan }} * {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} ({{eo}}) * [http://www.pakistan.gov.pk Oficiala retejo] (nur {{en}}) * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/pakistan.htm Pakistan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829212601/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/pakistan.htm |date=2012-08-29 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{Dmoz|Regional/Asia/Pakistan}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12965779 Pakistan] from the [[BBC News]] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/438805/Pakistan Pakistan] at ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=PK Key Development Forecasts for Pakistan] el International Futures * [http://www.geohive.com/earth/population_now.aspx Population Of Pakistan] * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/PAK/Year/2012/Summary World Bank Pakistan Summary Trade Statistics] {{ŜOK}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Havenda artikolo|Pakistano}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pakistano| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1947]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] bzxio5wci68gzcauj96l1m2af1wk0l5 0 5238 9353110 9346790 2026-04-15T20:03:24Z Tirolischleioans 254019 /* Mortoj */ 9353110 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{Aprilo}} La '''1-a de aprilo''' estas la 91-a tago de la jaro (la 92-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 274 tagoj restas. Je la 1-a de aprilo okazis, interalie: == Eventoj == * [[286]]: Imperiestro [[Diokleciano]] transdonis al [[Maksimiano]] regon super la okcidenta parto de [[Romia Imperio]] * [[527]]: [[Justiniano la 1-a]] iĝis [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|bizanca kunimperiestro]] * [[1284]]: [[Pollando]]: [[Braniewo]] iĝis urbo * [[1318]]: [[Skotlando|Skota]] armeo komandata de reĝo [[Roberto Bruso]] rekonkeris de [[angloj]] la urbon [[Berwick-upon-Tweed]] * [[1328]]: [[Filipo la 6-a (Francio)|Filipo la 6-a]] iĝis [[listo de francaj reĝoj|reĝo de Francio]] * [[1545]]: Urbo [[Potosí (urbo)|Potosí]] fondiĝis en [[Bolivio]] - nun [[monda heredaĵo de Unesko]] * [[1572]]: [[Okdekjara Milito]]: maraj [[geŭzo]]j konkeris fortikaĵon [[Brielle]] ĉe elfluejo de [[Mozo]] - komenco de liberiga milito de [[Malaltaj Landoj]] kontraŭ [[hispanoj]] * [[1578]]: [[William Harvey]] malkovris [[sangcirkulado]]n * [[1579]]: [[Stefano Báthori]] fondis [[Universitato Vilno|Universitaton de Vilno]] * [[1605]]: [[Leono la 11-a]] iĝis papo * [[1656]]: Pola reĝo [[Johano la 2-a Kazimiro]] [[voto|votis]] en [[katedralo]] de [[Lvovo]], elektante [[Dipatrino]]n [[patroneco|patronino]] kaj Reĝino de [[Pollando]], kaj anoncis batalon kun la [[sveda diluvo]] ĝis venko * [[1683]]: Sankta Romia Imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]] subskribis aliancon kun pola reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]] direktitan kontraŭ [[Otomana Imperio]] * [[1793]]: Rezulte de [[erupcio]] de la [[vulkano]] ''Unzen'' sur la japana insulo [[Kjuŝuo]] pereis de 15 ĝis 53 mil personoj * [[1808]]: [[Finna Milito]]: imperiestro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]] proklamis eternan [[anekso]]n de [[Finnlando]] al la [[Rusia Imperio]] * [[1810]]: Post eksedziĝo de [[Joséphine de Beauharnais]], [[Napoléon Bonaparte]] edziĝis al [[Marie-Louise de Aŭstrio]] * [[1819]]: [[Londono]]: "New Monthly Magazine" publikigis rakonton de [[John William Polidori]] ''[[The Vampyre]]'' - unua konata [[rakonto]] pri [[vampiro]]j * [[1826]]: Samuel Morey patentigis [[eksplodmotoro]]n * [[1878]]: [[Belgio]]: malkovro de 29 [[skeleto]]j de [[igvanodono]]j fare de ministoj apud [[Bernissart]] * [[1886]]: En [[Vroclavo]] oni malkovris [[sarkofago]]n el la 4-a jarcento, en kiu krom kadavroj de virino kaj viro estis aĵoj el la [[Romia Imperio]] * [[1887]]: Unua ĉeĥa urbo [[Jindřichův Hradec]] enkondukis elektran [[Stratolampo|stratan lumigadon]] * [[1891]]: [[Paul Gauguin]] enŝipiĝis en [[Marseille]] direkte al [[Tahitio]] * [[1893]]: En [[Varsovio]] fondiĝis sekreta [[dispartigoj de Pollando|trianeksa]] Nacia Ligo * [[1897]]: Fondiĝis la [[japanio|japana]] urbo [[Nagano (urbo)|Nagano]] * [[1901]]: [[Dispartigoj de Pollando|Pollando]]: [[Infana striko en Września]] kontraŭ [[germanigo]] komenciĝis * [[1905]]: En [[Lodzo]] batalgrupo de [[Pola Partio Socialista]] sukcese [[atenco|atencis]] kontraŭ [[caro|cara]] komisaro, distingiĝanta per krueleco * [[Unua mondmilito]]: ** [[1916]]: [[Bulgario]] enkondukas [[gregoria kalendaro|gregorian kalendaron]] ** [[1918]]: [[Unuiĝinta Reĝlando]]: [[Royal Air Force]] fondiĝis * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: fondiĝis Ĉefoficejo de [[Mezuro]]j, kies tasko estis unuecigo de mezurado * [[1919]]: [[Éamon de Valera]] unuan fojon iĝis ĉefministro de Irlando * [[1924]]: Norda Rodezio (hodiaŭ [[Zambio]]) iĝis brita [[protektorato]] * [[1924]]: [[Adolf Hitler]] estis kondamnita al 5-jara malliberigo pro [[Hitler-puĉo|sia puĉo]] de la [[9-a de novembro]]; liberigita fine de la jaro, dum apenaŭ unujara mallibero en [[Landsberg am Lech]], kie li verkis sian programan verkon ''[[Mein Kampf]]''; generalo [[Erich Ludendorff]] estis senkulpigita * [[1925]]: [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] inaŭguris sian agadon * [[1930]]: Pola flugkompanio ''[[Polskie Linie Lotnicze LOT|LOT]]'' funkciigis internaciajn flugojn al [[Bukareŝto]], laŭvicaj [[ĉefurbo]]j iĝis baldaŭ [[Ateno]], [[Bejruto]] kaj [[Helsinko]] * [[1930]]: Premiero de germana filmo [[Der Blaue Engel|''La blua anĝelo'']], reĝisorita de [[Josef von Sternberg]], kun [[Marlene Dietrich]] ĉefrole * [[1933]]: [[Tria Regno]]: [[Julius Streicher]] ordonis unutagan [[juda problemo|ekonomian bojkoton]] de [[judoj|judaj]] [[entrepreno]]j, venĝe pro "[[juda-framasona konspira teorio]] en la mondo kontraŭ Germanio" * [[1934]]: [[Don Bosco]], fondinto de [[Salesianoj de Don Bosco|salesianoj]], estis [[kanonizo|kanonizita]] * [[1936]]: [[Subŝtato]] [[Oriso]] kreiĝis en [[Barato]] * [[1937]]: De [[Brita Hindio]] separiĝis [[Birmo]] * [[1939]]: [[Frankisma Hispanio]]: generalo [[Francisco Franco]] proklamis venkon en la [[Hispana Enlanda Milito]] * [[1939]]: [[Germana batalŝipo Tirpitz]] enakviĝis * [[Dua mondmilito]]: ** [[1940]]: en [[Varsovio]] komenciĝis konstruado de muroj ĉirkaŭ la [[Varsovia geto]]; [[Masakro de Katin]]: en [[malliberejo]] de [[Kaliningrado]] [[NKVD]] komencis [[pafekzekutado|pafekzekuton]] de [[poloj|polaj]] [[oficiro]]j el [[Ostaŝkov]] ** [[1941]]: [[Ruĝa Armeo]] malliberigis 180 mil polajn soldatojn kaj ĉirkaŭ 10 mil polajn oficirojn; [[Orientafriko|Orientafrika]] Fronto: barata 5-a Infanteria Divizio okupis [[Asmero]]n; [[Bukovino]]: 3000 civiluloj el la [[Ĉernivca provinco]], okupita de Sovetunio, estis mortigitaj de [[NKVD]] dum provo fuĝi al la [[Reĝlando de Rumanio]] ** [[1942]]: venko de [[Japanio|japana]] armeo en batalo de [[Borneo]]; en [[Vaŝingtono]] unuafoje kunsidis [[Pacifiko|Pacifika]] Milita Konsilio; provo de 11 norvegaj [[ŝipo]]j transiri de [[Göteborg]] al [[Anglio]] - 2 atingis la celon, 6 estis sinkigitaj, la ceteraj revenis al [[Svedio]]; [[Hinda Oceano]]: apud [[Cejlono]] komencita operaco de japana Rapida Grupiĝo de [[Aviadilŝipo]]j, kies 1-a Aera Floto atakis [[Kolombo (urbo)|Kolombon]], [[Trinkomali]], Vizagapatam kaj marcelojn ** [[1943]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: kadre de la soveta 1-a Aviada Armeo estis enigita franca skadro de [[ĉasaviadilo]]j ** [[1944]]: [[Volinia masakro]]: en vilaĝo Poturzyn apud [[Tomaszów Lubelski]] soldatoj de la 14-a [[grenado (eksplodaĵo)|Grenadista]] Divizio de [[SS (organizaĵo)|SS]] kune kun taĉmento de la [[Ukraina Ribela Armeo]] murdis 162 polojn ** [[1945]]:[[Silezio]]: trupoj de la 1-a Ukraina Fronto liberigis [[Głogów]]; [[Ruĝa Armeo]] malfondis la 2-an Baltan Fronton kaj la [[Sambio|Sambian]] Armeo-Grupiĝon; armeo de [[Usono]] liberigis [[militprizono]]n en [[Warburg|Dössel VI B]]; [[Pacifika Fronto]]: [[Batalo de Okinavo]] komenciĝis * [[1945]]: [[Polskie Linie Lotnicze LOT|Polaj Aviadilaj Linioj LOT]] refunkciis, kaj [[Stalowa Wola]] ricevis [[urborajto]]n; en [[Litovio]] ĝis tiu ĉi tago ĉirkaŭ 127 mil personoj esprimis sian volon translokiĝi al Pollando * [[1946]] [[Sovetunio]]: en [[Saratovo]] estis establita [[nuklea centralo]] ''Arzamas-16'' * [[1946]]: [[Singapuro]] iĝis brita [[kolonio]] * [[1946]]: Post [[tertremo]] sur [[Aleutaj Insuloj]] ondoj de [[cunamo]] mortigis 159 personojn en [[Hilo (Havajo)|Hilo]] sur [[Havajo]] * [[1946]]: [[Malajzio|Malajzia]] Unio fondiĝis * [[1947]]: En aŭstria urbo [[Gmünd (Malsupra Aŭstrio)|Gmünd]] fondiĝis germana aŭtomobila firmao [[Porsche]] * [[1947]]: En [[embusko]] de [[Ukraina Ribela Armeo]] en [[distrikto Leski|Łubne]] pereis 29 polaj soldatoj gardantaj [[landlimo]]n * [[1948]]: [[Danio]] donis aŭtonomecon al la insularo [[Ferooj]] * [[1948]]: [[Malvarma milito]]: [[blokado de Berlino]] komenciĝis * [[1948]]: En [[Kenjo]] kreiĝis [[Nacia Parko Orienta Cavo]] * [[1951]]: Kreiĝis [[Mosado]], israela spionorganizaĵo * [[1951]]: [[Sovetunio]]: dutaga [[deportado]] de la [[Atestantoj de Jehovo]] kun iliaj infanoj al [[Siberio]] komenciĝis nokte de la 1-a/2-a de aprilo — oni forveturigis 9389 personojn * [[1955]]: [[EOKA|Nacia Organizo de Kipraj Batalantoj]] bombe atencis kontraŭ britaj administrejoj sur [[Kipro]], komenco de armita lukto por sendependeco disde [[Britio]] * [[1959]]: [[Flago de Maŭritanio]] oficialiĝis * [[1960]]: [[Usono]]: lanĉo de unua [[vetersatelito]] [[TIROS-1]] * [[1972]]: En [[Niĝerio]] oni nuligis maldekstraflankan [[trafiko]]n * [[1975]]: [[Japanio]]: premiero de la televida serio ''[[La abelo Maja]]'' * [[1976]]: [[Steve Jobs]], [[Steve Wozniak]] kaj [[Ron Wayne]] fondis la komputilan entreprenon ''[[Apple]]'' kaj prezentis sian unuan [[komputilo]]n, [[Apple I]] * [[1979]]: [[Irana Revolucio]]: kvazaŭ plebiscite [[Irano]] proklamas [[islama respubliko|islaman respublikon]], sub gvido de [[ajatolo]] [[Ruhollah Ĥomejni]] * [[1982]]: [[Zdzisław Najder]] iĝis direktoro de la pola sendostacio de [[Radio Libera Eŭropo]] — en [[Pola Popola Respubliko]] kontumace kondamnita al [[mortpuno]] pro ŝajna kunlaboro kun usona spionagentejo (verdikto nuligita en 1989) * [[1986]]: Oni ŝanĝis [[gravito]]-centron en [[lancoĵeto]] kaj denove komencis [[mezuro]]n de mond[[rekordo]]jn * [[1987]]: [[Pola Popola Respubliko]]: en [[Vroclavo]] okazis unua granda arta [[evento]] de Oranĝa Alternativo, aperinta laŭ iniciato de [[Waldemar Fydrych]] * [[1989]]: Lasta imperiestrino de Aŭstrio [[Zita de Bourbon-Parma]] estis entombigita en [[Kapucenoj|kapucena]] [[Kripto (arkitekturo)|kripto]] en [[Vieno]] * [[1990]]: Oficanta prezidento de Zimbabvo [[Robert Mugabe]] elektiĝis por dua oficperiodo * [[1994]]: [[Baltio]]: triparta [[komerco|komerca]] interkonsento ekvalidis * [[1997]]: [[Kometo Hale-Bopp]] trapasis [[perihelio]]n * [[1999]]: En norda [[Kanado]] establiĝis teritorio [[Nunavuto]] enloĝata plejparte de [[inuitoj]] kun iom da aŭtonomio * [[2001]]: [[Pollando]] aliĝis al [[Kadra konvencio por la protekto de naciaj malplimultoj]] * [[2001]]: Eksprezidento de Jugoslavio [[Slobodan Miloŝeviĉ]] estis [[hejmaresto|hejmarestita]] en [[Beogrado]] kun riproĉo de misuzo de sia rego * [[2002]]: [[Nederlando]] leĝigas [[eŭtanazio]]n, kiel unua nacio en la mondo * [[2004]]: [[Google]] ekfunkciigis [[retpoŝtilo]]n [[Gmail]] * [[2008]]: [[Ian Khama]] iĝis unua prezidento de [[Bocvano]] * [[2009]]: [[Albanio]] kaj [[Kroatio]] aliĝis al [[NATO]] * [[2010]]: [[Barato]] anoncis leĝon pri [[Deviga edukado|deviga]] [[bazlernejo]] por [[infano]]j en la aĝo de 6 ĝis 14 jaroj kaj senpagan por [[malriĉulo]]j * [[2011]]: Rezulte de atako kontraŭ [[UN]]-oficejo en afgana [[Mazar-i Ŝarif]] pereis 4 [[gurkoj|gurkaj]] gardistoj kaj 3 eksterlandaj laborantoj de Apog-Misio de UN en [[Afganio]]. La atenco okazis dum manifestacio kontraŭ bruligo de [[Korano]] fare de usona [[pastoro]] * [[2012]]: [[Eŭropa civitana iniciato]] ekvalidis - unu el la plej fruaj iniciatoj proponis [[Eŭropa Esperanto-Unio]] * [[2016]]: [[Senkomunismigo]]: Pola [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] aprobis leĝon pri malpermeso propagandi [[komunismo]]n kaj aliajn [[totalismo|totalismajn]] [[reĝimo]]jn — laŭ [[Instituto pri Nacia Memoro]] ĉirkaŭ 1400 nomoj de [[strato]]j, [[placo]]j, ktp. estos ŝanĝendaj * [[2016]]: [[Pollando]]: ekfunkciis programo ''[[Familio]] 500 plus'', prilaborita de la registaro de [[Beata Szydło]] por pli ol 6,5 mln da [[infano]]j, kiuj ĉiumonate ricevas monon — imitata de [[Litovio]] kaj aliaj landoj * [[2020]]: Kontraŭ[[krizo|kriza]] [[ŝildo]], proklamita de [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] ekvalidis - financa helpo al [[firmao]]j, kiuj draste limigis laboron, por eviti senlaborigon post trapaso de la [[pandemio]] == Naskiĝoj == * [[1220]]: [[Go-Saga]], imperiestro de Japanio (m. [[1272]]) * [[1282]]: [[Ludoviko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Ludoviko la 4-a]], imperiestro de la Sankta Romia Imperio (m. [[1347]]) * [[1578]]: [[William Harvey]], angla [[anatomio|anatomo]] kaj [[fiziologo]] (m. [[1657]]) * [[1613]]: [[Charles de Saint-Évremond]], franca filozofo kaj kritikisto (m. [[1703]]) * [[1647]]: [[John Wilmot (2-a grafo de Rochester)]], angla poeto kaj libertino (m. [[1680]]) * [[1697]]: [[Antoine-François Prévost]], franca pastro kaj verkisto (m. [[1763]]) * [[1732]]: [[Franz Joseph Haydn]], aŭstra komponisto (m. [[1809]]) * [[1739]]: [[Dávid Baróti Szabó]], hungara poeto (m. [[1819]]) * [[1753]]: [[Joseph de Maistre]], [[Savojo|savoja]] politika filozofo, oficisto kaj diplomato (m. [[1821]]) * [[1765]]: [[Friedrich Ludewig Bouterweck]], germana filozofo kaj estetikisto (m. [[1828]]) * [[1767]]: [[Domingo Badía]], hispana verkisto, vojaĝisto, spiono, esploristo (m. [[1818]]) * [[1776]]: [[Sophie Germain]], franca matematikistino, fizikistino kaj filozofino (m. [[1831]]) * [[1801]]: [[Carl Anwandter]], germana apotekisto, politikisto kaj bierfaristo (m. [[1889]]) * [[1806]]: [[Franz Eybl]], aŭstra pentristo kaj [[litografiisto]] (m. [[1880]]) * [[1809]]: [[Nikolaj Gogol]], rusa verkisto (m. [[1852]]) * [[1810]]: [[Domokos Teleki (politikisto)|Domokos Teleki]], hungara politikisto (m. [[1876]]) * [[1814]]: [[János Erdélyi]], hungara poeto kaj folkloristo (m. [[1868]]) * [[1815]]: [[Otto von Bismarck]], prusa politikisto, unuiginto de Germanio kaj unua [[Kanceliero (Germanio)|kanceliero]] de [[Germana Imperiestra Regno]] (m. [[1898]]) * [[1840]]: [[Dezső Szilágyi (politikisto)|Dezső Szilágyi]], hungara politikisto, profesoro pri kriminaljuro, ministro pri justico (m. [[1901]]) * [[1848]]: [[Aleksander Brzostowski]], pola [[literaturo|literaturisto]], publicisto, bibliografo, bibliotekisto kaj antikvaĵisto, oficisto de [[Ossolineum]], [[pioniro de Esperanto]], publikigis [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaron de Polaj Esperantistoj]], organizis Esperanto-ekspoziciojn en [[Częstochowa]] (1909) kaj [[Varsovio]], aŭtoro de ĉ. 200 artikoloj pri [[Esperanto]] kaj [[Esperanto-movado]], aktivulo de [[Pola Esperanto-Asocio]] (m. [[1920]]) * [[1852]]: [[Edwin Austin Abbey]], usona pentristo kaj ilustristo (m. [[1911]]) * [[1862]]: [[Mavro Ŝpicer]], kroata [[majoro]] kaj [[pioniro de Esperanto]], kompilinto de hungara-kroata vortaro ambaŭdirekta kaj kunaŭtoro de militista vortaro hungara-kroata, eldoninto de antologieto ''[[Kroataj Poeziaĵoj]]'' kaj tradukisto de la nacia [[eposo]] ''[[La Morto de Smail-Aga Ĉengijiĉ]]'', redaktoro de "La Kroata Esperantisto" (m. [[1936]]) * [[1866]]: [[Ferruccio Busoni]], itala komponisto, pianisto, dirigento, [[pedagogo]] (m. [[1924]]) * [[1868]]: [[Edmond Rostand]], franca [[dramisto]] kaj poeto (m. [[1918]]) * [[1868]]: [[Paŭlo Lengyel]], hungara esperantisto, presejposedanto eldonanta kaj kelkiam redaktanta "[[Lingvo Internacia]]", redaktoro de "[[Juna Esperantisto]]", membro de [[Lingva Komitato]], kunfondinto kaj direktoro de [[Presa Societo Esperantista]] (m. [[1932]]) * [[1872]]: [[Conrad Gröber]], romkatolika episkopo, teologo, verkisto (m. [[1948]]) * [[1873]]: [[Sergej Raĥmaninov]], rusia, soveta komponisto, pianisto kaj dirigento (m. [[1943]]) * [[1875]]: [[Edgar Wallace]], angla verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1932]]) * [[1878]]: [[Carl Sternheim]], germana verkisto (m. [[1942]]) * [[1879]]: [[Stanisław Cyganiewicz]], pola [[luktado|luktisto]] (m. [[1967]]) * [[1883]]: [[Sasaki Tasku]], japana instruisto kaj [[esperantisto]], kompilinto de la ''[[Parolado]]j de [[Zamenhof]]'' (m. nekonata) * [[1883]]: [[Antal Valentiny]], rumania hungara literaturhistoriisto (m. [[1948]]) * [[1895]]: [[Simon Antal Gáspár]], hungara etnografo kaj [[kolektado|kolektisto]] (m. [[1978]]) * [[1886]]: [[Géza Hoffer]], hungara ĵurnalisto, publicisto, redaktoro (m. [[1946]]) * [[1898]]: [[Jakob Adlhart (skulptisto)|Jakob Adlhart]], aŭstra skulptisto (m. [[1985]]) * [[1898]]: [[William James Sidis]], usona [[mirinfano]], matematikisto, kosmologo, sociologo, antropologo, jursciencisto kaj lingvisto, spertulo pri la [[kvara dimensio]], aŭtoro de [[planlingvo]] (m. [[1944]]) * [[1898]]: [[Zoltán Zöld]], rumania hungara komponisto, tekstaŭtoro (m. [[1962]]) * [[1902]]: [[Józef Mackiewicz]], pola verkisto kaj publicisto, unua raportisto pri la [[masakro de Katin]] (m. [[1985]]) * [[1904]]: [[András Mózes]], rumania hungara eklezihistoriisto (m. [[1990]]) * [[1906]]: [[Aleksandr Jakovlev]], rusia, soveta generalo, aviadila konstruisto (m. [[1989]]) * [[1907]]: [[Svami Ŝivakumara]], barata [[filantropo]] kaj [[humanitara helpo|humanitara helpanto]], [[jogo|jogano]], adepto de [[ŝivismo]], [[Listo de la plej aĝaj homoj|plejaĝulo]] (m. [[2019]]) * [[1915]]: [[Tibor Cseres]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1993]]) * [[1915]]: [[O. W. Fischer]], aŭstra aktoro kaj reĝisoro (m. [[2004]]) *[[1916]]: [[Otto Schulmeister]], aŭstra ĵurnalisto kaj eldonisto * [[1920]]: [[Marcell Clemens]], saksa-hungara kuracisto, kirurgo kaj [[urologio|urologo]] (m. [[1989]]) * [[1920]]: [[Mifune Toshiro]], japana aktoro (m. [[1997]]) * [[1925]]: [[Wojciech Jerzy Has]], pola filmreĝisoro, scenaristo (m. [[2000]]) * [[1926]]: [[Anne McCaffrey]], usona verkistino de [[sciencfikcio]] (m. [[2011]]) * [[1927]]: [[Ferenc Puskás]], hungara [[futbalisto]] (m. [[2001]]) * [[1927]]: [[Líviusz Solti]], rumania hungara inĝeniero kaj profesoro (m. [[1996]]) * [[1928]]: [[Éva Bányai]], hungara liberprofesia aktorino * [[1929]]: [[Milan Kundera]], ĉeĥa kaj franca verkisto (m. [[2023]]) * [[1931]]: [[Ferenc Serényi-Sprenger]], rumania hungara poeto * [[1932]]: [[Margot Baum]], germana verkistino kaj pedagogino (m. [[2023]]) * [[1933]]: [[Tyburcjusz Tyblewski]], pola turisma ĉiĉerono, psikologo, pedagogo, esperantisto kaj tradukisto de [[Sławomir Mrożek]], [[Tadeusz Różewicz]], [[Czesław Miłosz]], [[Tadeusz Boy-Żeleński]], kunlaboranto de "[[Monato]]" kaj "[[Scienca Revuo]]", profesoro de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] (m. [[1998]]) * [[1935]]: [[Fernando del Paso]], meksika verkisto kaj diplomato * [[1940]]: [[Wangari Maathai]], kenja [[ekologio|ekologino]], unua [[afrikanoj|afrikanino]] ricevinta [[Nobel-premio pri paco|Nobel-remion pri paco]] (m. [[2011]]) * [[1944]]: [[Gerrit Berveling]], nederlanda instruisto, remonstranta pastoro, redaktoro de "[[Monato (revuo)|Monato]]" kaj "[[Fonto (gazeto)|Fonto]]", membro de la [[Akademio de Esperanto]], prezidanto de [[Esperanto Nederland]], tradukisto i.a. el la latina (''[[Laŭdo de l' Stulteco]]'', ''[[Antologio Latina]]''), greka (''[[Dua-kanonaj libroj]]''), hebrea (''[[Nombroj]]'') kaj nederlanda (''[[Remonstrantoj|La Remonstranta Frataro]]''), sistema kontribuanto al la [[Esperantlingva Vikipedio]] * [[1948]]: [[Jimmy Cliff]], jamajka [[regeo|regea]] muzikisto (m. [[2025]]) * [[1950]]: [[Sten Johansson]], sveda esperantisto, [[esperanta literaturo|esperanta aŭtoro]] kaj tradukisto, kontribuanta al "[[Monato (gazeto)|Monato]]" kaj "[[Beletra Almanako]]" * [[1951]]: [[Mostafa Moin]], irana politikisto, profesoro pri [[pediatrio]], ministro * [[1952]]: [[László Tőkés]], rumania hungara reformita episkopo, politikisto en [[Rumanio]] * [[1953]]: [[Zoltán Barabás]], hungara poeto, ĵurnalisto * [[1961]]: [[Susan Boyle]], skota kantistino * [[1968]]: [[György Flikl]], rumania hungara pentristo * [[1972]]: [[Björn Höcke]], germana instruisto kaj politikisto, gvidanto de la partio [[Alternativo por Germanio]] * [[1975]]: [[Cécile Duflot]], franca sekretariino de la partio [[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)]], politikistino pri [[ekologiismo]], ministrino * [[1977]]: [[Gábor Boczkó]], hungara [[spado|spada]] [[skermisto]] * [[1997]]: [[Asa Butterfield]], angla aktoro == Mortoj == * [[1204]]: [[Eleonora de Akvitanio]], angla-franca reĝino partopreninta la duan [[krucmilito]]n (n. ĉirkaŭ [[1122]]) * [[1412]]: [[Albreĥto de Meklenburgo]], duko de [[Meklenburgo]], [[reĝo de Svedio]] (n. ĉirkaŭ [[1338]]) * [[1548]]: [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismondo la 1-a]], reĝo de Pollando kaj grandduko de Litovio (n. [[1467]]) * [[1684]]: [[Roger Williams]], angla teologo, pioniro de [[baptismo]] en [[Norda Ameriko]], kunfondinto de [[Rod-Insulo]], unu el patroj de [[respublikismo]] (n. [[1603]]) * [[1737]]: [[Thomas Bartholin (juristo)|Thomas Bartholin]], dana juristo (1659-1690) (n. [[1690]]) * [[1799]]: [[Johann Konrad von Einem]], germana poeto kaj pedagogo * [[1807]]: [[Miklós Révai]], hungara pastro, desegnisto, lingvisto kaj verkisto (n. [[1750]]) * [[1838]]: [[Johann Ernst Daniel Bornschein]], germana furorverkisto kaj eldonisto (n. [[1774]]) * [[1860]]: [[Jozefo Guislain]], belga kuracisto, pionira [[psikiatrio|psikiatro]] (n. [[1797]]) * [[1863]]: [[Jakob Steiner]], svisa matematikisto (m. [[1863]]) * [[1865]]: [[Giuditta Pasta]], itala operkantistino ([[soprano]]) (n. [[1797]]) * [[1872]]: [[Frederick Denison Maurice]], angla teologo, reprezentanto de la [[kristana socialismo]] (n. [[1805]]) * [[1890]]: [[Aleksandr Moĵajskij]], rusa mara subadmiralo kaj pioniro de [[aviado]] (n. [[1825]]) * [[1900]]: [[Hermann Böhlau]], germana eldonisto (n. [[1826]]) * [[1911]]: [[Martin Greif]], germana verkisto kaj oficiro (n. [[1839]]) * [[1917]]: [[Scott Joplin]], usona komponisto kaj muzikisto (n. [[1867]]) * [[1922]]: [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karolo la 1-a]], lasta imperiestro de [[Aŭstrio-Hungario]], beatigita (n. [[1887]]) * [[1930]]: [[Cosima Wagner]], hungara filino de [[Franz Liszt]], edzino de [[Richard Wagner]] (n. [[1837]]) * [[1940]]: [[John Atkinson Hobson]], angla ekonomikisto, [[socia scienco|socia sciencisto]], kritikanto de [[imperiismo]] (n. [[1850]]) * [[1941]]: [[Edmund Hauler]], aŭstra klasika filologo (n. [[1859]]) * [[1945]]: [[Albert Frank Milward]], brita esperantisto, tradukisto de la romano ''[[La dormanto vekiĝas]]'' de [[Herbert Wells]] kaj de ''[[Ses Noveloj]]'' de [[Edgar Allan Poe]], aperintaj en libroserio [[Internacia mondliteraturo]] (n. [[1893]]) * [[1952]]: [[Árpád Gyergyai (1881-1952)|Árpád Gyergyay]], hungara kuracisto kaj profesoro (n. [[1981]]) * [[1952]]: [[Ferenc Molnár]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (n. [[1878]]) * [[1953]]: [[Ede Andrási]], hungara komponisto kaj violoninstruisto (n. [[1887]]) * [[1968]]: [[Lev Landau]], soveta Nobelpremiita fizikisto, [[mirinfano]], kreinto de teorio pri [[faztransiro]] (n. [[1908]]) * [[1976]]: [[Max Ernst]], germana pentristo (n. [[1891]]) * [[1991]]: [[Martha Graham]], usona dancistino, koreografo kaj pedagogino (n. [[1894]]) * [[1992]]: [[Olga Eszenyi]], hungara aktorino (n. [[1910]]) * [[1992]]: [[Karlo Ŝtajner]], jugoslavia komunisto, [[viktimo]] de stalinismo (n. [[1902]]) * [[2000]]: [[Alexander Mackenzie-Stuart]], skota juristo, prezidanto de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de la Eŭropaj Komunumoj]] (n. [[1924]]) * [[2002]]: [[Simo Häyhä]], finna [[kaŝpafisto]] de la [[Vintra milito]], la plej efika dum la [[dua mondmilito]] (n. [[1905]]) * [[2003]]: [[Leslie Cheung]] (n. Cheung Kwok Wing), ĉina aktoro kaj kantisto (n. [[1956]]) * [[2004]]: [[Mikola Rudenko]], ukraina verkisto, poeto, filozofo, soci-politika aganto, atestinto de [[holodomoro]], kunfondinto de [[Ukrainia Helsinka unio]] (n. [[1920]]) * [[2005]]: [[Harald Juhnke]], germana aktoro kaj kantisto (n. [[1929]]) * [[2010]]: [[John Forsythe]], usona aktoro (n. [[1918]]) * [[2012]]: [[Miguel de la Madrid Hurtado]], [[Prezidanto de Meksiko|prezidento de Meksiko]] (n. [[1934]]) * [[2013]]: [[Barbara Piasecka Johnson]], pola [[filantropo|filantropino]] kaj [[kolektado|kolektistino]] de [[artverko]]j (n. [[1937]]) * [[2013]]: [[Moses Blah]], prezidento de Liberio kaj ambasadoro (n. [[1947]]) * [[2017]]: [[Jevgenij Jevtuŝenko]], soveta, rusia poeto, reĝisoro kaj filma scenaristo (n. [[1932]]) * [[2018]]: [[Efraín Ríos Montt]], diktatoro de [[Gvatemalo]] (n. [[1926]]) * [[2019]]: [[Rafael Sánchez Ferlosio]], hispana verkisto kaj eseisto (n. [[1927]]) * [[2020]]: [[Ricardo Díez-Hochleitner]], hispana ekonomikisto kaj diplomato (n. [[1928]]) * [[2021]]: [[Hugo Portisch]], aŭstra ĵurnalisto kaj historiisto * [[2014]]: [[Sami Michael]], israela aŭtoro (n. [[1926]]) * [[2025]]: [[Val Kilmer]], usona aktoro (n. [[1959]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Melitono el Sardeso]], episkopo de [[Sardeso]] ([[Lidio]]) ** [[Tomaso el Tolentino]], itala [[franciskanoj|franciskano]], pastro, misiisto en [[Azio]], martiro * Internacia Tago de [[Birdo]]j – fiksita en 1906, prizorgata de [[Birda Vivo Internacie]] * [[Kipro]]: Nacia Tago * [[Irano]] - [[Nacia tago]] * [[Barato]]: Tago de [[Oriso]] * [[Ŝercotago]] - en multaj landoj la 1-a de aprilo estas ŝercotago. [[Amaskomunikilo]]j kutimas publikigi falsajn novaĵojn por ŝerce trompi la publikon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://humurino.retejo.info/Pri/index_pri_1aprilo.htm |titolo=Historio de 1-aprilaj ŝercoj (eo) |alirdato=2011-02-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140407061549/http://humurino.retejo.info/Pri/index_pri_1aprilo.htm |arkivdato=2014-04-07 }}</ref>. Kutima klarigo de tiu tradicio rilatas al la enkonduko de nova kalendaro en [[Francio]] en [[1564]]. La nova kalendaro movis la komencon de la jaro de la 1-a de aprilo al la [[1-a de januaro]]. Tiujn, kiuj tamen plu festis la jarŝanĝon la unuan de aprilo, oni komencis nomi kiel "aprilaj stultuloj". En hispanlingvaj landoj oni ofte simile ŝercas en la [[28-a de decembro]]. == Noto == {{Referencoj}} == Tagoj de [[semajno]] == La '''1-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:1-a de aprilo| ]] [[Kategorio:Aprilo|01]] [[Kategorio:1-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0401]] l48h7taxzq4sncdl647b6tammlt9w76 0 5304 9353109 9111566 2026-04-15T20:02:33Z Tirolischleioans 254019 /* Naskiĝoj */ 9353109 wikitext text/x-wiki {{KalendaroFebruaro}} {{Februaro}} La '''19-a de februaro''' estas la 50-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 315 tagoj restas (316 en superjaroj). == Eventoj == * [[197]]: Romia imperiestro [[Septimo Severo]] venkis uzurpanton en batalo de [[Liono|Lugdunum]] * [[356]]: Romia imperiestro [[Konstancio la 2-a]] dekretis pri fermo de ĉiuj [[paganismo|paganaj]] temploj en la [[imperio]] * [[607]]: [[Bonifaco la 3-a]] iĝis papo * [[982]]: [[Adalberto el Prago]] iĝis [[episkopo]], elektita en Levý Hradec ([[Mezbohemia regiono]]) * [[1457]]: [[Pollando]]: [[Skierniewice]] ricevis [[urborajto]]n * [[1594]]: Laŭ ordono de caro [[Fjodor la 1-a Ivanoviĉ (Rusio)|Fjodor la 1-a Ivanoviĉ]] estis fondita la urbo [[Surguto]] * [[1594]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] kroniĝis en [[katedralo]] de [[Upsalo]] kiel reĝo de [[Svedio]] - komenco de la 66-jara konflikto inter ambaŭ landoj * [[1600]]: La plej granda en [[Sudameriko]] eksplodo de [[Peruo|perua]] [[vulkano]] Huaynaputina — pro la vulkana vintro kaj sekvinta ĝin malbona rikolto kaj malsatego en [[Cara Imperio]] mortis ĉiu tria homo (dum la [[Granda Malordo (Rusio)|Granda Malordo]]) * [[1654]]: [[Pollando]]: en [[Oleśnica]] okazis [[ekzekuto]] de [[seria murdisto]] de 251 personoj - Melchior Hedloff * [[1674]]: [[Karolo la 2-a (Anglio)|Karolo la 2-a]] subskribis Pacon de [[Westminster]] finante la 3-an anglan-nederlandan [[milito]]n kaj konfirmante anglan kaj nederlandan [[suvereneco]]n super [[Nova Nederlando]] kaj [[Surinamo (nederlanda kolonio)|Surinamo]] respektive * [[1712]]: [[Nupto]] de [[Petro la Granda]] kun [[Katerina la 1-a (Rusio)|Katerina la 1-a]] * [[1726]]: Supera Sekreta Konsilio estis fondita en la [[Rusia imperio]] * [[1771]]: [[Hidro (konstelacio)|Konstelacio Hidro]]: [[malfermita stelamaso]] [[M48]] estis malkovrita de [[Charles Messier]] * [[1803]]: [[Napoleono]] malfondis [[Helveta Respubliko|Helvetan Respublikon]] * [[1807]]: Sur foirejo de la Malnova Urbo en [[Bydgoszcz]] oni solene legis la dekreton de [[Napoleono Bonaparte]] pri kreo de [[Varsovia Duklando]] * [[1811]]: [[Milito de Hispana Sendependiĝo]]: venko de franca armeo super la hispana en batalo de Gevora (proksime al [[Badaĥozo]]) * [[1819]]: [[Antarkta duoninsulo]]: direkte al [[Horna Kabo]] angla [[ŝipestro]] [[William Smith (maristo)|William Smith]] malkovris [[insulo Livingston|insulon Livingstono]], duan laŭ grandeco el la [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusa Imperio]]: venka por [[poloj]] batalo de Nowa Wieś (proksime al [[Kozienice]]), kaj senrezulta batalo de [[Wawer]] * [[1846]]: Amasa [[masakro]] de [[bieno|bien]]posedantoj komenciĝis en Okcidenta [[Galicio]] – kamparana ribelo kontraŭ [[szlachta]] kaj [[servuteco]] * [[1846]]: [[Usono]] oficiale transprenis regopovon super [[Respubliko Teksaso]] * [[1855]]: Franca [[meteologo]] [[Urbain Le Verrier]] proponis fondon de internacia [[vetero|vetera]] servo * [[1861]]: Rusa imperiestro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] aperigis manifeston anoncantan abolicion de [[servuteco]] kaj proprietigo de kamparanoj * [[1861]]: [[Prohibicio en Usono]]: [[Kansaso]] establis unuan malpermeson vendi [[alkoholaĵo]]jn * [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ [[Rusia imperio]]: venko de rusaj trupoj en batalo apud Krzywosąd ([[distrikto Radziejów]]) * [[1878]]: [[Thomas Alva Edison]] [[patento|patentigis]] [[fonografo]]n * [[1903]]: [[Raymond Smith Dugan]] malkovris asteroidon [[507 Laodico|Laodico]] * [[1905]]: [[Rusa-japana milito]]: batalo de [[Ŝenjango|Mukden]] komenciĝis * [[1910]]: [[Pollando]]: en [[Grodno]] ekestis unua [[belorusa]] [[politika partio]] * [[Unua mondmilito]]: ** [[1915]]: Brita kaj franca ŝiparo provis sensukcese tranavigi [[Dardaneloj]]n ** [[1918]]: [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]] per dekreto nuligis [[privata posedo|privatan posedon]] de tero, akvo kaj aliaj [[krudmaterialo]]j; [[Estona Sav-Komitato]] fondiĝis * [[1919]]: Forlasita de [[germanoj]] [[Bjalistoko]] estis okupita de Pola Militistaro kaj ligita al la [[Dua Pola Respubliko]] * [[1920]]: [[Plebiscito en Supra Silezio]]: en [[Bytom]] fondiĝis Pola Plebiscita Komitato kun [[Wojciech Korfanty]] * [[1921]]: [[Pollando]]: kreo de [[Polesio|Polesia]] [[vojevodio]] kun ĉefurbo [[Pinsk]] kaj la [[Volinio|Volinia]] kun ĉefurbo [[Lucko]] * [[1921]]: En [[Parizo]] oni subskribis polan-francan politikan [[pakto]]n kaj strikte sekretan armean [[konvencio]]n, kiu devigis ambaŭ landojn al kunlaboro kaze de atako flanke de [[Germanio]] * [[1923]]: [[Librejo]] de [[Kopernik]] ekfunkciis en [[Toruń]] * [[1931]]: [[Abĥaza ASSR]] kiel aŭtonomeca respubliko estis alligita al la [[Kartvela Soveta Socialisma Respubliko]] * [[1934]]: Unu el gvidantoj de laboristoj [[Kálmán Wallisch]], nelonge post la 5-taga aŭstra [[enlanda milito]], kontraŭ [[aŭstrofaŝismo|aŭstrofaŝisma]] reĝimo estis ekzekutita * [[1937]]: [[Flago de Nederlando]] oficialiĝis - en la plej mallonga reĝa dekreto iam ajn, reĝino [[Vilhelmina (Nederlando)|Vilhelmina]] anoncis, ke [[koloro]]j de la nederlanda flago estas [[ruĝa]], [[blanka]] kaj [[blua]] * [[1937]]: Estro de [[Itala Orienta Afriko]] Rodolfo Graziani estis vundita dum [[atenco]] - venĝe [[italoj]] okazigis serion de [[masakro]]j en [[Adis-Abebo]], dum kiuj oni murdis 30 mil [[Etiopio|etiopanojn]] kun bruligo de iliaj domoj * [[Dua mondmilito]]: ** [[1940]]: [[Ministro pri eksteraj aferoj]] de la [[pola ekzila registaro]] [[August Zaleski]] direktis de [[Francio]] al polaj diplomatiejoj instrukcion rekomendantan neprecon de "la defendo de [[Eŭropo|Eŭropa]] [[civilizacio]] antaŭ [[bolŝevismo]] kaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziismo]]"; ekzistanta en [[Bukareŝto]] pola subtera [[radiofonio|radiofoniejo]] ligis unuan kontakton kun pola registaro en [[Parizo]] ** [[1941]]: germanoj [[murdo|murdis]] en Koźmin 14 personojn; [[Usono]]: enkonduko de rezervo al Apudborda [[Gvardio]]; [[Atlantiko]]: komencita 3-taga batalo pri [[konvojo]] OB-287 - germanaj aviadiloj sinkigis 3 [[ŝipo]]jn ** [[1942]]: [[Heinrich Himmler]] ordonis forveturigi taŭgajn por [[germanigo]] polajn [[infano]]jn de [[orfo|orfejoj]] en [[Provinco Vartlando]] al edukejoj en [[Tria Regno]]; germanaj regopovoj decidis pri [[setlado]] de pli granda nombro de [[germanoj]] en [[Lublinio]]; [[Bombado de Darvino]]: [[japanoj]] bombis aŭstralian urbon [[Darvino]] - pereis 250 personoj - Japana 1-a Aera [[Floto]] startis de la [[ferdeko]]j de la Rapida Grupiĝo de [[Aviadilŝipo]]j; en [[Riom]] komenciĝis proceso kontraŭ respondeculoj pri la [[reĝimo de Vichy|malvenko de 1940]]; [[Kanado]]: en [[Vinipego]] okazis [[libro]]-bruligado kaj aresto de [[politikisto]]j, kiel parto de [[simulado|simulata]] [[invado]] de [[Nazia Germanio]] - ''If Day''; [[Franklin D. Roosevelt]] ordonis internigi usonanojn naskitajn en [[Japanio]] ** [[1943]]: [[Gestapo]] arestis en [[Varsovio]] profesoron [[Jan Piekałkiewicz]], delegiton de la [[pola ekzila registaro]] (murdita post torturoj) - nova Registar-Delegito por la Lando (t.e. estro de civila administrado de la [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]]) iĝis [[Jan Stanisław Jankowski]]; en [[malliberejo]] en [[Katowice]] germanoj [[ekzekuto|ekzekutis]] 21 personojn; [[Kunlaborismo]]: Gvidantaro de Civila Rezistado kondamnis al puno de fifamo kaj admono polajn aktorojn, partoprenantaj germanan-[[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazian]] [[propagando|propagandan]] filmon ''Hejmkehr'' (Reveno al patrio); [[Ĉeĥoslovakio]]: deklaro de prezidento [[Edvard Beneš]] pri germanaj [[krimo]]j; de la 19-a/20-a de februaro [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Wilhelmshaven]] ** [[1944]]: [[Volinia masakro]]: [[Ukraina Ribela Armeo]] [[masakro|masakris]] ĉirkaŭ 60 loĝantojn de pola vilaĝo Podkamień; taĉmento de [[Pola Enlanda Armeo]] [[relo|elreligis]] germanan trajnon en la linio [[Lodzo]]-[[Koluszki]]; [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en distrikto [[Dębica]] polan familion Psiady kun servistino Kałuża pro kaŝado de [[judoj]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de la 2-a Balta Fronto rompis defendon en [[Staraja Russa]]-regiono; de la 19-a/20-a de februaro la usona 8-a Aviada Armeo atakis [[Berlino]]n, [[Braunschweig]] kun [[Leipzig]] (ankaŭ nokte aviadajn fabrikojn), [[Tutow]], [[Poznań]], kaj 1-a Aviada Divizio - [[Hamburgo]]n; [[Norvegio]]: germana ŝipo "Hydro" transportanta en specialaj [[cisterno]]j [[peza akvo|pezan akvon]] estis sinkigita de [[britoj]] sur la lago [[Tinnsjå]]; usona 15-a Aviada Armeo atakis aviadajn fabrikojn en [[Regensburg]]-regiono ** [[1945]]: Dum evakua transporto de oficira [[militprizono]] en Hammerstein pereis pro alianca [[bombaviadilo|aviadila bombo]] pola profesoro pri ĉinologio [[Jan Jaworski]]; [[Orienta Prusio]]: germanoj akiris landan interligitecon inter [[Baltijsk|Piława]] kaj [[Königsberg]]; sovetaj regopovoj [[deportado|deportis]] de [[Lvovo]] en [[Sovetunio]]n ĉirkaŭ 40 membrojn de [[Pola Enlanda Armeo]]; la 2-a Belorusa Fronto konkeris [[Nowe]]; la soveta 6-a Armeo konkeris du kvartalojn de [[Vroclavo]]; [[Pacifiko]]: [[aliancanoj]] atakis japanan insularon - [[batalo de Iwo Jima]] komenciĝis; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: usona 3-a Armeo komencis purigi kunfluejon de [[Mozelo]] kaj [[Saro]]; grafo [[Folke Bernadotte]] renkontiĝis kun [[Heinrich Himmler]] * [[1947]]: [[Pollando]]: estis ekzekutita [[kapitano]] Stanisław Sojczyński "Warszyc" kun liaj 5 subuloj; "Warszyc" estis linia komandanto de Unua [[Konspiro]] de [[Pola Enlanda Armeo]], kiam [[Sovetunio]] komencis en 1944 [[okupado]]n de Pollando li kreis la Konspiran Polan Soldataron * [[1948]]: En [[Nurenbergo]] finiĝis proceso kontraŭ 10 altrangaj oficiroj de [[Wehrmacht]], kiuj [[militkrimo|militkrimis]] dum la milito en [[Albanio]], [[Grekio]], [[Norvegio]] kaj [[Jugoslavio]] * [[1954]]: [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]]: laŭ decido de [[Nikita Ĥruŝĉov]] okaze de 300-jariĝo de unuiĝo de Ukrainio kaj Rusio la [[Krimea ASSR]] estis transdonita al [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] * [[1955]]: Regula [[fervojo|fervoja]] [[trafiko]] inter [[Moskvo]] kaj [[Berlin]] ekfunkciis * [[1955]]: En [[Bankoko]] establiĝis [[Sudorientazia Traktatorganizo]] * [[1959]]: Negocadoj inter [[Britio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]] en [[Zuriko]] kaj [[Londono]] alkondukas al [[sendependeco]] de [[Kipro]] aŭguste de la sekva jaro * [[1964]]: Premiero de la muzika filmo [[Les Parapluies de Cherbourg|''La pluvombreloj de Ĉerburgo'']] kun muziko de [[Michel Legrand]] kaj [[Catherine Deneuve]] kiel ĉefaktorino * [[1964]]: Faligita la 17-an de februaro en militista [[puĉo]] prezidento de [[Gabono]] [[Léon M'ba]] revenis al sia posteno post armea interveno de [[Francio]] * [[1976]]: [[Islando]] rompis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn kun [[Britio]] post malkonsento pri limigo de la [[fiŝkaptado]] de [[moruo]] * [[1977]]: Sur [[Galapagos]] oni malkovris [[organismo]]n, kiu kapablis travivi en [[temperaturo]] de {{GdC|380}} * [[1982]]: Dua [[Apostola vizito de Johano Paŭlo la 2-a al Centra Afriko kaj Okcidentafriko (1982)|vizito de Johano Paŭlo la 2-a al Centra kaj Okcidenta Afriko]] finiĝis * [[1985]]: Apud [[Bilbao]] en [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]] [[Boeing 727]] de la hispana [[flugkompanio]] [[Iberia]] [[trafikakcidento|akcidentis]] kun televida turo - 148 personoj pereis * [[1986]]: [[Kosmodromo Bajkonur]]: enorbitigo de baza [[modulo]] de la [[Sovetunio|soveta]] [[kosmostacio]] [[Mir (kosmostacio)|Mir]] * [[1992]]: [[Flago de Turkmenio]] oficialiĝis * [[1992]]: [[Verĥovna Rada]] oficialigis [[Blazono de Ukrainio|Blazonon de Ukrainio]] * [[1993]]: Pola Armeo akceptis la [[devizo]]n ''[[Dio]]'', ''[[Honoro]]'', ''[[Patrio]]'' * [[1999]]: Unua sukcesa transplanto de fragmento de [[hepato]] de viva parenca donanto * [[1999]]: [[Prezidanto de Usono]] [[Bill Clinton]] publikigis postmortan [[forpardono]]n al Henry Ossian Flipper, unua [[afrik-usonanoj|afrikusona]] diplomito de [[West Point]], kiu estis akuzita pri [[publika malversacio]] en 1881 * [[2000]]: Sur [[Granda Ĉina Muro]] 3200 homoj konstruis la plej grandan ĉinan [[drako (mitologio)|drakon]] (3048 m) * [[2003]]: 302 personoj pereis en montaro apud [[Kermano]] en Irano dum akcidento de armea aviadilo [[Il-76]] * [[2008]]: [[Fidel Castro]] retiriĝis de politiko * [[2008]]: [[Serĵ Sargsjan]] gajnis prezidentan baloton en Armenio * [[2010]]: [[Kemia elemento]] kun [[atomnumero]] 112 estis oficiale nomita [[kopernicio]] * [[2010]]: [[Maroko]]: en konstrukatastrofo de [[minareto]] en [[Meknes]] 41 personoj pereis kaj pli ol 80 vundiĝis * [[2011]]: Nokte de la 18-a/19-a de februaro [[islamo|islamaj]] [[terorismo|teroristoj]] eksplodigis [[fosto]]n de [[telfero]] sur [[Elbruso]] - rezulte de tio falis 30 el 45 [[vagono|vagoneto]]j * [[2011]]: Objektoj de la [[Belitung-vrako]], la plej granda kolekto de la [[dinastio Tang]] trovita en unu loko, unuafoje estis ekspoziciitaj en [[Singapuro]] * [[2012]]: [[Meksiko]]: 44 malliberuloj mortis dum [[tumulto]] en [[malliberejo]] de [[Apodaca]] * [[2015]]: En [[Usono]] sekvis lasta epizodo de [[situacia komedio]] ''[[Two and a Half Men|Du kaj duono da homoj]]'' * [[2015]]: [[Kolinda Grabar-Kitarović]] ekpostenis kiel prezidentino de Kroatio * [[2020]]: [[Zoran Milanović]] iĝis prezidento de [[Kroatio]] * [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: ** pasinttage apud [[Baĥmut]] ukraina limgardistaro rebatis 7 atakojn de malamiko, pereis ĉ. 40 rusiaj soldatoj kaj 37 estis vunditaj; [[Rusia armeo]] provas rompi defendlinion apud [[Kreminna]]; matene dum kaosa [[terorismo|terorisma]] amasa pripafo de [[vilaĝo]] Burhunka en [[Ĥersona provinco]] pereis [[patro]], [[patrino]] kaj [[avo]] pro la pafaĵo falinta sur [[korto]]n, du infanoj saviĝis, la [[knabo]] estis vundita, ankaŭ alia trafita aliloke; laŭ ukraina [[stabo]] ĉi-tage rusoj perdis sturman aviadilon Su-25 kaj 3 senpilotajn aviadilojn; en okupata [[Melitopolo]] [[rusoj]] devigas infanojn skribi leterojn al soldatoj de rusia armeo kaj kolekti por ili pakaĵojn (laŭ urbestro) ** Mondreago: "[[Wall Street Journal]]": [[Rusio]] uzas [[Ĉina Popola Respubliko|ĉinajn]] [[senpilota aviadilo|senpilotajn aviadilojn]] en Ukrainio; [[Britio]]: [[Rusio]] komencis uzi [[balono]]jn por [[spionado|spionaj]] celoj en [[Ukrainio]] (ilia paffaligado montras sistemojn de aerdefendo kaj elĉerpigas ukrainajn provizojn); [[Josep Borrell]]: tre mallongtempa celo de [[EU]] estas armea apogo de Ukrainio, celo mezlonga estas plifortigo de la defendo en [[Eŭropo]]; en [[Svedio]] okazis [[cibermilito|ciberatako]]j al [[retpaĝo]]j kaj [[elektronika poŝto]] — laŭ spertulo pri sekureco de [[Interreto]] Marcus Murray: Nia teorio estas tia, ke la rusa ŝtato utiligas Killnet (grupon de rusiaj [[retpirato]]j) aŭ aliajn gruojn, kiuj ŝajnigas esti Anonymous Sudan (pro lastatempa bruligo de ''[[Korano]]'') == Naskiĝoj == * [[1473]]: [[Koperniko]], pola astronomo (m. [[1543]]) * [[1526]]: [[Charles de l'Écluse]], franca botanikisto (m. [[1609]]) * [[1594]]: [[Henry Frederick Stuart]], filo de angla reĝo kaj dana princino (m. [[1612]]) * [[1627]]: [[Ŝivaĝi]], fondinto de [[Maratha Imperio]] (m. [[1680]]) * [[1649]]: [[Daniel Erich]], germana [[orgenisto]] kaj komponisto (m. [[1712]]) * [[1695]]: [[Konstancja Czartoryska]], pola nobelulino (m. [[1759]]) * [[1717]]: [[David Garrick]], angla aktoro kaj dramisto (m. [[1779]]) * [[1731]]: [[Catharina Elisabeth Goethe]], patrino de Johann Wolfgang von Goethe (m. [[1808]]) * [[1733]]: [[Daniel Solander]], sveda [[naturalisto]] (m. [[1782]]) * [[1743]]: [[Luigi Boccherini]], itala komponisto kaj [[violonĉelo|violonĉelisto]] (m. [[1805]]) * [[1757]]: [[Christoph von Keller]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1827]]) * [[1785]]: [[Pál Szemere]], hungara verkisto, poeto (m. [[1861]]) * [[1792]]: [[Ludwig Friedrich Heyd]], germana historiisto (m. [[1842]]) * [[1793]]: [[Sidney Rigdon]], usona gvidanto de la [[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] (m. [[1876]]) * [[1799]]: [[Ferdinand Reich]], germana fizikisto kaj kemiisto (m. [[1882]]) * [[1804]]: [[Carl von Rokitansky]], germana patologo, fondinto de moderna anatomio, filozofo kaj politikisto (m. [[1878]]) * [[1812]]: [[Zygmunt Krasiński]], pola verkisto, filozofo, poeto (m. [[1859]]) * [[1821]]: [[August Schleicher]], germana lingvisto, rekreinto de [[hindeŭropa pralingvo]] (m. [[1868]]) * [[1833]]: [[Therese von Wüllenweber]], germana monaĥino kaj beatulino (m. [[1907]]) * [[1854]]: [[Emil Sigerus]], transilvania etnografo kaj regionhistoriisto (m. [[1947]]) * [[1859]]: [[August Svante Arrhenius]], sveda kemiisto Nobelpremiita (m. [[1927]]) * [[1860]]: [[Antal Lukács]], hungara romkatolika pastro, eklezijuristo (m. [[1910]]) * [[1863]]: [[Émile Grosjean-Maupin]], franca instruisto, [[esperantologo]] kaj [[Esperanto-vortaristo]], kunlaboranto de "[[La Revuo]]", "[[Esperanto Triumfonta]]", "[[Literatura Mondo]]" kaj ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', membro de la [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]] (m. [[1933]]) * [[1865]]: [[Sven Hedin]], sveda geografo, verkisto, fotisto kaj esploristo (m. [[1952]]) * [[1869]]: [[Hovhannes Tumanjan]], armena poeto kaj verkisto, [[nacia poeto]] (m. [[1923]]) * [[1876]]: [[Constantin Brâncuși]], rumana skulptisto (m. [[1957]]) * [[1877]]: [[Gabriele Münter]], germana pentristino (m. [[1962]]) * [[1880]]: [[Álvaro Obregón]], prezidento de Meksiko (m. [[1928]]) * [[1884]]: [[Maciej Rataj]], pola politikisto, [[popolo|popola]] aktivulo, publicisto, prezidento (m. [[1940]]) * [[1888]]: [[José Eustasio Rivera]], kolombia verkisto (m. [[1928]]) * [[1891]]: [[Ernő Ligeti]], hungara, rumania hungara verkisto, ĵurnalisto (m. [[1945]]) * [[1896]]: [[André Breton]], franca poeto (m. [[1966]]) * [[1897]]: [[Norbert Barthelmess]], germana ĵurnalisto, membro de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], redaktanto de "[[Sennaciulo]]", tradukisto de [[Faŭsto, parto 1]], aŭtoro de la [[legolibro]] ''[[Unua Legolibro (Barthelmess)|Unua Legolibro]]'' (m. [[1987]]) * [[1899]]: [[Lucio Fontana]], ital-argentina pentristo, ceramikisto kaj skulptisto (m. [[1968]]) * [[1902]]: [[Kay Boyle]], usona verkistino kaj ĵurnalistino (m. [[1992]]) * [[1907]]: [[Paul Neergaard]], dana profesoro pri [[agronomio]], partoprenanto de [[UK 1925]], kunorganizanto de la 19-a SAT-Kongreso 1939, ĉefredaktoro de "[[Esperantologio]]" kaj de "[[Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj|Sciencaj Studoj]]", senatano de [[AIS]], vicprezidanto de [[Eŭropa Klubo]], [[esperantologo]], vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]], iniciatinto kaj prezidanto de [[Internacia Scienca Akademio Comenius]], aŭtoro de ''[[La Vivo de la Plantoj]]'' kaj ''[[Fremdvortoj en Esperanto]]'' (m. [[1987]]) * [[1917]]: [[Georg Scherg]], rumanlanda verkisto germanlingva (m. [[2002]]) * [[1920]]: [[Jaan Kross]], estona verkisto, tradukisto, membro de la [[parlamento de Estonio]] (m. [[2007]]) * [[1922]]: [[Czesław Łuczak]], pola historiisto (m. [[2002]]) * [[1922]]: [[Władysław Bartoszewski]], pola politikisto, diplomato, senatano, ĵurnalisto kaj verkisto, membro de la [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]], [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2015]]) *[[1922]]: [[Erica Glaser-Wallach]], germana publicistino, instruistino kaj politikistino * [[1924]]: [[David Bronŝtejn]], soveta kaj rusia [[grandmajstro]] de [[ŝako]] (m. [[2006]]) * [[1925]]: [[Klára Lingvay]], rumania hungara [[lernolibro]]verkistino, redaktorino (m. [[2017]]) * [[1925]]: [[Zoltán Tibor Sinka]], rumania hungara lingvisto (m. [[2000]]) * [[1926]]: [[György Kurtág]], hungara komponisto * [[1927]]: [[Hugo Portisch]], aŭstra ĵurnalisto * [[1930]]: [[László Földes (aktoro)|László Földes]], hungara aktoro (m. [[2012]]) * [[1930]]: [[Jenő Hadai]], rumania hungara ĵurnalisto, tradukisto, redaktoro * [[1933]]: [[Helmar Frank]], germana matematikisto kaj pedagogo okupiĝanta pri [[propedeŭtika valoro de Esperanto]], profesoro pri [[kibernetiko]], kunfondinto kaj [[rektoro]] de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]], [[Esperantisto de la Jaro]] 2004, honorigita de la esearo ''Littera Scripta Manet, serta in honorem Helmar Frank'' (m. [[2013]]) * [[1940]]: [[Saparmyrat Nyýazow]], unua prezidento de [[Turkmenio]] (m. [[2006]]) * [[1941]]: [[David Gross]], usona fizikisto Nobelpremiita * [[1948]]: [[Mária Tamás (pentristino)|Mária Tamás]], rumania hungara pentristino * [[1950]]: [[Juice Leskinen]], finna verkisto, poeto, komponisto kaj kantisto (m. [[2006]]) * [[1952]]: [[Danilo Türk]], slovena juristo, diplomato, politikisto * [[1953]]: [[Cristina Fernández de Kirchner]], prezidentino de Argentino * [[1953]]: [[István Havadi Nagy]], rumania hungara filozofo, universitata instruisto * [[1956]]: [[Roderick MacKinnon]], usona biologo Nobelpremiita pri kemio * [[1957]]: [[Falco]], aŭstra kantisto kaj muzikisto (m. [[1998]]) * [[1957]]: [[Sławomir Bubicz]], pola [[jogo|jogano]] (m. [[2021]]) * [[1962]]: [[Hana Mandlíková]], ĉeĥoslovaka tenisistino, civitanino de Aŭstralio * [[1963]]: [[Seal]], brita kantisto * [[1964]]: [[Jennifer Doudna]], usona biokemiistino Nobelpremiita * [[1977]]: [[Gianluca Zambrotta]], itala [[futbalisto]] * [[1979]]: [[Vitas (kantisto)|Vitas]], ukraina kaj rusia kantisto, aktoro, komponisto kaj [[dezajno|dezajnisto]] * [[1981]]: [[Beth Ditto]], usona kantistino == Mortoj == * [[1405]]: [[Timur]], fondinto de la dinastio [[Timuridoj]], konkerinto de [[Centra Azio]], [[Irano]], [[Irako]] kaj [[Suda Kaŭkazio]] (n. [[1336]]) * [[1431]]: [[Heinrich von Gorkum|Henriko de Gorkum]], germana filozofo, doktoro pri teologio, karmelano kaj universitata profesoro (n. [[1378]]) *[[1588]]: [[Christoph Stymmelius]], germana teologo kaj latinlingva verkisto * [[1671]]: [[Tokugawa Yorinobu]], japana [[daimio]] (n. [[1602]]) * [[1689]]: [[Johann Christfried Sagittarius]], germana teologo kaj [[superintendanto]] (n. [[1617]]) * [[1827]]: [[Armand Augustin Louis de Caulaincourt]], franca nobelo, generalo, diplomato (n. [[1773]]) * [[1837]]: [[Georg Büchner]], germana verkisto (n. [[1813]]) * [[1849]]: [[Bernard Barton]], angla poeto kaj pedagogo (n. [[1784]]) *[[1854]]: [[Michael Filz]], germana historiisto kaj benediktano (n. [[1777]]) * [[1867]]: [[Stefano Francisko Viktoro de Habsburgo-Loreno]], aŭstra arkiduko (n. [[1817]]) * [[1880]]: [[Constantino Brumidi]], ital-usona historia pentristo (n. [[1805]]) * [[1887]]: [[Multatuli]] (Eduard Douwes Dekker) nederlanda verkisto (n. [[1820]]) * [[1895]]: [[Auguste Vacquerie]], franca ĵurnalisto kaj [[intelektulo]] (n. [[1819]]) * [[1897]]: [[Karl Weierstrass]], germana matematikisto (n. [[1815]]) * [[1897]]: [[Jozefo Wasniewski]], pola ĵurnalisto kaj vojaĝisto, [[pioniro de Esperanto]], unua [[turisto]], publikiginta en "[[La Esperantisto]]" kaj enestanta en ''[[Fundamenta Krestomatio]]'' (n. [[1859]]) * [[1907]]: [[Henrik Wlislocki]], saksa etnografo en [[Transsilvanio]] (n. [[1856]]) * [[1923]]: [[Ivan Tavčar]], slovena politikisto kaj verkisto (n. [[1851]]) * [[1927]]: [[Károly Kétly]], hungara kuracisto, profesoro, rektoro (n. [[1839]]) * [[1927]]: [[Georg Brandes]], dana verkisto, [[monografio|monografiisto]] (n. [[1842]]) * [[1929]]: [[Hugo Wernekke]], germana lernejestro kaj framasono (n. [[1846]]) * [[1931]]: [[Milan Šufflay]], kroata politikisto, historiisto, [[Albanio|albanologo]], murdita (n. [[1879]]) * [[1934]]: [[Afonso Arinos]], brazila verkisto, rakontisto, ĵurnalisto (n. [[1868]]) * [[1934]]: [[Kálmán Wallisch]], hungara socialista politikisto, ekzekutita (n. [[1889]]) * [[1936]]: [[Max Schreck]], germana aktoro (n. [[1879]]) * [[1938]]: [[Adomas Jakštas]] (Aleksandras Dambrauskas), litova pastro, socia aganto, filozofo, literatura esploristo, prelato kaj la unua litova esperantisto, eldoninto de ''Lingvo internacia de D-ro Esperanto. Eldono litova'', kunfondinto kaj prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], redaktoro de "[[Litova Stelo]]", direktoro de [[Internacio Katolika]] por [[Litovio]] (n. [[1860]]) * [[1945]]: [[Jan Jaworski]], pola historiisto, profesoro pri [[Ĉinio|ĉinologio]] kaj [[Japanio|japonologio]] (n. [[1903]]) * [[1951]]: [[André Gide]], franca Nobelpremiita verkisto kaj tradukisto (n. [[1869]]) * [[1952]]: [[Knut Hamsun]], norvega verkisto Nobelpremiita (n. [[1859]]) *[[1959]]: [[Selma vom Scheidt]], germana operkantistino * [[1963]]: [[Benny Moré]], kuba komponisto kaj kantisto (n. [[1919]]) * [[1970]]: [[József Révay]], hungara profesoro, [[literaturo|literaturisto]], verkisto, tradukisto (n. [[1881]]) * [[1972]]: [[Franz Karl Franchy]], aŭstra ĵurnalisto kaj verkisto (n. [[1896]]) * [[1975]]: [[Stanislav Neumann]], ĉeĥa aktoro (n. [[1902]]) * [[1992]]: [[Pál Péter Domokos]], hungara muziketnografo (n. [[1901]]) * [[1993]]: [[Zoltán Krizsán]], rumania hungara artkritikisto, filmestetikisto (n. [[1940]]) * [[1997]]: [[Deng Xiaoping]], ĉina reformisma politikisto, gvidanto de la [[Komunista Partio de Ĉinio]] (n. [[1904]]) * [[1998]]: [[Mancur Olson]], usona [[ekonomikisto]] (n. [[1932]]) * [[2000]]: [[Friedensreich Hundertwasser]], aŭstra arkitekto, artisto, pentristo (n. [[1928]]) * [[2000]]: [[Dénes Molnár]], rumania hungara grafikisto kaj karikaturisto (n. [[1947]]) * [[2000]]: [[Bella Sipos]], rumania hungara ĵurnalistino kaj verkistino (n. [[1918]]) * [[2001]]: [[Charles Trenet]], franca kantisto, komponisto kaj kantaŭtoro, enkondukinta [[svingo (muzikstilo)|svingon]] (n. [[1913]]) * [[2015]]: [[György Jánosházy]], rumania hungara poeto, tradukisto (n. [[1922]]) * [[2016]]: [[Samuel Willenberg]], israela [[skulptisto]] kaj pentristo, partoprenanto de la [[ribelo]] en [[Treblinka (koncentrejo)|koncentrejo Treblinka]] kaj la [[ribelo de Varsovio]] (n. [[1923]]) * [[2016]]: [[Harper Lee]], usona verkistino kaj publicistino (n. [[1926]]) * [[2016]]: [[Umberto Eco]], itala verkisto, lingvisto, [[signo (semiotiko)|semiotikisto]], [[mezepokismo|mezepokisto]] (n. [[1932]]) * [[2016]]: [[Tamerlan Aguzarov]], prezidento de Nord-Osetio (n. [[1963]]) * [[2017]]: [[Igor Ŝafareviĉ]], rusa [[matematikisto]], profesoro, [[antikomunismo|kontraŭkomunisto]] kaj [[kontraŭjudismo|kontraŭjudisto]] (n. [[1923]]) * [[2017]]: [[Kathrin Schirmer]], germana kantistino kaj radimoderigistino (n. [[1960]]) * [[2019]]: [[Karl Lagerfeld]], germana mododesegnisto (n. [[1933]]) * [[2020]]: [[Jean Daniel]], franca ĵurnalisto, direktoro de la ĵurnalo "[[Le Nouvel Observateur]]" (n. [[1920]]) * [[2021]]: [[Arturo Di Modica]], itala artisto (n. [[1941]]) * [[2022]]: [[Dan Graham]], usona artisto (n. [[1942]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Nepalo]]: Festo de [[Demokratio]] * [[Turkmenio]]: Festo de la [[Flago]] * [[Tago de Pola Scienco]], ekde 2020 == Tagoj de [[semajno]] == La '''19-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:19-a de februaro| ]] [[Kategorio:Februaro|19]] [[Kategorio:19-a tago de la monato|#02]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0219]] 5z8eho75cohvhrklgzrtdp8d53naovl 9353187 9353109 2026-04-16T06:22:45Z RG72 11847 oni menciu koncize nur gravajn eventojn - ne babiladojn aŭ vilaĝnivelajn interpafadojn 9353187 wikitext text/x-wiki {{KalendaroFebruaro}} {{Februaro}} La '''19-a de februaro''' estas la 50-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 315 tagoj restas (316 en superjaroj). == Eventoj == * [[197]]: Romia imperiestro [[Septimo Severo]] venkis uzurpanton en batalo de [[Liono|Lugdunum]] * [[356]]: Romia imperiestro [[Konstancio la 2-a]] dekretis pri fermo de ĉiuj [[paganismo|paganaj]] temploj en la [[imperio]] * [[607]]: [[Bonifaco la 3-a]] iĝis papo * [[982]]: [[Adalberto el Prago]] iĝis [[episkopo]], elektita en Levý Hradec ([[Mezbohemia regiono]]) * [[1457]]: [[Pollando]]: [[Skierniewice]] ricevis [[urborajto]]n * [[1594]]: Laŭ ordono de caro [[Fjodor la 1-a Ivanoviĉ (Rusio)|Fjodor la 1-a Ivanoviĉ]] estis fondita la urbo [[Surguto]] * [[1594]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 3-a Vasa]] kroniĝis en [[katedralo]] de [[Upsalo]] kiel reĝo de [[Svedio]] - komenco de la 66-jara konflikto inter ambaŭ landoj * [[1600]]: La plej granda en [[Sudameriko]] eksplodo de [[Peruo|perua]] [[vulkano]] Huaynaputina — pro la vulkana vintro kaj sekvinta ĝin malbona rikolto kaj malsatego en [[Cara Imperio]] mortis ĉiu tria homo (dum la [[Granda Malordo (Rusio)|Granda Malordo]]) * [[1654]]: [[Pollando]]: en [[Oleśnica]] okazis [[ekzekuto]] de [[seria murdisto]] de 251 personoj - Melchior Hedloff * [[1674]]: [[Karolo la 2-a (Anglio)|Karolo la 2-a]] subskribis Pacon de [[Westminster]] finante la 3-an anglan-nederlandan [[milito]]n kaj konfirmante anglan kaj nederlandan [[suvereneco]]n super [[Nova Nederlando]] kaj [[Surinamo (nederlanda kolonio)|Surinamo]] respektive * [[1712]]: [[Nupto]] de [[Petro la Granda]] kun [[Katerina la 1-a (Rusio)|Katerina la 1-a]] * [[1726]]: Supera Sekreta Konsilio estis fondita en la [[Rusia imperio]] * [[1771]]: [[Hidro (konstelacio)|Konstelacio Hidro]]: [[malfermita stelamaso]] [[M48]] estis malkovrita de [[Charles Messier]] * [[1803]]: [[Napoleono]] malfondis [[Helveta Respubliko|Helvetan Respublikon]] * [[1807]]: Sur foirejo de la Malnova Urbo en [[Bydgoszcz]] oni solene legis la dekreton de [[Napoleono Bonaparte]] pri kreo de [[Varsovia Duklando]] * [[1811]]: [[Milito de Hispana Sendependiĝo]]: venko de franca armeo super la hispana en batalo de Gevora (proksime al [[Badaĥozo]]) * [[1819]]: [[Antarkta duoninsulo]]: direkte al [[Horna Kabo]] angla [[ŝipestro]] [[William Smith (maristo)|William Smith]] malkovris [[insulo Livingston|insulon Livingstono]], duan laŭ grandeco el la [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venka por [[poloj]] batalo de Nowa Wieś (proksime al [[Kozienice]]), kaj senrezulta batalo de [[Wawer]] * [[1846]]: Amasa [[masakro]] de [[bieno|bien]]posedantoj komenciĝis en Okcidenta [[Galicio]] – kamparana ribelo kontraŭ [[szlachta]] kaj [[servuteco]] * [[1846]]: [[Usono]] oficiale transprenis regopovon super [[Respubliko Teksaso]] * [[1855]]: Franca [[meteologo]] [[Urbain Le Verrier]] proponis fondon de internacia [[vetero|vetera]] servo * [[1861]]: Rusa imperiestro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] aperigis manifeston anoncantan abolicion de [[servuteco]] kaj proprietigo de kamparanoj * [[1861]]: [[Prohibicio en Usono]]: [[Kansaso]] establis unuan malpermeson vendi [[alkoholaĵo]]jn * [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia imperio]]: venko de rusaj trupoj en batalo apud Krzywosąd ([[distrikto Radziejów]]) * [[1878]]: [[Thomas Alva Edison]] [[patento|patentigis]] [[fonografo]]n * [[1903]]: [[Raymond Smith Dugan]] malkovris asteroidon [[507 Laodico|Laodico]] * [[1905]]: [[Rusa-japana milito]]: batalo de [[Ŝenjango|Mukden]] komenciĝis * [[1910]]: [[Pollando]]: en [[Grodno]] ekestis unua [[belorusa]] [[politika partio]] * [[Unua mondmilito]]: ** [[1915]]: Brita kaj franca ŝiparo provis sensukcese tranavigi [[Dardaneloj]]n ** [[1918]]: [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]] per dekreto nuligis [[privata posedo|privatan posedon]] de tero, akvo kaj aliaj [[krudmaterialo]]j; [[Estona Sav-Komitato]] fondiĝis * [[1919]]: Forlasita de [[germanoj]] [[Bjalistoko]] estis okupita de Pola Militistaro kaj ligita al la [[Dua Pola Respubliko]] * [[1920]]: [[Plebiscito en Supra Silezio]]: en [[Bytom]] fondiĝis Pola Plebiscita Komitato kun [[Wojciech Korfanty]] * [[1921]]: [[Pollando]]: kreo de [[Polesio|Polesia]] [[vojevodio]] kun ĉefurbo [[Pinsk]] kaj la [[Volinio|Volinia]] kun ĉefurbo [[Lucko]] * [[1921]]: En [[Parizo]] oni subskribis polan-francan politikan [[pakto]]n kaj strikte sekretan armean [[konvencio]]n, kiu devigis ambaŭ landojn al kunlaboro kaze de atako flanke de [[Germanio]] * [[1923]]: [[Librejo]] de [[Kopernik]] ekfunkciis en [[Toruń]] * [[1931]]: [[Abĥaza ASSR]] kiel aŭtonomeca respubliko estis alligita al la [[Kartvela Soveta Socialisma Respubliko]] * [[1934]]: Unu el gvidantoj de laboristoj [[Kálmán Wallisch]], nelonge post la 5-taga aŭstra [[enlanda milito]], kontraŭ [[aŭstrofaŝismo|aŭstrofaŝisma]] reĝimo estis ekzekutita * [[1937]]: [[Flago de Nederlando]] oficialiĝis - en la plej mallonga reĝa dekreto iam ajn, reĝino [[Vilhelmina (Nederlando)|Vilhelmina]] anoncis, ke [[koloro]]j de la nederlanda flago estas [[ruĝa]], [[blanka]] kaj [[blua]] * [[1937]]: Estro de [[Itala Orienta Afriko]] Rodolfo Graziani estis vundita dum [[atenco]] - venĝe [[italoj]] okazigis serion de [[masakro]]j en [[Adis-Abebo]], dum kiuj oni murdis 30 mil [[Etiopio|etiopanojn]] kun bruligo de iliaj domoj * [[Dua mondmilito]]: ** [[1941]]: [[Atlantiko]]: komencita 3-taga batalo pri [[konvojo]] OB-287 - germanaj aviadiloj sinkigis 3 [[ŝipo]]jn ** [[1942]]: [[Bombado de Darvino]]: [[japanoj]] bombis aŭstralian urbon [[Darvino]] - pereis 250 personoj; en [[Riom]] komenciĝis proceso kontraŭ respondeculoj pri la [[reĝimo de Vichy|malvenko de 1940]]; [[Kanado]]: en [[Vinipego]] okazis [[libro]]-bruligado kaj aresto de [[politikisto]]j, kiel parto de [[simulado|simulata]] [[invado]] de [[Nazia Germanio]] - ''If Day''; [[Franklin D. Roosevelt]] ordonis internigi usonanojn naskitajn en [[Japanio]] ** [[1943]]: de la 19-a/20-a de februaro [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Wilhelmshaven]] ** [[1944]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de la 2-a Balta Fronto rompis defendon en [[Staraja Russa]]-regiono; de la 19-a/20-a de februaro la usona 8-a Aviada Armeo atakis [[Berlino]]n, [[Braunschweig]] kun [[Leipzig]] (ankaŭ nokte aviadajn fabrikojn), [[Tutow]], [[Poznań]], kaj 1-a Aviada Divizio - [[Hamburgo]]n; [[Norvegio]]: germana ŝipo "Hydro" transportanta en specialaj [[cisterno]]j [[peza akvo|pezan akvon]] estis sinkigita de [[britoj]] sur la lago [[Tinnsjå]]; usona 15-a Aviada Armeo atakis aviadajn fabrikojn en [[Regensburg]]-regiono ** [[1945]]: [[Orienta Prusio]]: germanoj akiris landan interligitecon inter [[Baltijsk|Piława]] kaj [[Königsberg]]; la 2-a Belorusa Fronto konkeris [[Nowe]]; [[batalo de Iwo Jima]] komenciĝis; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: usona 3-a Armeo komencis purigi kunfluejon de [[Mozelo]] kaj [[Saro]]; grafo [[Folke Bernadotte]] renkontiĝis kun [[Heinrich Himmler]] * [[1947]]: [[Pollando]]: estis ekzekutita [[kapitano]] Stanisław Sojczyński "Warszyc" kun liaj 5 subuloj; "Warszyc" estis linia komandanto de Unua [[Konspiro]] de [[Pola Enlanda Armeo]], kiam [[Sovetunio]] komencis en 1944 [[okupado]]n de Pollando li kreis la Konspiran Polan Soldataron * [[1948]]: En [[Nurenbergo]] finiĝis proceso kontraŭ 10 altrangaj oficiroj de [[Wehrmacht]], kiuj [[militkrimo|militkrimis]] dum la milito en [[Albanio]], [[Grekio]], [[Norvegio]] kaj [[Jugoslavio]] * [[1954]]: [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]]: laŭ decido de [[Nikita Ĥruŝĉov]] okaze de 300-jariĝo de unuiĝo de Ukrainio kaj Rusio la [[Krimea ASSR]] estis transdonita al [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] * [[1955]]: Regula [[fervojo|fervoja]] [[trafiko]] inter [[Moskvo]] kaj [[Berlin]] ekfunkciis * [[1955]]: En [[Bankoko]] establiĝis [[Sudorientazia Traktatorganizo]] * [[1959]]: Negocadoj inter [[Britio]], [[Grekio]] kaj [[Turkio]] en [[Zuriko]] kaj [[Londono]] alkondukas al [[sendependeco]] de [[Kipro]] aŭguste de la sekva jaro * [[1964]]: Premiero de la muzika filmo [[Les Parapluies de Cherbourg|''La pluvombreloj de Ĉerburgo'']] kun muziko de [[Michel Legrand]] kaj [[Catherine Deneuve]] kiel ĉefaktorino * [[1964]]: Faligita la 17-an de februaro en militista [[puĉo]] prezidento de [[Gabono]] [[Léon M'ba]] revenis al sia posteno post armea interveno de [[Francio]] * [[1976]]: [[Islando]] rompis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn kun [[Britio]] post malkonsento pri limigo de la [[fiŝkaptado]] de [[moruo]] * [[1977]]: Sur [[Galapagos]] oni malkovris [[organismo]]n, kiu kapablis travivi en [[temperaturo]] de {{GdC|380}} * [[1982]]: Dua [[Apostola vizito de Johano Paŭlo la 2-a al Centra Afriko kaj Okcidentafriko (1982)|vizito de Johano Paŭlo la 2-a al Centra kaj Okcidenta Afriko]] finiĝis * [[1985]]: Apud [[Bilbao]] en [[Eŭska Aŭtonoma Komunumo]] [[Boeing 727]] de la hispana [[flugkompanio]] [[Iberia]] [[trafikakcidento|akcidentis]] kun televida turo - 148 personoj pereis * [[1986]]: [[Kosmodromo Bajkonur]]: enorbitigo de baza [[modulo]] de la [[Sovetunio|soveta]] [[kosmostacio]] [[Mir (kosmostacio)|Mir]] * [[1992]]: [[Flago de Turkmenio]] oficialiĝis * [[1992]]: [[Verĥovna Rada]] oficialigis [[Blazono de Ukrainio|Blazonon de Ukrainio]] * [[1993]]: Pola Armeo akceptis la [[devizo]]n ''[[Dio]]'', ''[[Honoro]]'', ''[[Patrio]]'' * [[1999]]: Unua sukcesa transplanto de fragmento de [[hepato]] de viva parenca donanto * [[1999]]: [[Prezidanto de Usono]] [[Bill Clinton]] publikigis postmortan [[forpardono]]n al Henry Ossian Flipper, unua [[afrik-usonanoj|afrikusona]] diplomito de [[West Point]], kiu estis akuzita pri [[publika malversacio]] en 1881 * [[2000]]: Sur [[Granda Ĉina Muro]] 3200 homoj konstruis la plej grandan ĉinan [[drako (mitologio)|drakon]] (3048 m) * [[2003]]: 302 personoj pereis en montaro apud [[Kermano]] en Irano dum akcidento de armea aviadilo [[Il-76]] * [[2008]]: [[Fidel Castro]] retiriĝis de politiko * [[2008]]: [[Serĵ Sargsjan]] gajnis prezidentan baloton en Armenio * [[2010]]: [[Kemia elemento]] kun [[atomnumero]] 112 estis oficiale nomita [[kopernicio]] * [[2010]]: [[Maroko]]: en konstrukatastrofo de [[minareto]] en [[Meknes]] 41 personoj pereis kaj pli ol 80 vundiĝis * [[2011]]: Nokte de la 18-a/19-a de februaro [[islamo|islamaj]] [[terorismo|teroristoj]] eksplodigis [[fosto]]n de [[telfero]] sur [[Elbruso]] - rezulte de tio falis 30 el 45 [[vagono|vagoneto]]j * [[2011]]: Objektoj de la [[Belitung-vrako]], la plej granda kolekto de la [[dinastio Tang]] trovita en unu loko, unuafoje estis ekspoziciitaj en [[Singapuro]] * [[2012]]: [[Meksiko]]: 44 malliberuloj mortis dum [[tumulto]] en [[malliberejo]] de [[Apodaca]] * [[2015]]: En [[Usono]] sekvis lasta epizodo de [[situacia komedio]] ''[[Two and a Half Men|Du kaj duono da homoj]]'' * [[2015]]: [[Kolinda Grabar-Kitarović]] ekpostenis kiel prezidentino de Kroatio * [[2020]]: [[Zoran Milanović]] iĝis prezidento de [[Kroatio]] == Naskiĝoj == * [[1473]]: [[Koperniko]], pola astronomo (m. [[1543]]) * [[1526]]: [[Charles de l'Écluse]], franca botanikisto (m. [[1609]]) * [[1594]]: [[Henry Frederick Stuart]], filo de angla reĝo kaj dana princino (m. [[1612]]) * [[1627]]: [[Ŝivaĝi]], fondinto de [[Maratha Imperio]] (m. [[1680]]) * [[1649]]: [[Daniel Erich]], germana [[orgenisto]] kaj komponisto (m. [[1712]]) * [[1695]]: [[Konstancja Czartoryska]], pola nobelulino (m. [[1759]]) * [[1717]]: [[David Garrick]], angla aktoro kaj dramisto (m. [[1779]]) * [[1731]]: [[Catharina Elisabeth Goethe]], patrino de Johann Wolfgang von Goethe (m. [[1808]]) * [[1733]]: [[Daniel Solander]], sveda [[naturalisto]] (m. [[1782]]) * [[1743]]: [[Luigi Boccherini]], itala komponisto kaj [[violonĉelo|violonĉelisto]] (m. [[1805]]) * [[1757]]: [[Christoph von Keller]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1827]]) * [[1785]]: [[Pál Szemere]], hungara verkisto, poeto (m. [[1861]]) * [[1792]]: [[Ludwig Friedrich Heyd]], germana historiisto (m. [[1842]]) * [[1793]]: [[Sidney Rigdon]], usona gvidanto de la [[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] (m. [[1876]]) * [[1799]]: [[Ferdinand Reich]], germana fizikisto kaj kemiisto (m. [[1882]]) * [[1804]]: [[Carl von Rokitansky]], germana patologo, fondinto de moderna anatomio, filozofo kaj politikisto (m. [[1878]]) * [[1812]]: [[Zygmunt Krasiński]], pola verkisto, filozofo, poeto (m. [[1859]]) * [[1821]]: [[August Schleicher]], germana lingvisto, rekreinto de [[hindeŭropa pralingvo]] (m. [[1868]]) * [[1833]]: [[Therese von Wüllenweber]], germana monaĥino kaj beatulino (m. [[1907]]) * [[1854]]: [[Emil Sigerus]], transilvania etnografo kaj regionhistoriisto (m. [[1947]]) * [[1859]]: [[August Svante Arrhenius]], sveda kemiisto Nobelpremiita (m. [[1927]]) * [[1860]]: [[Antal Lukács]], hungara romkatolika pastro, eklezijuristo (m. [[1910]]) * [[1863]]: [[Émile Grosjean-Maupin]], franca instruisto, [[esperantologo]] kaj [[Esperanto-vortaristo]], kunlaboranto de "[[La Revuo]]", "[[Esperanto Triumfonta]]", "[[Literatura Mondo]]" kaj ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', membro de la [[Lingva Komitato]] kaj de la [[Akademio de Esperanto]] (m. [[1933]]) * [[1865]]: [[Sven Hedin]], sveda geografo, verkisto, fotisto kaj esploristo (m. [[1952]]) * [[1869]]: [[Hovhannes Tumanjan]], armena poeto kaj verkisto, [[nacia poeto]] (m. [[1923]]) * [[1876]]: [[Constantin Brâncuși]], rumana skulptisto (m. [[1957]]) * [[1877]]: [[Gabriele Münter]], germana pentristino (m. [[1962]]) * [[1880]]: [[Álvaro Obregón]], prezidento de Meksiko (m. [[1928]]) * [[1884]]: [[Maciej Rataj]], pola politikisto, [[popolo|popola]] aktivulo, publicisto, prezidento (m. [[1940]]) * [[1888]]: [[José Eustasio Rivera]], kolombia verkisto (m. [[1928]]) * [[1891]]: [[Ernő Ligeti]], hungara, rumania hungara verkisto, ĵurnalisto (m. [[1945]]) * [[1896]]: [[André Breton]], franca poeto (m. [[1966]]) * [[1897]]: [[Norbert Barthelmess]], germana ĵurnalisto, membro de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], redaktanto de "[[Sennaciulo]]", tradukisto de [[Faŭsto, parto 1]], aŭtoro de la [[legolibro]] ''[[Unua Legolibro (Barthelmess)|Unua Legolibro]]'' (m. [[1987]]) * [[1899]]: [[Lucio Fontana]], ital-argentina pentristo, ceramikisto kaj skulptisto (m. [[1968]]) * [[1902]]: [[Kay Boyle]], usona verkistino kaj ĵurnalistino (m. [[1992]]) * [[1907]]: [[Paul Neergaard]], dana profesoro pri [[agronomio]], partoprenanto de [[UK 1925]], kunorganizanto de la 19-a SAT-Kongreso 1939, ĉefredaktoro de "[[Esperantologio]]" kaj de "[[Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj|Sciencaj Studoj]]", senatano de [[AIS]], vicprezidanto de [[Eŭropa Klubo]], [[esperantologo]], vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]], iniciatinto kaj prezidanto de [[Internacia Scienca Akademio Comenius]], aŭtoro de ''[[La Vivo de la Plantoj]]'' kaj ''[[Fremdvortoj en Esperanto]]'' (m. [[1987]]) * [[1917]]: [[Georg Scherg]], rumanlanda verkisto germanlingva (m. [[2002]]) * [[1920]]: [[Jaan Kross]], estona verkisto, tradukisto, membro de la [[parlamento de Estonio]] (m. [[2007]]) * [[1922]]: [[Czesław Łuczak]], pola historiisto (m. [[2002]]) * [[1922]]: [[Władysław Bartoszewski]], pola politikisto, diplomato, senatano, ĵurnalisto kaj verkisto, membro de la [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]], [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2015]]) *[[1922]]: [[Erica Glaser-Wallach]], germana publicistino, instruistino kaj politikistino * [[1924]]: [[David Bronŝtejn]], soveta kaj rusia [[grandmajstro]] de [[ŝako]] (m. [[2006]]) * [[1925]]: [[Klára Lingvay]], rumania hungara [[lernolibro]]verkistino, redaktorino (m. [[2017]]) * [[1925]]: [[Zoltán Tibor Sinka]], rumania hungara lingvisto (m. [[2000]]) * [[1926]]: [[György Kurtág]], hungara komponisto * [[1927]]: [[Hugo Portisch]], aŭstra ĵurnalisto * [[1930]]: [[László Földes (aktoro)|László Földes]], hungara aktoro (m. [[2012]]) * [[1930]]: [[Jenő Hadai]], rumania hungara ĵurnalisto, tradukisto, redaktoro * [[1933]]: [[Helmar Frank]], germana matematikisto kaj pedagogo okupiĝanta pri [[propedeŭtika valoro de Esperanto]], profesoro pri [[kibernetiko]], kunfondinto kaj [[rektoro]] de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]], [[Esperantisto de la Jaro]] 2004, honorigita de la esearo ''Littera Scripta Manet, serta in honorem Helmar Frank'' (m. [[2013]]) * [[1940]]: [[Saparmyrat Nyýazow]], unua prezidento de [[Turkmenio]] (m. [[2006]]) * [[1941]]: [[David Gross]], usona fizikisto Nobelpremiita * [[1948]]: [[Mária Tamás (pentristino)|Mária Tamás]], rumania hungara pentristino * [[1950]]: [[Juice Leskinen]], finna verkisto, poeto, komponisto kaj kantisto (m. [[2006]]) * [[1952]]: [[Danilo Türk]], slovena juristo, diplomato, politikisto * [[1953]]: [[Cristina Fernández de Kirchner]], prezidentino de Argentino * [[1953]]: [[István Havadi Nagy]], rumania hungara filozofo, universitata instruisto * [[1956]]: [[Roderick MacKinnon]], usona biologo Nobelpremiita pri kemio * [[1957]]: [[Falco]], aŭstra kantisto kaj muzikisto (m. [[1998]]) * [[1957]]: [[Sławomir Bubicz]], pola [[jogo|jogano]] (m. [[2021]]) * [[1962]]: [[Hana Mandlíková]], ĉeĥoslovaka tenisistino, civitanino de Aŭstralio * [[1963]]: [[Seal]], brita kantisto * [[1964]]: [[Jennifer Doudna]], usona biokemiistino Nobelpremiita * [[1977]]: [[Gianluca Zambrotta]], itala [[futbalisto]] * [[1979]]: [[Vitas (kantisto)|Vitas]], ukraina kaj rusia kantisto, aktoro, komponisto kaj [[dezajno|dezajnisto]] * [[1981]]: [[Beth Ditto]], usona kantistino == Mortoj == * [[1405]]: [[Timur]], fondinto de la dinastio [[Timuridoj]], konkerinto de [[Centra Azio]], [[Irano]], [[Irako]] kaj [[Suda Kaŭkazio]] (n. [[1336]]) * [[1431]]: [[Heinrich von Gorkum|Henriko de Gorkum]], germana filozofo, doktoro pri teologio, karmelano kaj universitata profesoro (n. [[1378]]) *[[1588]]: [[Christoph Stymmelius]], germana teologo kaj latinlingva verkisto * [[1671]]: [[Tokugawa Yorinobu]], japana [[daimio]] (n. [[1602]]) * [[1689]]: [[Johann Christfried Sagittarius]], germana teologo kaj [[superintendanto]] (n. [[1617]]) * [[1827]]: [[Armand Augustin Louis de Caulaincourt]], franca nobelo, generalo, diplomato (n. [[1773]]) * [[1837]]: [[Georg Büchner]], germana verkisto (n. [[1813]]) * [[1849]]: [[Bernard Barton]], angla poeto kaj pedagogo (n. [[1784]]) *[[1854]]: [[Michael Filz]], germana historiisto kaj benediktano (n. [[1777]]) * [[1867]]: [[Stefano Francisko Viktoro de Habsburgo-Loreno]], aŭstra arkiduko (n. [[1817]]) * [[1880]]: [[Constantino Brumidi]], ital-usona historia pentristo (n. [[1805]]) * [[1887]]: [[Multatuli]] (Eduard Douwes Dekker) nederlanda verkisto (n. [[1820]]) * [[1895]]: [[Auguste Vacquerie]], franca ĵurnalisto kaj [[intelektulo]] (n. [[1819]]) * [[1897]]: [[Karl Weierstrass]], germana matematikisto (n. [[1815]]) * [[1897]]: [[Jozefo Wasniewski]], pola ĵurnalisto kaj vojaĝisto, [[pioniro de Esperanto]], unua [[turisto]], publikiginta en "[[La Esperantisto]]" kaj enestanta en ''[[Fundamenta Krestomatio]]'' (n. [[1859]]) * [[1907]]: [[Henrik Wlislocki]], saksa etnografo en [[Transsilvanio]] (n. [[1856]]) * [[1923]]: [[Ivan Tavčar]], slovena politikisto kaj verkisto (n. [[1851]]) * [[1927]]: [[Károly Kétly]], hungara kuracisto, profesoro, rektoro (n. [[1839]]) * [[1927]]: [[Georg Brandes]], dana verkisto, [[monografio|monografiisto]] (n. [[1842]]) * [[1929]]: [[Hugo Wernekke]], germana lernejestro kaj framasono (n. [[1846]]) * [[1931]]: [[Milan Šufflay]], kroata politikisto, historiisto, [[Albanio|albanologo]], murdita (n. [[1879]]) * [[1934]]: [[Afonso Arinos]], brazila verkisto, rakontisto, ĵurnalisto (n. [[1868]]) * [[1934]]: [[Kálmán Wallisch]], hungara socialista politikisto, ekzekutita (n. [[1889]]) * [[1936]]: [[Max Schreck]], germana aktoro (n. [[1879]]) * [[1938]]: [[Adomas Jakštas]] (Aleksandras Dambrauskas), litova pastro, socia aganto, filozofo, literatura esploristo, prelato kaj la unua litova esperantisto, eldoninto de ''Lingvo internacia de D-ro Esperanto. Eldono litova'', kunfondinto kaj prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], redaktoro de "[[Litova Stelo]]", direktoro de [[Internacio Katolika]] por [[Litovio]] (n. [[1860]]) * [[1945]]: [[Jan Jaworski]], pola historiisto, profesoro pri [[Ĉinio|ĉinologio]] kaj [[Japanio|japonologio]] (n. [[1903]]) * [[1951]]: [[André Gide]], franca Nobelpremiita verkisto kaj tradukisto (n. [[1869]]) * [[1952]]: [[Knut Hamsun]], norvega verkisto Nobelpremiita (n. [[1859]]) *[[1959]]: [[Selma vom Scheidt]], germana operkantistino * [[1963]]: [[Benny Moré]], kuba komponisto kaj kantisto (n. [[1919]]) * [[1970]]: [[József Révay]], hungara profesoro, [[literaturo|literaturisto]], verkisto, tradukisto (n. [[1881]]) * [[1972]]: [[Franz Karl Franchy]], aŭstra ĵurnalisto kaj verkisto (n. [[1896]]) * [[1975]]: [[Stanislav Neumann]], ĉeĥa aktoro (n. [[1902]]) * [[1992]]: [[Pál Péter Domokos]], hungara muziketnografo (n. [[1901]]) * [[1993]]: [[Zoltán Krizsán]], rumania hungara artkritikisto, filmestetikisto (n. [[1940]]) * [[1997]]: [[Deng Xiaoping]], ĉina reformisma politikisto, gvidanto de la [[Komunista Partio de Ĉinio]] (n. [[1904]]) * [[1998]]: [[Mancur Olson]], usona [[ekonomikisto]] (n. [[1932]]) * [[2000]]: [[Friedensreich Hundertwasser]], aŭstra arkitekto, artisto, pentristo (n. [[1928]]) * [[2000]]: [[Dénes Molnár]], rumania hungara grafikisto kaj karikaturisto (n. [[1947]]) * [[2000]]: [[Bella Sipos]], rumania hungara ĵurnalistino kaj verkistino (n. [[1918]]) * [[2001]]: [[Charles Trenet]], franca kantisto, komponisto kaj kantaŭtoro, enkondukinta [[svingo (muzikstilo)|svingon]] (n. [[1913]]) * [[2015]]: [[György Jánosházy]], rumania hungara poeto, tradukisto (n. [[1922]]) * [[2016]]: [[Samuel Willenberg]], israela [[skulptisto]] kaj pentristo, partoprenanto de la [[ribelo]] en [[Treblinka (koncentrejo)|koncentrejo Treblinka]] kaj la [[ribelo de Varsovio]] (n. [[1923]]) * [[2016]]: [[Harper Lee]], usona verkistino kaj publicistino (n. [[1926]]) * [[2016]]: [[Umberto Eco]], itala verkisto, lingvisto, [[signo (semiotiko)|semiotikisto]], [[mezepokismo|mezepokisto]] (n. [[1932]]) * [[2016]]: [[Tamerlan Aguzarov]], prezidento de Nord-Osetio (n. [[1963]]) * [[2017]]: [[Igor Ŝafareviĉ]], sovetia, rusia [[matematikisto]], profesoro, [[antikomunismo|kontraŭkomunisto]] kaj [[kontraŭjudismo|antisemito]] (n. [[1923]]) * [[2017]]: [[Kathrin Schirmer]], germana kantistino kaj radimoderigistino (n. [[1960]]) * [[2019]]: [[Karl Lagerfeld]], germana mododesegnisto (n. [[1933]]) * [[2020]]: [[Jean Daniel]], franca ĵurnalisto, direktoro de la ĵurnalo "[[Le Nouvel Observateur]]" (n. [[1920]]) * [[2021]]: [[Arturo Di Modica]], itala artisto (n. [[1941]]) * [[2022]]: [[Dan Graham]], usona artisto (n. [[1942]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Nepalo]]: Festo de [[Demokratio]] * [[Turkmenio]]: Festo de la [[Flago]] * [[Tago de Pola Scienco]], ekde 2020 == Tagoj de [[semajno]] == La '''19-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:19-a de februaro| ]] [[Kategorio:Februaro|19]] [[Kategorio:19-a tago de la monato|#02]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0219]] 7du12lm0b5fiu5c6bsxqsyiz2lxc9j7 0 6655 9353186 9076631 2026-04-16T06:08:36Z Petr Tomasovsky 678 9353186 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mnichovo Hradiště | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Münchengrätz}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|la|latin|''Gredis Monachorum''}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mnichovo Hradiště | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Mnichovo Hradiště radnice 4.jpg | dosiero_priskribo = Urbodomo en Mnichovo Hradiště <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Mnichovo Hradiste.svg | blazono = Mnichovo Hradiste CoA CZ.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Mnichovo Hradiště | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Jizera (rivero)|Jizera]] | rivero1 = | rivero_tipo = | memorindaĵo = [[Mnichovo Hradiště (kastelo)|Mnichovo Hradiště]] | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro | konstruaĵo = Drabaj ĉambretoj | konstruaĵo1 = Valečov | konstruaĵo_tipo = Interesaĵoj <!-- *** Situo *** --> | situo = Mnichovo Hradiště | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 240 | lat_d = 50 | lat_m = 31 | lat_s = 17 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 58 | long_s = 25 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 34.32 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1279 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 11 ĝis 295 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ020 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0207 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0207 536326 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 8 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 12 | libera1_tipo = Partoj de urbo | libera2 = 28 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mnhradiste.cz www.mnhradiste.cz] | commons = Mnichovo Hradiště | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=11}} }} '''Mnichovo Hradiště''', (laŭvorte tradukite signifas ''Burgejo de monaĥo'') estas urbo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas ĉe la rivero [[Jizera]], en [[Mezbohemia regiono]], norde de [[Mladá Boleslav]]. En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}}. {{Najbaraj municipoj}} La urbo estas nomata ankaŭ kiel enirpordego al [[Ĉeĥa paradizo]]. Ĝi estis fondita en la [[13-a jarcento]] de monaĥoj el la proksima monaĥejo Hradiště. [[Václav Budovec z Budova]] konstruigis en ĝi reprezentan [[renesanca]]n kastelon, kies posta posedanto estis ankaŭ [[Albrecht z Valdštejna]] (Albrecht de Wallenstein). Lia kripto troviĝas en la kapucena monaĥejo. Ekonomie la urbo estas konata pro produktado de [[kamiono]]j, vestaĵoj, [[nutraĵo]]j kaj lignaĵoj. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de urbo == Mnichovo Hradiště konsistas el dek du lokaj partoj sur ok katastraj teritorioj: * k. t. ''Mnichovo Hradiště'' – parto Mnichovo Hradiště * k. t. ''Dneboh'' – parto [[Dneboh]] * k. t. ''Hoškovice'' – parto [[Hoškovice]] * k. t. ''Lhotice u Bosně'' – partoj [[Dobrá Voda (Mnichovo Hradiště)|Dobrá Voda]] kaj [[Lhotice (Mnichovo Hradiště)|Lhotice]] * k. t. ''Olšina'' – parto [[Olšina (Mnichovo Hradiště)|Olšina]] (ensumigas BSU [[Kurovodice]]) * k. t. '' Podolí u Mnichova Hradiště'' – partoj [[Hradec (Mnichovo Hradiště)|Hradec]], [[Kruhy (Mnichovo Hradiště)|Kruhy]] kaj [[Podolí (Mnichovo Hradiště)|Podolí]] * k. t. ''Sychrov nad Jizerou'' – partoj [[Hněvousice]] kaj [[Sychrov (Mnichovo Hradiště)|Sychrov]] * k. t. ''Veselá u Mnichova Hradiště'' – parto [[Veselá (Mnichovo Hradiště)|Veselá]] == Memorindaĵoj == * [[Mnichovo Hradiště (kastelo)|Kastelo Mnichovo Hradiště]] ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Drabaj ĉambretoj]] * [[Rokburgo]] [[Valečov]] == Esperanto-movado en la urbo == En la urbo vivis kaj agis honora membro de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio|ĈEA]] MUDr. [[Josef Hradil]], kiu kompilis medicinan terminaron kaj ĉefe dum multaj jaroj eldonadis stencilitan informilon [[Verda Familio]] kaj kontribuis al [[Medicinaj Informoj]] kaj [[Sano]]. Post [[1990]] li reakiris la familian havaĵon, [[pensiono]]n en [[Skokovy]], al kiu li donis la nomon Espero kaj disponigas ĝin ankaŭ por aranĝoj de esperantistoj-handikapuloj. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bývalý kapucínský klášter, Mnichovo Hradiště 1.jpg|Areo de eksa kapucena monaĥejo Palackého 38, Mnichovo Hradiště 2017-04.jpg|Mnichovo Hradiště Mnichovo Hradiště - Svatopluka Čecha 496 (3).JPG|Mnichovo Hradiště Jizera, Mnichovo Hradiště (3).jpg|Jizera en Mnichovo Hradiště </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.mnhradiste.cz/historieesperanto.htm Oficiala urba retpaĝaro la urbo] {{PlurajLingvokodoj|eo}} {{Mnichovo Hradiště}} {{Municipoj de Mezbohemia regiono|Distrikto Mladá Boleslav}} {{Unua}} [[Kategorio:Mnichovo Hradiště| ]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj sur Jizera]] [[Kategorio:Havantoj de retpaĝaro en Esperanto]] [[Kategorio:Jakobaj vojoj en Ĉeĥio]] 9o65uqg91brf7rk6fpzjk2mqni01ke3 0 9162 9353162 9351156 2026-04-15T22:55:13Z Kani 670 /* Subfamilio Trokilenoj */ 9353162 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kolibro |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg |dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]] |priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''<br> de [[Ernst Haeckel]], 1904 |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''<br /> ''[[Trochilinae]]''<br /> ''[[Florisuginae]]''<br /> ''[[Lesbiinae]]''<br /> ''[[Patagoninae]]''<br /> ''[[Polytminae]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj "''muŝbirdoj''" pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero. ==Priskribo== [[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]] Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.</ref> Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49">Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.</ref> Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj. La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> ==Konservado kaj populacioj== La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la "Instituto de Enseñanza Media Superior" de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.<ref>Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.</ref> == Genroj kaj specioj de la Trokiledoj == La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.<ref> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025. </ref> === Subfamilio Fetornitenoj === * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]] * ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847) ** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851) * ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818) * ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) ** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868) ** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788) * ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847) ** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891) * ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822) ** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892) ** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950) ** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier & Mulsant, 1856) ** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887) ** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858) ** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854) ** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851) ** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758) ** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915) ** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847) ** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) ** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843) ** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846) ** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851) ** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833) ** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852) ** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske & Terborgh, 1977) ** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847) ** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843) ** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835) === Subfamilio Politmenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' ** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' * ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' ** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' * ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' ** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' * ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' ** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' ** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' ** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' ** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' * ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' * ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' * ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' ** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' * ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' ** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' ** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' * ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' * ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' * ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' ** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' ** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' ** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' ** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' ** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' ** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' ** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' * ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' ** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus'' {{Div col end}} === Subfamilio Lesbienoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} === Subfamilio Patagonenoj === * ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') ** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'') === Subfamilio Trokilenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violbrusta montkolibro]] (''Sternoclyta cyanopectus'') * ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'') * ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') ** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'') * ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'') * ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'') ** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'') ** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'') ** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'') * ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') ** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'') ** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'') ** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'') ** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'') ** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'') ** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'') ** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'') * ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'') * ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'') * ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'') * ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'') * ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'') * ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'') * ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'') ** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'') * ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') ** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'') ** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') ** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'') ** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'') ** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'') * ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko ** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'') ** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'') * ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') ** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') * ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko: ** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') ** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'') * ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'') ** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') * ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio: ** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') ** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'') * ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'') ** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'') * ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'' aŭ ''Stellula calliope'') ** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'') ** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'') ** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'') ** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'') ** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'') ** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'') ** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'') ** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'') * ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'') * ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio ** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'') ** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'') ** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'') ** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'') ** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'') * ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'') ** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') ** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'') ** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'') ** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'') ** [[Trimaria kolibro]]? (''Cynanthus lawrencei'') * ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'') ** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'') ** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'') ** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'') ** [[Ĉiribiteka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'') ** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'') ** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'') ** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'') ** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') ** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') * ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko: ** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'') ** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'') * ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', 4 specioj, Mez-Ameriko ** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'') ** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'') ** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'') ** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'') * ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'') * ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio ** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'') * ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'') ** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') * ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'') ** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'') * ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'') ** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'') ** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'') ** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'') ** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'') ** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'') ** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'') ** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'') ** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'') ** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'') ** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'') * ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') ** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'') ** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'') ** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'') * ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko ** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'') ** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'') ** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'') * ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') ** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'') * ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko ** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'') ** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'') ** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') ** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'') ** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'') * ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'') ** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'') * ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'') * ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'') ** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'') * ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'') * ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko) ** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'') ** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'') * ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'') ** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'') ** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'') * ''[[Saucerottia]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'') ** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'') ** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'') ** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'') ** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') ** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') ** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') ** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'') ** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') ** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') ** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'') * ''[[Amazilia]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio: ** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') ** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') ** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') ** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') ** [[Mangrova kolibro]] (''Amazilia boucardi'') * ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'') * ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'') * ''[[Chrysuronia]]'', 9 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') ** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') ** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') ** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') ** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') ** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') ** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') ** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') * ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'') * ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'') ** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') * ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko ** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'') ** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'') * ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'') ** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'') * ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'') ** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'') ** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'') * ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'') ** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'') ** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'') ** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'') ** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}}) [[Kategorio:Kolibroj| ]] [[Kategorio:Trokiledoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] p7sy6a66cxfaapounabftd980mu81tt 9353247 9353162 2026-04-16T10:30:14Z Kani 670 /* Subfamilio Trokilenoj */ 9353247 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kolibro |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg |dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]] |priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''<br> de [[Ernst Haeckel]], 1904 |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''<br /> ''[[Trochilinae]]''<br /> ''[[Florisuginae]]''<br /> ''[[Lesbiinae]]''<br /> ''[[Patagoninae]]''<br /> ''[[Polytminae]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj "''muŝbirdoj''" pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero. ==Priskribo== [[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]] Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.</ref> Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49">Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.</ref> Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj. La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> ==Konservado kaj populacioj== La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la "Instituto de Enseñanza Media Superior" de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.<ref>Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.</ref> == Genroj kaj specioj de la Trokiledoj == La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.<ref> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025. </ref> === Subfamilio Fetornitenoj === * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]] * ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847) ** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851) * ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818) * ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) ** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868) ** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788) * ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847) ** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891) * ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822) ** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892) ** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950) ** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier & Mulsant, 1856) ** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887) ** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858) ** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854) ** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851) ** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758) ** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915) ** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847) ** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) ** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843) ** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846) ** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851) ** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833) ** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852) ** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske & Terborgh, 1977) ** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847) ** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843) ** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835) === Subfamilio Politmenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' ** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' * ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' ** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' * ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' ** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' * ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' ** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' ** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' ** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' ** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' * ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' * ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' * ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' ** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' * ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' ** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' ** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' * ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' * ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' * ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' ** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' ** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' ** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' ** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' ** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' ** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' ** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' * ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' ** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus'' {{Div col end}} === Subfamilio Lesbienoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} === Subfamilio Patagonenoj === * ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') ** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'') === Subfamilio Trokilenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violbrusta montkolibro]] (''Sternoclyta cyanopectus'') * ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'') * ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') ** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'') * ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'') * ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'') ** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'') ** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'') ** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'') * ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') ** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'') ** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'') ** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'') ** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'') ** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'') ** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'') ** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'') * ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'') * ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'') * ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'') * ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'') * ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'') * ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'') * ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'') ** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'') * ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') ** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'') ** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') ** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'') ** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'') ** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'') * ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko ** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'') ** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'') * ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') ** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') * ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko: ** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') ** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'') * ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'') ** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') * ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio: ** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') ** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'') * ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'') ** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'') * ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'' aŭ ''Stellula calliope'') ** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'') ** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'') ** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'') ** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'') ** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'') ** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'') ** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'') ** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'') * ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'') * ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio ** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'') ** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'') ** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'') ** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'') ** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'') * ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'') ** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') ** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'') ** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'') ** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'') ** [[Trimaria kolibro]]? (''Cynanthus lawrencei'') * ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'') ** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'') ** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'') ** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'') ** [[Ĉiribiteka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'') ** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'') ** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'') ** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'') ** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') ** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') * ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko: ** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'') ** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'') * ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', 4 specioj, Mez-Ameriko ** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'') ** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'') ** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'') ** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'') * ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'') * ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio ** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'') * ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'') ** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') * ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'') ** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'') * ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'') ** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'') ** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'') ** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'') ** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'') ** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'') ** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'') ** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'') ** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'') ** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'') ** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'') * ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') ** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'') ** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'') ** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'') * ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko ** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'') ** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'') ** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'') * ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') ** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'') * ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko ** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'') ** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'') ** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') ** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'') ** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'') * ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'') ** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'') * ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'') * ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'') ** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'') * ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'') * ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko) ** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'') ** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'') * ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'') ** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'') ** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'') * ''[[Saucerottia]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'') ** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'') ** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'') ** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'') ** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') ** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') ** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') ** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'') ** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') ** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') ** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'') * ''[[Amazilia]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio: ** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') ** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') ** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') ** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') ** [[Mangrova kolibro]] (''Amazilia boucardi'') * ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'') * ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'') * ''[[Chrysuronia]]'', 9 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') ** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') ** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') ** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') ** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') ** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') ** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') ** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') * ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'') * ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'') ** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') * ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko ** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'') ** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'') * ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'') ** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'') * ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'') ** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'') ** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'') * ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'') ** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'') ** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'') ** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'') ** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}}) [[Kategorio:Kolibroj| ]] [[Kategorio:Trokiledoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] ejugmeycbtfsq4ebuuska9nprjt439z 0 12345 9353216 9302889 2026-04-16T08:57:32Z Sj1mor 12103 9353216 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[sika popolo]], indonezia etna grupo kaj [[sikanoj]]!}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Khanda.svg|dekstra|eta|180ra|[[Khaṇḍā]], la emblemo de sikismo.]] [[Dosiero:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|350ra|eta|dekstra|Sika pilgrimo ĉe la [[Harmandir Sahib|Ora Templo]] (''Harmandir Sahib'') en [[Amricaro]], [[Panĝabo (Barato)|Panĝabo]], [[Barato]].]] '''Sikismo''' (laŭ [[PIV]], ankaŭ '''siĥismo'''){{noto|PIV havas ambaŭ formojn, kaj siko kaj siĥo. La panĝaba vorto Sikkh (ਸਿੱਖ [sɪkkʰ]) uzas surogatan digrafon kh [kʰ], homofono de Esperanta k, kaj ne de ĥ [x]. La uzo de ĥ por vorto ''sikkh'' transdonas tiun eraron al aliaj vortoj el panĝaba fonto, kiuj uzas tiun digrafon kaj okazas grava [[konfuzo]]: transskribo de Khalistān kiel ''Ĥalistano'' anstataŭ Kalistano i.a.}} ([[panĝaba lingvo|panĝabe]] ਸਿੱਖ, sikkh [sɪkkʰ]) estas [[Monoteismo|unudia]] [[religio]] fondita inter la [[15-a jarcento|15-a]] kaj la [[16-a jarcento]]j en la regiono [[Panĝabio]] de la [[Hinda subkontinento]] ([[Barato]] kaj [[Pakistano]]) fare de [[Guru Nanak]] (1469-1540), fondinto de la religio en la kunteksto de la konfliktoj inter [[Hinduismo]] kaj [[Islamo]]<ref>Singh, Patwant; (2000). ''The Sikhs''. Alfred A Knopf Publishing. Paĝoj 17. ISBN 0-375-40728-6.</ref> kaj pluprogresis sub la dek sinsekvaj Sikguruoj (la dekunua kaj lasta guruo estus la [[Sanktaj libroj|sankta verko]] ''Guru Granth Sahib''. ''Guru Granth Sahib'' estas kolekto de la verkoj de la sikguruoj, kiu estis kompilita de la 5-a sikguruo). Laŭ grandeco ĝi estas inter la [[Religio#Listo de religioj laŭ grandeco|5-a ĝis 9-a plej granda]] [[organizita religio]] en la mondo (depende de la klasigaj konsideroj), kun proksimume 30 milionoj da sekvantoj.<ref>{{cite news|title=Sikhism: What do you know about it?|url=http://www.washingtonpost.com/national/on-faith/sikhism-what-do-you-know-about-it/2012/08/06/19131ef6-dff1-11e1-8fc5-a7dcf1fc161d_gallery.html|accessdate=13a de Decembro 2012|newspaper=The Washington Post}}</ref><ref>{{cite news|last=Zepps|first=Josh|title=Sikhs in America: What You Need To Know About The World's Fifth-Largest Religion|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/08/06/sikhs-in-america_n_1748125.html|accessdate=13a de Decembro 2012|newspaper=Huffington Post}}</ref> La ŝtato de [[Panĝabo (Barato)|Panĝabo]] en [[Barato]] estas la nura ŝtato en la mondo kun majoritato de sika loĝantaro. La [[Panĝaba lingvo|panĝaba]] vorto sikkh [sɪkkʰ] signifas [[disĉiplo]]n aŭ lernanton. [[Sikoj|Siko]] (aŭ siĥo) estas tiu, kiu kredas je unu [[dio]] kaj je la instruoj de la dek guruoj, tenitaj en la sankta libro de sikismo, ''[[Guru Granth Sahib]]''. En ''Guru Granth Sahib'' legeblas poemoj, kiujn skribis kvin Sikguruoj kaj kiuj akordas kun la instruo de Guru Nanak. Ĉiu Guru opiniis tre grava ke la homoj bone komprenu la instruon, oni trovas ĝin en la panĝaba kun sanskritaj vortoj kaj fremdvortoj el la araba kaj la persa. Siatempe, [[budhismo]] kaj [[ĝajnismo]] estis inspiritaj de religiaj kaj sociaj ideoj el la pra[[hinduismo|hindua]] etoso. Sikismo estas pli nova kaj influita de [[islamo]], iom [[sinkretismo|sinkretisme]]. Sikismaj kredoj koincidas kun islamo, ekzemple pri [[unudiismo]], aŭ kun hinduismo, ekzemple pri devoteco (''bhakti''). Tamen, ĝi ne estas nur mikso de du antaŭaj religioj, sed io nova. Sikoj kredas, ke nova dia [[revelacio]] igas ĝin prava. La fundamentaj kredoj inkludas la spiritan meditadon konstantan pri la nomo de Dio, esti gvidita de la guruo anstataŭ submetiĝi al [[kaprico]], vivi la vivon de normala familiestro anstataŭ [[monaĥismo]]n, la sinceran aliĝon al [[Darmo]] (rekteco, honesteco, morala devo), la egalecon de ĉiuj homaj estaĵoj kaj kredo en la [[gracio]] de Dio.<ref>Arvind-pal Singh Mandair (2014). Pashaura Singh; Louis E. Fenech, eld. ''The Oxford Handbook of Sikh Studies''. Oxford University Press. pp. 302–314. ISBN 978-0-19-100411-7.</ref><ref>William Owen Cole; Piara Singh Sambhi (1995). ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices''. Sussex Academic Press. pp. 130–133, 200.</ref> La ŝlosilaj konceptoj estas ''Simran'', ''Seva'', la tri pilieroj de sikismo kaj la kvin fidartikoloj. == Historio == === Guru Nanak === {{Ĉefartikolo|Guru Nanak}} [[Dosiero:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|eta|maldekstra|250ra|Guru Nanak ([[1469]]–[[1539]]).]] ''[[Guru Nanak]]'' ([[1469]]-[[1539]]) estis la fondinto de sikismo, la unua el la dek majstroj de tiu religio. Guru Nanak naskiĝis en hindua familio en la urbo Talvandi, nune nomita [[Nankana Sahib]], proksima al [[Lahoro]] en el nordokcidenta [[Hindio]] (nun ene de teritorio de [[Pakistano]]). Lia patro, Mehta Kalu, estis "patvari" (kalkulisto de la enspezoj de la registaraj teroj). La patrino de la guruo estis Mata Tripta kaj li havis ankaŭ pli aĝan fratinon nome Bibi Nanki. Laŭ Gurú Nanak, lia fratino Bibi Nanki vidis en li la lumon de Dio, sed konfesis tiun sekreton al neniu. Ŝi estas nun rekonata kiel la unua sekvanto de Guru Nanak. Ekde tre frue, Guru Nanak fasciniĝis per [[religio]] kaj eĉ abandonis sian hejmon. Li vagadis tra tuta Hindio kiel faris la sanktaj hinduismaj pilgrimantoj. En tiu periodo Guru Nanak konis [[Kabir]] (1441-1518), sanktulo adorata de multaj hinduistoj kaj islamanoj. Post kvar longaj vojaĝoj en kvar malaj direktoj ― (nome norden suden, orienten kaj okcidenten, al [[Tibeto]], [[Srilanko]], [[Bengalio]], [[Mekko]] kaj [[Bagdado]] ―, Guruo Nanak predikis kaj al hinduistoj kaj al islamanoj, tiel kaptante nombran grupon de sekvantoj (sikoj). Tiuj kvar vojaĝoj estas nomataj ''udasis''. Laŭ liaj instruoj, [[religio]] devus esti ligila rimedo inter homoj, sed praktike ĝi ŝajnas fronti unujn kontraŭ aliulojn. Tiusence, li bedaŭris speciale la konfliktojn inter hinduoj kaj islamanoj, same kiel la ceremoniajn praktikojn kiuj fakte apartigis la homojn disde la serĉado al Dio. Lia intenco estis alveni al realo trans la supraĵaj diferencoj inter ambaŭ religioj. De tie lia unua kaj fama instruaĵo «na ko hindú, na ko musalmán» (‘nek estas hinduistoj, nek estas islamanoj’). La doktrina sinteno de Guruo Nanak estas apogita sur baza fakto: la aŭtoritato de la unika ununura [[Dio]], nome la Kreinto. Guruo Nanak nomis Dion la «Vera Nomo» ĉar li volis eviti la uzadon de preciza nomo. Guruo Nanak instruis, ke la Vera Nomo, kvankam ĝi povus ricevi nombrajn nomojn en diferencaj lokoj, estas esence la ununura Dio, suverena kaj ĉiopova. Guruo Nanak opoziciis kontraŭ la [[Varno|kastosistemo]], sed li konservis la hinduisman koncepton "maja" (‘iluzio’). Laŭ tio la mondo manifestiĝas kvazaŭ ĝi estas reala, sed la aŭtenta realo estas nur tiu de Dio. La materia mondo estas [[iluzio]] kiu malhelpas al multaj homoj, kaptitaj de la materiaj plezuroj, vidi la unikan kaj aŭtentan realon de Dio. La sikisma kredo konservas la hinduisman kredon en la [[reenkarniĝo]], sed ĝi konsideras, ke homoj povas liberiĝi de la ciklo de reenkarniĝoj pere de la [[virto]], kiu ebligas atingi la loĝejon de la amo de Dio. Male, la hinduistoj kredas, ke la virto produktas nur reenkarniĝon en pli bonaj vivkondiĉoj. === Sukcedantoj === [[Dosiero:Amardas-Goindwal.jpg|eta|''Guruo Amardas'' (5a de Majo 1479 – 1a de Septembro 1574) estis la tria Guruo de dek unu Sikaj Guruoj.]] Antaŭ sia morto, Guru Nanak nomumis novan majstron en 1538, nome lia disĉiplo Bhai Lena kiel sukcedanto anstataŭ siajn filojn. Bhai Lehna estis renomita Guruo Angad kaj tiel iĝis la dua guruo de sikoj. Li pluigis la laboron komencitan de Guruo Nanak. Guruo Amardas iĝis la tria guruo de sikoj en la jaro 1552 estante 73-jaraĝa. Goindval iĝis grava sikisma centro en la tempo de Guruo Amardas. Li plue predikis la principojn de la egaleco de la [[virino]], la malpermeson de [[satio]] (praktiko laŭ kiu vidvino memoferas sin side sur la funebra brulŝtiparo de sia mortinta edzo) kaj la praktikon de "langar" (komunuma manĝado). En 1567 eĉ la imperiestro [[Ĝalaluddin Muhammad Akbar|Akbar]] sidiĝis kun la malriĉaj kaj marĝenigitaj personoj de [[Panĝabo]] por realigi "langar". Guruo Amardas instruis 140 personojn ― el kiuj 52 estis virinoj ― por prediki kaj disvastigi la religion tra la tuta Hindio. Antaŭ sia morto en 1574 estante 95-jaraĝa, nomumis sian spiritan filon, nome Jetha, kiel kvara sikisma guruo. [[Dosiero:Harmandir Sahib 2015 copy.jpg|maldekstre|eta|La ''Ora Templo'' en Amricaro.]] Jetha iĝis Guruo Ramdas kaj vigle entreprenis siajn funkciojn kiel nova guruo. Li estis la responsulo pri la kreado de la urbo [[Ramdaspur]] kiu, poste ricevis la nomon [[Amritsar]]. En 1581, Guruo Arjan ― la plej juna filo de Guruo Ramdas ― estis la kvina guruo de la sikoj. Krom esti la responsulo de la konstruado de la [[Ora Templo]] ([[Harmandir Sahib]]), preparis la ''Sri Gurúu Granth Sahib Ji'' (‘sankta skribaĵo de la guruoj’) enhavanta la instruaĵojn de la antaŭaj guroj kaj aldonis 2 000 pliajn himnojn, kreitajn de li mem. En 1604 li deklaris, ke la ''Sri Guru Granth Sahib Ji'' estas la sankta libro de la sikoj. [[Dosiero:Guru Arjan hunting while mounted on horseback with a hawk.jpg|eta|Guru Arjan ĉevalrajde portanta [[falko]]n. Pentraĵo el Faizabad, ĉirkaŭ 1760.]] En 1606, la nova imperiestro mogola [[Ĝahangir]] (1569-1627) monpunis lin pro religiaj tialoj. Li ordonis kelkajn ŝanĝojn en vortoj de antaŭj guruoj (en vortoj kiujn Ramdas estis verkintaj en la ''Adi-granth'') sed Arjan malakceptis plenumi tion. Oni ordonis al li pagi enorman monsumon kiel [[monpuno]]n, sed Arjan ankaŭ malakceptis plenumi tion. La sanktulo de [[sufiismo]] nome Hazrat Mian Mir Sant (amiko de la Guruo Arjan) kaj liaj sekvantoj klopodis por peri al sia favoro, sed Arjan, dirante, ke li estis farinta nenion kiu pravigu tiun monpunon, petis al ili ne interveni kontraŭ la volo de Vaheguru (Dio). Arjan estis arestita kaj akre torturita. En unu momento oni permesis lin banadi en proksima rivero. Liaj sekvantoj vidis lin piediri al la rivero, suferante pro gravaj brulaĵoj kaj vundoj en la piedoj, kaj tuj li eniris en la akvo kaj ne eliris. Tiel li iĝis la unua [[martiro]] de sikoj. Guruo Har Gobind iĝis la sesa guruo de la sikoj, Li portis du [[glavo]]jn: unu pro spiritaj tiloj kaj unu pro sekularaj tialoj. Ekde tiu momento, la sikoj iĝis militista forto kaj ĉiam trejniĝis por povi defendi sian sendependecon. En 1644, la Guruo Har Rai estis lia sukcedanto kaj siavice estis sukcedita de la Guruo Har Kriŝan, la infana guruo en 1661. En 1665, Guruo Teg Bahadur estis la naŭa guruo sika kaj estris la sikojn dum dek jaroj. En 1675, la hinduistaj panditoj de [[Kaŝmiro]] petis al li helpon ĉar la mogola imperiestro [[Aŭrangzebo]] estis kondamninta ilin, ĉar ili ne konvertiĝis al [[islamo]]. Laŭ la tradicio, la Guruo Teg Bahadur promesis protekti ilin, pro kio la imperiestro ordonis lian publikan ekzekuton. Lia filo kaj sukcedanto, Gobind Rai, iĝis guruo kaj estis alinomita kiel Guruo Gobind Rai. Li promociis la militistigon de la sekvantaro. Tuj antaŭ sia morto, Guruo Gobind Singh ordonis, ke li estu la lasta guruo homa, ĉar ekde tiam li ordonis, ke la ''Sri Guru Granth Sahib Ji'' ―la sankta skribaĵo de la sikoj― anstataŭos la linion de la homaj guruoj, kaj ĝi devos esti konsiderita la nura spirita aŭtoritato de la sikoj. === La sankta libro === [[Dosiero:Guru Gobind Singh meets Guru Nanak Dev.jpg|eta|maldekstre|''[[Guru Gobind Singh]]'' (tenante rabobirdon, eble islameca aŭ bataleca simbolo) renkontiĝas kun Guru Nanak (tenante plumojn de [[pavo]], eble hindia simbolo). Pentraĵo de la 18-a jarcento pri imagita renkontiĝo.]] La sekvantoj de Guruo Nanak estis nminta lin «guruo» (‘majstro’). Antaŭ sia morto, li deklaris novan guruon kiel sukcedanton, kaj komisiis al li la estrecon de la sika komunumo. Tiu proceduro de nomumado de sukcedanto pluis ĝis la deka guruo, Guru Gobind Singh (mortinta en 1708), starigis la sikisman kulton en la jaro 1699, havigante al sikoj identecon kiel sendependa religio kaj deklaris la sanktan libron ''Sri Guri Granth Sahib Ji'' kiel dekunua kaj definitiva guruo porĉiama. La lasta kaj deka en la sinsekvo de majstroj, nome [[Guru Gobind Singh]] ([[1666]]-[[1708]]), komencis la ceremonion de sika bapto en [[1699]], tiel apartigante la sikojn. La unuaj baptitaj sikoj, la kvin amatoj (''Panj Pjare'') tiam baptis la majstron. Tiel la estro agnoskis la ĉefecon de la komunumo (''[[ĥalsa]]''). Iom antaŭ sia morto, la majstro ordonis, ke la sankta libro de sikismo ''Guru Granth Sahib'', estu la spirita aŭtoritato kaj la malspiritan aŭtoritaton havu la sika komunumo (''[[Ĥalsa Pant]]''). La libron fajte ekkompilis kaj ekeldonis la kvina majstro ''Guru Arjan'' en [[1604]]. En historio, malmultaj sanktaj libroj estas kompilataj de la kredofondintoj mem. Ĝi estas verkita en [[Gurumuĥi|gurumuĥa skribmaniero]], sed en diversaj lingvoj, ĉefe en [[panĝaba lingvo]] kun partoj en [[sanskrito]], [[persa lingvo|persa]], [[Bojpura lingvo|bojpura]] kaj [[urdua]]. La originala ekzemplero estas konservita en la [[Ora Templo]], sed estas ankaŭ kopio en ĉiu templo. Ĉiun ekzempleron oni traktas kvazaŭ vivantan personoj, oni kuŝigas ĝin sur lito en la templo ĉiun nokton dum oni ventumilas ĝin por komfortigi, bonfartigi kaj bone endormigi ĝin. === Sikaj teritorioj === ==== Sika Imperio ==== {{Ĉefartikolo|Sika Imperio}} [[Dosiero:Sikh Empire tri-lingual.jpg|eta|dekstre|[[Sika Imperio]] ĉirkaŭ 1839.]] La [[Sika Imperio]] estis grava imperio en la [[Hinda subkontinento]], kiu kreiĝis sub la estreco de [[Maharaĝo]] [[Ranjit Singh]] kiu establis la imperion sur baze ĉirkaŭ la [[Panĝaba regiono|Panĝabo]]. La imperio ekzistis el 1799, kiam Ranjit Singh kaptis [[Lahore]], al 1849 kaj estis formita per la fondo de gurua kvinopo nome ''Ĥalsa'' el kolekto de aŭtonomaj sikismaj ŝtatoj nome ''misloj''.<ref name="Encyclopædia Britannica Eleventh Edition 1911 Page 892">Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, (Edition: Volume V22, Date: 1910-1911), Paĝo 892.</ref><ref name="Grewal">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.co.uk/books?id=2_nryFANsoYC&printsec=frontcover&dq=isbn%3D0521637643&hl=en&sa=X&ei=yKFPU_76KoaEO5blgYgH&ved=0CEwQ6AEwAQ#v=onepage&q=isbn%3D0521637643&f=false|titolo=The Sikhs of the Punjab, Chapter 6: The Sikh empire (1799–1849)|familia nomo=Grewal|persona nomo=J. S.|jaro=1990|serio=The New Cambridge History of India|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0 521 63764 3}}</ref> Je ties plej granda etendo en la [[19-a jarcento]], la Imperio etendis el la [[Ĥibera Montopasejo]] en okcidento al okcidenta [[Tibeto]] oriente, kaj el [[Mithankot]] en la sudo al [[Kaŝmiro]] norde. Ĝi estis la lasta ĉefa regiono de la subkontinento kiu estis konkerita de Britio. ==== Kalistano ==== En 1980, la sendependisma movado estrita de sikaj naciistoj, kiu intencas la kreadon de suverena sikisma ŝtato, rezultis en la deklaro de sendependeco de Kalistano. Post tio sekvis batalaron kontraŭ barata armeo sendita de la ĉefministrino [[Indira Gandhi]] por okupi la [[Ora Templo|Oran Templon]] de [[Amritsar]] (sankta loko de la sikoj) por forigi grupon de naciistaj sikaj aktivuloj, kio finiĝis per la Operaco Blua Stelo en kiu oni bombardadis la templon en kiu estis rifuĝintaj la ribeluloj, interveno kiu okazigis pli ol 500 mortoj. Tiu agado de la barata armeo, eniranta en sankta loko de sikismo, estis konsiderata insulto fare de multaj sikoj. En [[Barato]], la sikoj estis celo de atakoj post la murdo de Indira Gandhi, kiun oni faris kiel reprezalio fare de ŝiaj propraj sikaj korpogardistoj. Fakte pro la militemo de sikoj, tiuj estis grava parto de la barataj diversaj militkorpusoj. Post la murdo de Indira Gandhi, la diversaj atakoj kontraŭ sikoj rezultis en kelkaj miloj da mortintoj. === Diskriminacio kontraŭ sikoj === La sikaj sendependentistoj <ref>[https://web.archive.org/web/20090208091315/http://khalistan.net/ date=20090209214019]</ref> asertas, ke en Barato estas forta [[diskriminacio]] kontraŭ la sika komunumo, konsistanta en sentialaj arestoj, seksa perfortado kontraŭ sikaj virinoj kaj junulinoj, batado, malaperoj ktp. Aliflanke, aliuloj argumentas, ke tio ne estas tute vera. Ĉiuokaze, la [[ĉefministro de Barato]] ĝis la 26a de majo 2014, [[Manmohan Singh]] (n.&nbsp;1932) estis siko li mem. Jam en la [[21-a jarcento]], post la [[atencoj de la 11-a de septembro 2001]], okazis en [[Usono]] atakoj kontraŭ sikoj (el tre multnombra komunumo), erare miskomprenitaj kiel islamanoj (eble pro la uzado de turbanoj). Tiu atakoj kaj minacoj kontraŭ sikoj kondukis la Usonan Senaton fari kondamnan deklaron kontraŭ la diskriminacio adresita al sikoj. Ekzemple la 5-an de aŭgusto [[2012]] okazis atako kontraŭ sika templo en [[Viskonsino]] ([[Usono]]) en kiu mortis ses personoj kaj pliaj tri estis vunditaj. En [[Francio]], la [[leĝo]] pri laikeco kiu ekde septembro 2003 malpermesis la uzadon de religiaj simboloj en la publikaj lernejoj (por defendi laikan ŝtaton kiu garantiu la egalecon inter ĉiuj religioj ekzistantaj en Francio) rezultis en la malpermeson ankaŭ de la sika [[turbano]] en la publikaj lernejoj, kio okazigis protestojn de la malgranda sika komunumo franca. == Doktrino kaj moroj == [[Dosiero:Sikh mulmantar.png|eta|maldekstre|Teksto de ''Mul mantar'' (la ĉefa preĝo de sikismo), en alfabeto [[Gurumuĥi|gurumuĥa]].]] La bazaj instruoj konsistas el<ref>Evi Van Hamme, Sik-religio, [[Esperanto 3000|Esperanto3000]], paĝoj 4-5, n-ro 2, jarkolekto 36, aprilo-junio 2015.</ref>: * ''Nam Japo'' (''simran''): mediti je la Nomo de Dio * ''Kirt karo'': gajni la vivon per honesta vivo kaj laboro. * ''Wand chhaka'': kuniĝi kun aliaj, ne nur kun aliaj sikoj aŭ familianoj, sed ankaŭ kun kiu bezonas helpon, helpante donante sian tempon. ''Langar'', la senpaga kuirejo tion ankaŭ esprimas. En la langar oni ankaŭ montras ke ĉiu estas samvalora por Dio, manĝante kune la saman manĝaĵon. Ekzistas 4 ceremonioj: * ''Anand karaj'': la edzigo. La Guruoj edziĝis ĉar tio donas la plej grandan oportunon por vivi honesta kaj dia; * ''Amrit'': inico al Sikismo. Tiel oni akceptas sekvi la devojn kiuj estas skribitaj en la libroj. Porti la "5 K" kiujn Guru Gobind donis; * ''Naam karan'': "elekti nomon", estas post la naskiĝo aŭ Amritpreno; * [[Kremacio]]. === Fundamenta doktrino === La [[doktrino]] de Nanako prezentas sin kiel simplan. La kerna koncepto, kiu koherigas sikismon, estas la rego de ununura [[dio]], kreinto. Nanako nomis tiun dion la "vera nomo", por eviti jam konatajn terminojn pri dio. Li predikis, ke la vera nomo, kvankam multmaniere kaj multloke aperanta, estas eterne unu, [[ĉiorega]] kaj [[ĉiopova]] dio, transmonda kaj ĉimonda, kreanto kaj detruanto.[[Dosiero:Reincarnation AS.jpg|eta|Ilustracio pri [[reenkarniĝo]] el arto de [[Hinduismo]]]] Nanako ankaŭ kredis je ''[[maja]]''. Kvankam li taksis materiaĵojn realaj kaj esprimoj de la vero de Dio, ili emas konstrui "muron el malvero" ĉirkaŭ tiuj vivantaj en la malspirita sfero de materiaj deziroj. Tio malebligas al ili vidi la veran dion, kiu kreis materion kiel vualon ĉirkaŭ si, tiel ke spiritaj mensuloj, liberaj je deziro, kapablas ĝin travidi. Mondo estas ekanalize [[realo|reala]] ĉar ''maja'' sensebligas ĝin, sed finanalize estas malreala ĉar nur dio estas vere reala. Nanako konservis la hinduan instruon pri [[reenkarniĝo]] kaj [[karmo]], kaj predikis ne daŭrigi pro [[egoismo]] kaj frandemo la ciklon de reenkarniĝo, kiu apartigas de dio. Oni pensu pri dio, kaj senĉese ripetu ties nomon (''Nama Japam''), tiel unuiĝonte al li. Savo ne estas eniro en [[Paradizo]]n post [[Fina Juĝo]], sed unuiĝo kaj ensorbiĝo en dion, la veran nomon. === La instruoj de la Dej sikaj Guruoj === La instruoj de la Dej sikaj Guruoj (same kiel tiuj de aliaj hinduaj kaj islamanaj saĝuloj) estas enhavataj en la ''Sri Guru Granth Sahib Ji''. Tiuj instruoj proponas la jenajn valorojn: * Vidi Dion en ĉiu; kompreni kaj praktiki la egalecon inter ĉiuj rasoj sendepende de la koncerna kasto, religio, la haŭtkoloro, la statuso, la aĝo, la sekso, ktp. * Memori Dion la tutan tempon, ĉiam praktiki la ''simran'' (‘rememoro de Dio’), la pra-ento, virta, mizerikorda, malavara, kuraĝa kaj kreinto de ĉio, esti ĉiam atentinta sian personon kaj agadi konsekvence. * Valorigi kaj respekti la pozitivajn idealojn, kiel la [[vero]], la kompato, la ĝojo, la humileco, la [[amo]], ktp. (kiuj estas respeguloj de la karakteroj de Dio). * La subpremado de la internaj malbonoj kiel la [[volupto]], la [[kolero]], la avaremo, la materia dependeco, la egoismo, ktp. (kiuj estas respeguloj de la karakteroj de Kontraŭdio). * La homo devas fari vivon produktivan, honestan kaj paceman kiel familiestro; labori malpigre dum oni retenas la figuron de Dio ene de si. * Praktiki aŭ partopreni en la seninteresa servo ''(seva)'', helpi konstrui vivon komunuman de amo kaj kontribui al la socio ĉiam kiam eblas. * Esti preparita por protekti kaj reprezenti la rajtojn de la malfortuloj por lukti por la [[justeco]] kaj la egaleco por ĉiuj. * Akcepti ĉiam la volon de Dio ''(hukam)'', kaj centriĝi kaj reteni spiriton kaj pozitivan kaj optimisman ''(ĉardikala)'', ktp. == Terminologio == [[Dosiero:Sikh wearing turban.jpg|maldekstra|eta|250ra|Siko kun [[turbano]].]] === Radikoj √Sik- kaj √Siĥ- en PIV === Ekzistas granda [[konfuzo]] pri la esperantigo de la [[panĝaba lingvo|panĝaba]] vorto ''Sikkh'' (ਸਿੱਖ [sɪkkʰ]). [[PIV]] elektis aldoni la radikon √Siĥ- kune kun √Sik- pro miskompreno de la elparolo de la panĝaba digrafo ''kh'' [kʰ]. La uzo de ĥ por vorto ''sikkh'' transdonas tiun eraron al aliaj vortoj el panĝaba fonto kaj ekas grava [[konfuzo]]. Transskribi ''Khalistān'' kiel Ĥalistano anstataŭ Kalistano kaj ''Visākhī'' kiel Vajsaĥi anstataŭ Vajsakio aŭ Visakio estas eraro. Malsamo okazas kun la vorto ''Ḫālsā'' (ਖ਼ਾਲਸਾ, [xaːlsaː]), kelkfoje angle nur transskribita kiel Khalsa, kiu ja estas Ĥalsa. La simileco inter literoj ਖ kaj ਖ਼ helpas la konfuzon. === Nomoj === La [[persona nomo|dua nomo]] ''Singh'', kiu signifas vir[[leono]]n, estas tipa ĉe sikoj, kvankam ne ĉiu ''Singh'' estas siko. Sikinoj uzas la familinomon ''Kaur'' ("leonino"), sed plimulto da regnoj permesas nur la viran ''Singh''. Ekster Hindio, por multaj sikoj ĝi iĝis [[familinomo]]: * akcidente pro oficistaj konfuzoj inter diversaj nomoj * intence por forgesigi familinomon de malalta kasto * intence kiel signon de sikeco. === Eksteraj simboloj (Kvin K) === [[Dosiero:Kakaars x3.JPG|dekstra|eta|250ra|Tri de la kvin eksteraj simboloj: ''kanga'', ''kara'' kaj ''kirpan''.]] La 5 eksteraj simboloj kiujn sikoj, virinoj same kiel viroj, portas, estas: * ''[[Keŝ]]'': ne tranĉi hararojn, la kapharojn oni gardas en turbano; * ''Kanga'': ligna [[kombilo]]; * ''Kachhera'': mallonga pantalono; * ''Kara'': la metala brakringo, kiu estas kvazaŭ dio-edziĝa brakringo; * ''Kirpan'': [[glavo]]n, [[ponardo]]n aŭ [[poŝtranĉilo]]n. La honesta vivmaniero kaj volo esti bona por la kreado estas pli grava ol porti ilin. Siko neniam tondu sian hararon, por montri tutvivan serĉon de spiriteco kaj akcepton de diaj donacoj al homoj. La kombilo ordigas la hararon, signante ke oni ne nur akceptu la dian donon, sed ankaŭ konservu ĝin. La pantalono simbolas [[ĉasto]]n kaj [[unuedzineco|unu-edzineco]]n. La brakringo (''kara'') estas ligo al Dio, ja siko submetiĝu antaŭ neniu krom dio. Kaj per konstanta teno de armo ĉe si sikoj memorigas pri persekutoj kontraŭ sia religio kaj pri la devo defendi malpotenculojn. En moderna socio, tamen, [[poŝtranĉilo]] aŭ malgranda ponardo sufiĉas por konservi la [[simbolo]]n. Sikaj viroj ĉiam surmetas [[turbano]]n sur sian longan hararon. La turbano estas malsama ol tiu de islamaj klerikoj. == Situacio de sikismo == === Sikoj en Barato === [[Dosiero:Bangla Sahib Gurdwara Panorama.jpg|eta|999x999px|<center>[[Gurdvaro]] Bangla Sahib en Delhio</center>]] La politika premo de ĉirkaŭaj islamaj regnoj trudis sindefendon al sikoj. Meze de [[19-a jarcento]], ili regis Panĝabon kun landoj nun parte en [[Barato]] kaj parte en [[Pakistano]]. La sika militistaro plurfoje povis repeli la [[Britio|britan]] armeon. Pro sia batalema tradicio sikoj aperas en pli granda proporcio en la barata kaj pakistana armeoj ol en la loĝantaro ĝenerale. En [[1970-aj jaroj|finaj 1970-aj]] kaj [[1980-aj jaroj]], [[separatismo]] aperis, celante apartan sikan regnon, [[Kalistano]], en Panĝabo. === Sikoj en la mondo === [[Dosiero:Sikhs on the move!.jpg|eta|maldekstre|Sikoj celebrantaj la festivalon [[Vaisakhi]] en [[Toronto]], [[Kanado]].]] Nun, [[sikoj]] estas en tuta Hindio kaj ceterloke en mondo. La suma nombro de sikoj estus ĉirkaŭ 25,8 milionoj, kio estus 0.39% el la monda loĝantaro. Ĉirkaŭ 19 milionoj loĝas en Barato, ĉefe en [[Panĝabo (Barato)|Panĝabo]], nome 75% el la tiea loĝantaro. Grandaj komunumoj de sikoj loĝas en la najbaraj ŝtatoj kiaj la barata subŝtato [[Harjano]] kiu estas hejmo de la dua plej granda sika loĝantaro en Barato kun 1.1 milionoj da Sikoj ĉe la censo de 2001, kaj povas troviĝi grandaj komunumoj de sikoj tra Barato. Tamen, Sikoj estas nur ĉirkaŭ 2% el la barata loĝantaro.<ref name="Singh Kalsi 2007 12">{{Citaĵo el libro|titolo=Sikhism|familia nomo=Singh Kalsi|persona nomo=Sewa|jaro=2007|loko=Londono|eldoninto=Bravo Ltd.|ISBN=978-1-85733-436-4|paĝo=12}}</ref> Granda nombro da sikoj estas en Britio, [[Kanado]] kaj [[Usono]]. Sika migrado al [[Kanado]] ekis jam en la 19a jarcento kaj kondukis al la kreado de gravaj sikaj komunumoj, hegemonie en la sudo [[Vankuvero]], [[Surrey (Brita Kolumbio)]], kaj [[Bramptono]]. Nuntempe temploj, gazetaro, radiostacioj, kaj merkatoj multas ĉe iuj grandaj, mult-generaciaj barat-kanadaj grupoj. Sikaj festivaloj kiaj Divali kaj Vaisakhi estas celebrataj en tiuj kanadaj urboj fare de la grandaj grupoj de sekvantoj en la mondo for de Panĝabo. Sikoj migris ankaŭ al [[Orienta Afriko]], [[Okcidenta Afriko]], [[Mezoriento]], [[Sudorienta Azio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] same kiel al [[Usono]] kaj [[Aŭstralio]]. Tiuj komunumoj disvolviĝis kiel sikoj formigrintaj el Panĝabo por plenigi truojn en la koloniimperia labormerkato<ref>(en) Ballantyne, Tony, ''Between Colonialism and Diaspora: Sikh Cultural Formations in an Imperial World'', paĝoj 69-74, Duke University Press, 2006,  ISBN 978-0-8223-3824-6.</ref>. Komence de la [[20a jarcento]] grava komunumo ekformiĝis ĉe la okcidenta marbordo de [[Usono]]. Pli malgrandaj loĝantaroj de Sikoj troviĝas en multaj landoj en [[Okcidenta Eŭropo]], [[Maŭricio]], [[Malajzio]], [[Fiĝio]], [[Nepalo]], [[Ĉinio]], [[Pakistano]], [[Afganio]], [[Irako]], [[Singapuro]], [[Meksiko]], [[Usono]] kaj multaj aliaj landoj. {{Ĉefartikolo|Sikismo en Brazilo}} === Persekutoj kontraŭ sikoj === [[Dosiero:Goldentemple (83).JPG|eta|dekstra|250ra|Ĉefa vidaĵo de la Ora Templo.]] Estas diversaj kontraŭaj pritaksoj ĉu ekzistas persekutoj kontraŭ sikoj, ĉefe en Barato, sed ne nur. En [[1984]], grupo da separatismaj (laŭ iuj, terorismaj) sikoj anoj de ''[[Jarnail Singh Bhindranwale]]'' sin ŝirmis en la [[Ora Templo]] de [[Amricaro]], sika sanktejo. La barata armeo, laŭ ordonoj de [[Indira Gandhi]], sturmis la templon. 83 armeanoj kaj 493 sikoj mortis, kaj multaj estis vunditaj. Multaj sikoj taksis perforton en sia sanktejo nepardonebla. Sikaj gardistoj de [[Indira Gandhi]] poste venĝe murdis ŝin. Post la murdo, multaj sikoj estis atakitaj de la [[Kongresa Partio]] de [[Gandhi]], tiam regita de ŝia filo, [[Rajiv Gandhi]]. Multaj sikoj mortis tiel. Post la atakoj de [[11-a de septembro 2001]] en Usono, iuj usonanoj atakis sikojn, konfuzante iliajn kaptukojn kaj barbojn kun tiuj de la islamanoj kaj siavice identigante islamanojn ĝenerale kun la atakintoj. == Bildoj == <gallery> Sikh Gurus with Bhai Bala and Bhai Mardana.jpg|Pentraĵo Tanjore (''tanjore oviyam'') de finoj de la 19-a jarcento, kiu montras la Dek Guruojn, Bhai Bala kaj Bhai Mardana. Biggest Turban Ever.jpg|Enorma ceremonia [[turbano]] en Amricaro. Sikh pilgrims cheering on bus to Manikaran.jpg|Salutantaj sikaj pilgrimantoj. Kaccha.JPG|La ''kaĉa'' (interna vestaĵo el kotono simila al [[kalsoneto]]), unu de la kvin eksteraj simboloj. </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Siko]] * [[Sika Imperio]] * [[Harmandir Sahib]] * [[Eugène de Zilah]], esperantista filozofo forte influita de la sika religio<ref>(eo) Valora intelektulo, p. 1, [[Heroldo de Esperanto]], nov. 2020</ref>. == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} === Bibliografio === * Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2008), ''Sikh Twareekh'', publikigita de Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2008. * Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2012), ''Sikh History'' (10 volumoj), publikigita de Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2010–12. * Duggal, Kartar Singh (1988), ''Philosophy and Faith of Sikhism'', Himalayan Institute Press, ISBN 978-0-89389-109-1 * Kaur, Surjit, ''Amongst the Sikhs: Reaching for the Stars'', New Delhi, Roli Books, 2003 ISBN 81-7436-267-3 * Khalsa, ''Guru Fatha Singh, Five Paragons of Peace: Magic and Magnificence in the Guru's Way'', Toronto, Monkey Minds Press, 2010, ISBN 0-9682658-2-0, [http://www.gurufathasingh.com/five-paragons-of-peace.html gurufathasingh.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110711135252/http://www.gurufathasingh.com/five-paragons-of-peace.html |date=2011-07-11 }} * Khalsa, Shanti Kaur, ''The History of Sikh Dharma of the Western Hemisphere'', Sikh Dharma, Espanola, NM, 1995 ISBN 0-9639847-4-8 * Singh, Khushwant (2006), ''The Illustrated History of the Sikhs'', Oxford University Press, India, ISBN 978-0-19-567747-8 * Singh, Patwant (1999), ''The Sikhs'', Random House, India, ISBN 978-0-385-50206-1 * Takhar, Opinderjit Kaur, ''Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs'', Ashgate Publishing Company, Burlington, VT, 2005 ISBN 0-7546-5202-5 * Teece, Geoff (2004), ''Sikhism: Religion in focus'', Black Rabbit Books, ISBN 978-1-58340-469-0 * Dilgeer, Dr Harjinder Singh (1997), ''The Sikh Reference Book'', publikigita de Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 1997. * Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2005), ''Dictionary of Sikh Philosophy'', publikigita de Sikh University Press & Singh Brothers Amritsar, 2005. * Chopra, R. M. (2001), ''Glory of Sikhism'', publikigita de Sanbun, New Delhi, ISBN 978-3-473-47119-5 * Chopra, R. M. (2014). "''The Philosophical and Religious Thought of Sikhism''", publikigita de Sparrow Publication, Kolkata, ISBN 978-81-89140-99-1. {{Projektoj|commonscat=Sikhism|ReVo=sik.0ismo}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|sikismo}}[http://www.gurugranthsahib.com Aŭda versio de la ''Guru Granth Sahib'', la sankta libro de sikismo.] [http://www.sikhiwiki.org ''Sikhi Wiki''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130504012444/http://www.sikhiwiki.org/ |date=2013-05-04 }}. Redaktebla [[enciklopedio]] skribita laŭ sika vidpunkto ([[angle]]). [http://www.sikh-history.com La historio de sikismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210508074054/http://www.sikh-history.com/ |date=2021-05-08 }} ([[angle]]). [http://www.sikhism.ru Sikismo Rusio] ([[ruse]]). {{Havenda artikolo|Sikismo}} [[Kategorio:Sikismo| ]] [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Religio en Barato]] 0yr5vzxzfrbm0hkypm1nesekpem8ole 0 16765 9353094 9341347 2026-04-15T18:51:46Z Samkugatano 204422 Peto pri fontoj kaj precizigoj 9353094 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Karte_Harappa.png|eta|Disvastiĝo de Induso-civilizacio (ruĝe antikvaj urboj, nigre hodiaŭaj urboj).]] [[Dosiero:Mohenjodaro_Sindh.jpeg|eta|Ruinoj de [[Mohenĝo-Daro]], Pakistano.]] [[Dosiero:Mohenjo-daro Priesterkönig.jpeg|eta|Statuo de ''pastro-reĝo'' trovita en [[Mohenĝo-Daro]], Nacia Muzeo, Karaĉi, Pakistano.]] [[Dosiero:StandingBuddha.jpg|eta|Budho, 5-a jarcento Utar Pradeŝo, Mathuro, periodo Gupta (4-a kaj 5-a jarcento).]] La '''Induso-civilizo''' estis malkovrita kaj prifosita de ne tre longa tempo. Ĝis nun 1052 lokoj da Induso-civilizo estis malkovritaj kaj prifositaj. Plej gravaj estas [[Mohenĝo-Daro]], [[Harapo]] (plej gravaj urboj) kaj marhaveno [[Lothal]]. Dum la epoko de la [[Neolitiko]] en la [[ŝtonepoko]], la originalaj [[Hindujo|hindoj]] estis disigitaj kaj asimilitaj parte de invadantaj triboj [[dravida]]j (eble '''obeidianoj''' de la regiono de la nuna [[Irako]] de antaŭ la [[sumero]]j) aŭ [[Arjoj|arjaj]]. == Komenco == En la zono de la nuna [[Pakistano]] ekis la kulturo de la valo de la rivero [[Induso]]. Tiu plifirmiĝis ĉirkaŭ la jaro [[-1000|1000 aK]], kiam la [[Antikva Egiptio|Egiptoj]] estis finiĝantaj konstrui la tri grandajn piramidojn kaj la najbara [[Sumero]] (nune [[Irako]]) estis en sia plena apogeo. La du plej gravaj [[urbo]]j estis [[Harapo]] ''(ĥarápa)'' kaj [[Mohenjo-Daro]] ''(mojénĝo-daro)''. Troviĝis iloj kaj arto harapanoj ĝis la zono de [[Nov-Delhio]]. Tiu civilizacio malaperis ĉirkaŭ la jaro 1700 aK. La plej parto de la historiistoj samopinias, ke —laŭ la arkeologiaĵoj— grupo memnomita ''arja'' (la [[arjoj]]) alvenis ekde la duoninsulo de [[Ankara]] ĉirkaŭ la jaron [[-1500|1500 aK]] kaj sklavigis aŭ forigis la [[dravida lingvaro|dravidojn]] suden (kie ankoraŭ pli ol 180 milionoj da homoj parolas dravidajn lingvojn, kiuj iĝas la kvara lingva grupo en la mondo). La novaj arkeologiaj kuŝejoj apogas la teorion ke la supozebla arja invado neniam okazis{{Mankas fonto}}. Fakte la vorto "arja" sanskrite oni uzas por "ĉevaliro" aŭ "nobelulo". Tiuj teorioj diras ankaŭ ke la "arjoj" kiel raso{{Klarigu|_dato_=aprilo 2026}} ne ekzistis. Ŝajne la malnova teorio estas pli kaj pli malpli akceptata{{Mankas fonto}}. == Spiritaj elementoj == La arjoj disvolvigis la [[kulturo]]n de [[Vedoj]], kvankam oni supozas, ke kelkaj elementoj propraj de la [[hinduismo]] kiuj ne estis en la veda civilizo, kiel la falusa kulto kaj tiu dediĉita al ĉiopova [[Dia]] patrino, la banado en la templaj banujoj kaj la sintenoj de la [[Hatha Jogo]], povas esti heredataj de la civilizo de la valo de la rivero Indo. Ĉirkaŭ la jaro [[-1500|1500 aK]], la arjoj jam estis setlintaj en la [[Panĝabo]] (zono inter nunaj [[Pakistano]] kaj [[Barato]]). Ili kunportis sian diaron [[hindeŭropa]]n, de ĉefe masklaj dioj kaj simplan kaj tre profunde religian etikon. La veda diaro supervivis en la malfrua hinduismo, sed ili jam ne estis adorataj: ''Djaus Pitar'' («Ĉiela Patro», kiun post unu jarmilon [[Grekio]] ŝanĝus al [[Zeŭso]] kaj 500 jarojn poste [[Romo]] ŝanĝus al [[Jupitero]]. El tiu ''Djus'' («ĉielo») devenas la nomo [[Zeŭso]], la greka vorto ''theos'' (trovebla en esperantaj vortoj kiel ''teologio'') kaj la esperanta vorto [[Dio]] (kiu mem venas de la latina ''deus''). Tiu dio foje estis identigita kiel [[Indra]], direĝo kaj ŝtormodio kaj de la fekundeco; [[Agni]], dio de la fajro; kaj "Somo", dio de la ''[[somo]]'' (sankta [[planto]] el kio la [[brahmano]]j elfaris trinkaĵon per kio ili drogiĝis). == Fino == Ĉirkaŭ la jaro [[-900|900 aK]], uzado de [[fero]] ebligis la fakton, ke la arjoj subiris suden, al riĉa vao de la rivero [[Gango]], kie disvolvigis sian civilizon kaj socian sistemon multe pli antaŭenigita. Dum la tuta 5-a jarcento a.K. la [[budhismo]] ekŝpuris en Hindio, per sia logika pensado kaj sia rifuzo kontraŭ la metafizika spekulado ekis gravan analitikan pensofluon kiu interagadis fruktodone kun la hinda tradicio. == Historio de Indusa valo en tempotabulo == {| class="prettytable" border=1 | 6500 a.K. || (necerta dato) [[Mehrgarh]] plej malnova trovita setlejo en Indusa valo |- | 2600 || komenco de alta kulturo: urboplanado, kanaligado |- | 1800 || pereo de Indus-kulturo |- | 1500 - 600 || [[Vedoj|veda epoko]] |- | 500 || komenco de [[Budhismo|budhisma]] [[Gandhara-kulturo]], ĉ. 1000 jarojn |- | 711 p.K. || unua [[islamo|islama]] influo |- | 1526 - 1761 || [[Mogola imperio]], florado de islamo en la hinda subkontinento |- | 1859 - 1947 || brita regno |- | de 1947 || divido en du ŝtatojn: [[Barato]] kaj [[Pakistano]] |} == Aliaj arkeologiaj lokoj == * [[Amri]] * [[Muzeo de Harapo]] * [[Rehman Dehri]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.harappa.com * http://www.safarmer.com/fsw2.pdf * http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/1272010.stm * [http://bosei.cc.u-tokai.ac.jp/~indus/english/map.html detala mapo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040605043444/http://bosei.cc.u-tokai.ac.jp/~indus/english/map.html |date=2004-06-05 }} [[Kategorio:Induso-civilizo| ]] [[Kategorio:Arkeologiaj kulturoj]] [[Kategorio:Antikva hinduismo]] [[Kategorio:Historio de Barato]] [[Kategorio:Historio de Pakistano]] [[Kategorio:Azia bronzepoko]] [[Kategorio:Antikvaj etnoj]] [[Kategorio:Bronzepokaj civilizacioj‎]] [[Kategorio:Prahistorio]] [[Kategorio:Induso]] [[Kategorio:Historio de Suda Azio]] cjy9ds8yya3gqtlapc6cgglfw6w6ydc 0 17058 9353035 8519398 2026-04-15T15:18:24Z Sj1mor 12103 9353035 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Hermann Bahr 1904 by Emil Orlik.jpeg|eta|dekstra|Hermann Bahr (1904)]] '''Hermann BAHR''' (naskiĝis la [[19-a de julio|19-an de julio]] [[1863]] en [[Linz]]; mortis la [[15-a de januaro|15-an de januaro]] [[1934]] en [[Munkeno]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[verkisto]], [[kritikisto]] kaj [[reĝisoro]]. Li estis mentoro de la grupo [[Jung-Wien]]. Li studis en [[Vieno]], [[Graz]], [[Czernowitz]] kaj [[Berlino]] klasikan filologion, ekonomion kaj juron. Post vojaĝoj tra Eŭropo kaj Norda Afriko li laboris kiel redaktoro kaj eldonisto en Berlino kaj Vieno. De [[1906]] ĝis [[1907]] li estis reĝisoro en Berlina teatro, en [[1912]] la ekloĝis en [[Salzburg]], kaj ekde [[1918]] li laboris kiel dramaturgo en la Viena ''Burgtheater''. Ekde [[1922]] li vivis en Munkeno. Lia verkaro konsistas el romanoj, teatraĵoj kaj eseoj. Komence influite de la [[naturalismo]], li trapasinte la [[novromantismo]]n kaj impresionismon fine propagandis la ekspresionismon. == Verkoj == === Eseoj === * ''Zur Kritik der Moderne'' (1890) * ''Die Überwindung des Naturalismus'' (1891) * ''Wiener Theater'' (1899) * ''Inventur'' (1912) * ''Expressionismus'' (1916) * ''Burgtheater'' (1920) === Dramoj === * ''Die neuen Menschen'' (1887) * ''Die Mutter'' (1891) * ''Das Tschaperl'' (1898) * ''Der Querulant'' (1914) === Komedioj === * ''Der Star'' (1899) * ''Wienerinnen'' (1900) * ''Der Krampus'' (1901) * ''Der Meister'' (1904) * ''Ringelspiel'' (1907) * ''Das Konzert'' (1909) * ''Die Kinder'' (1911) === Romanoj === * ''Theater'' (1897) * ''Drut'' (1909) * ''Himmelfahrt'' (1916) * ''Die Rotte Korahs'' (1919) === Membiografio === * ''Selbstbildnis'' (1923) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.literature.at/elib/www/wiki/index.php/Frauenrecht_%28Hermann_Bahr%29 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929092914/http://www.literature.at/elib/www/wiki/index.php/Frauenrecht_(Hermann_Bahr) |date=2007-09-29 }} <!-- _eLibrary_ Aŭstrio (Projekcii, Projekto) (_elib_ aŭstria plena teksto) --> * http://www.literature.at/elib/www/wiki/index.php/Hermann_Bahr {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929092824/http://www.literature.at/elib/www/wiki/index.php/Hermann_Bahr |date=2007-09-29 }} <!-- Hermann BAHR sur la _eLibrary_ Aŭstrio (Projekcii, Projekto) (Informo kaj _eLib_ Aŭstrio plena _txts_) --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bahr, Hermann}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] seusyule3qkcmeiun75i6usr3pdxcvm 0 18356 9353170 9176053 2026-04-16T01:08:21Z LilyKitty 25129 de kuracisto, anatomio kaj kardiologio 9353170 wikitext text/x-wiki :''Por la samnoma esperantisto, vidu '''[[William Harvey (esperantisto)|William Harvey]]'''.'' {{Informkesto gravulo |nomo =William Harvey |dosiero =William_Harvey.jpeg |priskribo =anatomus Anglicus |dato de naskiĝo =[[1-a de aprilo]] [[1578]] |loko de naskiĝo =[[Folkestone]] {{ENG}} |dato de morto =[[3-a de junio]] [[1657]] |loko de morto =[[Londono|Hampstead (London)]] {{ENG}} | alma_mater = [[Universitato de Kembriĝo]] }} '''William HARVEY''' (naskiĝis en [[Folkestone]], en la [[1-a de aprilo]] [[1578]] - mortis en [[Londono|Hampstead (London)]], en la [[3-a de junio]] [[1657]]) estis angla [[kuracisto]], [[anatomio|anatomiisto]] kaj kirurgo. Li estis la unua, kiu plene kaj detale priskribis la sangocirkuladon kaj la proprecojn pri la pumpado tra la cerbo kaj la korpo fare de la koro, kvankam la historio de la medicino estis prezentinta kelkajn antaŭulojn pri tiu teorio. Li lernis la latinan en sia naskiĝurbo, [[Folkestone]] kaj en 1599 li enmatrikuliĝis en la [[Universitato de Padovo]] kie li konatiĝis kun [[Girolamo Fabrizio|Hieronymus Fabricius]] (1537-1619)<ref>[http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/fabrici.html The Galileo Project]</ref>. Harvey estas konata kiel tiu homo kiu alportis, jes aŭ ne dezirata de li mem, la plej grandan ŝanĝon en la imago kiu ekzistis pri la [[Kardiovaskula sistemo|sangocirkulado]]. Li estis ankaŭ tiu kiu efektive malkovris ke ekzistas cirkulado. En lia libro ''exercitatio anatomica de motu cordis et sanguinis in animalibus'' el 1628 li priskribis kiel li faris ĉi tiun malkovron. == Vidu ankaŭ == * [[Kardiologio]] * [[Andreo Vesalio]] (1514-1564) * [[Gabrielo Falloppio]] (1523-1562) == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Harvey, William}} [[Kategorio:Britaj kuracistoj]] [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] 3zy5w95tc5j9zxr27nyy2kc2rx0uoyg 9353229 9353170 2026-04-16T09:40:09Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9353229 wikitext text/x-wiki :''Por la samnoma esperantisto, vidu '''[[William Harvey (esperantisto)|William Harvey]]'''.'' {{Informkesto gravulo |nomo =William Harvey |dosiero =William_Harvey.jpeg |priskribo =anatomus Anglicus |dato de naskiĝo =[[1-a de aprilo]] [[1578]] |loko de naskiĝo =[[Folkestone]] {{ENG}} |dato de morto =[[3-a de junio]] [[1657]] |loko de morto =[[Londono|Hampstead (London)]] {{ENG}} | alma_mater = [[Universitato de Kembriĝo]] }} '''William HARVEY''' (naskiĝis en [[Folkestone]], en la [[1-a de aprilo]] [[1578]] - mortis en [[Londono|Hampstead (London)]], en la [[3-a de junio]] [[1657]]) estis angla [[kuracisto]], [[anatomio|anatomiisto]] kaj kirurgo. Li estis la unua, kiu plene kaj detale priskribis la sangocirkuladon kaj la proprecojn pri la pumpado tra la cerbo kaj la korpo fare de la koro, kvankam la historio de la medicino estis prezentinta kelkajn antaŭulojn pri tiu teorio. Li lernis la latinan en sia naskiĝurbo, [[Folkestone]] kaj en 1599 li enmatrikuliĝis en la [[Universitato de Padovo]] kie li konatiĝis kun [[Girolamo Fabrizio|Hieronymus Fabricius]] (1537-1619)<ref>[http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/fabrici.html The Galileo Project]</ref>. Harvey estas konata kiel tiu homo kiu alportis, jes aŭ ne dezirata de li mem, la plej grandan ŝanĝon en la imago kiu ekzistis pri la [[Kardiovaskula sistemo|sangocirkulado]]. Li estis ankaŭ tiu kiu efektive malkovris ke ekzistas cirkulado. En lia libro ''exercitatio anatomica de motu cordis et sanguinis in animalibus'' el 1628 li priskribis kiel li faris ĉi tiun malkovron. == Vidu ankaŭ == * [[Kardiologio]] * [[Andreo Vesalio]] (1514-1564) * [[Gabrielo Falloppio]] (1523-1562) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Harvey, William}} [[Kategorio:Britaj kuracistoj]] [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] msxpzs4sqrd9vmurub75f3xi9fx89bv 0 18423 9353173 9202311 2026-04-16T05:09:07Z Mirmal 58244 Fontoj, Eksteraj Ligoj, Rimarko 9353173 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo}} '''Kurt HUBRICHT''' (hubrijt) (naskiĝis la {{daton|18|februaro|1890}} en [[Leipzig]] kaj mortis la {{daton|20|oktobro|1940}} en Leipzig ) estis germana esperantisto de [[1914]]. Kiel fervora aganto en la liberpensulaj organizaĵoj, ankaŭ sur Esperanta kampo laboris multe por siaj ideoj: fondo de Internacia Ligo de [[Liberpensuloj]] (ne plu ekzistas), poste agado en la Liberpensula Sekcio de [[SAT]], ampleksa laboro por Esperanto en liberpensulaj rondoj (artikoloj, kursoj, ekspozicioj), en 1924-26 eldono de la gazeto [[Liberpensulo]]. Li prilaboris la verkon Libro-Leksikono de la E-lingva literaturo, kun enhavresumoj kaj aliaj informoj. {{EdE|H}} {{Vivtempo|Hubricht, Kurt}} ==Fontoj== *Encklopedio de Esperanto, Budapest 1935, p. p. 225 *Liberpensulo 1925-1927 ==Eksteraj ligoj== *[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e7n Liberpensulo 1925-1927] ==Rimarkoj== *Aperis tie du informoj pri la forpaso de Kurt Hubricht. Unue en la informkesto, ke li mortis en 1999 kiel 109-jara (evidenta eraro) kaj poste, ke li mortis en 1940, sed ankaŭ tie mankas indiko, de kie la informo estis transprenita. rvg36rxir94uyqfy824oa8fzwygqxc6 0 21796 9353108 9345671 2026-04-15T20:01:41Z Tirolischleioans 254019 /* Homoj rilataj al Bratislavo (elekto) */ 9353108 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=nuntempa urbo|samloka iama urbo "Pozsony"|Pozono|historia departemento en Hungara reĝlando "Pozsony" aŭ "Bratislava zupa"|Pozsony (historia departemento)}} {{Geokesto | Urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bratislavo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-sk|Prešporok/Prešporek}} ''(antaŭ 1919)'' | alia_nomo1 = {{Lang-hu|Pozsony}} | alia_nomo2 = {{Lang-de|Preßburg}} | kategorio = Ĉefurbo de [[Slovakio|Slovaka respubliko]] <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Bratislava Montage.jpg | dosiero_grandeco = 300ra | dosiero_priskribo = De maldekstre supre: Panoramo de la urbo, [[Bratislava burgo]], fontano en [[Placo de Hodža]], Miĥaela pordego (Michalská brána), [[Slavín (Bratislavo)|Slavín]] kaj sunsubiro super [[Danubo]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Bratislava-bratislava-flag.svg | blazono = Coat of Arms of Bratislava.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = {{Lang|sk|Bratislava}} | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = [[Regiono Bratislavo|Bratislavo]] | regiono_tipo = Regiono | histregiono = Bratislavo kaj ĉirkaŭaĵo | distrikto = [[distrikto Bratislavo 1|Bratislavo I]] | distrikto1 = [[distrikto Bratislavo 2|II]] | distrikto2 = [[distrikto Bratislavo 3|III]] | distrikto3 = [[distrikto Bratislavo 4|IV]] | distrikto4 = [[distrikto Bratislavo 5|V]] | municipo = | memorindaĵo_tipo = Vizitindaj lokoj | memorindaĵo = [[Bratislava burgo]] | memorindaĵo1 = [[Devina burgo]] | memorindaĵo2 = [[Slovaka nacia muzeo]] <!-- *** Familio *** --> | parto = | rivero = Danubo | rivero1 = [[Morava]] | rivero2 = [[Malgranda Danubo]] <!-- *** Situo *** --> | situo = Bratislavo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 152 | leviĝo_noto = | lat_d = 48 | lat_m = 08 | lat_s = 38 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 06 | long_s = 35 | long_EW = E | koordinatoj_tipo = region:SK_type:city(400000) | plej_alta = Devínska Kobyla | plej_alta_leviĝo = 514 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = Danubo | plej_malalta_leviĝo = 126 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 391 | areo2 = 853.15 | areo3 = 2053 | areo2_tipo = aglomeraĵo | areo3_tipo = regiono <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 455761 | loĝantaro_dato = 01.06.2010 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro2_denseco = auto | loĝantaro3_denseco = auto | loĝantaro2 = 623000 | loĝantaro3 = 702000 | loĝantaro2_tipo = aglomeraĵo | loĝantaro3_tipo = regiono <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 907 | establita_tipo = Unua skribmencio | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_noto = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 8XX XX | areo_kodo = +421-2 | areo_kodo_tipo = Tel. prefikso | kodo = 582000 | kodo_tipo = NUTS | kodo1 = BA, BL | kodo1_tipo = Aŭtokodoj <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de la urbo enkadre de Slovakio | mapo1_lokumilo = Slovakio | mapo2 = | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = Situo enkadre de Regiono Bratislavo | mapo2_lokumilo = Regiono Bratislavo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Bratislava | statistiko = [http://www.statistics.sk/mosmis/eng/prvav2.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000&Okruh=sodb MOŠ/MIS] | retpaĝo = [http://www.bratislava.sk www.bratislava.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = '''Demonimo''': ''Bratislavano''<br />{{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}} }} '''Bratislavo''' (ĝis la jaro [[1919]] {{lang-sk|'''Prešporok/Prešporek'''}}; {{lang-de|'''Preßburg'''}}, {{lang-hu|'''Pozsony'''}} [poĵonj], {{lang-pl|Bratysława}}, {{lang-ru|Братислава}}, {{lang-la|Posonium}}, greke en mezepoko {{fremdlingve|el|''Istropolis''}}, parollingve ankaŭ {{fremdlingve|sk|''Blava''}}) estas [[ĉefurbo]] kaj la plej loĝata urbo de [[Slovakio]] kaj sidejurbo de la [[Regiono Bratislavo]]. Ĝi havas areon de 367,584 km², vivas ĉi tie pli ol 425 mil loĝantoj, dume en la Bratislava regiono ĉirkaŭ 600 mil kaj en la Bratislava regiono kun la [[Regiono Trnava]], kiu ĉirkaŭas ĝin, 1,15 milionoj. Ĉi tie havas sidejojn la registaro, la parlamento, diversaj oficejoj kaj ministerioj. En Bratislavo ankaŭ agadas kelke da universitatoj, teatroj, muzeoj kaj aliaj kulturaj institucioj, ekzemple la mondfama [[Slovaka filharmonio]] aŭ la [[Slovaka nacia galerio]]. Antaŭ la [[Dua Mondmilito]] oni uzis en Bratislava tri lingvojn: germana, hungara kaj slovaka. Bratislavo estas ankaŭ urbo riĉa je memorigaĵoj, el kiuj multaj troviĝas en la [[Staré Mesto (Bratislavo)|Malnova Urbo]]. Dominaĵo estas kvarangula [[Bratislava burgo]], apud kiu troviĝas konstruaĵo de la [[Nacia Asembleo de Slovakio]] kaj proksime la [[Katedralo Marteno de Tours (Bratislavo)|Marteno-katedralo]]. Tia estas ankaŭ la moderna kaj dinamike evoluanta urbo kun multaj interesaj konstruaĵoj, el kiuj la plej karakteriza estas [[Ponto SNP|Nova ponto]] sur [[Danubo]], la sepa plej granda pendoponto en la mondo kaj gravega konstruaĵo de la [[20-a jarcento]] en Slovakio. Bratislavo estas la unusola [[ĉefurbo]] en la mondo, kiu limas kun du landoj. == Situo == La urbo troviĝas en [[Mez-Eŭropo]], sur koordinatoj 17°7' de orienta longitudo, 48°9' de norda latitudo, 126–514 super maro. Ĝi etendiĝas sur ambaŭ bordoj de rivero [[Danubo]], sur montarpiedo de [[Malgrandaj Karpatoj]]. Per sia areo 367,58&nbsp;km² ĝi estas la dua plej granda urbo de Slovakio (post urbo [[Altaj Tatroj (urbo)|Altaj Tatroj]]). Ĝi situas proksime de [[Ĉeĥio]], [[Aŭstrio]] kaj [[Hungario]]. Ĝi troviĝas 60 km oriente de [[Vieno]], per kio ĝi estas parto de la plej senpera grupiĝo de du ĉefurboj en Eŭropo kaj kun Vieno, la hungara urbo [[Győr]] kaj la moravia urbo [[Brno]] ĝi kreas signifan mezeŭropan metropolan regionon. [[Dosiero:Bratislava Castle.jpg|dekstra|eta|Bratislava burgo]] La plej proksimaj vilaĝoj kaj urboj apud Bratislavo estas norde la vilaĝoj [[Marianka]] kaj [[Borinka]], la urboj [[Stupava]] kaj [[Svätý Jur]], oriente la vilaĝoj [[Most pri Bratislave]] kaj [[Ivanka pri Dunaji]], sudoriente la vilaĝoj [[Rovinka]], [[Dunajská Lužná]], [[Kalinkovo]], [[Hamuliakovo]] kaj la urbo [[Šamorín]], sude la hungara vilaĝo [[Rajka]] kaj la aŭstria vilaĝo [[Deutsch Jahrndorf]], okcidente la aŭstriaj vilaĝoj [[Kittsee]] kaj [[Wolfsthal]] kaj la aŭstria urbo [[Hainburg an der Donau]]. Oni supozas, ke en la plej proksima tempo Bratislavo evoluos ankaŭ tra sudokcidenta direkto en la ĉirkaŭaĵo de ŝtata limo kun Aŭstrio kaj verŝajne ĝi estos flue alligita ankaŭ al la najbaraj aŭstriaj vilaĝoj. === [[Trilanda punkto]] [[Rajka]]-Bratislavo-[[Deutsch Jahrndorf]] === Inter [[1946]]-[[1989]] [[fera kurteno]] funkciis. Bratislavo estas la unusola ĉefurbo en la mondo, kiu limas samtempe kun du landoj. Ekde [[2008]] la 3 landoj apartenas al interna zono de [[Schengen]], sekve la limoj estas ie ajn senkontrole trapaseblaj. == Klimato == Bratislavo troviĝas en milda klimata zono de kontinenta karaktero, kiu karakterizas sin per klara diferenco inter temperaturoj somere kaj vintre kaj alternantaj 4 jarsezonoj. Mezproksima jara temperaturo estas ĉirkaŭ {{GdC|9,9}}. La suno brilas mezproksime 1976,4 horoj ĉiujare kaj falas ĉirkaŭ 527 mm da pluvo. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Bratislavo}} [[Dosiero:Bratislava_in_16th_century.jpg|eta|Bratislavo en la 16-a jarcento]] [[Dosiero:Bratislava (Posonium) by Matthaus Merian 1638.jpg|dekstra|eta|Bratislavo en la 17-a jarcento]] [[Dosiero:Slovakia-Devin castle8.JPG|dekstra|eta|Devína burgo]] [[Dosiero:Bratislava castle historical picture.jpg|dekstra|eta|Subburgejo en la 17-a jarcento]] * 25 – 15 milionoj: skeletoj de [[Pliopithecus|Pliopiteko]]. * 14 – 10 milionoj: dentoj de speco [[Griphopithecus suessi]]. * [[paleolitiko]]: [[pugna kojno|Pugnaj kojnoj]] kaj alia ŝtonilaro [[homo heidelbergensis]] (ĉirkaŭ 450 000, samkiel ankaŭ ĉirkaŭ 300 000 antaŭ Kristo) kaj [[neandertala homo]]. * [[neolitiko]]: daŭra loĝigo de la teritorio (komencante de homoj kun linera ceramiko). * [[-400|400 a.K.]] – [[-50|50 a. K.]]: [[keltoj]]; ekde [[-125|125 a.K.]] ĉi tie troviĝas signifa kelta [[opidumo]] (fortreso) kun [[monerstampejo]] * la [[1-a jarcento]] – la [[5-a jarcento]]: limo de [[Romia Imperio]] kondukas tra centro de la hodiaŭa urbo. Multnombraj [[Romia Imperio|romiaj]] (ekz. [[Gerulata]]) kaj [[ĝermanoj|ĝermanaj]] vilaĝetoj. * la [[6-a jarcento]] – la [[8-a jarcento]]: la unuaj [[slavoj]] (ekde la jaro 500 ĝis hodiaŭ) [[avaroj]] (ekde la fino de la [[6-a jarcento]] ĝis la [[8-a jarcento]]) * [[623]] – [[658]]: parto de [[Regno de Sámo]]. * ekde la fino de la [[8-a jarcento]] ĝis la jaro [[833]]: parto de [[Princlando de Nitra]]. * [[833]] – [[907]]: parto de [[Grandmoravia regno]]. * [[907]]: la unua skribmencio pri Bratislavo en [[Salzburg|salzburgaj]] analoj en konekto kun interbatalo sub la burgo inter [[Bavario|bavaroj]] kaj malnovaj hungaroj. * [[907]] – [[1918]]: parto de [[Hungara reĝlando]]: ** [[1291]]: hungara reĝo [[Andreo la 3-a (Hungario)|Andreo la 3-a]] donis al Bratislavo ampleksajn privilegiojn, per kio li konfirmis ties enmembrigon en la sistemon de reĝaj urboj. ** [[1436]]: [[Sigismondo de Luksemburgio]] donis al la urbo rajton uzi blazonon. ** [[1464]]: [[Matiaso la 1-a (Hungario)|Matiaso Korvino]] konfirmis ĉiujn malnovajn privilegiojn de Bratislavo per [[Ora buleo sicilia]]. ** [[1468]]: rajto de glavo donita far de Matiaso Korvino. ** [[1536]] – [[1784]]: la ĉefurbo de [[Hungara reĝlando]]. ** [[1542]] – [[1848]]: loko de kunsido de la hungara asembleo. ** [[1543]] – [[1820]]: sidejo de [[Esztergom|esztergoma]] ĉefepiskopo. ** [[1563]] – [[1830]]: la kroniga urbo de hungaraj reĝoj. ** ekde la [[18-a jarcento]]: centrejo de [[Slovaka nacia renaskiĝo]]. ** proksimume [[1711]]: granda [[pesto|pesta]] epidemio, pereis 3860 homoj. ** [[1775]]: [[Maria Teresia]] ordonis detrui la urbajn remparojn, per kio ŝi subtenis la konstruan evoluon de urbo. ** [[1783]]: [[Jozefo la 2-a]] ordonis transloĝigi centrajn oficejojn al [[Budapeŝto]] kaj la kronadjuvelojn el la burgo ĝis [[Vieno]]. ** [[1805]]: (la 4-a) [[bratislava paco (1805)|Bratislava paco]] subskribita en Spegula ĉambrego de [[Primasa palaco (Bratislavo)|Primasa palaco]]. ** [[1809]]: la urbon sieĝas napoleonaj soldataroj, la fortikaĵo neniam estis okupita de Napoleono. ** [[1811]]: Bratislava burgo forbrulis. ** [[1830]]: [[Vaporŝipo]] preterfluas sur la Danubo ** [[1840]]: funkcias [[ĉevaltira fervojo]] inter Bratislavo kaj [[Svätý Jur]] ** [[1843]]: decido pri kodifiko de mezslovaka lingvo fare de [[Ľudovít Štúr]] kaj liaj samideanoj. ** [[1847]]: la unua [[telegrafo|telegrafa]] lineo ekfunkcias el [[Vieno]] ** [[1891]]: malfermo de la unua ponto trans [[Danubo]] (antaŭaĵo de [[Malnova ponto]]). ** [[1895]]: en Bratislavo trafikas la unuaj [[Tramtransporto en Bratislavo|tramoj]]. ** [[1909]]: en Bratislavo trafikas la unuaj [[Trolebusa transporto en Bratislavo|trolebusoj]]. * [[1918]] (la [[10-a de oktobro]]): fondo de [[Slovaka Nacia Konsilantaro]] kun rajtopovo por Bratislavo kaj la ĉirkaŭaĵo. * [[1919]] – [[1939]]: parto de [[Ĉeĥoslovakio]]; [[1919]] estas akceptata la oficiala nomo de la urbo Bratislava. * [[1939]] – [[1945]]: ĉefurbo de [[Slovaka ŝtato]]. * [[1945]] – [[1992]]: denove parto de Ĉeĥoslovakio. ** [[1946]]: estiĝo de la t.n. Granda Bratislavo per aligo de vilaĝoj [[Devín]], [[Dúbravka (distrikto Bratislava IV)|Dúbravka]], [[Lamač]], [[Petržalka]], [[Prievoz]], [[Rača]] kaj [[Vajnory]]. ** [[1971]]: vilaĝoj [[Čunovo]], [[Devínska Nová Ves]], [[Jarovce]], [[Podunajské Biskupice]], [[Rusovce]], [[Vrakuňa]] kaj [[Záhorská Bystrica]] estis aligita al Bratislavo. * [[1968]] – [[1992]]: ĉefurbo de Slovakio (Slovaka socialisma respubliko) enkadre de Ĉeĥoslovakio. * ekde la jaro [[1993]]: ĉefurbo de la memstara [[Slovakio]]. Danke al sia situo Bratislavo estis proksimume ekde la [[13-a jarcento]] (oficialaj kalkulado ekzistas nur ekde la fino de la [[18-a jarcento]]) ĝis proksimume la jaro [[1870]] plejparte la urbo de germane parolantaj loĝantoj. Post la oficiala kalkulado de la loĝantoj en la jaroj [[1850]] ĝis [[1851]] estis en Bratislavo 42&nbsp;238 da loĝantoj, el tio 31&nbsp;509 (74,59%) da germanoj, 7&nbsp;586 (17,9%) da slovakoj kaj 3&nbsp;154 (7,4%) da hungaroj. Multe da judoj estis alkalkulitaj inter la germanoj aŭ la hungaroj. En la jaro [[1890]] okazis plua kalkulado kaj ĉi tie jam montriĝis forta hungarigo. En la urbo estis vivontaj 52&nbsp;441 da loĝantoj, el tio 31&nbsp;404 da germanoj, 10&nbsp;433 da hungaroj kaj 8&nbsp;709 da slovakoj. En [[1945]] preskaŭ ĉiuj germanaj loĝantoj estis evakuitaj kaj multe da hungaroj estis forloĝigitaj enkadre de interŝanĝo de loĝantoj inter [[Ĉeĥoslovakio]] kaj [[Hungario]]. === Historiaj nomoj === Pro sia plurlingva kaj plurregna historio la urbo portis en sia historio diversajn nomojn, el kiuj la nuna estas la plej juna. La historiisto [[Johannes Aventinus]] menciis, ke komence de la [[9-a jarcento]] la urbo estis fondita de slava princo nomata ''Vratislav'' (latine Uratislaus; la latina ne distingis "U" kaj "V"), sur restaĵoj de [[Romio|romia]] fortikaĵo; kaj ke el tio rezultis la nomo ''Vratissolaburgium'' (kaj similaj). Li mencias ankaŭ latinan nomon, ''Pisonium''. Pri la fidindeco de tio ĉi oni disputas. La unua konservita rekta dokumenta mencio de la urbo estas en la verko ''Annales Juvavenses maximi''; ĝi mencias urbon "Brezalauspurc" (''purc'' = burgo) proksime de batalo inter bavaroj kaj madjaroj ĉe burgo Bratislava en [[907]]. Aventinus referencas al ''Annales Juvavenses antiqui'' (malnovaj salcburgaj analoj) kaj mencias la nomon ''Braslavespurch'', aliaj fontoj indikas ''Pressalauspruch''. Ĝis komence de la [[20-a jarcento]] multaj defendis la opinion, ke la (germana) nomon ''Pressburg'' deriviĝas de Predslav, kiu verŝajne estas filo de Sventopluk. En la 20-a jarcento la slovaka slavisto [[Ján Stanislav]] demonstris, ke la nomo deriviĝas ne de ''Predslav'', sed de la nomo de slava princo ''Braslav'', kiu regis la urbon en la [[9-a jarcento]]. Sed fine de la 20-a jarcento oni trovis monerojn el la tempo ĉirkaŭ [[1000]], kiuj portis la skribon ''Preslav(v)a Civitas'' kaj tiel subtenis la etimologion de ''Predslav''. Aliflanke Ján Stanislav konsideris tiun varion, pro la mencio de la nomo ''Preslawaspurch'' en [[1052]]. Kiel ajn, dum la sekvaj jarcentoj evoluis la germana nomo ''Pressburg'' (iama ortografio: ''Preßburg''). De ĝi deriviĝis la slovakaj nomoj ''Prešporok'', ''Prešpurek'' kaj similaj. Ĝis la fino de la unua mondmilito anglaj kaj francaj aŭtoroj uzis precipe la formojn ''Pressburg'' resp. ''Pres(s)bourg''. La hungara nomformo ''Pozsony'' estas tre duba. Kelkaj opinias, ke ĝi deriviĝas de la unua hungara departementestro ''Pos'' [https://hu.wikipedia.org/wiki/Pozsony], laŭ aliaj de nobelo ''Božan'', kiu regis en kastelo Bratislava en la [[11-a jarcento]]. De ĝi oni derivis la latinan formon ''Posonium''. Latine estis uzata ankaŭ ''Istropolis'' = Danub-urbo, precipe en la tempo de la kristanigo en la 9-a jarcento. La nuna nomo Bratislava kredeble originis en [[1837]], kiam la sciencisto [[Pavel Jozef Šafárik]] vidis la formon ''Brecisburg'' (de 1042) kaj supozis, ke la urbon fondis la [[Bohemio|bohemia]] reĝo ''Břetislav''. Ekde tiam slovakaj naci-movadanoj uzis la formojn ''Břetislav'', ''Břetislava'', ''Breťislava'' kaj similajn; post la lingvonormigo en [[1843]] aperis la formo ''Braťislava'' (kun la aldono ''nad Dunajom'' = ĉe Danubo). Tamen en la dua duono de la 19-a jarcento oni uzis ankoraŭ precipe la formon ''Prešporok'' kaj similajn. Post la fino de la [[Unua Mondmilito]] oni proponis kaj mallonge uzis la formon ''Wilsonovo mesto'' (= Wilson-urbo), ĉar [[Woodrow Wilson]] per la [[traktato de Trianon]] kreis Slovakion el partoj de Hungario (kiel parton de [[Ĉeĥoslovakio]]). De la [[22-a de februaro]] ĝis la [[6-a de marto]] [[1919]] la urbo oficiale nomiĝis ''Bratislav''. Ĉar la finaĵo "av" sonis pli ĉeĥe ol slovake, oni ŝanĝis la nomon al la nuna ''Bratislava''. == Partoj de la urbo == Bratislavo estas dividita en 5 distriktojn kaj tiuj al komune 17 kvartalojn. El vidpunkto de la areo la plej granda kvartalo estas [[Podunajské Biskupice]] kun proporcio 11,5 % kaj la plej malgranda kvartalo [[Lamač]] kun proporcio 1,8 % el la suma areo de la urbo. La katastraj teritorioj estas identaj kun la kvartaloj, nur [[Nové Mesto (Bratislava)|Nové Mesto]] estas dividita je Nové Mesto + [[Vinohrady]] kaj [[Ružinov]] je Ružinov + [[Trnávka (Bratislava)|Trnávka]] + [[Nivy]]. Per kursivo estas indikitaj malpli grandaj (neformalaj) kvartaloj: {| class=wikitable ! Distrikto || Kvartalo || Loka parto ! rowspan=18 | [[Dosiero:Bratislava boroughs color map.svg|center|500px|Divido de Bratislavo en distriktojn kaj kvartalojn]] |- ! [[Distrikto Bratislavo 1]] | [[Staré Mesto (Bratislavo)|Staré Mesto]]|| - |- ! rowspan=3 | [[Distrikto Bratislavo 2]] | [[Ružinov]]|| ''[[Nivy]]'', ''[[Pošeň]]'', ''[[Prievoz]]'', ''[[Ostredky]]'', ''[[Trávniky]]'', ''[[Štrkovec (Ružinov)|Štrkovec]]'', ''[[Vlčie hrdlo]]'', ''[[Trnávka (Bratislavo)|Trnávka]]'' |- |[[Vrakuňa]] || ''[[Dolné hony]]'' |- |[[Podunajské Biskupice]] || ''[[Dolné hony]]'', ''[[Ketelec]]'', ''[[Lieskovec (Bratislavo)|Lieskovec]]'', ''[[Medzi jarkami]]'' |- ! rowspan=3 | [[Distrikto Bratislavo 3]] | [[Nové Mesto (Bratislavo)|Nové Mesto]] || ''[[Ahoj]]'', ''[[Jurajov dvor]]'', ''[[Koliba]]'', ''[[Kramáre]]'', ''[[Mierová kolónia]]'', ''[[Pasienky]]/[[Kuchajda]]'' , ''[[Vinohrady]]'' |- |[[Rača]] || ''[[Krasňany (parto de Bratislava)|Krasňany]]'', ''[[Rača]]'', ''[[Východné]]'' |- |[[Vajnory]] || - |- ! rowspan=6 | [[Distrikto Bratislavo 4]] | [[Karlova Ves]] || ''[[Dlhé diely]]'', ''[[Kútiky]]'', ''[[Mlynská dolina]]'', ''[[Rovnice]]'' |- |[[Dúbravka (Bratislavo)|Dúbravka]] || ''[[Podvornice]]'', ''[[Záluhy]]'', ''[[Krčace]]'' |- |[[Lamač]] || ''[[Podháj]]'', ''[[Rázsochy]]'' |- |[[Devín]] || - |- |[[Devínska Nová Ves]] || ''[[Devínske Jazero]]'', ''[[Kostolné]]'', ''[[Paulinské]]'', ''[[Podhorské]]'', ''[[Stred]]'', ''[[Vápenka]]'' |- |[[Záhorská Bystrica]] || - |- ! rowspan=4 | [[Distrikto Bratislavo 5]] | [[Petržalka]] || ''[[Dvory (Bratislava)|Dvory]]'', ''[[Háje (Bratislava)|Háje]]'', ''[[Janíkov dvor (Bratislava)|Janíkov dvor]]'', ''[[Lúky (Bratislava)|Lúky]]'', ''[[Ovsište (Bratislava)|Ovsište]]'', ''[[Kopčany (Bratislava)|Kopčany]]'', ''[[Zrkadlový háj (Bratislava)|Zrkadlový háj]]'', ''[[Kapitulský dvor (Bratislava)|Kapitulský dvor]]'', ''[[Starý háj (Bratislava)|Starý háj]]'' |- |[[Jarovce]]|| - |- |[[Rusovce]]|| - |- |[[Čunovo]]||- |} == Placoj == [[Dosiero:Bratislava Squared.JPG|dekstra|eta|Ĉefa placo]] [[Dosiero:BA hviezdoslav.JPG|dekstra|eta|[[Placo de Hviezdoslav]]]] La plej konata placo en Bratislavo estas [[Ĉefa placo]], troviĝanta en la urbocentro. Lastfoje ĝi estis rekonstruita en la jaro [[2005]], kiam estis komplete ŝanĝita pavimo. Proksime troviĝas ankaŭ la [[Primasa palaco (Bratislavo)|Primasa palaco]] kaj la [[Placo de Hviezdoslav]]. En la urbocentro troviĝas ankaŭ [[Placo de SNP]]. [[Ŝtona placo]], troviĝanta meze de Malnova urbo, estas preparita por kompleta rekonstruo. Ĝi devas esti loko de interesa kaj moderna arkitekturo kaj verdaĵo. == Akvaj fluantoj == Tra Bratislavo fluas rivero [[Danubo]], la dua plej granda eŭropa rivero, kaj ĝi apartigas kvartalon Petržalka de la ceteraj kvartaloj. En la urboparto [[Devín]] enfluiĝas en Danubon rivero [[Morava]], en kiun okcidente de [[Devínska Nová Ves]] enfluas rivereto [[Mláka]]. En [[Karloveské brako]]n okcidente de Longaj partoj enfluas [[Malseka rojo]]. Apud Botanika ĝardeno enfluas en Danubon [[rojo]] [[Vydrica]]. La orientajn deklivojn de [[Malgrandaj Karpatoj]] deakvigas [[Kanalo Račiansky]], kiu norde de urboparto [[Vajnory]] kuniĝas kun akvoj de [[Blatina]], kiu plu enfluas ĝis [[Malgranda Danubo]]. == Akvaj areoj == En Bratislavo troviĝas kelke da naturaj kaj artefaritaj akvaj areoj, el kiuj plejparto servas ankaŭ kiel naturaj baniĝejoj. Ekzemple Rohlík, Rybník, Lago de Štrkovec kaj Kuchajda en Ružinov, Vajnoraj lagoj kaj [[Oraj sabloj]] apud aŭtostrado D 61, Malgranda Draždiak kaj Granda Draždiak en Petržalka, Rusovská kaj Ĉunova lago. == Loĝantaro == [[Dosiero:Ba-michalská brána.jpg|dekstra|eta|Pordego Michalská]] La nacieca konsisto el la jaro 2001: slovakoj 91,4%, hungaroj 3,8%, ĉeĥoj 1,9%, germanoj 0,3%, la ceteraj 2,6%. Konfeso de kredo: romkatolikoj 56,7%, sen konfeso (ateistoj) 29,3%, evangeliistoj 6%, nekonstatitaj 4,7%. En demografia evoluo observata laŭ la urbaj partoj okazis ekde la jaro [[1990]] stagnado ĝis preskaŭ sinko de la loĝantaro en 9 urbaj partoj: [[Staré Mesto]], [[Nové Mesto]], [[Podunajské Biskupice]], [[Ružinov]], [[Vajnory]], [[Devín]], [[Lamač]], [[Jarovce]], [[Rusovce]]. Relative pli signifa kresko de la loĝantaro estis registrita en la urba parto [[Karlova Ves]] je 14 581 loĝantoj (kresko je 77%) kaj [[Devínska Nová Ves]] je 3 998 loĝantoj (kresko je 30,8%), kiu estiĝis sekve de finigo de koncentrita loĝej-konstruado. La plej altan nombron de loĝantoj (115 mil) havis en la jaro la urba parto [[Petržalka]] (27,0%) kaj la plej malaltan nombron de loĝantoj la urbaj partoj [[Devín]] kaj [[Čunovo]] kun kvocientoj 0,18% el la suma kvanto de la loĝantoj de la urbo. {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub}} == Kulturo kaj interesaĵoj == [[Universitato Komenio en Bratislavo]] ([[Slovaka lingvo|slovake]] ''Univerzita Komenského v Bratislave''; nomita '''Slovaka Universitato''' de 1939 ĝis 1954) estas la plej granda [[universitato]] en [[Slovakio]], kun plejparto de ties fakultatoj troviĝitaj en Bratislavo. Ĝi estis fondita en 1919, abrupte post kiam la kreo de [[Ĉeĥoslovakio]]. Ĝi estas nomita honore al [[Johano Amoso Komenio]], 17a-jarcento [[Ĉeĥoj|ĉeĥa]] instruisto kaj [[Filozofio|filozofo]]. === Teatroj === [[Dosiero:Slovak National Theater - Bratislava.jpg|eta|[[Slovaka nacia teatro]] - [[opero]]]] En Bratislavo havas sidejon [[Slovaka nacia teatro]], kiu ĝis la jaro [[2007]] havas sidejon en kelke da konstruaĵoj, precipe [[Opero de Slovaka nacia teatro|Opero]] kaj [[Baleto de Slovaka nacia teatro|Baleto]]. Sub ties agado apartenas ankaŭ [[Teatro de Pavol Országh Hviezdoslav]] kaj [[Malgranda scenejo de Slovaka nacia teatro|Malgranda scenejo]] - [[Dramejo de Slovaka nacia teatro|Dramejo]]. Ekde [[aprilo de 2007]] ĝi havas sidejon en nov-konstruaĵo apud Danubo proksime de nova moderna urba kvartalo [[Eurovea]], kiu estas konstruata. Ĉi tie havas sidejon ankaŭ konsilantaro de plimalgrandaj kaj alternativaj teatroj, ekz. [[A4 - la nula spaco]], [[Bratislava marioneta teatro]], [[Bratislava teatro de danco]], [[Teatro a.ha]], [[Teatro Astorka Korzo '90]], [[Teatro Aréna]], [[Teatro F7]], [[Teatro Ívery - studenta teatro]], [[Teatro Kaplnka]], [[Teatro Ludus]], [[GUnaGU]], [[Teatro Nová scéna]], [[Radošinské naiva teatro]], [[Štúdio L&S]], [[Tanečné teatro Bralen]], [[Teátro Wustenrot]] kaj [[Teatro West|West]]. === Muzeoj === [[Dosiero:Muzeum_dopravy.jpg|dekstra|eta|Muzeo de transporto en Bratislavo]] Bratislavo estas sidejo de [[Slovaka nacia muzeo]] ([http://www.snm.sk/]), kiu troviĝas sur [[Kajo de Vajanský]] proksime de persona haveno. Al la historio de Bratislavo estas celita [[Urba muzeo en Bratislavo]], fondita en [[1868]] ([http://www.muzeumbratislava.sk/]). Apud ĉeffervojstacio inter Štefánikova-, Pražská- kaj Šancová-stratoj estas ''Muzeo de trafiko''. Interesaĵo estas ''Muzeo de horloĝoj'' en Domo ĉe bona paŝtisto en Židovská-strato kontraŭ Katedralo de sankta Marteno, ''Muzeo de armiloj'' en Michalská-pordego kaj ''Farmaceutika muzeo'' tuj apude en Michalská-strato. En ŝipo Kriváň sur la flanko de Petržalka estas ekspozicio de ''Ŝipa muzeo'' proksime de restoracio ''Au Café''. Inter pluaj muzeoj apartenas ''Muzeo de [[Jan Jesenský]]'' kaj ''Muzeo de [[Milan Dobeš]]''. Por juda komunumo estas eksterordinare grava ''Muzeo de juda kulturo'' en Židovská-strato kaj ''Maŭzoleo de [[Chatam Sófer]]''. En la urba parto [[Čunovo]] sur danuba digo senpere proksime de la ŝtatlimo kun Aŭstrio kaj Hungario estas nova ''Muzeo de moderna arto''. Pri la komponisto [[Johann Nepomuk Hummel]], filo de la urbo, ekzistas muzeo en la [[Hummel-domo (Bratislavo)|Hummel-domo]]. === Scienco === Bratislavo estas unu el malmultaj eŭropaj metropoloj, kiu ne havas astronomian [[observatorio]]n nek [[planetario]]n. Ĝi havas por tio eĉ tre bonajn kondiĉojn, ĉar ĝi troviĝas sur montarpiedo de Malgrandaj Karpatoj, kio estas loko tre konvena por konstruado de observatorio, kiu povus kontribui al popularigo de astronomio en tiu ĉi urbo kaj la ĉirkaŭaĵo. Simile tio estas kun planetario, kio estas hodiaŭ preskaŭ norma parto de ĉiu moderna kaj kultura urbo. Unusola ekipaĵo, kiu servas por bezonoj de astronomoj-amatoroj el Bratislavo kaj la ĉirkaŭaĵo estas astronomia sektoro de PKO, kie okazas astronomiaj prelegoj kaj observadoj de la nokta firmamento. La plej [[Observatorio de Modra|proksima astronomia observejo]] apud Bratislavo troviĝas en [[Modra]] (30 km de Bratislavo) kaj planetario nur en [[Hlohovec]] (70 km de Bratislavo). === Muziko === * [[Bratislavaj muzikaj solenoj]] - [[festivalo]] de serioza [[muziko]] * [[Bratislavaj ĵazaj tagoj]] - internacia [[ĵazo|ĵaza]] festivalo kun tradicie kvalita roligo * Bratislavo estas sidejo de [[Slovaka filharmonio]] === Kinejoj === [[Dosiero:Polus.jpg|dekstra|eta|Aĉetcentrejo Polus City Center]] [[Dosiero:Aupark2.jpg|dekstra|eta|Aĉetcentrejo Aupark - Bratislava Shopping Center]] La plej vizitataj estas premieraj kinejoj kun pluraj kinoĉambregoj en grandaj aĉetcentrejoj [[Istropolis Cinema Center]] en [[Polus City Center]] en Vajnorská-strato kaj multikinejo [[Palace Cinemas]] en la centrejo [[Aupark]] en Einstein-strato. En la aĉetcentrejo [[Avion Shopping Park]] estis je dispozicio [[Orange Imax]], unusola 3D kinejo en Slovakio. Inter pluaj konataj kinejoj apartenas kinejoj Hviezda, Tatra, FK Charlie centrejo, FK Mladosť, Kino Cafe kaj aliaj. Programon de la bratislavaj kinejoj eblas trovi ekzemple en [http://www.kinoserver.sk/programKin.asp?mesto=Bratislava http://www.kinoserver.sk/]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. === Konstruaĵoj === ==== Memorigaĵoj ==== Bratislavo havas multnombrajn memorigaĵojn. Sur Ĉefa placo troviĝas [[fontano]] kun statuo de reĝo [[Maksimiliano la 2-a]], (li donis konstrui ĝin post sia kronado en Bratislavo en la jaro [[1563]], sekve de manko de akvo en la centrejo de la urbo, kiu montriĝis kiel problemo dum estingiĝado de incendio, eksplodinta dum la kronado; ĝi estis finita en la jaro [[1572]]. Ofte, sed malĝuste, ĝi estadas nomata ankaŭ ''Fontano de Roland''.) kaj [[Malnova urbodomo (Bratislavo)|Malnova urbodomo]]. Temas pri la plej malnova urbodomo en Slovakio, en kiu hodiaŭ troviĝas Urba muzeo. Tra ties interna kortego ni povas veni en pluan placon, en kiu situas [[Primasa palaco (Bratislavo)]], laŭ kiu la placo antaŭ ĝi estas nomita. La palaco estis devene sidejo de [[Esztergom|esztergoma]] ĉefepiskopo. En la jaro [[1805]] estis en Spegula ĉambrego de la palaco subskribita la t.n. [[bratislava paco (1805)|bratislava paco]] kaj hodiaŭ la ĉambrego servas kiel reprezentiga ĉambro, en kiu eblas admiri kolektaron de anglaj [[gobelino]]j. En ''Placo de Hviezdoslav'' ni povas admiri konstruaĵon de [[Slovaka nacia teatro]], en kiu nuntempe okazas [[opero|operaj]] kaj [[baleto|baletaj]] spektakloj. La konstruaĵo estis konstruita laŭ modelo de pariza teatro. En mallarĝaj urbaj stratoj ni povas ankoraŭ hodiaŭ ĝui atmosferon de la malnova Bratislavo. Ĝuste tra ili eblas veni ĝis la dominaĵo de ĉefurbo - ĝis [[Bratislava burgo]]. La burgo servas dum la tutaj jarcentoj kiel reĝa kaj komunuma sidejo, hodiaŭ havas en ĝi sidejon [[Nacia muzeo]]. [[Dosiero:Upside down Pyramid, Bratislava 03.jpg|dekstra|eta|[[Konstruaĵo de Slovaka Radio]]]] * [[Academia Istropolitana]] * [[Bratislava burgo|Burgo]] * [[Devína burgo]] * [[Palaco de Erdődy]] * [[Palaco de Grassalkovich]] - Prezidenta palaco * [[Somera ĉefepiskopa palaco]] * [[Michala-pordego]] * [[Palaco de Mirbach]] * [[Palaco de Leopold de Pauli]] * [[Primasa palaco (Bratislavo)]] * [[Slovaka nacia teatro]] * [[Slovaka filharmonio]] * [[Slovaka nacia galerio]] * [[Malnova urbodomo (Bratislavo)|Malnova urbodomo]] * [[Maŭzoleo de Chatam Sófer]] * [[Konstruaĵo de Slovaka Radio]] - ĝi havas formon de inversita [[piramido]] * [[Palaco de Zichy]] * [[Televidturo sur Kamzík]] ==== Preĝejoj ==== [[Dosiero:Ato bratislava nightshot of martin cathedral.jpg|maldekstra|eta|[[Konkatedralo de sankta Marteno]]]] [[Dosiero:Blue Church, Bratislava 01.jpg|dekstra|eta|Bratislava Blua preĝejeto]] Inter la plej malnovaj preĝejoj de la urbo apartenas [[Franciskana preĝejo kaj monaĥejo]]. Sed la plej signifa estas [[Katedralo de Marteno de Tours (Bratislavo)]], eksa kronadtemplo de reĝoj de [[Hungara reĝlando]], [[Katedralo de Sankta Kruco (Bratislavo)]] kaj [[Katedralo de Trinitaroj (Bratislavo)]]. Post la jaro [[1989]] estis en Bratislavo, ĉefe en ties periferioj konstruitaj pluraj novaj preĝejoj. Inter gravaj preĝejoj apartenas ankaŭ [[Preĝejo kaj monaĥejo de klarisinoj]], [[Kapeleto de sankta Katarino]], [[Kapeleto de La korpo de Kristo]] kaj [[Blua preĝejo (Bratislavo)]] konata ankaŭ ''Preĝejo de Elizabeto de Hungario''. ==== Pontoj ==== [[Dosiero:Ba_most_snp.jpg|maldekstra|eta|Detalo de porta piliero de ''Nova ponto'']] [[Dosiero:Bratislava New Bridge.jpg|dekstra|eta|Nova ponto kun restoracio "UFO", vido el la maldekstra bordo de [[Danubo]]]] [[Dosiero:Brücken in Bratislava.JPG|dekstra|eta|[[Ponto Apollo (Bratislavo)|Ponto Apollo]], Malnova ponto kaj Havena ponto]] En Bratislavo troviĝas 5 [[ponto]]j, kiuj kunigas la maldekstran bordon de Danubo, do [[Malnova urbo (Bratislavo)|Malnovan urbon]], [[Ružinov]]-on kaj la ceterajn partojn de Bratislavo kun la dekstra bordo, kie troviĝas la plej loĝigita urba kvartalo [[Petržalka]]. Kiel la unua estis konstruita [[Malnova ponto (Bratislavo)|Malnova ponto]] en la jaro [[1890]] kaj en la jaro [[1945]] ĝi estis rekonstruita. Oni planas ties denovan rekonstruon kaj ties uzon por transpontigo de Malnova urbo kun Petržalka per moderna rapida tramo, dum kio estus el ĝi eliminita aŭtomobila transporto. La dominaĵo de Bratislavo kaj unu el la plej grandaj atrakcioj estas precipe [[Nova ponto (Bratislavo)|Nova ponto]] donita en trafikon en la jaro [[1972]], en kiu troviĝas en alteco 85 metroj restoracio nomita "[[NIFO|UFO]]" (en la pasinteco "Bystrica") kun elrigardeja teraso. Pro siaj parametroj Nova ponto apartenas inter la mondaj unikaĵoj, tio estas la sepa plej granda pendanta pondo en la mondo kaj en la jaro [[2001]] ĝi estis elektita kiel konstruaĵo de la jarcento en Slovakio. [[Havena ponto]] konstruita en la jaro [[1985]] estas la plej uzema rilate al kapacito en Bratislavo, ĉiutage veturas trans ĝi preskaŭ 40 % de ĉiuj aŭtomobiloj el ĉiuj kvin pontoj. Tio estas aŭtostrada ponto kaj parto de [[aŭtostrado]] D1, kiu kunigas Bratislavon kun [[Považská Bystrica]] kaj [[Žilina (Žilina)|Žilina]]. [[Ponto Lafranconi]] konstruita en la jaro [[1992]] estas ankaŭ aŭtostrada ponto kuniganta la aŭtostradon D1 kaj D2 kaj la unua betonponto en Bratislavo. La plej nova ponto en Bratislavo estas [[Ponto Apollo (Bratislavo)|Ponto Apollo]], donita en uzadon en la jaro 2005. Tiu ĉi ponto estas ankaŭ monda unikaĵo, ĉar dum tio estas la plej granda ponto en la mondo, kies konstrukto estis konstruita sur bordo kaj sekve turnita al sia firma loko sur la alia bordo de Danubo helpe de sistemo de kunigitaj ŝipoj. En la jaro [[2006]] tiu ĉi ponto ricevis mondan prestiĝan aprezon [[OPAL Awards 2006]]. Ekspertistoj aprezis pri la konstruo de la ponto trans Danubo la modernan teknologion, novigon kaj alporton por evoluo de la transporto en Bratislavo. ==== Monumentoj ==== [[Dosiero:Bratislava - Kriegerdenkmal Slavin.JPG|maldekstra|eta|Slavín]] La plej konata [[monumento]] estas [[Slavín]], unusola funkcia soldata tombejo en Bratislavo, kiu estis konstruita en la jaroj [[1957]]-[[1960]] kaj senvualigita okaze de la 15-a datreveno de la liberigo de la urbo fare de [[Ruĝa Armeo]] en la jaro [[1960]]. Slavín estas elserĉata loko de turistoj precipe pro kvalita vido al preskaŭ la tuta urbo. ==== Altec-konstruaĵoj ==== [[Dosiero:Bratislava Central Bank3.jpg|dekstra|eta|[[centra banko de Slovakio]]]] [[Dosiero:Tower115.jpg|dekstra|eta|[[Tower 115]]]] [[Dosiero:Bratislava-32.jpg|dekstra|eta|Altec-konstruaĵoj en Bratislavo]] La unua altec-konstruaĵo en Slovakio estis la t.n. [[Manderlák]] konstruita ankoraŭ antaŭ la Dua Mondmilito kaj tio estis la plej alta konstruaĵo de [[Ĉeĥoslovakio]] en [[intermilita periodo]]. En Bratislavo troviĝas plimulto de altec-konstruaĵoj aŭ [[nubskrapulo]]j en Slovakio, el kiu granda parto estis konstruita jam antaŭ la jaro [[1989]]. La plej alta konstruaĵo en Bratislavo kaj ankaŭ en Slovakio estas nuntempe konstruaĵo [[Tower 115]] kun alteco 115 metroj en Pribinová-strato proporcie proksime de la historia centrejo de urbo. Ĝi troviĝas en regiono, kie oni planas konstruadon de pluaj similaj altec-konstruaĵoj. La plej alta konstruaĵo konstruita antaŭ la jaro [[1989]] estas konstruaĵo de [[Slovaka televido]] en [[Mlynská dolina]] kun la alteco 108 metroj. Siatempe tio estis la plej alta konstruaĵo en [[Ĉeĥoslovakio]]. La plej alta konstruaĵo antaŭ la jaro 1989 en la centrejo de urbo estis ''Presscentrum'', pli poste alinomita je ''Pressburgcentrum'' kun la alteco 104 m, kiu estis post rekonstruo alinomita je [[Tower 115]]. La plej alta konstruaĵo en Bratislavo nuntempe estas ''Tower 115'' kun la suma alteco de 115 metroj inkluzive de anteno (antaŭ la rekonstruo 104 m), sekvas [[Nacia banko de Slovakio (konstruaĵo)|Nacia banko de Slovakio]] (111 m), [[Slovaka televido]] (108 m) kaj konstruaĵo de Ĝenerala konta banko ({{fremdlingve|sk|''Všeobecná úverová banka''}}). Bratislavo nuntempe travivas fortan konstruan evoluon, ĉi tie okazas rapida kaj intensa konstruado de novaj altec-konstruaĵoj. Tiu ĉi agado ofte renkontiĝas kun rezisto de konservistoj de historiaĵoj, kiuj fakte estas kontraŭ la konstruado de altec-konstruaĵoj en pli vasta centrejo. Lastfoje tio montriĝis dum intenco de konstruado de la 34-etaĝa loĝiga konstruaĵo en Šancová-strato, dum kio la konstruaĵo devene devis havi nur 8 etaĝojn. Fine estis permesitaj 22 etaĝoj. Oni konstruas la altec-konstruaĵojn ofte proksime de grandaj aĉetcentrejoj kiel ekzemple [[Polus City Center]] aŭ [[Aupark]]. Apud Polus City estis konstruitaj 2 altec-konstruaĵoj, la 19-etaĝa [[Millenium Tower I]] kaj la 21-etaĝa [[Millenium Tower II]] kaj en proksima tempo oni kalkulas je konstruado de [[Millenium Tower III]]. Tiu ĉi loko estas proporcie proksime de la altec-konstruaĵo konstruita antaŭ la jaro [[1989]] kun nomo [[Stelo (Konstruaĵo)|Stelo]] (popole ''Kukurica'' – ''Maizo''), kiu servas kiel loĝiga ekipaĵo de la armeo. Apud aĉetcentrejo [[Aupark]] komence de la jaro [[2006]] oni komencis konstrui [[Aupark Tower]], kiu devas esti alta 96 metroj. Ankaŭ ĉi tie oni disputis pri la alteco de konstruaĵo kaj fine oni kontentiĝis kun 22 etaĝoj. Aupark Tower troviĝas 10 metroj sudokcidente de Aupark proksime de la dekstra flanko de [[Nova ponto]]. Ĝenerale ĝis antaŭ nelonga tempo la konstruado de la altec-konstruaĵoj en Bratislavo havis nenian koncepton, la konstruado de dominaĵoj okazis en pluraj urbaj partoj proporcie nekoncepte kaj ĥaose, dum kio novaj konstruaĵoj ofte ne respektis la ekzistantan domkonstruadon kaj rilatojn kun la ĉirkaŭaĵo kaj ofte ili estis konstruitaj memstare. Tiu ĉi stato estas iom post iom ŝanĝiĝanta, dum kio en la estonteco la altec-konstruaĵoj estus konstruotaj en regionoj por tio destinitaj kaj ankaŭ ili ne estus situigotaj memstare, sed ili devus esti formontaj la unuigitan kvartalon. Ekzemplo de tiu ĉi planata moderna kvartalo estas ankaŭ projekto proksime de nova kvartalo [[Eurovea]] apud danuba kajo, kiu kalkulas eĉ kun duopo de 135 metrojn altaj plurfunkciaj konstruaĵoj apud la ekzistanta altec-konstruaĵo [[Tower 115]]. Tiuj ĉi konstruaĵoj pase similigos la neniigitajn "ĝemelojn" en [[Novjorko]] - [[World Trade Center]]. Nomo de la projekto estas [[Panorama City]] kaj printempe de la jaro [[2007]] la konstruado estas komencita. ==== Novaj kvartaloj ==== En Bratislavo okazas konstruado de pluraj novaj modernaj kvartaloj, precipe sur la danuba [[kajo]] kaj en ties ĉirkaŭaĵo. Apud ''Parko de kulturo kaj ripozo'' (''PKR'') estas konstruata kvartalo [[River Park]], kiu estas daŭrigo de la historia cetrejo direkte al PKR kaj ĝi devas enhavi interesan kaj modernan arkitekturon kaj kvanton de nova verdaĵo. La irlanda kompanio [[Ballymore Properties]] komencis en la jaro 2006 sur la danuba kajo konstrui novan modernan kvartalon kun nomo [[Eurovea]], kiu devas esti finita en la jaro [[2009]] kaj ĝi devas enhavi komercajn kaj amuzigajn spacojn, 5-stelan [[hotelo]]n, [[restoracio]]jn, [[kancelario]]jn kaj luksajn loĝejojn. === Parkoj === [[Dosiero:Sad janka krala 2.jpg|eta|{{centre|parko [[Janko Kráľ]] en Petržalka}}]] Bratislavo estas urbo eksterordinare riĉa je [[parko]]j, por kio ĝi estas dankema al sia situo sur montarpiedo de [[Malgrandaj Karpatoj]]. La plej granda parko en la urbo estas bratislava [[arbarparko]] sur apudaj montetoj de Malgrandaj Karpatoj, en kiu troviĝas kelke da turismaj centrejoj, ekzemple [[Železná studienka]] aŭ [[Koliba]], [[Montara parko]], kiu troviĝas en Malnova Urbo, estas unika pro tio, ke ĝi enhavas devenajn kreskaĵojn kaj animalojn. Sur la flanko de Petržalka troviĝas [[Parko de Janko Kráľ]], fondita en la jaroj [[1774]] ĝis [[1776]], kio estas la unua publike alirebla parko en [[Mez-Eŭropo]]. [[Zoologia ĝardeno en Bratislavo]] troviĝas en [[Mlynská dolina]]. === Edukado === [[Universitato Komenio en Bratislavo]] (slovake ''Univerzita Komenského v Bratislave''; nomita Slovaka Universitato de 1939 ĝis 1954) estas la plej granda universitato en Slovakio, kun plejparto de ties fakultatoj troviĝintaj en Bratislavo. Ĝi estis fondita en 1919, abrupte post la kreo de Ĉeĥoslovakio. Ĝi estas nomita honore al [[Johano Amoso Komenio]], 17a-jarcento ĉeĥa instruisto kaj filozofo. ==== Aliaj institucioj ==== * [[Seminario Emericanum]] (1642-1919) === Sporto === ==== Futbalo ==== * [[ŠK Slovan Bratislava]] ([http://www.slovanfutbal.com oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090323061751/http://slovanfutbal.com/ |date=2009-03-23 }}) * [[FC Artmedia Bratislava]] ([http://www.fcartmedia.sk/ oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203033513/http://www.fcartmedia.sk/ |date=2006-02-03 }}) * [[FK Inter Bratislava]] ([http://www.askinter.sk/futbal/index.php3 oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070823201840/http://www.askinter.sk/futbal/index.php3 |date=2007-08-23 }}) ==== Glacihokeo ==== * [[HC Slovan Bratislava]] - majstro de Ĉeĥoslovakio kaj plurfoja majstro de Slovakio [[Dosiero:Stairs at Bratislava castle hill.jpg|eta|{{centre|ŝtupoj apud Bratislava burgo}}]] [[Dosiero:Bratislava-vlacik.JPG|dekstra|eta|{{centre|trajneto ''Preŝporaĉik''}}]] === Amuzo === Bratislavo estas konata ankaŭ kiel urbo kun pulsanta nokta vivo. Granda kvanto de [[drinkejo]]j kaj [[nokta klubo|noktaj kluboj]] troviĝas precipe en la historia centro kaj la ĉirkaŭaĵo, ĉefe en Obchodná-strato, Placo de SNP, samkiel ankaŭ en la ĉirkaŭaĵoj de Ventúrska- kaj Michalská-stratoj. Eblecojn de la nokta [[amuzo]] donas ankaŭ [[Mlynská dolina]] kaj ties ĉirkaŭaĵo, kelke da konataj [[klubo]]j troviĝas rekte en akademia grundo en spacoj de studentaj hejmoj kaj geinternulejoj. Inter la studentoj estas popularaj ekzemple regulaj "oldies" [[diskoteko]]j, kiuj okazas ĉiumonate en unu el la altlernejaj kluboj, samkiel ankaŭ ĉiujaraj eksteraj agadoj en Mlynská dolina. === Regulaj solenoj === El kulturaj solenoj estas konataj [[Bratislavaj muziksolenoj]] en [[Reduta]], kiuj ĉiujare aranĝas [[Slovaka filharmonio]], kaj ankaŭ [[Bratislava filmfestivalo]]. En lastaj jaroj fariĝis tradicio [[Bratislavaj kronadsolenoj]], kiuj klopodas fidele similigi gravajn historiajn momentojn kun ĉio, kio apartenas al tio kaj levigi tiel la signifon de Bratislavo kiel kronadurbo. Sed la plej amasaj solenoj estas [[Bratislavaj silvestraj solenoj]], dum kiuj Bratislavo ŝanĝiĝas en centron de amuzo kaj pulsanta vivo, dum kio tiu ĉi soleno allogas al Bratislavo senĉese pli grandajn amasojn da homoj el la ĉirkaŭaj kaj malproksimaj regionoj. === Kulinaraj specialaĵoj === Inter la plej konataj kulinarajn specialaĵojn apartenas [[bratislavaj bulkoj]] kaj [[bratislavaj tranĉaĵoj]]. La historia centrejo de Bratislavo estas riĉa je manĝejoj, kiuj proponas specialaĵojn ne nur de la slovaka, sed ankaŭ de la monda [[kuirejo]]. Somere multe da [[restoracio]]j kaj [[kafejo]]j havas ankaŭ eksterajn sidejojn rekte en la stratoj. === Turismo === [[Dosiero:Bratislava Silvester 2006.jpg|dekstra|eta|Ĉefplaco dum Silvestraj solenoj en la jaro 2006]] En lastaj jaroj, precipe post la eniro de Slovakio en [[Eŭropa Unio|Eŭropan Union]] en la jaro [[2004]], Bratislavo alfrontas ĉiujare al kreskanta nombro de eksterlandaj turistoj. En la antaŭaj lokoj troviĝas [[britoj]], [[germanoj]], [[japanoj]], [[usonanoj]] samkiel ankaŭ [[aŭstroj]], [[poloj]], [[hispanoj]], [[italoj]] kaj [[hungaroj]] kaj [[ĉeĥoj]]. En lasta periodo komencas esti limiga faktoro kapacito de hoteloj, la manko estas rimarkebla precipe en sektoro de kvar- kaj kvinstelaj hoteloj. Precipe granda nombro de eksterlandaj vizitantoj en Bratislavo troviĝas dum ''Silvestro'' (nomo de la lasta tago de la jaro) danke al la tradiciaj silvestraj solenoj, kiuj allogas ĝis Bratislavo homojn el la tuta Eŭropo, ekzemple kelkaj [[Slovenio|slovenaj]] vojaĝagentejoj aranĝas turismajn ekskursojn precipe pro la bratislavaj silvestraj solenoj. Por la turistoj estas je dispozicio ankaŭ ekskursa veturilo kun nomo ''Preŝporaĉik'', per kiu eblas veturi rekte tra stratoj de la historia centrejo. Je dispozicio estas [[interpretado]] en diversaj lingvoj. Bratislavo por subteni la turismon uzas specialan turisman logon kaj sloganon "Little Big City" (Malgranda granda urbo), la urba koloro estas la [[ruĝa]]. En la urbo trafikas ankaŭ veturiloj de urba amastransporto kun tiu ĉi logo kaj slogano ([http://imhd.sk/ba/index.php?w=2b2f3a2132222fef252932252c2127ef1f&id=2653&idg=1&gi=20&gn=20&gs=e&gsd=&ghp=bratislava&ghg=1 vidu]), dum kio ties nombro kreskas, post iom da tempo ĉiuj veturiloj de urba amastransporto devus havi tiun ĉi reklaman kolorigon. == Ekonomio == Bratislava regiono estas la plej prospera slovaka regiono kaj enkadre de novaj landoj de [[Eŭropa Unio]] tio estas la dua urbo (post [[Prago]]) en vico laŭ [[MEP]] je loĝanto, kie ĝi atingas pli ol 129,30 % da mezproksimo de Eŭropa Unio sen [[Bulgario]] kaj [[Rumanio]] (2004 Eurostat). Ĉi tie estas tradicie la malplej alta [[senlaboreco]] en Slovakio kaj multe da loĝantoj el aliaj regionoj de Slovakio vojaĝas ĉi tien pro laboro. === Gravaj firmaoj === En Bratislavo havas sidejon kvanto de gravaj firmaoj, ekzemple telefonaj operatoroj [[T-Mobile (Slovakio)|T-Mobile]] kaj [[Orange]], softvaraj kompanioj, samkiel aŭtomobila firmao [[Volkswagen]]. Multe da gravaj firmaoj havas sidejon en komercaj centrejoj, kies konstruado senĉese okazas. Inter la plej konataj apartenas ekzemple [[Bratislava Business Center V]] kaj [[Apollo Business Center]], kiuj troviĝas en la urba parto [[Ružinov]]. == Transporto == === Ŝosea transporto === [[Dosiero:Blava 2007-3-28-18.jpg|maldekstra|eta|{{centre|[[Tramtransporto en Bratislavo|Bratislava tramo]] Tatra K2S}}]] [[Dosiero:DUOBUS Bratislava.JPG|maldekstra|eta|{{centre|[[Trolebusa transporto en Bratislavo|Trolebuso]] Škoda 25 Tr}}]] [[Dosiero:Bratislava airport.jpg|maldekstra|eta|{{centre|Vido al la flughaveno Milan Rastislav Štefánik el [[aviadilo]]}}]] [[Dosiero:2017-06-05 AT Wien 02 Leopoldstadt & Wien 03 Landstraße, Donaukanal, Verbindungsbahnbrücke, Franzensbrücke, Twin City Liner 30000112 (50510531022).jpg|maldekstra|eta|{{centre|''Twin City Liner''}}]] Bratislavo estas alligita per [[aŭtostrado]] [[D1]], kiu kunigas ĝin kun urboj [[Trnava]], [[Piešťany]], [[Nové Mesto nad Váhom]], [[Trenčín]] kaj [[Považská Bystrica]]. Oni preparas alligon de urboj [[Žilina (Žilina)|Žilina]], [[Ružomberok]], [[Liptovský Mikuláš]] ĝis [[Prešov]] kaj [[Košice (Košice)|Košice]] al la ŝtatlimo kun Ukrainio. Oni planas ties plilongigon ĝis [[Vieno]]. Kun [[Ĉeĥio]] kaj [[Hungario]] kunigas ĝin aŭtostrado D2, kiu kondukas el [[Prago]] tra limtransirejo [[Brodské]], [[Kúty]], [[Malacky]] ĝis limtransirejo [[Čunovo]] ĝis Hungario. Ĉi tie troviĝas ankaŭ [[Tunelo Sitiny]] kondukanta inter Mlynská dolina kaj Lamač. Ĝi estas parto de la aŭtostrado [[D2]] kaj por transporto ĝi estos malfermita fine de [[junio de 2007]]. === Fervoja transporto === En Bratislavo troviĝas kelke da {{J|fervoja stacidomo}}, kiuj sekurigas fervojan kunigon kun la tuta [[Slovakio]]. La ĉefa fervojstacio troviĝas en rando de Malnova Urbo proksime de Šancová-strato. Krom la interŝtata transporto eblas eluzi la [[trajno]]jn ankaŭ por vojaĝo en [[Ĉeĥio|Ĉeĥan respublikon]] (al Prago oni povas plej rapide veturi per [[Elektra trajnkompleto 680]]), [[Hungario]]n, [[Aŭstrio]]n, eventuale rektajn vagonojn ĝis [[Pollando]], [[Belorusio]] kaj [[Rusio]]. La dua plej grava stacio estas stacio Bratislavo - Petržalka, kiu estas uzata precipe por trajnoj ĝis [[Vieno]]. Krom la ĉefa linio Bratislavo - Vieno ĉi tie haltas ankaŭ trajnoj de InterCity en vojdirekto Košice - Vieno kaj trajnoj ĝis Hungario. Sed la stacio ne markis tian evoluon, kian oni supozis kaj tiel plimulto da kajoj malkreskas. Ŝanĝo povus okazi post ekfunkciigo de trafiko en eŭropa koridoro [[LGV Est]] (Bratislavo - [[Parizo]]). Grava stacio estas ankaŭ Bratislavo - Vinohrady. Pluaj fervojaj stacidomoj troviĝas ankaŭ en periferioj, ekzemple en Rača, Nova Urbo, Čunovo, Devínska Nová Ves, Lamač ks. Oni planas en estonteco konstrui kelke da novaj haltejoj, kiuj sekurigas pli grandan eblecon de eluzo de fervoja transporto enkadre de la urbo kaj precipe post la plena ekfunkciigo de Intergra transporta sistemo de Bratislava aŭtonomia regiono (ITS BAR). La rezulto devus esti simila sistemo kiel viena S-Bahn. === Urba amastransporto === {{Ĉefartikolo|Tramtransporto en Bratislavo|Trolebusa transporto en Bratislavo}} En Bratislavo funkcias urba amastransporto, kiu sekurigas kunigon de ĉiuj partoj de Bratislavo. Ĝi estas solvita per [[aŭtobuso]]j, [[trolebuso]]j kaj [[tramo]]j, dum kio oni planas konstrui novan portan sistemon de la urba amastransporto surbaze de [[rapidfervoja tramo]], kiu uzus ankaŭ la ekzistantajn [[relo]]jn. Prioritato estas ĉefe rapida kunigo de Petržalka kun la centrejo de urbo, dum kio la fervojo de la rapidfervoja tramo kondukus tra [[Malnova ponto (Bratislavo)|Malnova ponto]], trans kiu tramoj trafikis ankoraŭ komence de la [[20-a jarcento|lasta jarcento]]. En la jaro [[1989]] en Petržalka fizike komencis (jam dum jardekoj eĉ en la oficiala teritoria plano de Petržalka enhavita) konstruado de klasika [[metroo]], sed tiu ĉi estis post [[Tenera revolucio]] haltigita. Hodiaŭ oni konsideras pri konstruado de rapida tramo anstataŭ kaj surloke de la menciita metroo. Simila tramo funkcias en multaj mondaj urboj de komparebla grandeco. Ekde la [[15-a de februaro]] ĝis la [[7-a de aprilo]] [[2006]] [[privata firmao]] CityLink trafikis en Bratislavo [[mikrobuso]]j (kun kapacito 14 personoj) seninterrompe trafikantaj en destinitaj vojdirektoj en fiksita tempo kaj haltantaj je signalo de vojaĝanto kie ajn survoje (inkluzive de la haltejoj de urba amastransporto). Sed malgraŭ malalta prezo la t.n. ''Maŝrutkoj'' ekzistis trafikante nur netutaj du monatoj. Ekzistas eĉ du internaciaj buslinioj: unu al [[Hainburg ĉe Danubo]] (linio numero 901) kaj unu al [[Rajka]] (linio numero 801).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://imhd.zoznam.sk/ba/index.php?w=3933213234ef2f302523ea |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110824000048/http://imhd.zoznam.sk/ba/index.php?w=3933213234ef2f302523ea |arkivdato=2011-08-24 }}</ref> === Aviadila transporto === En Bratislavo troviĝas la plej granda [[flughaveno]] en Slovakio - la flughaveno [[Milan Rastislav Štefánik]]. El tiu ĉi flughaveno oni nuntempe regule flugas ĝis dekoj de destinitaj lokoj, dum kio nombro de vojaĝantoj kreskas, ĉar la flughaveno estas malpli kosta kaj tial utiligas ĝin ankaŭ vojaĝantoj el la najbara [[Aŭstrio]]. Male, multaj vojaĝantoj el Bratislavo kaj la ĉirkaŭaĵo utiligas (precipe dum nepriservado de destinita loko el Bratislava flughaveno) proksiman internacian flughavenon ''[[Schwechat]]'' apud [[Vieno]]. [[Dosiero:Rotterdam-Constanta waterway.svg|lang=eo|eta|400ra|dekstra|{{centre|ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de [[Roterdamo]] tra Bratislavo ĝis [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]], de la [[Norda Maro|Norda]] al la [[Nigra Maro]] – tra la [[Rejno]], Majno, la [[Majno-Danubo-Kanalo]], la [[Danubo]] kaj la [[Kanalo Danubo-Nigra Maro]]}}]] === Ŝipa transporto === Bratislavo troviĝas sur signifa danuba direkto inter [[Vieno]] kaj [[Budapeŝto]]. La plej grava destinita loko dum persona [[ŝipo|ŝipa]] transporto el Bratislavo estas Vieno, la plej grava ŝipa linio estas ''Twin City Liner'' "ĝemelurba linia servo", kiu funkcias ekde la [[1-a de junio]] [[2006]] ĝuste inter tiuj ĉi du [[metropolo]]j. La veturo per tiu ĉi linio ne daŭras pli longe ol 90 minutoj. Krom tio ekzistas kvanto de aliaj ŝipaj linioj, inter la plej popularaj apartenas linio el Bratislavo al [[Devín]]. La [[haveno de Bratislavo]] havas tre gravan signifon por la ekonomio de Slovakio, kiel ĉefa internacia haveno. Ĝi konsistas el du partoj: ŝarĝohaveno kaj pasaĝera haveno. La konstruado komenciĝis en 1897. Multaj historiaj objektoj ĝis nun konserviĝis en la haveno kaj estas protektataj kiel monumentoj de kulturo. Atentindas ke ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de Bratislavo al [[Roterdamo]], la [[Norda Maro]] kaj la [[Atlantiko]] unuflanke kaj al [[Konstanco (Rumanio)|Konstanco]] en [[Rumanio]] al la [[Nigra Maro]] kaj la orienta [[Mediteraneo]] aliflanke. Tiun vojon uzas unuavice [[kargoŝipo]]j, sed ĝi same tauĝas pri [[krozoŝipo (pasaĝera)|riveraj pasaĝeraj krozoŝipoj]]. == Homoj rilataj al Bratislavo (elekto) == {{Ĉefartikolo|Listo de naskiĝintoj kaj mortintoj en Pressburg, Pozsony kaj Bratislavo}} * [[Alexander Dubček]], slovaka politikisto * [[Elemér Balogh]], hungara kalvinana episkopo * Ernő Dohnányi, hungara-usona muzikisto * [[Gyula Bártfay]], hungara-slovaka skulptisto * [[Hugo Portisch]], ĵurnalisto * [[Ján Čarnogurský]], advokato kaj politikisto * [[János Fadrusz]], hungara skulptisto * [[Johann Nepomuk Hummel]], germana komponisto * [[Jozefo Karolo Habsburg]], aŭstra generalo, * [[József Batthyány]], hungara kardinalo * [[László Erkel]], hungara dirigento * [[Petar Pejačević]], kroata-hungara ministro * [[Peter E. Rompf]], komponisto * [[Péter Pázmány]], hungara ĉefepiskopo * [[Philipp Lenard]], portinto de [[Nobel-premio pri fiziko]] (1862-1947) * [[Teréz Brunszvik]], hungara grafino, fondinto de la unuaj infanĝardenoj en Hungario * [[Vladimír Jukl]], teologo == Honora civitaneco == * D-ro [[Helmut Zilk]], urbestro de [[Vieno]], donita la [[4-an de septembro]] [[1990]] * [[Ján Chryzostom kardinalo Korec]], sideja episkopo de [[Nitra]], donita la [[26-an de majo]] [[1994]] * [[Ladislav Chudík]], aktoro, donita la [[26-an de majo]] [[1994]] * profesoro [[MUDr.]] [[Karol Virsík]], [[Dr.Sc.]], kuracisto, donita la [[28-an de septembro]] [[1995]] * [[Edita Gruberová]], sopranistino, donita la [[24-an de septembro]] [[1997]] == [[Ĝemelurboj]] == * {{AUT}}: [[Vieno]] - La oficiala partnereco estis subskribita la [[3-an de majo]] [[1993]] kaj renovigita la [[2-an de majo]] [[2003]]. La kunlaborado kun urbo Vieno okazas pere de projektoj de translima kunlaborado ([[Phare]], [[Interreg IIIA]]), samkiel ankaŭ en du-flanka kaj plur-flanka niveloj de ([[CENTROPE]], [[JORDES|JORDES+]]). La urboj kunlaboras sur kampo de transporto, trafika infrastrukturo, inkluzive de aŭtostrada alligo, de ambaŭ flughavenoj kaj utiligado de rivero Danubo samkiel ankaŭ ŝipa vojaĝado precipe helpe de projekto [[Twin City]]. * {{POL}}: [[Krakovo]] - Oficiale la partnereco estis subskribita la [[13-an de majo]] [[1987]] kaj renovigita la [[22-an de oktobro]] [[2003]]. * {{SVN}}: [[Ljubljana]] - La oficiala partnereco estis subskribita la [[4-an de marto]] [[1967]] kaj renovigita la [[22-an de septembro]] [[2002]]. * {{DEU}}: [[Ulm]] - La partnereco kun tiu ĉi urbo oficiale daŭras ekde la [[13-a de junio]] [[2003]]. * {{ITA}}: [[Perugia]] - Urbo en la itala provinco [[Umbria]] estas historie la plej malnova partnera urbo de Bratislavo. La interkonsento estis subskribita en junio de [[1962]]. La kunlaborado okazas precipe en tereno de kultura interŝanĝo, lerigado<!-- klerigado? lernigado? --> kaj lernejaferoj. * {{CZE}}: [[Prago]] * {{RUS}}: [[Saratov]] * {{UKR}}: [[Kievo]] * {{FIN}}: [[Turku]] * {{USA}}: [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]] * {{NDL}}: [[Roterdamo]] == Pilgrimlokoj == * kronada ĉefpreĝejo * apud [[golgoto]] (la hungaroj nomumis ĝin Mélyút) * Blumental (hungare Virágvölgy) == Panoramoj == {{Granda dosiero|Bratislava Panorama 01.jpg|1000px|Panoramo de Bratislavo kaj la rivero Danubo el Bratislava burgo}} {{Granda dosiero|BA-Pano-Ondro.jpg|1000px|Panoramo de Bratislavo el Kajo de Tyrš}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Peter Salner: ''Premeny Bratislavy 1939-1993''. Bratislava, Veda [[1998]]. * Peter Salner a kol.: ''Taká bola Bratislava''. Bratislava, Veda [[1991]]. == Vidu ankaŭ == * [[Pavol Országh Hviezdoslav]] * [[Milan Rastislav Štefánik]] * [[Jura Akademio (Pozsony)]] * [[Loka tramvojo Vieno - Bratislavo]] * [[Otýlie Vranská]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=bratislav}} === Fotoj === * [http://www.ron-del.net/ Ampleksa fotogalerio pri Bratislavo - miloj da fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161220212746/http://www.ron-del.net/ |date=2016-12-20 }} * [http://bratislavafoto.blogspot.com/ Bratislavo - fotoblogo] Interesaj fotografioj pri Bratislavo * [http://www.earthinpictures.com/sk/svet/slovensko/bratislava Fotogalerio pri Bratislavo inkluzive de priskriboj]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Videoj === * [http://www.bratislava.sk/video.asp Video el Bratislavo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070827023539/http://www.bratislava.sk/video.asp |date=2007-08-27 }} === Aliaj ligiloj === * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} * [http://www.bratislava.sk/ Oficiala paĝaro de urbo Bratislavo] * [http://www.imhd.sk/ Urba amastransporto en Bratislavo] * [http://www.inzine.sk/article.asp?art=9775 Interesa artikolo pri Bratislavo, la 1-a parto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927194419/http://www.inzine.sk/article.asp?art=9775 |date=2007-09-27 }} * [http://www.inzine.sk/article.asp?art=9806 Interesa artikolo pri Bratislavo, la 2-a parto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927194656/http://www.inzine.sk/article.asp?art=9806 |date=2007-09-27 }} * [http://www.kamnapivo.sk/pivodb/9/ Gvidanto tra bratislavaj entreprenoj] * [http://www.bratislava-info.net/ Bratislava Accommodation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070817090139/http://www.bratislava-info.net/ |date=2007-08-17 }} * [http://guri.sk/live Webkamerao Bratislava, Račianske mýto] * [http://www.bratislavacity.sk Neoficiala gvidanto - Bratislavo] * [http://www.bratislavahotels.sk Loĝigo en Bratislavo - fotoj, komentarioj de gastoj] * [http://www.bratislavaguide.com/ Bratislava Guide] == Fontoj == * [http://lexikon.katolikus.hu/P/Pozsony.html] * [http://www.bucsujaras.hu/pozsonyhidegkut/index.html] * [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/084/pc008400.html#7] {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{Municipoj de Regiono Bratislavo|Bratislavo}} {{Bibliotekoj}} {{ADLS|2007|34}} [[Kategorio:Bratislavo| ]] [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Urboj ĉe Danubo]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio]] [[Kategorio:Regiono Bratislavo]] mgybdznwb6gya5jhx1ukba4qqtuyfo8 0 22560 9353177 9351482 2026-04-16T05:41:31Z Sergio 46486 /* Resuma enhavo */ ni fosu 9353177 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Kandid, aŭ: La Optimismo | aŭtoro = Voltaire | eldonjaro = 1929 | eldonurbo = [[Lepsiko]] | eldoninto = SAT | paĝoj = 160 kun ilustraĵoj | isbn = | bildo = Candide-L'optimisme-Chap 01.jpg }} «'''Kandido, aŭ (la) Optimismo'''» ({{Lang-fr|Candide, ou l'optimisme}} ; mallonge «Kandido»<ref>Ekz-e «Kiam mi estis 15-jara kampara infano en formale katolika kulturo, mi legis la unuan fojon „'''Kandido'''“, kaj la libro konsiderinde kontribuis al mia mondrigardo» ([[Renato Corsetti]], «[[Monato (gazeto)|Monato]]» 2024:06, p. 27).</ref>) estas [[Satiro|satira]] [[novelo]], aŭ mallonga [[Filozofia fabelo|filozofia]] [[romano]] fare de [[Voltero]]. Ĝi estas konsiderata kiel lia [[ĉefverko]]. == Resuma enhavo == La romano, unue publikigita en januaro 1759 en Svislando, rakontas pri juna viro ''Kandido'', edukita de filozofo ''Pangloso'' en [[Vestfalio|Vestfalia]] kastelo laŭ doktrino ''optimisma'' (karikaturo de la [[teodiceo]] [[Lejbnico|Lejbnica]]). Poste en la rakonto okazas subita interrompo de la paca vivmaniero, kaj Kandido estas eksponita al la [[aflikto]]j de la mondo, kaj malrapide sobriĝas de la senkulpa [[kredo]]. La romano finiĝas per praktika konkludo: anstataŭ rezonadi pri «la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj», prefere «ni kultivu nian ĝardenon» (komparu kun la devizo de la frua periodo de esperantismo: «[[Ni fosu nian sulkon!]]»). La stilo de la romano estas [[Fantazio|fantazia]], kaj la intrigo moviĝas rapide de loko al loko. Ĝi estas [[pikareska romano]], kies intrigo estas konstruita en maniero simila al tiu de pli serioza [[formadromano]], kaj ĝi parodias multajn romantikajn kaj aventurajn [[kliŝo]]jn, kiuj estas priskribitaj en la romano en amara kaj seka maniero. Multaj epizodoj prezentitaj en la romano estas bazitaj sur historiaj okazaĵoj, kiel ekzemple la [[Sepjara Milito]] kaj la [[Tertremo de Lisbono]] en [[1755]], kiuj okazis kelkajn jarojn pli frue. La [[problemo de la malbono|Problemon pri la malbono]] Voltero prezentas ĉi-romane en humura kaj rekta maniero. Krom Lejbnicon kaj la filozofian [[optimismo]]n, Voltero ridindigas ankaŭ [[Eklezio]]n, [[teologio]]n, [[registaro]]jn, [[armeo]]jn kaj amason da politikaj kaj sociaj institucioj de ĉiaj specoj, eĉ [[filozofio]]n kaj [[filozofo]]jn. == Reago kaj heredo == La romano estis granda sukceso, ĝi ankaŭ kaŭzis multajn [[Polemiko|polemikojn]]. Tuj post ĝia sekreta eldono, la romano estis cenzurita kaj malpermesita de publikigo en multaj lokoj tra [[Eŭropo]], ĉar ĝi inkludis [[blasfemo]]jn, politikan instigon kaj intelektan malamikecon kaŝitan sub maldika [[vualo]] de [[naiveco]]. Sed tiu klopodoj estis senutilaj, la romano estis tuja [[furorlibro]], estis tradukita en la [[Angla lingvo|anglan]] kaj la [[Itala lingvo|italan]] ene de unu jaro, kaj restas populara kaj legata ĝis hodiaŭ. Kontraste al aliaj pli seriozaj komponaĵoj de Voltero, estas dubinde, ĉu li mem atendis, ke la komika libreto alportos al li famon dum multaj jaroj. Seriozaj literaturistoj rigardis la romanon kiel bagatelaĵon. Lanti’ diras en la Antaŭparolo de sia traduko: {{citajxo|En la ''Leteraro'' de la fama [[Friedrich Melchior Grimm|barono von Grimm]], «Kandido» estas eĉ tre severe prijuĝata, kiel oni povas vidi per jena cito: : «Verŝajne, diros sagaca kritikisto post du mil jaroj, la aŭtoro estis nur 25‑jara, kiam li verkis ''Kandido''n.<ref>Kompreneble, Grimm bone sciis, ke Voltero aĝis 65 jarojn kiam li verkis «Kandido»n.</ref> Ĝi estis lia unua provo en tiu verkmaniero. Lia gusto estis ankoraŭ juna; tial li ofte malatentas la decregulojn, kaj lia gajo degeneras en frenezon. Vidu, li aldonos, kiom lia gusto edukiĝis kaj firmiĝis poste, laŭgrade; kiom li fariĝis pli saĝa en siaj postaj verkoj!» Nia severa kritikisto plene eraris. Hodiaŭ ''Kandido'' havas multe da legantoj en la popolamaso, kaj eĉ plej eminentaj literaturistoj relegas ĝin pro plezuro kaj distro; dum tragedioj kiel ''[[Meropo (Voltaire)|Meropo ]], [[Zaïre (Voltaire)|Zairino]], [[Le Fanatisme ou Mahomet le Prophète|Mohamedo]]'', poemoj kiel ''[[La Henriade|La Henrikado]]'', historiaĵoj kiel ''La jarcento de Ludoviko la XIV'' k.a. verkoj famigintaj Volteron dum lia vivo, nun estas legataj nur de malgranda aro da profesoroj kaj fakuloj.}} La akra spriteco de la romano kaj ĝia koncepto pri la homa kondiĉo inspiris verkistojn kaj artistojn de postaj generacioj, kiuj ĝin imitis kaj evoluigis. Hodiaŭ la romano estas konsiderata la ĉefverko de Voltaire kaj laŭ iuj, parto de la literatura kanono de la [[Okcidenta civilizo|Okcidento]]. == Kritiko == La nomo ''Pangloso'', kunmeto de grekaj ''pan-'' (t.e. ''ĉio-'') kaj ''glossa'' (lingvo), Πάνγλωσσος ← πᾶν + γλῶσσα, evidente aludas [[Lejbnico]]n: la esperantistoj bone konas lin kiel pioniron de la ideo pri [[Universala lingvo]] filozofia<ref>Vd ekz-e [[E. Drezen]]: Historio de la Mondolingvo. Ekrelo: Leipzig, 1931, pp. 29–30.</ref> <ref>[[Leopold Einstein]]: Al la historio de la provoj de lingvoj tutmondaj '''ekde Lejbnico''' ĝis la nuna tempo. (Geschichte der weltsprachlichen Versuche vom Leibnitz bis auf die Gegenwart. «Bayerische Lehrer-Zeitung», № 11–12. Nürnberg, 1885.)</ref>. Cetere, tiun linion Voltero ne malvolvas. Sur la unua paĝo Pangloso estas prezentita kiel fakulo pri kosmologio (Voltero infanece tordas la vorton) — termino kreita de Volfio (lat. Volfius, germane [[Christian Wolff (filozofo)|Christian Wolff]]), pedanta disĉiplo de Lejbnico, universitata profersoro. Malgraŭ la mokoj de Voltero, la terminoj de la germanaj sciencistoj ja enradikiĝis internacie, en PIV kaj en Vikipedio troveblas kaj ''[[kosmologio]]'', kaj ''[[teodiceo]]''. La parolturnon ''kiel eble plej'' multiuj kontraŭlogike traktas kiel intensigilon plifortigantan la adjektivon aŭ adverbon al kiu ili rilatas; ekz‑e «kiel eble plej bona» ili interpretas kiel «superbonega»<ref>«… per ''kiel eble plej'' oni esprimas la plej altan gradon de superlativo» — [[Plena Analiza Gramatiko|PAG]], §88, p. 121.</ref>. Voltero simile misinterpretas la franca-Lejbnican ''{{lang|fr|le meilleur des mondes possibles}}'' (t.e. «la plej bona ''el ĉiuj eblaj'' mondoj»). Tamen por matematikisto (kia i.a. estis Lejbnico) tia parolturno havas inversan efikon: ĝi ''limigas'' la kvaliton, relativigas ĝin al la aro de ĉiuj eblaj objektoj (universoj). Laŭ Lejbnico, Dio sin devigas respekti logikon kaj siajn leĝojn, liaj kreaĵoj devas konformi al ili. Sekve Dio ne povas laŭvole krei ian ajn universon, sed nur tiusence ''eblan''. Ne kapabla krei universon ''perfektan'', li (pro sia boneco) kreis la universon kiu estas '''nur''' la plej bona el ĉiuj eblaj. Ial (eble pro nekompreno) Voltero misprezentis la penson de Lejbnico, kaj facile primokis ties karikaturon. Lejbnico ne nomis sian teodiceon ''optimismo''. Tiun vorton unue uzis (kun moka intenco) la jezuitoj en 1737<ref>{{lang|fr|Journal de Trévoux, 1737, février, p. 207.}}</ref>: ili malaprobis kaj kritikis tiun sistemon «de matematikisto kiu sin imagas teologo». La termino ne estas trafa: ne malpli ĝuste oni povus nomi la Lejbnican sistemon ''pesimismo'' (mondo pli bona ne eblas).<ref>[[Sergio Pokrovskij]]. Postparolo al «Kandido, aŭ Optimismo». La sekcio [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html#optim «Optimumigo kaj Optimismo»].</ref> En unu loko de la romano (ĉap. 6ª) Kandido tion ja ekkomprenas: «Se ĉi tie estas la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj, kiaj do estas la aliaj?». Malgraŭ sia malamo al la jezuitoj Voltero uzis la moknomon de ili inventitan. (Nuntempe «optimismo» ne plu impresas moke aŭ malaprobe, sed plie pozitive.) == En Esperanto == En Esperanto ekzistas 2 menciindaj tradukoj de la romano, kiujn laŭ la inicialoj de la tradukintoj ni signos per '''L''' ([[Eŭgeno Lanti]]) kaj '''SP''' ([[Sergio Pokrovskij]]): ; L : Volter. ''Kandid aŭ la optimismo'' / Esperanta traduko de E. Lanti. Ilustraĵoj de R. Bartelmes. Leipzig: [[SAT]], Eld. Fako, 1929. 162 p. ilustr. ; SP : Voltero. ''Kandido, aŭ Optimismo'' / Tradukis el la franca Sergio Pokrovskij; Antaŭparoloj de Sergio Pokrovskij kaj Eŭgeno Lanti; Postparolo de Sergio Pokrovskij. — Kaliningrado: Sezonoj, 2023. — 176 p. — ([https://sezonoj.ru/2023/01/ondo-108/ Literatura suplemento] al ''[[La Ondo de Esperanto]]'' por la jaro 2022). Bitlibroj laŭ la normoj [[Portebla dokumentformo|PDF]] kaj [[EPUB]]. Ambaŭ tradukojn akompanas solida antaŭparolo; '''SP''' krome enhavas «Postparolo»n de Sergio Pokrovskij, kiu prezentas detalan komparon de la du tradukoj kaj estas destinita por tiuj, kiujn interesas tradukteorio kaj interrilato de Esperanto kaj la franca lingvo. Evidentaj motivoj por la nova traduko estas korekto de tradukaj aŭ lingvaj eraroj, kaj modernigo de la lingvaĵo. Ĉar la apero de [[PV]] (unu jaron post la publikigo de '''L''' kaj cetere iniciatita ĝuste de Lanti’) kaj [[PIV]] kontribuis al pliriĉigo kaj stabiligo de la leksiko, kaj ankaŭ tio ebligis precizigi la tradukojn en '''SP'''. Tamen tiaj leksikaj eraroj en '''L''' estas relative malmultaj. La precipa diferenco inter la du tradukoj estas ŝuldata al la malsamaj tradukprincipoj. === La tradukprincipoj === Estas 2 ĉefaj tradukaj skoloj: la '''hejmiga''' kaj la '''gastiga'''. En la skolo ''hejmiga'' la fremdaĵoj de la verko laŭeble estas anstataŭigataj per la respondaj esprimiloj hejmlingvaj. La tradukanto reverkas la tekston laŭ la maniero cellingva. En la skolo ''gastiga'' la tradukanto strebas kiel eble plej proksime sentigi la apartaĵojn de la tradukata verko. La leganto kvazaŭ turistas en la lando de la verkisto. '''L''' apartenas al la skolo gastiga. Lanti’ eĉ diras en sia Antaŭparolo: {{citajxo|Mi penis konservi laŭeble la formon de la frazoj kaj okazis, ke ne ĉiam mi alprenus saman se mi verkus originale.}} Male, '''SP''' laŭas la skolon hejmigan: la multegaj francaĵoj de la originalo estas esperantigitaj laŭ la maniero internacia aŭ situacia. Ĉe tio la paradokso konsistas en tio, ke subjektive Voltero sin poziciis kiel [[kosmopolito]]; tamen fakte por li «la internacia» = «la franca de la 17ª jc». Tial li «hejmigas» la realaĵojn Germaniajn, Amerikajn, Turkiajn per francigo, kio en la moderna mondo estas bizara aŭ misgvida. Jen ekzemplo el la ĉapitro 18ª, kie temas pri utopia lando [[Eldorado]] ('''V''' markas la frazon de la Voltera originalo): <blockquote> '''V:''' {{lang|fr|Candide demanda à voir la cour de justice, le parlement; on lui dit qu'il n'y en avait point, et qu'on ne plaidait jamais.}} '''L:''' Kandid petis, ke oni montru al li la kortumon, la parlamenton; oni diris, ke da ili ne ekzistas, kaj ke oni neniam pledis. '''SP:''' Kandido petis montri al li la kortumon; oni diris, ke tia institucio ne ekzistas, samkiel juĝaj procesoj. </blockquote> Ĉi tie notindas, ke * En tiama Francio {{lang|fr|''parlement''}} neniel estis ‹parlamento› laŭ la Esperanta senco de la vorto, ĝi estis ‹supera regiona kortumo›. Por ordinara esperantisto tiu neekzisto de «parlamento» en la ideala lando Eldorado devas aperi kiel malaprobo de la reprezenta demokratio.<ref>Cetere, Voltero efektive kontraŭis reprezentan demokration, lia idealo estis klera absolutismo; tamen ĉi tie evidente temas nur pri justico.</ref>; tutcerte ne pri tio temas ĉi tie. * La franca {{lang|fr|''plaider''}} havas en la vortaro de Littré<ref name="Littre">{{lang-fr|É. Littré. Dictionnaire de la langue française. Paris, 1841}}</ref> 6 signifojn, el kiuj la ĉefa estas ‹procesi› (kaj tiusence ĝi aperas en la frazo); dum Esperanto (laŭ PV kaj la PIV-oj) heredis nur la 2-an (egalan al la angla {{lang|en|''to plead''}} ), ĉi tie nekonvenan. (Cetere, la tenso estas erara; devus esti «ke oni neniam procesas».) * Strangas ke germana junulo Kandido parolas kun eldoradanoj en la terminoj de la justico Francia. * Por pliparto da modernaj legantoj tiu arkaika franca signifo de la vorto (kiu en la norma Esperanto ne ekzistas) estas nekonata kaj misgvida. === La nomoj propraj === La 3ª frazo de ĉap. 1ª en '''L''' jene informas pri la protagonisto: {{citajxo|'''L:''' Li havis sufiĉe da juĝkapablo kun la plej simpla spirito; pro tio, mi kredas, oni nomis lin Kandid.}} Tiu frazo estas enigma por esperantisto: kial «pro tio»? Esperantigo neprigas klarigon: {{citajxo|'''SP:''' Li havis sufiĉe da juĝokapablo kaj plej simplan spiriton, laŭ la Latina signifo de sia nomo ''Kandido''.*) ─────── &#42;) La Latina vorto kaj la kunnomo {{lang|la|''Candidus''}} proprasence signifis ‹blankega›, kaj figursence ''serena, pura, sincera, honesta;'' de tiu vorto devenas la franca {{lang|fr|candide}}, kiu signifas ''malruza, senmalica, naiva;'' ĝuste tiujn signifojn aludas Voltero. — S.}} En la romano estas pluraj tiaj ''karalterizaj nomoj'' ({{lang-en|[https://www.merriam-webster.com/dictionary/charactonym charactonyms]}}, {{lang-ru|[https://obrazovaka.ru/question/govoryashhie-imena-chto-takoe-96615 говорящие имена]}}): krom la jam menciitaj ''Pangloso'' kaj ''Kandido'' aperas ekz‑e {{lang-fr|Paquette, frère Giroflée, Pococurante}}, kiujn Lanti’ simple transskribas aŭ rekte tradukas: ''Paket, frato Levkojo, Pokokurant''. en '''SP''' ili iĝas ''Floro, frato Grilo, Apatiko''. France {{lang|fr|''Paquette''}} estas nekutima nomo por germanino, kaj «Paket» tute malkonvene pensigas pri «paketo». Laŭ Littré<ref name="Littre"/>, en la 18ª jc {{lang-fr|paquette}} signifis ‹lekanto›; similsenca germana innomo povus esti [[:de:Flora (Vorname)|Flora]], Esperante ''Floro''. — {{lang|fr|''Frère Giroflée''}} kaj «frato Levkojo» estas strangaj nomoj por itala monaĥo; S. Pokrovskij vidas tie aludon al malnova infana kanteto (kaj ludo) {{lang|fr|«''Giroflé, girofla''»}} atestitan ankoraŭ en la 17ª jc; en la romano temas pri gajvivanto; internacie konata ĉeftipo de tia malsolida karaktero estas ''la grilo'' el la Ezopa fablo<ref>K. Kalocsay. La grilo kaj la formiko. «Ezopa saĝo», KOKO, 1956.</ref>; {{lang-it|grillo}} estas normala vorto itala, kaj sufiĉe kutima alnomo aŭ familinomo. Sekve la ĉapitrotitolo : 24. Pri Floro kaj frato Grilo ('''SP''') estas pli elvokiva ol «24. Pri Paket kaj frato Levkojo» ('''L'''). Klarigoj pri ĉiuj tiaj karakterizaj nomoj troveblas en la sekcio [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html#PN «La propraj nomoj»] de la Postparolo de '''SP'''. Voltero hejmigas (francigas) la nomojn de alilingvaj romanpersonoj; Lanti’ transskribas francajn adaptaĵojn, sen asimili ilin, kvazaŭ temus ne pri fantaziaj figuroj sed pri realaj homoj: mankas la fina -o kaj deklinacio. En '''SP''' ĉiuj nomoj estas plene asimilitaj kaj regule deklinaciataj. === Recenzoj=== ==== Pri la traduko fare de Lanti (1929) ==== {{Citaĵo|La malbonoj, kiujn kontraŭbatalis Voltaire, daŭras ekzisti maltoleremo, superstiĉemo, fanatikemo, kruelemo, trompemo regas ankoraŭ ĉie en la mondo" (el la Enkonduko), do la verko ne perdis la aktualecon. Stilo rimarkinda pro granda ŝparo de sufiksoj. |1934, [[Enciklopedio de Esperanto]]}} {{Citaĵo|Tiu mondkonata ĉefverko de la granda verkisto estis tre bone tradukita. Eleganta stilo, klara, flua, gracia lingvo. |1929(1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 687}} {{citaĵo|La verko de Voltaire estas sufiĉe konata en la mondo por ke ni diru multe pri ĝi. Ni nur povas noti ke la traduko estas lerte farita. La flua [[stilo]] helpas al agrabla legado de la libro.|[[Belga esperantisto]] n175 (sep 1929)}} ==== Pri la traduko fare de Sergio Pokrovskij (2022/2023) ==== {{citaĵo|''Kandido'' estas inter la plej famaj romanoj eŭropaj, do ne mirigas, ke [[Lanti]], fundamenta skurĝanto de la establitaj naciaj socioj, ĝin tradukis en la «roraj dudekaj» de la vivo de Esperanto; certe ĝia entuziasma, sed ne tiom skrupula studado kondukis al bona traduko, sed perfekta nek pri fideleco, nek pri kelkloka interpretado. Tial montriĝas nepra la nuna traduko de akademiano [[Sergio Pokrovskij]], kiu regalas nin per ege flua rakontado, per dokta solvo de pluraj krizaj punktoj, tiel ke la verko, kompletigata de la plurĉapitra apendico, lokiĝas inter la vere elstaraj en la esperantlingva kulturo.<ref>[[Carlo Minnaja]]. [https://sezonoj.ru/2023/07/recenzo-142/ Kandido: Dokta solvo de pluraj krizaj punktoj]. [[La Ondo de Esperanto]], 2023, №2 (316).</ref>|[[Carlo Minnaja]], [[LOdE]], 2023, №2 (316).}} {{citaĵo|Do, konklude, klasika verko de la eŭropa kulturhistorio estas ree havebla en traduko, kiu respektas la modernajn komprenojn pri tradukado kaj pri la internacia lingvo Esperanto.|[[Renato Corsetti]]. Mirinda mondo en moderna lingvo. «[[Monato (gazeto)|Monato]]», 2024:06, p. 27.}} == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj|s=Kandid}} * La franca originalo ĉe Vikifontaro: ''«[[s:fr:Candide, ou l’Optimisme|Candide, ou l’Optimisme]]».'' * ''[[s:Kandid|Kandid aŭ la Optimismo]]'', Esperanto-traduko de [[Lanti]] ĉe [[Vikifontaro]] * [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html «Kandido, aŭ Optimismo»]. Esperanto-traduko fare de [[Sergio Pokrovskij]] (la Reta versio). * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/K] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Kandid%2C+a%C5%AD+la+optimismo&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20Optimismo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalo go de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14511521/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=29951 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20optimismo&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] 67ukerno2whtqtfvac8qke9oszsa0tt 9353193 9353177 2026-04-16T06:43:06Z Sergio 46486 /* La nomoj propraj */ Kandidus 9353193 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Kandid, aŭ: La Optimismo | aŭtoro = Voltaire | eldonjaro = 1929 | eldonurbo = [[Lepsiko]] | eldoninto = SAT | paĝoj = 160 kun ilustraĵoj | isbn = | bildo = Candide-L'optimisme-Chap 01.jpg }} «'''Kandido, aŭ (la) Optimismo'''» ({{Lang-fr|Candide, ou l'optimisme}} ; mallonge «Kandido»<ref>Ekz-e «Kiam mi estis 15-jara kampara infano en formale katolika kulturo, mi legis la unuan fojon „'''Kandido'''“, kaj la libro konsiderinde kontribuis al mia mondrigardo» ([[Renato Corsetti]], «[[Monato (gazeto)|Monato]]» 2024:06, p. 27).</ref>) estas [[Satiro|satira]] [[novelo]], aŭ mallonga [[Filozofia fabelo|filozofia]] [[romano]] fare de [[Voltero]]. Ĝi estas konsiderata kiel lia [[ĉefverko]]. == Resuma enhavo == La romano, unue publikigita en januaro 1759 en Svislando, rakontas pri juna viro ''Kandido'', edukita de filozofo ''Pangloso'' en [[Vestfalio|Vestfalia]] kastelo laŭ doktrino ''optimisma'' (karikaturo de la [[teodiceo]] [[Lejbnico|Lejbnica]]). Poste en la rakonto okazas subita interrompo de la paca vivmaniero, kaj Kandido estas eksponita al la [[aflikto]]j de la mondo, kaj malrapide sobriĝas de la senkulpa [[kredo]]. La romano finiĝas per praktika konkludo: anstataŭ rezonadi pri «la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj», prefere «ni kultivu nian ĝardenon» (komparu kun la devizo de la frua periodo de esperantismo: «[[Ni fosu nian sulkon!]]»). La stilo de la romano estas [[Fantazio|fantazia]], kaj la intrigo moviĝas rapide de loko al loko. Ĝi estas [[pikareska romano]], kies intrigo estas konstruita en maniero simila al tiu de pli serioza [[formadromano]], kaj ĝi parodias multajn romantikajn kaj aventurajn [[kliŝo]]jn, kiuj estas priskribitaj en la romano en amara kaj seka maniero. Multaj epizodoj prezentitaj en la romano estas bazitaj sur historiaj okazaĵoj, kiel ekzemple la [[Sepjara Milito]] kaj la [[Tertremo de Lisbono]] en [[1755]], kiuj okazis kelkajn jarojn pli frue. La [[problemo de la malbono|Problemon pri la malbono]] Voltero prezentas ĉi-romane en humura kaj rekta maniero. Krom Lejbnicon kaj la filozofian [[optimismo]]n, Voltero ridindigas ankaŭ [[Eklezio]]n, [[teologio]]n, [[registaro]]jn, [[armeo]]jn kaj amason da politikaj kaj sociaj institucioj de ĉiaj specoj, eĉ [[filozofio]]n kaj [[filozofo]]jn. == Reago kaj heredo == La romano estis granda sukceso, ĝi ankaŭ kaŭzis multajn [[Polemiko|polemikojn]]. Tuj post ĝia sekreta eldono, la romano estis cenzurita kaj malpermesita de publikigo en multaj lokoj tra [[Eŭropo]], ĉar ĝi inkludis [[blasfemo]]jn, politikan instigon kaj intelektan malamikecon kaŝitan sub maldika [[vualo]] de [[naiveco]]. Sed tiu klopodoj estis senutilaj, la romano estis tuja [[furorlibro]], estis tradukita en la [[Angla lingvo|anglan]] kaj la [[Itala lingvo|italan]] ene de unu jaro, kaj restas populara kaj legata ĝis hodiaŭ. Kontraste al aliaj pli seriozaj komponaĵoj de Voltero, estas dubinde, ĉu li mem atendis, ke la komika libreto alportos al li famon dum multaj jaroj. Seriozaj literaturistoj rigardis la romanon kiel bagatelaĵon. Lanti’ diras en la Antaŭparolo de sia traduko: {{citajxo|En la ''Leteraro'' de la fama [[Friedrich Melchior Grimm|barono von Grimm]], «Kandido» estas eĉ tre severe prijuĝata, kiel oni povas vidi per jena cito: : «Verŝajne, diros sagaca kritikisto post du mil jaroj, la aŭtoro estis nur 25‑jara, kiam li verkis ''Kandido''n.<ref>Kompreneble, Grimm bone sciis, ke Voltero aĝis 65 jarojn kiam li verkis «Kandido»n.</ref> Ĝi estis lia unua provo en tiu verkmaniero. Lia gusto estis ankoraŭ juna; tial li ofte malatentas la decregulojn, kaj lia gajo degeneras en frenezon. Vidu, li aldonos, kiom lia gusto edukiĝis kaj firmiĝis poste, laŭgrade; kiom li fariĝis pli saĝa en siaj postaj verkoj!» Nia severa kritikisto plene eraris. Hodiaŭ ''Kandido'' havas multe da legantoj en la popolamaso, kaj eĉ plej eminentaj literaturistoj relegas ĝin pro plezuro kaj distro; dum tragedioj kiel ''[[Meropo (Voltaire)|Meropo ]], [[Zaïre (Voltaire)|Zairino]], [[Le Fanatisme ou Mahomet le Prophète|Mohamedo]]'', poemoj kiel ''[[La Henriade|La Henrikado]]'', historiaĵoj kiel ''La jarcento de Ludoviko la XIV'' k.a. verkoj famigintaj Volteron dum lia vivo, nun estas legataj nur de malgranda aro da profesoroj kaj fakuloj.}} La akra spriteco de la romano kaj ĝia koncepto pri la homa kondiĉo inspiris verkistojn kaj artistojn de postaj generacioj, kiuj ĝin imitis kaj evoluigis. Hodiaŭ la romano estas konsiderata la ĉefverko de Voltaire kaj laŭ iuj, parto de la literatura kanono de la [[Okcidenta civilizo|Okcidento]]. == Kritiko == La nomo ''Pangloso'', kunmeto de grekaj ''pan-'' (t.e. ''ĉio-'') kaj ''glossa'' (lingvo), Πάνγλωσσος ← πᾶν + γλῶσσα, evidente aludas [[Lejbnico]]n: la esperantistoj bone konas lin kiel pioniron de la ideo pri [[Universala lingvo]] filozofia<ref>Vd ekz-e [[E. Drezen]]: Historio de la Mondolingvo. Ekrelo: Leipzig, 1931, pp. 29–30.</ref> <ref>[[Leopold Einstein]]: Al la historio de la provoj de lingvoj tutmondaj '''ekde Lejbnico''' ĝis la nuna tempo. (Geschichte der weltsprachlichen Versuche vom Leibnitz bis auf die Gegenwart. «Bayerische Lehrer-Zeitung», № 11–12. Nürnberg, 1885.)</ref>. Cetere, tiun linion Voltero ne malvolvas. Sur la unua paĝo Pangloso estas prezentita kiel fakulo pri kosmologio (Voltero infanece tordas la vorton) — termino kreita de Volfio (lat. Volfius, germane [[Christian Wolff (filozofo)|Christian Wolff]]), pedanta disĉiplo de Lejbnico, universitata profersoro. Malgraŭ la mokoj de Voltero, la terminoj de la germanaj sciencistoj ja enradikiĝis internacie, en PIV kaj en Vikipedio troveblas kaj ''[[kosmologio]]'', kaj ''[[teodiceo]]''. La parolturnon ''kiel eble plej'' multiuj kontraŭlogike traktas kiel intensigilon plifortigantan la adjektivon aŭ adverbon al kiu ili rilatas; ekz‑e «kiel eble plej bona» ili interpretas kiel «superbonega»<ref>«… per ''kiel eble plej'' oni esprimas la plej altan gradon de superlativo» — [[Plena Analiza Gramatiko|PAG]], §88, p. 121.</ref>. Voltero simile misinterpretas la franca-Lejbnican ''{{lang|fr|le meilleur des mondes possibles}}'' (t.e. «la plej bona ''el ĉiuj eblaj'' mondoj»). Tamen por matematikisto (kia i.a. estis Lejbnico) tia parolturno havas inversan efikon: ĝi ''limigas'' la kvaliton, relativigas ĝin al la aro de ĉiuj eblaj objektoj (universoj). Laŭ Lejbnico, Dio sin devigas respekti logikon kaj siajn leĝojn, liaj kreaĵoj devas konformi al ili. Sekve Dio ne povas laŭvole krei ian ajn universon, sed nur tiusence ''eblan''. Ne kapabla krei universon ''perfektan'', li (pro sia boneco) kreis la universon kiu estas '''nur''' la plej bona el ĉiuj eblaj. Ial (eble pro nekompreno) Voltero misprezentis la penson de Lejbnico, kaj facile primokis ties karikaturon. Lejbnico ne nomis sian teodiceon ''optimismo''. Tiun vorton unue uzis (kun moka intenco) la jezuitoj en 1737<ref>{{lang|fr|Journal de Trévoux, 1737, février, p. 207.}}</ref>: ili malaprobis kaj kritikis tiun sistemon «de matematikisto kiu sin imagas teologo». La termino ne estas trafa: ne malpli ĝuste oni povus nomi la Lejbnican sistemon ''pesimismo'' (mondo pli bona ne eblas).<ref>[[Sergio Pokrovskij]]. Postparolo al «Kandido, aŭ Optimismo». La sekcio [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html#optim «Optimumigo kaj Optimismo»].</ref> En unu loko de la romano (ĉap. 6ª) Kandido tion ja ekkomprenas: «Se ĉi tie estas la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj, kiaj do estas la aliaj?». Malgraŭ sia malamo al la jezuitoj Voltero uzis la moknomon de ili inventitan. (Nuntempe «optimismo» ne plu impresas moke aŭ malaprobe, sed plie pozitive.) == En Esperanto == En Esperanto ekzistas 2 menciindaj tradukoj de la romano, kiujn laŭ la inicialoj de la tradukintoj ni signos per '''L''' ([[Eŭgeno Lanti]]) kaj '''SP''' ([[Sergio Pokrovskij]]): ; L : Volter. ''Kandid aŭ la optimismo'' / Esperanta traduko de E. Lanti. Ilustraĵoj de R. Bartelmes. Leipzig: [[SAT]], Eld. Fako, 1929. 162 p. ilustr. ; SP : Voltero. ''Kandido, aŭ Optimismo'' / Tradukis el la franca Sergio Pokrovskij; Antaŭparoloj de Sergio Pokrovskij kaj Eŭgeno Lanti; Postparolo de Sergio Pokrovskij. — Kaliningrado: Sezonoj, 2023. — 176 p. — ([https://sezonoj.ru/2023/01/ondo-108/ Literatura suplemento] al ''[[La Ondo de Esperanto]]'' por la jaro 2022). Bitlibroj laŭ la normoj [[Portebla dokumentformo|PDF]] kaj [[EPUB]]. Ambaŭ tradukojn akompanas solida antaŭparolo; '''SP''' krome enhavas «Postparolo»n de Sergio Pokrovskij, kiu prezentas detalan komparon de la du tradukoj kaj estas destinita por tiuj, kiujn interesas tradukteorio kaj interrilato de Esperanto kaj la franca lingvo. Evidentaj motivoj por la nova traduko estas korekto de tradukaj aŭ lingvaj eraroj, kaj modernigo de la lingvaĵo. Ĉar la apero de [[PV]] (unu jaron post la publikigo de '''L''' kaj cetere iniciatita ĝuste de Lanti’) kaj [[PIV]] kontribuis al pliriĉigo kaj stabiligo de la leksiko, kaj ankaŭ tio ebligis precizigi la tradukojn en '''SP'''. Tamen tiaj leksikaj eraroj en '''L''' estas relative malmultaj. La precipa diferenco inter la du tradukoj estas ŝuldata al la malsamaj tradukprincipoj. === La tradukprincipoj === Estas 2 ĉefaj tradukaj skoloj: la '''hejmiga''' kaj la '''gastiga'''. En la skolo ''hejmiga'' la fremdaĵoj de la verko laŭeble estas anstataŭigataj per la respondaj esprimiloj hejmlingvaj. La tradukanto reverkas la tekston laŭ la maniero cellingva. En la skolo ''gastiga'' la tradukanto strebas kiel eble plej proksime sentigi la apartaĵojn de la tradukata verko. La leganto kvazaŭ turistas en la lando de la verkisto. '''L''' apartenas al la skolo gastiga. Lanti’ eĉ diras en sia Antaŭparolo: {{citajxo|Mi penis konservi laŭeble la formon de la frazoj kaj okazis, ke ne ĉiam mi alprenus saman se mi verkus originale.}} Male, '''SP''' laŭas la skolon hejmigan: la multegaj francaĵoj de la originalo estas esperantigitaj laŭ la maniero internacia aŭ situacia. Ĉe tio la paradokso konsistas en tio, ke subjektive Voltero sin poziciis kiel [[kosmopolito]]; tamen fakte por li «la internacia» = «la franca de la 17ª jc». Tial li «hejmigas» la realaĵojn Germaniajn, Amerikajn, Turkiajn per francigo, kio en la moderna mondo estas bizara aŭ misgvida. Jen ekzemplo el la ĉapitro 18ª, kie temas pri utopia lando [[Eldorado]] ('''V''' markas la frazon de la Voltera originalo): <blockquote> '''V:''' {{lang|fr|Candide demanda à voir la cour de justice, le parlement; on lui dit qu'il n'y en avait point, et qu'on ne plaidait jamais.}} '''L:''' Kandid petis, ke oni montru al li la kortumon, la parlamenton; oni diris, ke da ili ne ekzistas, kaj ke oni neniam pledis. '''SP:''' Kandido petis montri al li la kortumon; oni diris, ke tia institucio ne ekzistas, samkiel juĝaj procesoj. </blockquote> Ĉi tie notindas, ke * En tiama Francio {{lang|fr|''parlement''}} neniel estis ‹parlamento› laŭ la Esperanta senco de la vorto, ĝi estis ‹supera regiona kortumo›. Por ordinara esperantisto tiu neekzisto de «parlamento» en la ideala lando Eldorado devas aperi kiel malaprobo de la reprezenta demokratio.<ref>Cetere, Voltero efektive kontraŭis reprezentan demokration, lia idealo estis klera absolutismo; tamen ĉi tie evidente temas nur pri justico.</ref>; tutcerte ne pri tio temas ĉi tie. * La franca {{lang|fr|''plaider''}} havas en la vortaro de Littré<ref name="Littre">{{lang-fr|É. Littré. Dictionnaire de la langue française. Paris, 1841}}</ref> 6 signifojn, el kiuj la ĉefa estas ‹procesi› (kaj tiusence ĝi aperas en la frazo); dum Esperanto (laŭ PV kaj la PIV-oj) heredis nur la 2-an (egalan al la angla {{lang|en|''to plead''}} ), ĉi tie nekonvenan. (Cetere, la tenso estas erara; devus esti «ke oni neniam procesas».) * Strangas ke germana junulo Kandido parolas kun eldoradanoj en la terminoj de la justico Francia. * Por pliparto da modernaj legantoj tiu arkaika franca signifo de la vorto (kiu en la norma Esperanto ne ekzistas) estas nekonata kaj misgvida. === La nomoj propraj === La 3ª frazo de ĉap. 1ª en '''L''' jene informas pri la protagonisto: {{citajxo|'''L:''' Li havis sufiĉe da juĝkapablo kun la plej simpla spirito; '''pro tio''', mi kredas, oni nomis lin Kandid.}} En la kadro de Esperanto la frazo '''L''' estas sensencaĵo: malkiel la franca {{lang|fr|''candide''}}, en Esperanto la vorto ‹Kandid› la koncernan leksikan signifon (simplulo) ne havas; cetere ankaŭ en la germana lingvo {{lang|de|''Kandid(us)''}} tian signifon ne havas, malgraŭ ke la subtitolo de la romano asertas ke d‑ro Ralfo ĝin tradukis el la germana. Ĉe esperantigo necesas iel ripari ĉi tiun Volteran fuŝon: {{citajxo|'''SP:''' Li havis sufiĉe da juĝokapablo kaj plej simplan spiriton, laŭ la Latina signifo de sia nomo ''Kandido''.*) ─────── &#42;) La Latinaj vorto kaj la kunnomo {{lang|la|''Candidus''}} proprasence signifis ‹blankega›, kaj figursence ''serena, pura, sincera, honesta;'' de tio devenas la franca {{lang|fr|''candide''}}, kiu signifas ''malruza, senmalica, naiva;'' ĝuste tiujn signifojn aludas Voltero. — S.}} En la romano estas pluraj tiaj ''karalterizaj nomoj'' ({{lang-en|[https://www.merriam-webster.com/dictionary/charactonym charactonyms]}}, {{lang-ru|[https://obrazovaka.ru/question/govoryashhie-imena-chto-takoe-96615 говорящие имена]}}): krom la jam menciitaj ''Pangloso'' kaj ''Kandido'' aperas ekz‑e {{lang-fr|Paquette, frère Giroflée, Pococurante}}, kiujn Lanti’ simple transskribas aŭ rekte tradukas: ''Paket, frato Levkojo, Pokokurant''. en '''SP''' ili iĝas ''Floro, frato Grilo, Apatiko''. France {{lang|fr|''Paquette''}} estas nekutima nomo por germanino, kaj «Paket» tute malkonvene pensigas pri «paketo». Laŭ Littré<ref name="Littre"/>, en la 18ª jc {{lang-fr|paquette}} signifis ‹lekanto›; similsenca germana innomo povus esti [[:de:Flora (Vorname)|Flora]], Esperante ''Floro''. — {{lang|fr|''Frère Giroflée''}} kaj «frato Levkojo» estas strangaj nomoj por itala monaĥo; S. Pokrovskij vidas tie aludon al malnova infana kanteto (kaj ludo) {{lang|fr|«''Giroflé, girofla''»}} atestitan ankoraŭ en la 17ª jc; en la romano temas pri gajvivanto; internacie konata ĉeftipo de tia malsolida karaktero estas ''la grilo'' el la Ezopa fablo<ref>K. Kalocsay. La grilo kaj la formiko. «Ezopa saĝo», KOKO, 1956.</ref>; {{lang-it|grillo}} estas normala vorto itala, kaj sufiĉe kutima alnomo aŭ familinomo. Sekve la ĉapitrotitolo : 24. Pri Floro kaj frato Grilo ('''SP''') estas pli elvokiva ol «24. Pri Paket kaj frato Levkojo» ('''L'''). Klarigoj pri ĉiuj tiaj karakterizaj nomoj troveblas en la sekcio [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html#PN «La propraj nomoj»] de la Postparolo de '''SP'''. Voltero hejmigas (francigas) la nomojn de alilingvaj romanpersonoj; Lanti’ transskribas francajn adaptaĵojn, sen asimili ilin, kvazaŭ temus ne pri fantaziaj figuroj sed pri realaj homoj: mankas la fina -o kaj deklinacio. En '''SP''' ĉiuj nomoj estas plene asimilitaj kaj regule deklinaciataj. === Recenzoj=== ==== Pri la traduko fare de Lanti (1929) ==== {{Citaĵo|La malbonoj, kiujn kontraŭbatalis Voltaire, daŭras ekzisti maltoleremo, superstiĉemo, fanatikemo, kruelemo, trompemo regas ankoraŭ ĉie en la mondo" (el la Enkonduko), do la verko ne perdis la aktualecon. Stilo rimarkinda pro granda ŝparo de sufiksoj. |1934, [[Enciklopedio de Esperanto]]}} {{Citaĵo|Tiu mondkonata ĉefverko de la granda verkisto estis tre bone tradukita. Eleganta stilo, klara, flua, gracia lingvo. |1929(1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 687}} {{citaĵo|La verko de Voltaire estas sufiĉe konata en la mondo por ke ni diru multe pri ĝi. Ni nur povas noti ke la traduko estas lerte farita. La flua [[stilo]] helpas al agrabla legado de la libro.|[[Belga esperantisto]] n175 (sep 1929)}} ==== Pri la traduko fare de Sergio Pokrovskij (2022/2023) ==== {{citaĵo|''Kandido'' estas inter la plej famaj romanoj eŭropaj, do ne mirigas, ke [[Lanti]], fundamenta skurĝanto de la establitaj naciaj socioj, ĝin tradukis en la «roraj dudekaj» de la vivo de Esperanto; certe ĝia entuziasma, sed ne tiom skrupula studado kondukis al bona traduko, sed perfekta nek pri fideleco, nek pri kelkloka interpretado. Tial montriĝas nepra la nuna traduko de akademiano [[Sergio Pokrovskij]], kiu regalas nin per ege flua rakontado, per dokta solvo de pluraj krizaj punktoj, tiel ke la verko, kompletigata de la plurĉapitra apendico, lokiĝas inter la vere elstaraj en la esperantlingva kulturo.<ref>[[Carlo Minnaja]]. [https://sezonoj.ru/2023/07/recenzo-142/ Kandido: Dokta solvo de pluraj krizaj punktoj]. [[La Ondo de Esperanto]], 2023, №2 (316).</ref>|[[Carlo Minnaja]], [[LOdE]], 2023, №2 (316).}} {{citaĵo|Do, konklude, klasika verko de la eŭropa kulturhistorio estas ree havebla en traduko, kiu respektas la modernajn komprenojn pri tradukado kaj pri la internacia lingvo Esperanto.|[[Renato Corsetti]]. Mirinda mondo en moderna lingvo. «[[Monato (gazeto)|Monato]]», 2024:06, p. 27.}} == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj|s=Kandid}} * La franca originalo ĉe Vikifontaro: ''«[[s:fr:Candide, ou l’Optimisme|Candide, ou l’Optimisme]]».'' * ''[[s:Kandid|Kandid aŭ la Optimismo]]'', Esperanto-traduko de [[Lanti]] ĉe [[Vikifontaro]] * [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html «Kandido, aŭ Optimismo»]. Esperanto-traduko fare de [[Sergio Pokrovskij]] (la Reta versio). * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/K] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Kandid%2C+a%C5%AD+la+optimismo&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20Optimismo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalo go de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14511521/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=29951 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20optimismo&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] d6z8g7cfs2106gf83yopv3ek4jhi46b 9353194 9353193 2026-04-16T06:48:27Z Sergio 46486 /* La nomoj propraj */ "fuŝo" 9353194 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Kandid, aŭ: La Optimismo | aŭtoro = Voltaire | eldonjaro = 1929 | eldonurbo = [[Lepsiko]] | eldoninto = SAT | paĝoj = 160 kun ilustraĵoj | isbn = | bildo = Candide-L'optimisme-Chap 01.jpg }} «'''Kandido, aŭ (la) Optimismo'''» ({{Lang-fr|Candide, ou l'optimisme}} ; mallonge «Kandido»<ref>Ekz-e «Kiam mi estis 15-jara kampara infano en formale katolika kulturo, mi legis la unuan fojon „'''Kandido'''“, kaj la libro konsiderinde kontribuis al mia mondrigardo» ([[Renato Corsetti]], «[[Monato (gazeto)|Monato]]» 2024:06, p. 27).</ref>) estas [[Satiro|satira]] [[novelo]], aŭ mallonga [[Filozofia fabelo|filozofia]] [[romano]] fare de [[Voltero]]. Ĝi estas konsiderata kiel lia [[ĉefverko]]. == Resuma enhavo == La romano, unue publikigita en januaro 1759 en Svislando, rakontas pri juna viro ''Kandido'', edukita de filozofo ''Pangloso'' en [[Vestfalio|Vestfalia]] kastelo laŭ doktrino ''optimisma'' (karikaturo de la [[teodiceo]] [[Lejbnico|Lejbnica]]). Poste en la rakonto okazas subita interrompo de la paca vivmaniero, kaj Kandido estas eksponita al la [[aflikto]]j de la mondo, kaj malrapide sobriĝas de la senkulpa [[kredo]]. La romano finiĝas per praktika konkludo: anstataŭ rezonadi pri «la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj», prefere «ni kultivu nian ĝardenon» (komparu kun la devizo de la frua periodo de esperantismo: «[[Ni fosu nian sulkon!]]»). La stilo de la romano estas [[Fantazio|fantazia]], kaj la intrigo moviĝas rapide de loko al loko. Ĝi estas [[pikareska romano]], kies intrigo estas konstruita en maniero simila al tiu de pli serioza [[formadromano]], kaj ĝi parodias multajn romantikajn kaj aventurajn [[kliŝo]]jn, kiuj estas priskribitaj en la romano en amara kaj seka maniero. Multaj epizodoj prezentitaj en la romano estas bazitaj sur historiaj okazaĵoj, kiel ekzemple la [[Sepjara Milito]] kaj la [[Tertremo de Lisbono]] en [[1755]], kiuj okazis kelkajn jarojn pli frue. La [[problemo de la malbono|Problemon pri la malbono]] Voltero prezentas ĉi-romane en humura kaj rekta maniero. Krom Lejbnicon kaj la filozofian [[optimismo]]n, Voltero ridindigas ankaŭ [[Eklezio]]n, [[teologio]]n, [[registaro]]jn, [[armeo]]jn kaj amason da politikaj kaj sociaj institucioj de ĉiaj specoj, eĉ [[filozofio]]n kaj [[filozofo]]jn. == Reago kaj heredo == La romano estis granda sukceso, ĝi ankaŭ kaŭzis multajn [[Polemiko|polemikojn]]. Tuj post ĝia sekreta eldono, la romano estis cenzurita kaj malpermesita de publikigo en multaj lokoj tra [[Eŭropo]], ĉar ĝi inkludis [[blasfemo]]jn, politikan instigon kaj intelektan malamikecon kaŝitan sub maldika [[vualo]] de [[naiveco]]. Sed tiu klopodoj estis senutilaj, la romano estis tuja [[furorlibro]], estis tradukita en la [[Angla lingvo|anglan]] kaj la [[Itala lingvo|italan]] ene de unu jaro, kaj restas populara kaj legata ĝis hodiaŭ. Kontraste al aliaj pli seriozaj komponaĵoj de Voltero, estas dubinde, ĉu li mem atendis, ke la komika libreto alportos al li famon dum multaj jaroj. Seriozaj literaturistoj rigardis la romanon kiel bagatelaĵon. Lanti’ diras en la Antaŭparolo de sia traduko: {{citajxo|En la ''Leteraro'' de la fama [[Friedrich Melchior Grimm|barono von Grimm]], «Kandido» estas eĉ tre severe prijuĝata, kiel oni povas vidi per jena cito: : «Verŝajne, diros sagaca kritikisto post du mil jaroj, la aŭtoro estis nur 25‑jara, kiam li verkis ''Kandido''n.<ref>Kompreneble, Grimm bone sciis, ke Voltero aĝis 65 jarojn kiam li verkis «Kandido»n.</ref> Ĝi estis lia unua provo en tiu verkmaniero. Lia gusto estis ankoraŭ juna; tial li ofte malatentas la decregulojn, kaj lia gajo degeneras en frenezon. Vidu, li aldonos, kiom lia gusto edukiĝis kaj firmiĝis poste, laŭgrade; kiom li fariĝis pli saĝa en siaj postaj verkoj!» Nia severa kritikisto plene eraris. Hodiaŭ ''Kandido'' havas multe da legantoj en la popolamaso, kaj eĉ plej eminentaj literaturistoj relegas ĝin pro plezuro kaj distro; dum tragedioj kiel ''[[Meropo (Voltaire)|Meropo ]], [[Zaïre (Voltaire)|Zairino]], [[Le Fanatisme ou Mahomet le Prophète|Mohamedo]]'', poemoj kiel ''[[La Henriade|La Henrikado]]'', historiaĵoj kiel ''La jarcento de Ludoviko la XIV'' k.a. verkoj famigintaj Volteron dum lia vivo, nun estas legataj nur de malgranda aro da profesoroj kaj fakuloj.}} La akra spriteco de la romano kaj ĝia koncepto pri la homa kondiĉo inspiris verkistojn kaj artistojn de postaj generacioj, kiuj ĝin imitis kaj evoluigis. Hodiaŭ la romano estas konsiderata la ĉefverko de Voltaire kaj laŭ iuj, parto de la literatura kanono de la [[Okcidenta civilizo|Okcidento]]. == Kritiko == La nomo ''Pangloso'', kunmeto de grekaj ''pan-'' (t.e. ''ĉio-'') kaj ''glossa'' (lingvo), Πάνγλωσσος ← πᾶν + γλῶσσα, evidente aludas [[Lejbnico]]n: la esperantistoj bone konas lin kiel pioniron de la ideo pri [[Universala lingvo]] filozofia<ref>Vd ekz-e [[E. Drezen]]: Historio de la Mondolingvo. Ekrelo: Leipzig, 1931, pp. 29–30.</ref> <ref>[[Leopold Einstein]]: Al la historio de la provoj de lingvoj tutmondaj '''ekde Lejbnico''' ĝis la nuna tempo. (Geschichte der weltsprachlichen Versuche vom Leibnitz bis auf die Gegenwart. «Bayerische Lehrer-Zeitung», № 11–12. Nürnberg, 1885.)</ref>. Cetere, tiun linion Voltero ne malvolvas. Sur la unua paĝo Pangloso estas prezentita kiel fakulo pri kosmologio (Voltero infanece tordas la vorton) — termino kreita de Volfio (lat. Volfius, germane [[Christian Wolff (filozofo)|Christian Wolff]]), pedanta disĉiplo de Lejbnico, universitata profersoro. Malgraŭ la mokoj de Voltero, la terminoj de la germanaj sciencistoj ja enradikiĝis internacie, en PIV kaj en Vikipedio troveblas kaj ''[[kosmologio]]'', kaj ''[[teodiceo]]''. La parolturnon ''kiel eble plej'' multiuj kontraŭlogike traktas kiel intensigilon plifortigantan la adjektivon aŭ adverbon al kiu ili rilatas; ekz‑e «kiel eble plej bona» ili interpretas kiel «superbonega»<ref>«… per ''kiel eble plej'' oni esprimas la plej altan gradon de superlativo» — [[Plena Analiza Gramatiko|PAG]], §88, p. 121.</ref>. Voltero simile misinterpretas la franca-Lejbnican ''{{lang|fr|le meilleur des mondes possibles}}'' (t.e. «la plej bona ''el ĉiuj eblaj'' mondoj»). Tamen por matematikisto (kia i.a. estis Lejbnico) tia parolturno havas inversan efikon: ĝi ''limigas'' la kvaliton, relativigas ĝin al la aro de ĉiuj eblaj objektoj (universoj). Laŭ Lejbnico, Dio sin devigas respekti logikon kaj siajn leĝojn, liaj kreaĵoj devas konformi al ili. Sekve Dio ne povas laŭvole krei ian ajn universon, sed nur tiusence ''eblan''. Ne kapabla krei universon ''perfektan'', li (pro sia boneco) kreis la universon kiu estas '''nur''' la plej bona el ĉiuj eblaj. Ial (eble pro nekompreno) Voltero misprezentis la penson de Lejbnico, kaj facile primokis ties karikaturon. Lejbnico ne nomis sian teodiceon ''optimismo''. Tiun vorton unue uzis (kun moka intenco) la jezuitoj en 1737<ref>{{lang|fr|Journal de Trévoux, 1737, février, p. 207.}}</ref>: ili malaprobis kaj kritikis tiun sistemon «de matematikisto kiu sin imagas teologo». La termino ne estas trafa: ne malpli ĝuste oni povus nomi la Lejbnican sistemon ''pesimismo'' (mondo pli bona ne eblas).<ref>[[Sergio Pokrovskij]]. Postparolo al «Kandido, aŭ Optimismo». La sekcio [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html#optim «Optimumigo kaj Optimismo»].</ref> En unu loko de la romano (ĉap. 6ª) Kandido tion ja ekkomprenas: «Se ĉi tie estas la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj, kiaj do estas la aliaj?». Malgraŭ sia malamo al la jezuitoj Voltero uzis la moknomon de ili inventitan. (Nuntempe «optimismo» ne plu impresas moke aŭ malaprobe, sed plie pozitive.) == En Esperanto == En Esperanto ekzistas 2 menciindaj tradukoj de la romano, kiujn laŭ la inicialoj de la tradukintoj ni signos per '''L''' ([[Eŭgeno Lanti]]) kaj '''SP''' ([[Sergio Pokrovskij]]): ; L : Volter. ''Kandid aŭ la optimismo'' / Esperanta traduko de E. Lanti. Ilustraĵoj de R. Bartelmes. Leipzig: [[SAT]], Eld. Fako, 1929. 162 p. ilustr. ; SP : Voltero. ''Kandido, aŭ Optimismo'' / Tradukis el la franca Sergio Pokrovskij; Antaŭparoloj de Sergio Pokrovskij kaj Eŭgeno Lanti; Postparolo de Sergio Pokrovskij. — Kaliningrado: Sezonoj, 2023. — 176 p. — ([https://sezonoj.ru/2023/01/ondo-108/ Literatura suplemento] al ''[[La Ondo de Esperanto]]'' por la jaro 2022). Bitlibroj laŭ la normoj [[Portebla dokumentformo|PDF]] kaj [[EPUB]]. Ambaŭ tradukojn akompanas solida antaŭparolo; '''SP''' krome enhavas «Postparolo»n de Sergio Pokrovskij, kiu prezentas detalan komparon de la du tradukoj kaj estas destinita por tiuj, kiujn interesas tradukteorio kaj interrilato de Esperanto kaj la franca lingvo. Evidentaj motivoj por la nova traduko estas korekto de tradukaj aŭ lingvaj eraroj, kaj modernigo de la lingvaĵo. Ĉar la apero de [[PV]] (unu jaron post la publikigo de '''L''' kaj cetere iniciatita ĝuste de Lanti’) kaj [[PIV]] kontribuis al pliriĉigo kaj stabiligo de la leksiko, kaj ankaŭ tio ebligis precizigi la tradukojn en '''SP'''. Tamen tiaj leksikaj eraroj en '''L''' estas relative malmultaj. La precipa diferenco inter la du tradukoj estas ŝuldata al la malsamaj tradukprincipoj. === La tradukprincipoj === Estas 2 ĉefaj tradukaj skoloj: la '''hejmiga''' kaj la '''gastiga'''. En la skolo ''hejmiga'' la fremdaĵoj de la verko laŭeble estas anstataŭigataj per la respondaj esprimiloj hejmlingvaj. La tradukanto reverkas la tekston laŭ la maniero cellingva. En la skolo ''gastiga'' la tradukanto strebas kiel eble plej proksime sentigi la apartaĵojn de la tradukata verko. La leganto kvazaŭ turistas en la lando de la verkisto. '''L''' apartenas al la skolo gastiga. Lanti’ eĉ diras en sia Antaŭparolo: {{citajxo|Mi penis konservi laŭeble la formon de la frazoj kaj okazis, ke ne ĉiam mi alprenus saman se mi verkus originale.}} Male, '''SP''' laŭas la skolon hejmigan: la multegaj francaĵoj de la originalo estas esperantigitaj laŭ la maniero internacia aŭ situacia. Ĉe tio la paradokso konsistas en tio, ke subjektive Voltero sin poziciis kiel [[kosmopolito]]; tamen fakte por li «la internacia» = «la franca de la 17ª jc». Tial li «hejmigas» la realaĵojn Germaniajn, Amerikajn, Turkiajn per francigo, kio en la moderna mondo estas bizara aŭ misgvida. Jen ekzemplo el la ĉapitro 18ª, kie temas pri utopia lando [[Eldorado]] ('''V''' markas la frazon de la Voltera originalo): <blockquote> '''V:''' {{lang|fr|Candide demanda à voir la cour de justice, le parlement; on lui dit qu'il n'y en avait point, et qu'on ne plaidait jamais.}} '''L:''' Kandid petis, ke oni montru al li la kortumon, la parlamenton; oni diris, ke da ili ne ekzistas, kaj ke oni neniam pledis. '''SP:''' Kandido petis montri al li la kortumon; oni diris, ke tia institucio ne ekzistas, samkiel juĝaj procesoj. </blockquote> Ĉi tie notindas, ke * En tiama Francio {{lang|fr|''parlement''}} neniel estis ‹parlamento› laŭ la Esperanta senco de la vorto, ĝi estis ‹supera regiona kortumo›. Por ordinara esperantisto tiu neekzisto de «parlamento» en la ideala lando Eldorado devas aperi kiel malaprobo de la reprezenta demokratio.<ref>Cetere, Voltero efektive kontraŭis reprezentan demokration, lia idealo estis klera absolutismo; tamen ĉi tie evidente temas nur pri justico.</ref>; tutcerte ne pri tio temas ĉi tie. * La franca {{lang|fr|''plaider''}} havas en la vortaro de Littré<ref name="Littre">{{lang-fr|É. Littré. Dictionnaire de la langue française. Paris, 1841}}</ref> 6 signifojn, el kiuj la ĉefa estas ‹procesi› (kaj tiusence ĝi aperas en la frazo); dum Esperanto (laŭ PV kaj la PIV-oj) heredis nur la 2-an (egalan al la angla {{lang|en|''to plead''}} ), ĉi tie nekonvenan. (Cetere, la tenso estas erara; devus esti «ke oni neniam procesas».) * Strangas ke germana junulo Kandido parolas kun eldoradanoj en la terminoj de la justico Francia. * Por pliparto da modernaj legantoj tiu arkaika franca signifo de la vorto (kiu en la norma Esperanto ne ekzistas) estas nekonata kaj misgvida. === La nomoj propraj === La 3ª frazo de ĉap. 1ª en '''L''' jene informas pri la protagonisto: {{citajxo|'''L:''' Li havis sufiĉe da juĝkapablo kun la plej simpla spirito; '''pro tio''', mi kredas, oni nomis lin Kandid.}} En la kadro de Esperanto la frazo '''L''' estas sensencaĵo: malkiel la franca {{lang|fr|''candide''}}, en Esperanto la vorto ‹Kandid› la koncernan leksikan signifon (simplulo) ne havas; cetere ankaŭ en la germana lingvo {{lang|de|''Kandid(us)''}} tian signifon ne havas, malgraŭ ke la subtitolo de la romano asertas ke d‑ro Ralfo ĝin tradukis el la germana. Ĉe esperantigo necesas iel ripari ĉi tiun fuŝon: {{citajxo|'''SP:''' Li havis sufiĉe da juĝokapablo kaj plej simplan spiriton, laŭ la Latina signifo de sia nomo ''Kandido''.*) ─────── &#42;) La Latinaj vorto kaj la kunnomo {{lang|la|''Candidus''}} proprasence signifis ‹blankega›, kaj figursence ''serena, pura, sincera, honesta;'' de tio devenas la franca {{lang|fr|''candide''}}, kiu signifas ''malruza, senmalica, naiva;'' ĝuste tiujn signifojn aludas Voltero. — S.}} En la romano estas pluraj tiaj ''karalterizaj nomoj'' ({{lang-en|[https://www.merriam-webster.com/dictionary/charactonym charactonyms]}}, {{lang-ru|[https://obrazovaka.ru/question/govoryashhie-imena-chto-takoe-96615 говорящие имена]}}): krom la jam menciitaj ''Pangloso'' kaj ''Kandido'' aperas ekz‑e {{lang-fr|Paquette, frère Giroflée, Pococurante}}, kiujn Lanti’ simple transskribas aŭ rekte tradukas: ''Paket, frato Levkojo, Pokokurant''. en '''SP''' ili iĝas ''Floro, frato Grilo, Apatiko''. France {{lang|fr|''Paquette''}} estas nekutima nomo por germanino, kaj «Paket» tute malkonvene pensigas pri «paketo». Laŭ Littré<ref name="Littre"/>, en la 18ª jc {{lang-fr|paquette}} signifis ‹lekanto›; similsenca germana innomo povus esti [[:de:Flora (Vorname)|Flora]], Esperante ''Floro''. — {{lang|fr|''Frère Giroflée''}} kaj «frato Levkojo» estas strangaj nomoj por itala monaĥo; S. Pokrovskij vidas tie aludon al malnova infana kanteto (kaj ludo) {{lang|fr|«''Giroflé, girofla''»}} atestitan ankoraŭ en la 17ª jc; en la romano temas pri gajvivanto; internacie konata ĉeftipo de tia malsolida karaktero estas ''la grilo'' el la Ezopa fablo<ref>K. Kalocsay. La grilo kaj la formiko. «Ezopa saĝo», KOKO, 1956.</ref>; {{lang-it|grillo}} estas normala vorto itala, kaj sufiĉe kutima alnomo aŭ familinomo. Sekve la ĉapitrotitolo : 24. Pri Floro kaj frato Grilo ('''SP''') estas pli elvokiva ol «24. Pri Paket kaj frato Levkojo» ('''L'''). Klarigoj pri ĉiuj tiaj karakterizaj nomoj troveblas en la sekcio [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html#PN «La propraj nomoj»] de la Postparolo de '''SP'''. Voltero hejmigas (francigas) la nomojn de alilingvaj romanpersonoj; Lanti’ transskribas francajn adaptaĵojn, sen asimili ilin, kvazaŭ temus ne pri fantaziaj figuroj sed pri realaj homoj: mankas la fina -o kaj deklinacio. En '''SP''' ĉiuj nomoj estas plene asimilitaj kaj regule deklinaciataj. === Recenzoj=== ==== Pri la traduko fare de Lanti (1929) ==== {{Citaĵo|La malbonoj, kiujn kontraŭbatalis Voltaire, daŭras ekzisti maltoleremo, superstiĉemo, fanatikemo, kruelemo, trompemo regas ankoraŭ ĉie en la mondo" (el la Enkonduko), do la verko ne perdis la aktualecon. Stilo rimarkinda pro granda ŝparo de sufiksoj. |1934, [[Enciklopedio de Esperanto]]}} {{Citaĵo|Tiu mondkonata ĉefverko de la granda verkisto estis tre bone tradukita. Eleganta stilo, klara, flua, gracia lingvo. |1929(1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 687}} {{citaĵo|La verko de Voltaire estas sufiĉe konata en la mondo por ke ni diru multe pri ĝi. Ni nur povas noti ke la traduko estas lerte farita. La flua [[stilo]] helpas al agrabla legado de la libro.|[[Belga esperantisto]] n175 (sep 1929)}} ==== Pri la traduko fare de Sergio Pokrovskij (2022/2023) ==== {{citaĵo|''Kandido'' estas inter la plej famaj romanoj eŭropaj, do ne mirigas, ke [[Lanti]], fundamenta skurĝanto de la establitaj naciaj socioj, ĝin tradukis en la «roraj dudekaj» de la vivo de Esperanto; certe ĝia entuziasma, sed ne tiom skrupula studado kondukis al bona traduko, sed perfekta nek pri fideleco, nek pri kelkloka interpretado. Tial montriĝas nepra la nuna traduko de akademiano [[Sergio Pokrovskij]], kiu regalas nin per ege flua rakontado, per dokta solvo de pluraj krizaj punktoj, tiel ke la verko, kompletigata de la plurĉapitra apendico, lokiĝas inter la vere elstaraj en la esperantlingva kulturo.<ref>[[Carlo Minnaja]]. [https://sezonoj.ru/2023/07/recenzo-142/ Kandido: Dokta solvo de pluraj krizaj punktoj]. [[La Ondo de Esperanto]], 2023, №2 (316).</ref>|[[Carlo Minnaja]], [[LOdE]], 2023, №2 (316).}} {{citaĵo|Do, konklude, klasika verko de la eŭropa kulturhistorio estas ree havebla en traduko, kiu respektas la modernajn komprenojn pri tradukado kaj pri la internacia lingvo Esperanto.|[[Renato Corsetti]]. Mirinda mondo en moderna lingvo. «[[Monato (gazeto)|Monato]]», 2024:06, p. 27.}} == Referencoj == {{referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj|s=Kandid}} * La franca originalo ĉe Vikifontaro: ''«[[s:fr:Candide, ou l’Optimisme|Candide, ou l’Optimisme]]».'' * ''[[s:Kandid|Kandid aŭ la Optimismo]]'', Esperanto-traduko de [[Lanti]] ĉe [[Vikifontaro]] * [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html «Kandido, aŭ Optimismo»]. Esperanto-traduko fare de [[Sergio Pokrovskij]] (la Reta versio). * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/K] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Kandid%2C+a%C5%AD+la+optimismo&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20Optimismo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalo go de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14511521/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=29951 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20optimismo&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] cvc9zor6ovn4w8h4yt9nhrwoxruwc2j 3 23062 9353083 9352342 2026-04-15T17:51:50Z Roberto 609 /* Ruĝaj ligiloj 2 */ Respondo 9353083 wikitext text/x-wiki {{Ŝablono:OraUrso|Roberto|Mo}} ==Goao, Goo== Kara samideano, via artikolo ''Goao'' iom surprizis min. En ''Poŝatlaso de la mondo'' (Praha: Kartografie. 1971), referenco por geografiaj nomoj en E-o, la nomo de la barata urbo estas ''Goo''. Ĉu vi mem esperantigis la nomon aŭ baziĝis sur aliaj fontoj? [[Uzanto:Susomoinhos|Susomoinhos]] ([[Uzanto-Diskuto:Susomoinhos|diskuto]]) 07:31, 19 nov. 2019 (UTC) :En la 16-a regulo. Kompreneble la radiko de la vorto iras ĝis la "a". Ne estas "Go-a", sed "Goa-0" eĉ en la hinda lingvo गोआ. Ĉu vi vidas la finan आ ? Evidente vi scias ke nula temo anstataŭiĝas per -o en Esperanto. Alie, "goo", jam estas japana ludo. Kompreneble, se ĈIUJ lingvoj uzas la radikon "Goa", Esperanto uzu ĝin. Vere iu poŝatlaso eldonita de iu ajn ne havas forton superan al Fundamento. Sed, vi faros kion vi volas, ĉar vi estas Esperantisto... Damne. ==Nonkilling== Oi! I was wondering if you would help us create an entry in Esperanto for "Nonkilling" [http://en.wikipedia.org/wiki/Nonkilling] ou [http://pt.wikipedia.org/wiki/não-matar]. The first paragraph would do! Obrigado! --[[Vikipediisto:Cgnk|Cgnk]] 18:33, 3. Jun 2009 (UTC) == Feliĉaj festotagoj == Kara Roberto, mi estas ankaŭ nova en Vikipedio sed mi mi deziras al vi feliĉan kristnaskon kaj sukcesajn tagojn en la venonta nova jaro 2009, amike. [[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 12:28, 24. Dec 2008 (UTC) Kara Roberto, dankon por via deziro al la nova jaro. Same ankaŭ mi deziras al vi feliĉajn kaj sukcesajn tagojn en la venonta nova jaro 2008. {{petro}} 07:00, 9. Dec 2007 (UTC) Kara Roberto, ankaŭ mi dankas pro viaj bondeziroj, kaj deziras ĉion bonan al vi! Havu belajn feritagojn! Amike, [[Vikipediisto:Lvh|Bea]] 07:26, 9. Dec 2007 (UTC) Kara Roberto, mi aliĝas al la supre menciitaj:) Ĉion Bonan! [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 09:34, 9. Dec 2007 (UTC) Dankon pro la bondeziroj. Ankaŭ al vi! -- [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:44, 9. Dec 2007 (UTC) == Iom pri ĉiom == Saluton, Majstro! Kiel vi fartas? Antaŭ certa tempo mi ne parolas kun vi! Nu, mi ofte vojaĝas tiun periodon... Nuntempe mi estas em Alagoaso, soligita en tiu petrola "sondo"... Mian interreton tenas Petrobrazo mem, do mi ne povas atingi retejon, kia Orkuto, ekz-e. Feliĉe Vikipedion ili ne celas forbari por ni! Nu, majstro, mi reverkas artikolon pri [[Adelino Fontoura]] kaj celas igi ĝin leginda. Mi ne memoras legi pri tiu aŭtoro en lernejo, ekz-e, tamen nuntempe mi ŝatas priverki kaj koni lin; lia poezio estas belega! Mi malkovris, ke li estis "tio-avô" de Pastro Fontoura Chaves, maranja verkisto, tamen mi ne scias, kiel skribi en Esperanto "tio-avô"... Ĉu vi iam aŭdis tian esprimon en Esperanto? Cetere mi ĵus legis vian artikolon pri [[Poliespo]]. Kurioza! -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 03:50, 11. Dec 2007 (UTC) :Resaluton, Roberto! Bedaŭrinde mi ne estos en Arakaĵuo la 15-an!... Mi restos ĉi tie en Alagoaso, en la sondo mem, ĝis la 18-a... Cetere, mi plibonigis la esprimon "um pouco de tudo" de "iom de ĉiom" al "pri"... :-) :Hazarde tiujn tagojn mi legis pri la infana literaturo de Brazilo en la malfrua 19-a jarcento. Mi tute ne konis [[Figueiredo Pimentel]] kaj [[Francisca Júlia]], kuij havos etajn artikolojn. Pri [[Júlia Lopes de Almeida]] mi skribis ŝian nomon en [[Antologio de Brazilaj Rakontoj]], tamen neniam ja legis ion pri ŝi. Kelkaj tagoj mi finfine trovis liniojn pri tiu verkistino, ankaŭ rilate al infana literaturo. Nu, Francisca Júlia verkis poemeton, kiun mi tradukis nur pro kuriozeco. Jen kaj la originala kaj mia intence aŭ ne infaneca traduko: <center> '''O patinho/La anaseto''' (Francisca Júlia) {| | Pintainho do pato<br> Galante, amarelo e novo,<br> Mal saiu da casca do ovo<br> Busca as águas do regato.<br> Todo ele, tão lindo e louro,<br> Enquanto nas águas bóia,<br> Tem a graça de uma jóia<br> Feita em ouro.<br> | Jen ĵus naskita anaseto<br> Galanta, flava kaj nova,<br> Apenaŭ for de sia dom' ova,<br> Iras la akvon de rivereto.<br> Ĝi, tute bela kaj kolora,<br> Kvazaŭ ŝipeto kun velo,<br> Estas ĉarma, kia juvelo<br> Prilaborita kaj ora.<br> |} </center> :Kritiku. Mi uzis galantan, kvankam tiu vorto pli signifas viron galantan... Mi ne bone scias se dom' estas pli bona ol domo. Kaj mi pensis uzi amora anstataŭ kolora, sed tiu unua povas ŝajni multe seksa. Finfine mi elektis ĝi'n por nomi la anaseto, kvankam ankaŭ eblas uzi li'n. -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 10:53, 11. Dec 2007 (UTC) Roberto, bonvolu legi [[Diskuto:Vorto|Diskuton:Vorto]]. -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 13:53, 11. Dec 2007 (UTC) :Ankaŭ bonvolu legi [[Nomo]]n. Mi verkis multe da stultaĵoj tie! :-) Certajn ideojn tie mi aŭdacis verki intuicie, tial mi petas vin legi kaj korekti, ĉar temas pri via fako. -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 18:27, 11. Dec 2007 (UTC) ::Resaluton, Roberto! Mi restos en Alagoaso mem ĝis la 18-a. Mi estas sur tero, en sondejo, t.e. en la loko apartigita, por ke la sondilo funkciu, boru la 238-a ŝakton en la kampo de Pilar. Ĉu li interesiĝos por tiuj spertoj? Vi nepre skribu pri via aventuro en la ĝangalo, ĉar mi volas legi! :-) (Cetere, mi malŝategas la konceptojn, ke la e-istaro donis al petrolo kaj al nafto... Tiuj difinoj tute fuŝas, kredu min. Certe ĉiuj geologoj - aŭ eĉ kemiistoj - malŝategas tiujn difinojn.) -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 14:46, 12. Dec 2007 (UTC) ===Petrolo kontraŭ Nafto=== Roberto, kie vi estas? Vi ne estas for de Arakaĵuo, ĉu? Maksimume la 18-an mi eliros Alagoason kaj jam estos revenanta al Serĝipo. Mi pensas resti du aŭ tri tagojn tie, kiam mi certe vizitos vin kaj Kadígia. Post tio, eble en la 20-a, mi vojaĝos al Braziljo por pasi Kristnaskon kaj Novjaron kun miaj gepatroj. Komence de januaro mi jam estos reveninta al Arakaĵuo. Nu, tiu geologo, kiun vi konis, ĉu li loĝas en Salvadoro? Kion vi du precize celas? Ĉu, ke ni verku pri niaj sciencoj kaj agadoj en Brazilo por eldoni en elektronikan libron? Se jes, bona ideo, mi certe partoprenos! :-) Mi parolos kun kelkaj uloj de Revo, por ili klarigu mian menson pri tiu afero Petrolo/Nafto... Tiu dubo vere malkontetigas min, ĉar la difino en Revo tute kontraŭas tion, kion mi lernis kaj kio estas konata de la tuta geologaro en Ameriko, almenaŭ. Mi havas malmulte da kontakto kun geologoj en Eŭropo, tamen ĉi tie en Ameriko mi konas geologoj el Kanado, Usono, Peruo, Bolivio kaj Argentino, almenaŭ (tiuj estas, kiujn mi memoras, ĉar mi ofte babilas kun ili). Nu, el Eŭropo mi konas Irminan, kaj mi demandos al ŝi, kion ŝi komprenas pri petrolo kaj nafto. Mi eksplikos al vi: *'''petrolo''' estas la kruda oleaĵo, kiun ni eltiras el la rokoj. Ekzistas certaj varioj de difino, tamen ĉiuj konsentas, ke petrolo estas la krudaĵo. Kaj la varioj mem nur ekzistas, ĉar unuj konsideras petrolon la tuton de la krudaĵo (t.e. kaj oleo, kaj gaso, kaj solidoj), kaj aliaj konsideras ĝin aŭ nur oleon aŭ nur oleon kaj solidojn. Solidon oni komoprenu kiel "ciron" aŭ "asfalton", ĉar certaj petroloj estas tiel malmola, ke oni jam povas diri ĝin solida. Nu, tiu estas la difino, kiun (almenaŭ) la amerika geologaro uzas por petrolo. Resume: kruda oleaĵo, kiun oni eltiras el la rokoj, kiu povas kompreni oleon, gason kaj solidojn aŭ nur oleon aŭ nur oleon kaj solidojn, laŭ unuj aŭ aliaj difinoj. *'''nafto''' estas "frakcio" de ''rafinita'' petrolo, kiu enhavas "naftenojn", t.e. specifa tipo de hidrokarbono. Kiam la petrolo jam de sia natura formo enhavas multege da naftenoj, ni ja povas diri ĝin naftena oleo, sed ne nafto mem. Nafto portas la ideon ''rafinita''. Malbedaŭrinde la grava petrola vortaro (en la angla) de la internacia kompanio Schlumberger havas difinon por petrolo, nafto kaj simila. Se interesas, legu: *[http://www.glossary.oilfield.slb.com/Display.cfm?Term=petroleum Petrolo] *[http://www.glossary.oilfield.slb.com/Display.cfm?Term=naphthenic%20hydrocarbon Nafteno / Nafto] *[http://www.glossary.oilfield.slb.com/Display.cfm?Term=naphthene%2Dbase%20crude%20oil Naftena oleo] Same malbedaŭrinde la angla kaj la portugala vikipedioj havas similajn difinojn, kiu montras, ke almenaŭ angloj kaj aliaj denaskaj anglaparolantoj kaj portugaloj kaj aliaj denaskaj portugalaparolantoj konsentas kun ilin (ĉar tiuj vikipedioj ne estas nur angla aŭ usona/portugala aŭ brazila, tamen reprezentas la komprenon de almenaŭ la denaskaj lingvanoj). Komparu ĉion, kion mi prezentis, kun la difinojn en Revo: *[http://reta-vortaro.de/revo/art/petrol.html#petrol.0o Petrol/o] *[http://reta-vortaro.de/revo/art/naft.html#naft.0o Naft/o] Vi certe rimarkos, ke la difinojn tute kontraŭas. Ve... tio vere ĉagrenas min... :-/ -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 20:12, 12. Dec 2007 (UTC) == Dormo == Hehehe, Roberto, mi rezervis la dormon por la busvojaĝo! :-) -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 16:11, 20. Dec 2007 (UTC) == Ĝojan Kristnaskon == Saluton Roberto, dankon por via deziro kaj ankaŭ mi deziras al vi agrablan travivon de Kristnaskaj festotagoj. Vi pravas, ke tio estas nia "komuna" 3-jara Kristnasko ĉi tie. {{petro}} 06:55, 25. Dec 2007 (UTC) ===Ĝojan Kristnaskon!=== Dankon, kaj ankaŭ mi deziras al Vi agrablan Kristnaskon. Ĉi tie la esperantistoj estas multe, sed NE SUFIĈE.--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 07:06, 25. Dec 2007 (UTC) == Ĝojan Kristnaskon! == Saluton, Roberto! Ĝojan Kristnaskon ankaŭ al vi, kaj dankon pro la mesaĝo. Mi ĉiam ŝatas ekkonatiĝi kun aliaj samideanoj. --[[Vikipediisto:Nick|Nick]], 15:29, 25 Dec, 2007 (UTC) ==Dankon pro bondeziroj== Kara Roberto, mi reciprokas elkore viajn bondezirojn. [[Vikipediisto:Zetey]] UTC 2007. 26-a de decmebro 12:23 == Ĉu nur DU kuriozaĵoj pri Usona kulturo? == Saluton, amiko. La figuro el karvita kukurbo estas "Jack o' Lantern" (Ĝak de l' lanterno) -- malnova legendo kun la festotago "[[Halloween]]", kiu devenas de tradicioj la la Tago de Ĉiuj Sanktuloj. Mi ne vere scias la legendojn sub la tradicio de kukurbo-karvado. Simple moderntempe ĝi estas amuza tradicio, kun kostumado, monstro-filmoj, kaj la donaco de dolĉaĵoj al infanoj. "Cheerleader" ([[aklamisto]]/[[aklamistino]]?) entuziasmigas la spektantojn kaj sportistoj ĉe sportaj eventoj per akrobataĵoj, dancoj, vokoj al spektantoj kaj sportistoj, ktp. Ofte ili estas konsiderataj kiel tre popularaj kaj belaj. Mi aldonos ĉi tiujn temojn al mia listo al verkindaj temoj. Dankon pro via intereso! -- [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 16:00, 28. Dec 2007 (UTC) == Nova artikolo pri movado en Brazilo == Saluton, Roberto! Vi, kiu ŝatas tiun studadon: aperis bona artikolo pri la [[Esperanto-movado en Ribeirão Preto]]. Mi envikipediigis la tekston donacitan de la aŭtoroj. -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 17:07, 12. Jan 2008 (UTC) == Vikiligiloj == Kara samnomulo, mi ĵus rimarkis [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Lewine&diff=1551089&oldid=1170971 vian prilaboron] de la artikolo pri [[John Lewine]] verkita de mi. Koran dankon pro viaj aldonoj de enhavo. Vi krome faris tre multajn vikiligilojn al artikoloj, kiuj nur flanke rilatas al s-ro Lewine, ekzemple al la artikolo [[milito]]. Laŭ mia opinio oni uzu nur malmultajn, sed des pli utilajn ligilojn. Tro da ligiloj povus eĉ kaŝi la gravajn ligilojn, la teksto aspektas iom malbele kaj estas malfacile tralegi ĝin rapide. Kion pensas vi? -- [[Vikipediisto:Robert Weemeyer|Robert Weemeyer]] 13:11, 1. Feb 2008 (UTC) == Framasonismo == Roberto, mi konstatis ke vi verkis artikolon pri Framasonismo. Ĉu vi estas Framasono? Mi estas framasono, kaj mi estas parto de la "Komitato de Edukado" de mia loĝio. Se vi estas ankaŭ framasono, eble estus interesa interbabili pri niaj loĝioj, pri (nesekreta) informo, ktp. Mi parolus (raportus) al mia loĝio pri internacia (brazila) framasonismo. Se vi volus diskuti tiel, bonvolu kontakti min per retpoŝto: (yekrats@gmail.com)! Dankon... -- [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 15:00, 3. Mar 2008 (UTC) == Dosiero:Bandeirag.jpg == Saluton, en 2005 vi alŝutis flagobildon [[:Dosiero:Bandeirag.jpg]]. Mi kredas, ke ''bandeira'' signifas "flago", do la vera nomo de la bildo estas nur "g", kaj vi ne donis komenton. Ĉu vi povus diri, kia flago ĝi estas? Ĝi estas uzata en la artikolo pri [[Volta Redonda]], sed ankaŭ tie mi ne vere komprenas, ĉu ĝi estas ties flago aŭ ne. Interese iu nun alŝutis samnoman flagon al la Komunejo ([[:commons:Image:Bandeirag.jpg]]), sed ĝi aspektas tute malsame. Ĉu vi povus doni etan komenton al via flago? Eble eĉ pli klaran nomon? Antaŭdankon – [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 20:09, 3. Mar 2008 (UTC) == Internacia Konferenco por Komerca Helplingvo == Ĉu vi povus indiki en kiu jardeko okazis la menciita Konferenco ? ĉu en 1920 ? ĉu en 1950 ? [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 20:04, 1. Apr 2008 (UTC) Ne forgesu, minimume tri trafaj frazoj aŭ nenio. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 18:05, 18. Apr 2008 (UTC) == Petveturado == Saluton, Roberto! Ĉu «organizita homo» ne estas pozitiva valoro? Nu, dependas kiel oni komprenas la esprimon «organizita homo», certe. Tion mi tajpis ĉar en mia petvetura sperto (plejparte en Eŭropo), mi rimarkis ke montri signon plibonigas miajn ŝancojn, kaj kiam mi demandis al la stiristoj, kelkaj diris al mi ke ili prenis min dank'al mia signo. Ĉu vi ankaŭ spertis petveturadon, aŭ ekzemplon de malsama organizo en malsamaj landoj, kiel en Brazilo? --[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:46, 25. Apr 2008 (UTC) ==Volapuko kaj Esperanto== === Nomita referenco === En la artikolo [[Volapuko kaj Esperanto]], mi ekuzis nomitan referencon. Tio funkcias jene : la unuan fojon estu <code><nowiki><ref name="nomo">Teksto</ref></nowiki></code> kaj poste <code><nowiki><ref name="nomo"/></nowiki></code>. Se vi malrespektas tiun sintakson la paĝo tute fuŝiĝas. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 20:04, 8. Maj 2008 (UTC) === Emfazado de citaĵoj === Kara Roberto, bonvolu precizigi kiun eron vi volus emfazi kiaj citaĵoj. Kiam vi mesaĝis al mi, vi ne jam estis farinta ŝanĝojn post la lasta mia. Mi ĵus vizitis la artikolon kaj apartigis citaĵon de Pabst kaj igis referaĵon al verko de Gacond noto. Estus bone ke ĉiuj referaĵoj estu ligitaj al la teksto, sed kelkajn el ili (Boulton, Kiselman, Tresoldi) mi ne scias al kiu ero de la artikolo ligi. {{alss}} 19:25, 9. Maj 2008 (UTC) ===Tornistro=== Saluton, Roberto. En via jusa artikolo [[András Szalai]] oni diras, ke li iĝis [[tornistro]]. Laŭ mia vortaro kaj mia memoro pri uzado, tio estas [[dorsosako]], do ne estas senco. Eble vi volis diri ion alian, sed mi dubas pri tio kaj tion mi ne povas korekti. Ĝis. --[[Vikipediisto:Kani|kani]] 19:49, 30. Maj 2008 (UTC) nun mi legas "turnisto". Ĉu estas iu, kiu profesie turniĝas?--[[Vikipediisto:Hans|Hans]] 15:41, 22. Maj 2009 (UTC) == Wikipedija:Hornjoserbšćina == Saluton, Roberto. Ĉu vi povus traduki esperantotekston en [[:hsb:Wikipedija:Hornjoserbšćina]] en la portugalan lingvon? Dankon kaj multe da sukceso Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 19:16, 26. Jun 2008 (UTC) :Dankon pro via traduko. Kiel oni traduku la frazon "Informoj por tiuj, kiuj ne parolas la suprasoraban lingvon" en la portugalan? Ĝi estas bezonata por la tiea superskribo de la koncerna ĉapitro. Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 19:39, 26. Jun 2008 (UTC) ::Dankon pro la dua traduko. Nun ĉio estas kompleta. Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 19:51, 26. Jun 2008 (UTC) == Crack ne estas krako, ĉu? == En la paĝo '''Pipo''' troviĝas :... [[krako]]n (solidigita [[kokaino]])... sed laŭ PV [[krako]] estas bruo, sono. Do, ĉu ne prefere "kreko"?! Salutojn, [[Vikipediisto:UNiesert|UNiesert]] 01:18, 5. Aŭg 2008 (UTC) ==[[Akoŭsmatiko]]== Mi supozas, ke la esperanta ekvivalento de tiu vorto estus ''akusmatiko'', ĉar oŭ en la franca aŭ en la greka devenas u.--[[Vikipediisto:Kani|kani]] 16:21, 6. Aŭg 2008 (UTC) == sanktuloj == Saluton Roberto, ĉu vi ne volus helpi aldoni ŝablonon en artikolojn pri sanktuloj? Bv vidi [[Maria Magdalena]] nun. Temas pri ŝablono [[Ŝablono:Informkesto sanktulo]]. Tio estas simpla. Mi kredas, ke vi scios fari tion. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 16:08, 7. Aŭg 2008 (UTC) :La uzado estas simpla. Sufiĉas kopii la suban tekston de la ŝablono en la konkretajn paĝojn kaj plenigi informojn, kiuj estas konataj el la paĝoj aŭ kiujn vi konas el aliaj vikipedioj. Ne estas bezone plenigi ĉiujn. Helpo povas esti aŭ la angla paĝo [http://en.wikipedia.org/wiki/Special:WhatLinksHere/Template:Infobox_Saint kie estas paĝoj, kiuj ligas al la ŝablono en la angla] aŭ la hispana paĝo, [http://es.wikipedia.org/wiki/Especial:WhatLinksHere/Plantilla:Infobox_santo en kiu ankaŭ ligas paĝoj al sanktuloj] aŭ memkompreneble iu ajn alia lingvo kun la ŝablono. Mi faris la ŝablonon kun koloroj laŭ la [http://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Informkesto_sanktulo angla (ora)] kaj laŭ la [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Informkesto_sanktulo&oldid=1879268 hispana (oranĝa)], sed kiu estas pli plaĉema? Do, ni resumu la informojn: Unue, kopiu la tekston de la ŝablono, due, enskribu la tradukitajn informojn el alia lingvo aŭ el la esperanta paĝo kaj ĉio. Se vi bezonus ankoraŭ iajn klarigojn, bonvolu demandi. Mi ĝoje konsilos. Bv vidi ankaŭ paĝon pri [[Johana de Arko]]. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 17:50, 7. Aŭg 2008 (UTC) <pre>{{Informkesto sanktulo |nomo= |dato de naskiĝo= |dato de morto= |tago de festo= |adorita en= |dosiero= |grandeco de dosiero= |priskribo= |loko de naskiĝo= |loko de morto= |titolo= |dato de beatigo= |loko de beatigo= |beatigita de= |dato de kanonizo= |loko de kanonizo= |kanonizita de= |atributoj= |patroneco= |ĉefsanktejo= |dato de subpremo= |disputeblaj demandoj= }}</pre> :::Tute ne gravas. Ankaŭ mi ne estas katoliko, kaj mi plenigas la paĝojn pri sanktulojn. Absolute mi ne estas profesia politikisto, kaj mi plenigas paĝojn per ŝablono pri politikistoj. Mi ne estas muzikisto (eĉ kiam mi ŝatas aŭskulti muzikon), kaj mi plenigas paĝojn per ŝablono pri muzikaj artistoj, mi estas nek reganto nek regantino, kaj mi plenigas paĝojn rilataj al regantoj per la koncerna ŝablono ktp. Mi neniel devigas vin al tio. Dependas de vi. Mi nur vidis, ke vi, tempo de tempo, redaktas paĝojn rilataj al sanktuloj. Tio estas ĉio. Dezirante al vi sukcesojn kun ia ajn ŝablono restas [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 18:03, 7. Aŭg 2008 (UTC). ::::Oj, mi ĵus ekvidis, ke vi aldonis la ŝablonon al [[Agapeto la 1-a]]. Tio estis papo, kaj por la papoj ni havas ĉi tie ŝablonon [[Ŝablono:Informkesto papo]]. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 18:06, 7. Aŭg 2008 (UTC) :::::Gratulojn por de vi aldonita ŝablono. Mi nur transŝovis ĝin tute supren. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 18:23, 7. Aŭg 2008 (UTC) ==[[Reinhard Haupenthal]]== Kara Roberto, vi estas la unua kaj ĉefaŭtoro de la artikolo pri [[Reinhard Haupenthal]]. Mi hodiaŭ ricevis plendleteron de Haupenthal, en kiu li postulis la forigon de tiu-ĉi artikolo. Tion li memkompreneble ne rajtas, ĉar la landoj sub kies jurisdikcio vikipedio troviĝas inkluzive la hejmlando de Haupenthal konas liberecon de gazetaro kaj opinio. Mi tamen konstatis, ke en la artikolo mankas ĉiuj fontindikoj, kial ne eblas kontroli la kvaliton kaj ekzaktecon de la informoj. Mi tial petas vin, ke vi bonvolu aldoni en la konceran artikolo, de kie vi havas la biografiajn informojn, kiujn vi publikigis (ekzemple titolo kaj nr-o de revuo, libro ktp.). Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 13:51, 29. Aŭg 2008 (UTC) ::Mi permesis al mi ŝovi vian respondon al via paĝo, ĉar oni ĉiam respondu al diskuto, tie, kie ĝi komenciĝis, por ke ĉiu povu facile sekvi ĝin. [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:30, 30. Aŭg 2008 (UTC) ::Pri sinjoro Haupenthal, mi kolektigis la informojn en interreto per guglado. Ĉu li ĉagreniĝis pri la artikolo aŭ simple estas manifestacio je modesteco lia deziro de forigo de la artikolo? [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 14:07, 29. Aŭg 2008 (UTC) :::Li evidente simple deziras, ke oni forigu la artikolon pri li. Deziron, kiun ni laŭ la principoj de Vikipedia nature ne povas plenumigi, kion mi al Haupenthal ankaŭ jam skribis. Mi tamen pro tio konstatis, ke mankas ĉiuj fontindikoj, kaj eĉ kiam oni guglis por trovi ilin, necesus aldoni almenaŭ la ttt-adresojn de la artikoloj, sur kiuj la informoj baziĝas. Tio fakte entute ne havas rilaton kun Haupenthal, sed estas grava por altigi la valoron kaj nivelon de la artikoloj kaj ebligi ankaŭ al sciencistoj kontroli ties enhavon. Ĉar vi verkis la artikolon, certe plej facile estus por vi mem aldoni tiujn-ĉi informojn. Elkoran dankon [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:25, 30. Aŭg 2008 (UTC) ::::Vere mi ne zorgis pri tio, ĉar la informoj vere ne estas ekstraordinaraj, kiam mi verkas paĝon kiel [[Volapuko kaj Esperanto]], kun eble disputindaj afirmoj, mi zorgas pri fonto. Artikolo pri Sro Haupenthal havas nur vulgarajn kaj publikajn informojn pri certe notinda esperantisto. Se Sro H. komunikiĝis al mi, mi retrovos la fonton de informo ke al li ŝajnis ĉagreniga aŭ maljusta. [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 19:33, 30. Aŭg 2008 (UTC) :::::(Sufiĉas, ke vi respondas sur via paĝo, kie la diskuto komenciĝis, tiel aliaj povas sekvi, sen devi salti de unu loko al la alia - mi observas vian paĝon kaj respondas, se necese ĉi-tie). Estus bone, se vi povus sendepende de Haupenthal aldoni la fontindikojn, se tio ankoraŭ eblas kaj ne donas troan laboron. Cetere ne nur en ĉi-tiu artikolo sed tute principe. Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 15:34, 1. Sep 2008 (UTC) ::::::Mi pensas tion dispensebla kaj senutila laboro. [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 15:38, 1. Sep 2008 (UTC) :::::::Kiam temas pri ne facile kontroleblaj asertoj (kiel ekzemple biografiaj informoj) la fontindiko fakte estas absolute necesa kaj ne dispensebla, tio ebligas kontroli la fidindecan de la koncernaj informoj. ::::::::Mi fajfas pri tio. Se vi preferas, forigu la artikolaĉon.[[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 16:48, 12. Sep 2008 (UTC) ==Via paĝo== Saluton Roberto, mi kreis paĝon pri vi, vd [[Roberto da Silva Ribeiro]]. Se io estas aldonenda, bv aldoni. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 07:14, 24. Aŭg 2008 (UTC) == Karlsruhe == Saluton. Se mi ne eraras, estis vi kiu aldonis la jenajn informojn al la artikolo pri [[Karlsruhe]]: ''En 1930 Germana Asocio de Nacionalstenografio okaze de sia kongreso en Karlsruhe, organizis Intersteno-ekspozicion kaj paroladojn pri utileco de Esperanto.'' Mi ŝatus scii fonton de tio resp. ĉu hazarde ankaŭ ekzistas paĝo en Interreto pri tio. Dankon -- [[Vikipediisto:Landano|Landano]] 14:41, 2. Sep 2008 (UTC) : Dankon pro la rapida respondo! -- [[Vikipediisto:Landano|Landano]] 15:41, 2. Sep 2008 (UTC) == Saluton! == Roberto, saluton! Há tempos que eu não falo contigo! Como estão as coisas? Há meses não consigo parar direito em Aracaju. Até Kadígia tb tenho visto mt pouco. Tinha combinado com ela que na minha próxima ida a Aju iríamos visitar vc, mas meu chefe não deu espaço: eu pisei em Aju 2h da madruga da segunda retrasada e às 7h da matina já estava indo para Alagoas. Devido a problemas com a net, fiquei longe do orkut por um bom tempo e tb acabei esfriando aqui, mas vou retomando as atividades. (Tb estou atuando no Vikivortaro, onde já criei mais de 1.500 artigos, mas lá a coisa é mais simples, dá pra fazer de uma forma automática). Mande abraço à família! Jen mi ree al la laboro! -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 11:19, 9. Sep 2008 (UTC) :Verdade, Roberto! Eu pretendia visitá-lo esta semana, mas meu chefe não me dá sossego. Eu vou "me mudar" para o Rio; fui selecionado para uma atividade de cerca de seis meses lá; mas mesmo às vésperas de uma viagem como essa, ele me embarca em Alagoas. Por ele, eu voltaria na véspera da viagem, mas já pedi para desembarcar na terça, porque preciso de alguns dias úteis para arrumar minha vida. Então, assim que desembarcar, marco uma visita, até porque eu tenho alguns selos da Polônia, Holanda e Brasil para dar a Luísa (se não me engano, Kad disse que ela está colecionando). Ĝis do, Roberto!--[[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 13:45, 9. Okt 2008 (UTC) == [[Satana kapo]] == Kara Roberto, La traduko de via artikolo [[Satana kapo]] en la angla lingvo estis forviŝita hodiaŭ (mi estis la origina tradukinto). Komentantoj rimarkis ke la artikolo ŝajnas sensenca kaj eĉ ŝerceca, kaj ĝi ne enhavas referencojn. Tiu sama rimarko estis farita en la portugallingva versio. Ĉu vi havas referencojn por tiu artikolo? Se jes, ni povos rekrei la anglan tradukon. --[[Vikipediisto:Sumthingweird|Sumthingweird]] 03:19, 2. Okt 2008 (UTC) == Traduko el latino == Roberto, ĉu vi povas helpi min? Mi tradukis [[Historia Naturalis Brasiliae]] kaj ĝi estos elstarigota. Sed bonegus, se ni enmetus la tradukon por la jenaj frazoj: * Lugdun. Batavorum : Apud Franciscum Hackium; et Amstelodami : Apud Lud. Elzevirium Nu, "Lungdun." estas mallongigo de Lungdunum, la latina nomo por la franca urbo Liono, kaj Amstelodami, la latina nomo por la nederlanda urbo Amsterdamo. F. Hackium kaj L. Elzevirium do verŝajne estis la eldonintoj de la verko en tiuj urboj. Sed kio estus Batavorum? Batavorum s * Historia naturalis Brasiliae ... : in qua non tantum plantae et animalia, sed et indigenarum morbi, ingenia et mores describuntur et iconibus supra quingentas illustrantur Tiu estas la tuta titolo de la libro, sed mi eĉ ne imagas kion ĝi signifas! :-) * De Medicina Brasiliensi Tiu estas la titolo de la unua libro de la verko. Ĉu "pri la brazila medicino"? * Historia rerum naturalium Brasiliae Tiu estas la dua libro. Vi povas respondi ĉi tie mem, sur via paĝo, apud la frazoj. Antaŭdankon, Roberto!--[[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 23:45, 11. Okt 2008 (UTC) Kio estus Batavorum? Batavorum signifas "de nederlandanoj", sekve, Lungdunum ne esta Liono en Francio, sed urbo en Nederlando. Historia naturalis Brasiliae ... : in qua non tantum plantae et animalia, sed et indigenarum morbi, ingenia et mores describuntur et iconibus supra quingentas illustrantur Natura historio de Brazilo ...: en kiu estas priskribitaj ne nur pri plantoj kaj bestoj, sed ankaŭ pri malsano de indeĝenoj, teknikoj kaj moroj kaj estas ilustrita de pli ol 15 bildoj. De Medicina Brasiliensi: pri brazila medicino Historia rerum naturalium Brasiliae: Historio de naturaj aferoj de Brazilo. [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 12:05, 13. Okt 2008 (UTC) :Roberto, dankegon. Mi malkovris, ke Lungdunum estas komuna nomo al Liono kaj alia urbo, Leiden, kiu estas nia urbo ĉi-okaze. Valeu! ;-)--[[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 14:47, 13. Okt 2008 (UTC) == Nomes de Lugares == Ok... bom, só fiz daquele jeito porque, imaginei que, como os verbetes com nome esperantizado existem, ficaria melhor assim. Mas se quiser, desfaço tudo. (Já não é a primeira bola-fora que tomo na eo-viki... tô doido pra desistir, e ficar quietinho só na pt, como fazia antes...) --[[Vikipediisto:Rnbastos|Krull]] 13:53, 15. Okt 2008 (UTC) ==Kontakto== Saluton mi respondis vian demandon sur mia diskutpaĝo. [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 18:59, 9. Nov 2008 (UTC) == Pri alinomado de [[Ŝĉolkino (Krimeo)]] al Şçolkino == Estimata Roberto! Kiucele vi faris tiun ĉi alinomadon? Mi vidas eĉ ne unu kialon por tio. Estontece se vi planos ion similan ne estante certa pri la racieco de viaj agoj (se vi havas iujn raciajn konsiderojn speciale koncerne tiun ĉi alinomadon - bv. prezenti ilin), bonvolu komence lanĉi diskuton sur la diskut-paĝo de alinomota artikolo. [[Vikipediisto:Mevo|Mevo]] 20:58, 18. Nov 2008 (UTC) == Ruĝaj ligiloj == Saluton Roberto, mi vidas, ke en pluraj urboj de Belgio kaj de Nederlando vi aldonis ruĝajn ligilojn kun nomoj de esperantistoj. Ĉu vi planas ankaŭ aldoni biografiojn de la koncernaj esperantistoj? Vi scias ja, ke ekzistas en Vikipedio la strebo malmultigi la rŭgajn ligilojn. Pro tio mi iom miras, ke vi komencis aldoni ilin. :Jes, ankaŭ mi interesiĝas pri tio, ĉar mi ege miris, ke mi trovis ruĝan ligon al mia nomo, sed forestis ligo al nia akademiano de Esperanto, aŭtoro de la fama vortaro "komputada leksikono", ktp (tiun ligon mi jam aldonis). Mi supozas, ke Roberto prenis simple adreslibron de Pasporta Servo kaj retajpis ĝiajn nomojn. Laŭ mi tio estas ne tro trafa listo de esperantistoj.[[Vikipediisto:Ŝak|Sxak]] 15:22, 1. Dec 2008 (UTC) ::Vidu [[Vikipedio:Vikiprojekto:Korektado de ruĝaj ligiloj]] [[Vikipediisto:PaulP|PaulP]] 11:32, 2. Dec 2008 (UTC) pri tio skribis PaulP. Sed mi komprenas lin. Li temis ne pri forigo de la ruĝaj ligiloj, sed pri tio, ke ĉiu tia ligilo estas sindevigo fari ĝin neruĝa. Se vi ion mencias, do faru tion ligilo nur okaze de ties graveco. Se vi simple prenis nomojn el iu kongreslibro aŭ el la adreslibro de pasporta servo do ne ĉiam indas mencii tion en vikipedio, des pli per ligilo.[[Vikipediisto:Ŝak|Sxak]] 14:26, 2. Dec 2008 (UTC) == Bonvenon revizianto == {{Bonvenon revizianto}} ==Hungaraj esperantistoj== Ĵus mi legis pri listo de esperantistoj kaj pri problemoj en la Diskutejo. Se vi havas demandon pri hungaroj, rekte skribu al mi, eble mi povos helpi. Sincere --[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 08:52, 21. Dec 2008 (UTC) ==Forviŝo de paragrafo== Saluton, Roberto, mi estas freŝa kontribuanto kaj esperas, ke tiel mi kontaktiĝu kun vi. Mi volas nur informi vin, ke mi ĵus forviŝis paragrafon "Esperantistoj" de vi aldonitan en la paĝon [[Angers]] ĉar la menciitaj homoj (miaopinie) ne sufiĉe famas por aperi en enciklopedia artikolo. Kaj samtempe, mi profitas tiujn liniojn por deziri al vi plej feliĉan jaron 2009. [[Vikipediisto:Popolano|Popolano]] 02:03, 2. Jan 2009 (UTC) ==Banloko/Kuracloko== Salut'! Mi loĝas en Budapeŝto, kiu famas ankaŭ pri banejoj, ankaŭ pri kuracbanejoj. Nu, banloko estas tiu feriejo, kie oni banadas en rivero, lago, maro. Kuracloko estas tiu feriejo aŭ komunumo, kie plej ofte estas termala fonto, pri kio oni pruvis, ke tio havas kuracigajn efikojn. Nur en Budapeŝto funkcias deko da kuracbanejoj, en Hungario almenaŭ da cento. Ofte alvenas homoj el foraj landoj por kuracigi sin. En banlokoj oni banadas laŭplaĉe, ekzemple eĉ 10 horojn. En kuraclokoj oni konsilas banadi nur definitajn tempojn, krome ekzemple se la kuracakvo havas sulfuron, ties odoro ne plaĉas longe, oni banadas ne tro longe. Foje okazas, ke en banloko estas la banado senpage, en kuracloko nepre estas enirbileto. La diferenco estas por mi evidenta.--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 08:48, 7. Feb 2009 (UTC) Salut'! Mi skribos pri la supre menciitaj lokoj, sed mi ne havas sudamerikajn (aŭ brazilajn banlokojn). Bonvolu sendi al mi kelkajn!--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 14:57, 13. Feb 2009 (UTC) ==Admono flanke de Narvalo== Saluton Roberto! Bonvolu forigi ĉiujn viajn neenciklopediajn aldonaĵojn kaj ne plu aldoni tiaĵojn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 12:07, 17. Feb 2009 (UTC) ::Kara Roberto, mi fakte absolute malkonsentas kun la reago de Navalo kontraŭ vi. La aldono de informoj rilate UEA-delegitojn kaj gastigantojn de Pasporta Servo estas diskutindaj punktoj. Mi esprimis mian malkonsenton sur la [[Vikipedio:Babilejo/Arkivo_2009_4#Roboto petata/Informoj pri UEA-delegitoj kaj reprezentantoj de pasporta servo|diskutpaĝo]]. Mi esperas, ke la fakto, ke vi ek de la 17-a de februaro ne plu kontribuis estas ne la sekvo de la laŭ mi en la konkreta kazo kaj maniero maljusta forbaro. Estas nature bone, ke vi nun ne tuj daŭrigi la aldonadon de tiaj informoj, sed partoprenu en la koncerna diskuto. Eventuale tiam la rezulto eĉ estas pli bona ol la simpla aldono de frazo "Estas delegito tie". Ideo estus, ke tiaj elementoj povus esti aldonitaj al la ŝablonoj pri ĝeneralaj informoj pri urboj kaj komunumoj. Amike salutas vin [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 23:45, 16. Mar 2009 (UTC) == Esperanto en Vroclavo == Kara Roberto, ĉar vi aldonis la plej multajn, detalajn kaj principe tute interesajn historiajn informojn pri la Esperanto-movado en [[Vroclavo]] en la artikolo pri tiu urbo (mi miras kiom bonajn informfontojn vi devas havi), mi petus vin rigardi mian ĵusan komenton en la [[diskuto:Vroclavo|diskutpaĝo]] de la urba artikolo. Ĉu? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:56, 17. Okt 2009 (UTC) == [[Giuseppe Merisi]] == Bom dia, amigo, tudo bem? Poderia traduzir em Esperanto esta nova pagina que acabei de criar? Muito aobrigado pela tua ajuda [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 09:59, 20. Nov 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:35, 24. Dec 2009 (UTC) == Interwiki poll by chance == <div style="font-family: Trebuchet MS; background: #FFFACD; padding: 1em; margin-top: -13px; border: solid 2px #800000; -moz-border-radius: 0.77em"> [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons:Undeletion_requests/Current_requests&oldid=32401103#4_Deleted_beginnings_by_User:Kanonkas 4 deleted beginnings by User:Kanonkas] [[Special:Contributions/78.55.51.15|78.55.51.15]] ([[User talk:78.55.51.15|talk]]) 22:14, 27 November 2009 (UTC) Update: [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons:Undeletion_requests/Current_requests&diff=prev&oldid=32401616 vandal's buddy]. And here is [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:LX&oldid=32420729#Ping his reward] :-). Congratulations [[Special:Contributions/78.55.65.160|78.55.65.160]] ([[User talk:78.55.65.160|talk]]) 17:51, 28 November 2009 (UTC)) *Source: http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User_talk:Jimbo_Wales&oldid=328415260#Might_be_interesting_for_Jimbo_or_some_hesitating_donors </div> * Is this vandalism or not? Regards Mutter Erde [[Speciala:Kontribuoj/92.225.198.74|92.225.198.74]] 20:24, 12. Jan 2010 (UTC) == Nur eta noto pri komento kiun vi jam faris antaŭ pli ol 4 jaroj... == En januaro 2006 vi skribis<!-- en la diskutpaĝo de vikipediisto Blahma-->: Laŭ [[Walter FRANCINI]] en verko [[Doutor Esperanto]], Fania PIKOWER estis pli maljuna fratino de Zamenhof kaj loĝis en [[Weisser]], unua urbo (vilaĝo?) kie L.L.Z. provis labori kiel kuracisto. Kaj ne diras pli [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 02:45, 22. Jan 2006 (UTC) :<small>Nur tre flanka klarigo pri la neekzistanta ligilo al loĝloko "Weisser": La urbeto nomiĝis [[Veisiejai]] kaj tie L.L.Z. post freŝa finstudado en Varsovio komencis labori kiel kuracisto en [[1885]] (kvankam ne por longe, ĉar poste li fakkuracistiĝis en Vieno kaj Varsovio, ŝajne ankaŭ ofte estis ĉe la bopatra domo en Kaŭno, ĝis li post fakkuracistiĝo en 1893 translokiĝis en Hrodno por tie malfermi praktikejon. La formo "Weisser" aspektas simple kiel germanlingva pli-malpli-transskribo de "Veisiejai". ThomasPusch 06:46, 10. Jun 2010 (UTC)</small> Eble vi mem solvis vian demandon kio estas "Weisser" en januaro 2006, sed kaze ke ne mi volis rapide solvi la enigmon... Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 06:54, 10. Jun 2010 (UTC) ==<big>Arbitra ago kontraŭ mi fare de administranto de angla vikipedio</big>== Karaj, vi ĉiuj konas min bone, tial mi petas urĝan helpon de ĉiuj anglalingvaj vikipediistoj: [[:en:User:Tiptoety|Vikipediisto Tiptoety]] blokis [[:en:Uster DidiWeidmann|mian konton sur la angla vikipedio]] akzuante min arbitre, ke mia konto estas sokpupo de blokita vikipediisto, kio estas kompleta stultaĵo. Mi ne scias, ĉu malantaŭ tio estas nur tragika eraro aŭ malica atako kontraŭ Esperanto. Mi tial petas ĉiun uzantojn kun konto en la anglalingva vikipedio helpi al mi, ke tiu bloko estu forigita.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 21:42, 6. Nov 2010 (UTC) '''(Mi metis tiun-ĉi mesaĝon al la ĝenerala diskutejo. Respondu bonvolu [[Vikipedio:Diskutejo#Arbitra ago kontraŭ mi fare de administranto de angla vikipedio|tie]]. Dankon)''' == Ŝanĝo de [[Mendes (urbo)]] por [[Mendes (Rio-de-Ĵanejrio)]] == {{Forigu|Mendes (urbo)|petanto=Conrado}} == Sorocaba == Kara Roberto, se hazarde via ankoraŭ iam vidus tiun-ĉi diskutpaĝon..., antaŭ pli ol 5 jaroj vi kreis la bazon por artikolo pri la brazila urbo [[Sorocaba]]. Ĝi kreskis al granda artikolo kun tre multaj ruĝaj ligiloj. Ĉu vi povus trarigardi kaj pripensi, ĉu iujn ruĝajn ligilojn forpreni (ekzemple miaopinie anstataŭ "la grupanoj [[Benedito Barbosa]], [[Jorge Cordeiro]] kaj [[S. Toledo]], kiuj tiutempe jam mem povis paroli la lingvon..." tute sufiĉus "la grupanoj ''Benedito Barbosa, Jorge Cordeiro'' kaj ''S. Toledo'', kiuj tiutempe jam mem povis paroli la lingvon..."), kaj ĉu aldoni artikoletojn pri la pli gravaj temoj? [[Gabriel Bitencourt]] (laŭ mia sondo kun unu "t") eble meritus biografian artikoleton: materialo reta pri li estas, ekzemple [http://gabrielbitencourt65.blogspot.com gabrielbitencourt65.blogspot.com], [https://twitter.com/gcbitencourt twitter.com/gcbitencourt] aŭ [http://www.youtube.com/watch?v=o5C9_bcI0IA la jena filma intervjuo] en retejo [[YouTube]], sed kompreneble ĉio en la portugala, do rigardinda de portugallingvano. La artikolo meritus je iom da atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:55, 25 Okt. 2012 (UTC) == Bonan hejmiron! == Vi mankas multe. Espereble vi povos denove tie kunlabori. Amike. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 09:10, 3 Sep. 2015 (UTC) == Neenciklopediaj planlingvoj == {{Forigu|Komuna ĝermana lingvo|petanto=Robin van der Vliet}} {{Forigu|Latinvlo|petanto=Robin van der Vliet}} {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 02:19, 12 sep. 2016 (UTC) == Invito viziti la plej novan portalon == {{Ping|Roberto|montri=ne}}Saluton, estimata Roberto! Jen nova partalo en Vikipedio: [[Portalo:Spiritismo|Portalo pri spiritismo]]. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:27, 3 nov. 2016 (UTC) == [[Rolulo]] == Estimata {{u|Roberto}}! Mi rimarkis ke vi ŝanĝis kategoriojn en [[Spock]] kaj similaj artikoloj. Tamen, mi afable rimarkigu al vi ke la antaŭaj kategorioj estis tute ĝustaj. Bonvolu noti ke la vorto [[Karaktero]] havas tute alian signifon ol tiu kiun vi celas. La ĝusta vorto estas [[Rolulo]]. Spock, Kirk ktp. estas '''[[rolulo]]j de Star Trek''' (aŭ '''fikciuloj'''), ne "karakteroj". Kontraste: Tiuj kiuj personigas la rolulojn (Shatner, Nimoy, ktp.) estas '''[[aktoro]]j de Star Trek''' (aŭ '''rolantoj'''), ili '''ne''' estas "roluloj". (Roluloj estas fikciaj personoj, ne realaj.) La kategorioj do estu tiaj kiaj ili antaŭe estis. Mi esperas ke vi tion akceptas ne kiel ofendemon, sed kiel bonintencan lingvan korekton! Sincere salutas [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:00, 9 jan. 2019 (UTC) ==[[Talos la 4-a]]== Saluton. Mi reviziis tiun artikolon kaj konstatis, ke ĝi ne estas ligita al alia lingvo. Mi supozas, sed eble erare, ke tiu koncepto ekzistas ankaŭ en alia lingvo, sed mi ne povis trovi la nomon en angla aŭ hispana. Se tio ekzistas, bonvolu ligi la esperantan version. Se vi ne scipovas, diru kaj mi helpu. Se tio ne ekzistas, mi konsilas al vi faru artikolojn kiuj jam ekzistas en aliaj lingvoj, krom tiuj pri esperantaj aferoj. Tiel ni ne lasu orfajn artikolojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:27, 4 feb. 2019 (UTC) :Vere ekzistas en la angla kaj aliaj lingvoj unu artikolo (vidu ''Category:Star Trek planets'', en la angla vere kelkaj listoj) , kiu listigas la planedojn de Star Trek krom Vulkano, sekve mi intencas renomigi tiun artikolon al "planedoj de Star Trek" kaj aldonigi la aliajn planedojn, sed ne nun. Se vi volas, vi povas fari tion lasante ''Talos la 4-a'' kiel alidirektilo. ::Pri tio mi lasos, ke vi faru. Estas bone ke vi havas tiun planon. Krome mi konsilas al vi ne lasi tiom da ruĝaj ligiloj en la artikoloj. Plej bone lasi nur tiujn kiujn vi mem aŭ iu ajn iam bluigos. Male la aspekto de la artikolo restos iam fuŝeca, kvazaŭ io kiun neniu aranĝos, ĉu ne? En la artikolo pri Penn ekzemple mi konstatis, ke estis ruĝa anglalingva komitato kiu ja ekzistas en Vikipedio aŭ nuligis ekzemple la ruĝecon de titoloj en referencoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:53, 7 feb. 2019 (UTC) :::Mi forgesis gratuli pri tiom da novaj artikoloj de vi kreitaj. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:14, 7 feb. 2019 (UTC) :::Lasu min, aux mi lasos Vikipedion denonove. [[Vikipedio:Ne ĝenu Vikipedion por pruvi vidpunkton]], [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn]], kaj especiale [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]], atentu, mi krommetus: VIKIPEDIO NE ESTAS ARTA VERKO. De Espanha, nem vento e nem bom casamento. ==Usonaj kino kaj televido== Saluton kaj gratulon pro tiom da artikoloj pri Stsr Trek ktp. En artikoloj de aktoroj aŭ aliaj kinteknikistoj mi ŝanĝas krediti al listigi, ĉar vere la angla vorto ''credit'' en filmoj ne povas esti tradukita al kredito aŭ krediti, kio laŭ PIV havas signifon nur por financaj aferoj. Amike,--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:48, 9 apr. 2019 (UTC) :Senprobleme. == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:54, 3 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] ĵus estis akceptita kaj venos la vico de la artikolo [[Aztekoj]], kiu estis proponita en julio 2017. Do, preskaŭ dum du jaroj atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:57, 12 jun. 2019 (UTC) == Apometrio == Kara Roberto, bonvolu vidi la artikolan ĝermon [[Apometrio]], kiun vi kreis antaŭ 14 jaroj kaj kiu de tiam ne signife ŝanĝiĝis - tri frazoj sen ligiloj al ili kaj preskaŭ neniuj el ili, senfontaj kaj apenaŭ kompreneblaj. Certe eblus sence plibonigi la teksteton kaj igi ĝin inda resti en vikipedio, sed ion fakte necesus fari pri ĝi, por ke la tri frazoj havu sencon en la enciklopedio. Ĉu vi emus revizii vian idon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 27 nov. 2019 (UTC) :Antaŭ 14 jaroj oni celis kreskigi la Vikipedion. Vere mi ne multe scias pri la aferon mem. Eble ĝi povas kunfandigi kun aliaj ĝermoj pri alternativa medicino aŭ pseŭdoscienco.[[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 00:05, 28 nov. 2019 (UTC) ==Kategorio== Saluton! Mi petas vin, apogu forigon de kategorio '''kun POR''' ''hodiaŭ, morgaŭ jam finiĝos la voĉdono''. Alirebla: [[:Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Kategorio:Naskiĝintoj_en_Bratislavo]]. Mi citas aldonon de Goren pri tio, kiu diris la esencon: :Por esti validaj kaj utilaj, vikipediaj kategorioj ideale sekvu leĝojn de aroteorio, t.e. kategorio A estu subkategorio de B nur se ĉiuj anoj de A apartenas ankaŭ al B. Pro tio, ekzemple, [[:Kategorio:Slovakoj]] povas esti sub [[:Kategorio:Slavoj]], kaj tio ĉi estas tute logike valide. Sed okaze de Naskiĝintoj en Slovakio tio ĉi regulo ne sekvatas: nek ĉiu kiu naskiĝis en Slovakio estas slovako, nek ĉiu slovako naskiĝis en Slovakio. Kaj, kiel ofte okazas pro rompo de aroteoriaj reguloj, tio ĉi kaŭzas erarajn kaj paradoksajn rezultojn. [[Uzanto:Crosstor]] tutprave ofendiĝis kiam li trovis ke hungaraj famuloj naskiĝintaj en Bratislavo iĝis kategoriitaj kiel slovakoj, ĉar tio ĉi ja estas absurdo: ili ne estis slovakoj nek laŭ etneco, nek laŭ civitaneco (kaj tia civitaneco tiam eĉ ne ekzistis!) :Havi kelkajn kategoriojn por ĉiu lando, aliflanke, tute ne estas timiga, kaj se ili estos logike kaj aroteorie ĝustaj tio entute ne kaŭzos ĥaoson. Ĉiu vikipedio faras ĉi tion sen multaj problemoj.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 15:58, 12 jul. 2020 (UTC) Sincere --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:13, 14 jul. 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:48, 25 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == [[Volapukidoj]] == {{"|Novialo, male, estis kreita de eksmembroj de Kadem Volapuka mem, sed de Volapuko nur prenis la celon kaj kelkajn bazajn principojn.||{{diff|diff=next|oldid=385316}}}} Kara Roberto, ĉu vi konfuzis Novialon kun Idiom Neutral? [[Novialo]] estis proponata de [[Otto Jespersen]], kiu neniam estis Volapukisto. Aliflanke, aŭtoroj de [[Idiom Neutral]] vere estis eks-volapukistoj, nome membroj de [[Internacia Akademio de Volapuko|Kadem bevünetik volapüka]]. Kaj IN vere ricevis influon de Volapuko, ekzemple la adjektivoj en IN finiĝas per '''-ik''' samkiel en V. --[[Uzanto:Shruggy|Shruggy]] ([[Uzanto-Diskuto:Shruggy|diskuto]]) 10:21, 15 okt. 2020 (UTC) :Tre eble vi pravas. Mi verkis tion antaŭ multaj jaroj, kaj ne bone memoras. Tiam mi verkis amase artikolojn kaj artikoletojn pri planlingvoj kaj eble mi konfuzis. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 14:00, 15 okt. 2020 (UTC) :: La listo de volapukidoj en tiu artikolo ankaŭ enhavas [[Anti-Volapuko]]n, kiun Biblioteko Butler klasifikas ne je [https://biblbut.wordpress.com/klasifo-de-esperantaj-temoj/klasifo-de-esperantaj-temoj-4-parto-2-temoj-ne-esperantaj/41-interlingvistiko-internacia-lingvo-2a-pago 414.2] (Volapukidoj), sed je [https://biblbut.wordpress.com/klasifo-de-esperantaj-temoj/klasifo-de-esperantaj-temoj-4-parto-2-temoj-ne-esperantaj/41-interlingvistiko-internacia-lingvo 411.3] (Universala gramatiko, aplikebla al ĉiu lingvo). Couturat & Leau en ''Histoire de la langue universelle'' [https://archive.org/details/histoiredelalang00coutuoft/page/576/mode/1up metis ĝin] en la trian parton inter la aposterioraj projektoj. Ankaŭ Glot/Glott de Petrachevitch ne estis Volapukido. S. Kuznecov [http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%2014%20-%2009%20-%20Kuznecov%5B1%5D.pdf priskribas] la unuan version de ĝi (Glot, 1917) kiel kompromiso inter Esperanto kaj Reform-Neutral kaj la duan (Glott, 1918) kiel eĉ pli naturaleca ol Reform-Neutral. La sola facile atingebla [https://archive.org/details/Kosmoglott-Cosmoglotta_1922_n009_okt/page/n2/mode/1up priskribo] de Glott fare de N. Juŝmanov en ''Kosmoglott'' konfirmas la impreson ke ĝi tute ne estas volapukido. Koncerne Neutrik, [[:vo:Salah Eddin Kemal|ĝia aŭtoro]] ja [http://www.planlingvoj.ch/09_ENCYCL_VOLAPUEK.pdf estis fervora volapukisto] kaj samjare kun Neutrik [https://archive.org/details/DrezenHistoricoDeLaMondolingvo/page/n108/mode/1up eldonis por-volapuka folio], sed almenaŭ Daniela Rossella [https://www.academia.edu/8638898 metas lian sistemon] inter la aposterioraj projektoj. Verŝajne, ŝi prenis tiun informon el [http://www.paoloalbani.it/Aga.html la libro de Albani kaj Buonarroti]. Se vi ne kontraŭas, mi forigos Novialon, Anti-Volapukon kaj Glot/Glott de la listo. Pri Neutrik mi ne certas. --[[Uzanto:Shruggy|Shruggy]] ([[Uzanto-Diskuto:Shruggy|diskuto]]) 23:48, 15 okt. 2020 (UTC) :::Do estas debato kaj dubo. Ni metu tion en la artikolo mem.[[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 01:25, 16 okt. 2020 (UTC) ==SAT== Saluton, eble vi iam partoprenis en la portugallingva Wikipédia. Tie oni proponis forigi unu el malmultaj artikoloj kiuj temas pri Esperanto, nome [[:pt:Associação Apátrida Mundial]]. Mi jam partoprenis (eĉ se mi ne estas portugallingvano) en la diskutpaĝo el Dê a sua opinião aŭ el la blua discussão. Ankoraŭ ne temas pri baloto, do ĉiu rajtas interveni. Vi povas ion diri por ke oni restigu la artikolon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:17, 13 nov. 2020 (UTC) == Bonvolu voĉdoni pri mallokaj ŝablonoj - antaŭ la 28-a de Aprilo == Saluton, Roberto! Grava parto de Vikipedio estas ties ŝablonoj. Ili kreas ekzemple informkestojn, ligilojn al eksteraj fontoj, diversajn kestojn, formatigas referencojn kaj simile. Sed prizorgadi ilin estas nefacila teĥnika laboro kaj ni de jaroj suferas pro malalta kvalito de multaj el ili, kaj ofte eĉ plena manko. Por helpi pri tio fundamente, estas propono funkciigi sistemon, kiu ebligus uzadon de ŝablonoj de centra loko (kun eblo pluuzi lokajn ŝablonojn de nia Vikipedio, se ni specife ilin volus). Sed la propono bezonas subtenon por efektiviĝi. '''Tial mi petas vin esprimi vin ĉe <big>[[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj]]</big>'''. Mi proponas, ke vi esprimu vian opinion en ĉiu projekto, kie vi aktivas aŭ kiun vi ofte legas (eĉ se vi jam esprimis vin aliloke). Mi estas teĥnikisto kaj mi plene subtenas la proponon - mi vidas kiamaniere ĝi helpos kaj mi scias, ke ĝi helpos vere multe, precipe al malgrandaj lingvoj. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:33, 27 apr. 2021 (UTC) == Aloísio Sartorato‎ == Saluton, Roberto. Mi ĵus eksciis skajpe, ke [[Aloísio Sartorato‎]] hodiaŭ forpasis. Kondolencon al vi kaj ĉiuj brazilaj esperantistoj. - Ĉu vi eble konas lin persone? Bedaŭrinde mi ne havis la okazon por tio. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:40, 3 feb. 2022 (UTC) :Ne, mi ne konis lin eĉ perrete, mi nur aŭdis pri li. == Ernst Klemm == Saluton, Roberto, mi vidis ke vi la 14-an de novembro ĉi-jare metis etan noton pri [[Ernst Klemm]] el [[Chemnitz]] al la [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]], kaj notis tie "mortis la 14-an junion" [sen jaro]. Bedaŭrinde sen jaro la indiko estas tre malkompleta. Ĉu vi volis diri, ke ĉi-jare? Aŭ pri kiu jaro temus? Kaj ĉu vi povus noti kie vi legis aŭ sciiĝis pri la informo? Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2023 (UTC) :Cetere mi ĵus ankoraŭ sciiĝis pri esperantisto [[Moritz Klemm]] (pri kiu estis noto en EdE de 1934), tute pionira esperantisto kiu kunlaboris kun gazeto en [[Chemnitz]] kaj tial suspektinde ankaŭ tie vivis kaj laboris... Eble patro, onklo aŭ avo de la nun/aŭ iam mortinta Ernst... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 21 nov. 2023 (UTC) ::https://bitarkivo.org/gazetoj/austriaesperantisto [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 17:05, 1 dec. 2023 (UTC) :Bedaŭrinde mi forgesis meti la jaron. Mi nun legas la nekrologiojn kaj recenzojn de Aŭstria Esperantisto por meti la informojn en Vikipedio, sed tute forgesis la jaron. Oni devu relegi la revuojn por retrovi la daton. Mi pensas ke ĉirkaŭ 1930. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 17:04, 1 dec. 2023 (UTC) ==Wikipedia Commons== Salutojn, Roberto. Neklarigeble la mesaĝo kiun mi sendis al vi (kun kopio al mi) eĉ mi ne ricevis. Tamen, mi diros ĉion kion mi diris tie. Mi ne scias ĉu vi jam legis miajn artikolojn pri fitokemiaĵoj kaj kemiaj strukturoj kiujn mi verkis por Vikipedio. Ekde la 2009-a mi humile ĝoja kontribuas kun Vikipedio kaj kredas jam verkis pli ol 10 mil artikolojn. Sed la problemo estas ke mi estas forbarita de Commons en 2021 fare de kunlaboranto kiu (pro envio, mi pensas) forbaris min krei novajn kemiajn dosierojn. Li ne donis al mi la ŝancon refari aŭ plibonigi tion kio ne plaĉis al li. Iom poste li estis forpelita pro vandalaj kaŭzoj sed lia misago restas nekorektita. Mi jam petis forigon de la forbaro sed ĝi ne estis akceptita. Do kiam mi bezonas krei novan artikolon en Wikidata Thomas Pusch kelkfoje helpas min transigante la dosieron el la Esperanta Vikipedio al Commons. Pro tio mi turnas min al vi petante al vi mian forigon de la forbaro en Commons, tiel ke mi povas meti la kemiajn strukturojn senprobleme. Mi konstatas kun orgojlo ĉiujn viajn kunlaboraĵojn ĉe Vikipedio kaj via apogo ĉe la kaŭzo de esperanto helpos min. Mi anticipe dankEGas vin [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 18:18, 16 maj. 2024 (UTC) :Ne donu gravecon se vi ne povos helpi min, mi scios kompreni. Mi estas spiritisto kaj estas tre danka pro ĉiuj viaj kunlaboraĵoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:53, 16 maj. 2024 (UTC) :Vere, mi ne scias kiel helpi vin. Mi ne estas plenrajta burokrato de Vikipedio, do, mi eĉ ne scias se mi povas fari tion. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:12, 17 maj. 2024 (UTC) == Fontindikoj por Ĝermolisto de britaj esperantistoj == Mi rimarkis, ke vi aldonis koncizajn informojn pri multaj homoj en [[Ĝermolisto de britaj esperantistoj]]. Ĉu eblus mencii la fonton de tiaj informoj? Mi ne scias, ĉu plej bone en la aldonita teksto mem, aŭ en la "Resumo", aŭ simple ĉi tie, se vi ĉerpas ĉiujn informojn el la sama fonto, sed estus utile por legantoj scii, de kie venas la informoj. (Se la informoj venus el numero 123 de [[La Brita Esperantisto]], sufiĉus mencii "LBE 123", mi supozas. Almenaŭ mi komprenus tian indikon. Kun paĝnumero estus eĉ pli bone, kompreneble.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:57, 8 jul. 2024 (UTC) :Ĉiuj miaj informoj venas el nekrologoj de La Brita Esperantisto. Ĝenerale ili estas simplaj datoj de naskiĝo kaj morto aŭ naskiĝloko. Pli gravaj informoj mi ĉiam citas la fonton [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 13:32, 8 jul. 2024 (UTC) En [[Ĝermolisto de britaj esperantistoj]] vi kreis ligon al "Spring Terrace". Tio ŝajnas esti nomo de strato, kaj mankas artikolo pri ĝi en la anglalingva Vikipedio, do eble vi akcidente metis tion anstataŭ la urbonomo. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:31, 26 jul. 2024 (UTC) :Vere mi ne sciis, mi simple legis tion en nekrologo de La Brita Esperantisto. Laŭ Google Maps ĝi estas ŝtatro en North Shields, sed al mi tio ankaŭ ŝajnas simple stranga nomo. Mi ne scias ĉu estas kvartalo, urbo aŭ iu frenezulejo [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 10:53, 26 jul. 2024 (UTC) :La nekrologo diras Spring Terrace, Abingdon. La Brita Esperantisto - Numero 310, Februaro (1931) [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 11:00, 26 jul. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:52, 26 sep. 2024 (UTC) ==Aldonado de personoj neniel rilataj al municipoj== Saluton, ĉu vi povus klarigi al mi, kian sencon havas via aldonado de personoj neniel rilataj al municipoj? [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pacov&diff=8892624&oldid=8739784 jen] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A1bor&diff=8892625&oldid=8806756 jen] [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:15, 18 okt. 2024 (UTC) ==Ruĝaj ligiloj== Nur nun mi vidas la dialogon inter vi kaj ThomasPusch la pasintan jaron ĉe [[Diskuto:Senalkohola kulturo#Senesperaj ruĝaj ligiloj]]. Kiel vi eble rimarkis, mi daŭre havas konflikton kun li pri lia premado forigi ruĝajn ligilojn. Laŭ mia kompreno neniam estis interkonsento ke ruĝaj ligiloj estas problemo. Ĉu tamen estis? Aŭ ĉu vi havas ian perspektivon pri tio, kio okazis en la dudek jaroj antaŭ ol mi aliĝis al Vikipedio, por krei supozon ĉe kelkaj vikipediistoj, ke ruĝaj ligiloj estas evidenta problemo? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:35, 5 apr. 2026 (UTC) :Mi ne komprenas la vidpunkton de Thomas pri ruĝaj ligiloj. Eble li estas maljunulo, kiu vivis dum la pratempo, kiam la komputila memoro estas treege malgranda. En tiuj tempoj, tuj post la subakvigo de Atantido kaj antaŭ la eliro de la filoj de Abrahamo el Egiptujo, estis grave ne trouzi la memoron kaj la komputilan kapablon per ruĝaj ligiloj. Tre eble li zorgas pri tio ĝis hodiaŭ.[[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 22:55, 12 apr. 2026 (UTC) ::Lasante ŝercojn, ŝajnas ke la malkonsento de ThomasPusch temas pri liaj supozoj pri la signifo de ruĝa ligilo, ne pri ĝia teknika realigo. Mi nur volis konfirmi, ke ne estis iu diskuto en Vikipedio antaŭ ol mi aliĝis, kiu malpermesis ruĝajn ligilojn. Kaj ŝajne ne estis. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:16, 13 apr. 2026 (UTC) :::Reguloj de Vikipedio, ni povas krei, malkrei kaj rekrei. Ne estas centra povo por decidi ilin. La regulo pri ĝermoj kaj ĝermetoj, ekzemple, estis kreitaj de mi kaj aliaj du (Razilklingo kaj Narvalo, se mi bone memoras), kelkaj jaroj post ni kreis la regulojn pri ĝermlistoj. Oni povas facile malkrei ilin per interkonsento, ĉar ne estas diaj leĝoj. Vi mem povas demandi al Thomas, kial li pensas tiel pri la ruĝaj listoj, aŭ ĉu iuj decidis ion pri tio. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 17:51, 15 apr. 2026 (UTC) ff1mir6lai92yxggjnq15313ah4n3lf 0 23896 9353045 8540190 2026-04-15T15:22:27Z Sj1mor 12103 9353045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jan Hendrik Frederik GRÖNLOH''' (naskiĝis la {{Daton|22|6|1882}} en [[Amsterdamo]], mortis la {{Daton|25|7|1961}} en [[Hilversum]]), [[pseŭdonimo|pseŭdonime]] '''Nescio''' ({{lang-la|Mi ne scias}}) estis [[Nederlando|nederlanda]] verkisto de [[Novromantikismo|novromantikismaj]] rakontoj, parte inspirite de la stilo de [[Eduard Douwes Dekker|Multatuli]]. Liaj plej konataj rakontoj estas ''De uitvreter'' (1911; "La profitulo"), ''Titaantjes'' (1915; "Titanetoj") kaj ''Dichtertje'' (1918; "Poeteto"). == Verkoj == * 1911 - ''De uitvreter'', rakonto en: ''De Gids'' * 1915 - ''Titaantjes'', rakonto en: ''Groot Nederland'' * 1918 - ''Dichtertje'', ''De uitvreter'', ''Titaantjes'' (kolekto) * 1946 - ''Mene tekel'', novelo * 1956 - ''De uitvreter'', ''Titaantjes'', ''Dichtertje'', ''Mene Tekel'' (kolekto) * 1960 - ''Insula Dei'', novelo en: ''Tirade'' * 1961 - ''De oester'', rakonto en: ''Tirade'' * 1961 - ''Boven het dal en andere verhalen'' * 1962 - ''Heimwee, en andere fragmenten'' * 1971 - ''De X geboden'', postmorte eldonata * 1996 - ''Natuurdagboek'', postmorte eldonata * 2010 - ''Nescio, Brieven uit Veere'' [[Dosiero:Beeld Nescio te Ubbergen - Een groot dichter zijn en dan vallen.JPG|eta|Statuo de Nescio en [[Ubbergen]]]] == Eksteraj ligiloj == * {{Eo}} [http://www.meeuw.org/profitulo.html ''La Profitulo''], unu el lia plej konataj rakontoj (mistera, ŝajne humura, sed profunde homa kaj metafizika), rete legebla. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nescio}} [[Kategorio:Nederlandaj verkistoj]] n3xz49n9nbreneny20i9fge4ajd6kd0 0 26524 9353168 9319229 2026-04-16T00:14:35Z Sergio 46486 korekto de lingvaj eraroj; ligiloj 9353168 wikitext text/x-wiki «'''Ni fosu nian sulkon!'''» estas devizo proklamita ĉefe de [[Théophile Cart]]; ĝi aperis sur multaj presaĵoj en la jaroj sekvintaj la [[Ido-skismo]]n. Ĝi estas prenita el malnova franca fabelo (legu en la «[[Vortoj de Profesoro Cart]]», p. 37), laŭ kiu pli utilas uzi la ilon, ol diskuti pri ĝiaj ecoj. {{EdE|N}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] b86p15xxm2je2v7tqduc8r6hckcwmz8 0 29343 9353065 9352761 2026-04-15T16:48:08Z HaleBopp 52251 Kompletigo, konstruanta 9353065 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tiranedoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Eastern Kingbird (34190350870).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[eosta tirano]] (''Tyrannus tyrannus'') |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = '''Tyrannidae''' - '''tiranedoj''' |familio aŭtoritato = [[Vigors, NA]], 1825 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = 104 genroj, vidu tekston. |mapo de vivoteritorioj = Tyrannen.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#FF0000|Natura arealo de tiranedoj}} </div> |vikispecio = |komunejo = }} La '''tiranedoj'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (Tyrannidae) estas [[familio (biologio)|familio]] el la [[ordo (biologio)|ordo]] de [[paseroformaj birdoj]]. Laŭ la nuna sistematiko<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 21-an de mar. 2026.</ref>, ĝi estas la [[birdoj|birda]] familio kiu enhavas la plej grandan nombron da specioj, kun 441 [[specio]]j en 104 [[Genro (biologio)|genro]]j. La [[tipa genro]] de tiu familio estas ''[[Tyrannus]]'', esperantigita "tirano", sed [[komunlingve]] plej multaj tiranedoj estas nomataj "'''[[tiranoj]]'''"<ref name="OT"/>. La tiranedoj troviĝas nur sur la [[Amerika kontinento]]. Ili ege varias je grando, formo kaj koloro de [[plumaro]]. Pluraj specioj aspekte kaj ekologie similas al [[muŝkaptuledoj]], kvankam ne estas proksime parencaj al ili. Kiel ĉiuj aliaj anoj de la [[subordo]] [[Tyranni]], tiranedoj havas pli simplajn kaj mallongajn [[birdokanto|kantojn]] ol aliaj [[kantobirdoj]]<ref name="HBW9">del Hoyo, J. Elliott, A. & Christie, D. (editors). (2004) ''Handbook of the Birds of the World. Volume 9: Cotingas to Pipits and Wagtails''. Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-69-5}}</ref>. Antaŭe tiu ĉi familio estis eĉ pli granda ol nun; iujn speciojn oni movis de Tyrannidae al [[Tityridae]]. En [[1990]] oni proponis sistematikon, laŭ kiu la genroj ''[[Mionectes]]'', ''[[Leptopogon]]'', ''[[Pseudotriccus]]'', ''[[Poecilotriccus]]'', ''[[Taenotriccus]]'', ''[[Hemitriccus]]'', ''[[Todirostrum]]'' kaj ''[[Corythopis]]'' estas disigitaj en aparta familio Pipromorphidae<ref name=rheindt2008>{{cite journal | last1=Rheindt | first1=F.E. | last2=Norman | first2=J.A. | last3=Christidis | first3=L. | year=2008 | title=Phylogenetic relationships of tyrant-flycatchers (Aves: Tyrannidae), with an emphasis on the elaeniine assemblage | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=46 | issue=1 | pages=88–101 | doi=10.1016/j.ympev.2007.09.011 | pmid=18042406 | url=http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | access-date=2012-08-05 | archive-date=2014-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141210022843/http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | url-status=live }}</ref>. Tia ĉi familio, tamen, estus [[parafiletika]], ĉar la movindaj genroj ne estas tre parencaj unu al la alia<ref name=rheindt2008/>. ==Etimologio== La [[scienca nomo]] Tyrannidae deriviĝas de la genro ''[[Tyrannus]]'', kiu estas [[latina]] vorto pruntita de la [[antikva greka]] ''τύραννος'' kaj signifanta "[[Tirano (reganto)|tirano]]". La natursciencistoj kiuj nomis tiun genron (precipe [[Linnaeus]] en la 18-a jarcento), elektis ĉi tiun terminon pro la tre agresema kaj domina konduto de ĉi tiuj birdoj, kiuj estas konataj por furioze defendi sian teritorion, ataki birdojn multe pli grandajn ol ili mem kaj kuraĝe forpeli entrudiĝintojn<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/easkin/cur/introduction Birds of the World], Eastern Kingbird.</ref>. ==Priskribo== La plimulto de specioj el la familio aspektas sufiĉe kutime kun [[plumaro]]j de brunaj, grizaj kaj blankaj kolornuancoj, ofte donantaj certan gradon de [[kamuflado]]. Ekzistas, tamen, tre drastaj esceptoj, kiel la brile ruĝa [[vermiljona muŝtirano]], blua-nigra-flava [[multkolora tiraneto]], certaj specioj el [[genro (biologio)|genroj]] ''[[Todirostrum]]'', ''[[Hemitriccus]]'' kaj ''[[Poecilotriccus]]'' ktp. Kelkaj specioj havas brile flavajn subajn partojn de plumaro, ekzemple la [[ornamita muŝtirano]] aŭ la [[sulfura tirano]]. Certaj specioj havas moviĝemajn [[Kresto (plumoj)|krestojn]]. Iuj specioj de la plej grandaj genroj de tiranedoj (ekz. ''[[Elaenia]]'', ''[[Myiarchus]]'' aŭ ''[[Empidonax]]'') aspektas sufiĉe similaj unu al la alia por esti malfacile distingeblaj laŭ aspekto en naturo; ili, tamen, bone distingeblas laŭ la [[birdokanto|voĉo]]. Laŭ konduto, tiranedoj ankaŭ varias, de [[platbekulo]]j, kiuj estas etaj, timidaj kaj preferas densajn arbarajn [[habitato]]jn, ĝis [[tirano|veraj tiranoj]] — relative grandaj, kuraĝaj, scivolemaj kaj kutimaj en malfermaj areoj en kaj apud homaj setlejoj. Plejparto de tiranedoj estas [[insektovora]]j kaj [[insekto]]j formas absolutan plejparton de iliaj dietoj, sed ili malofte specialiĝas je iu aparta speco de insektoj. Plej ofte ili estas oportunistaj ĉionvoruloj, ili kaptas kaj manĝas ĉion, kion ili povas kapti. Pli grandaj specioj, ekzemple la [[sulfura tirano]], okaze fortigas sian dieton per malgrandaj [[vertebrulo]]j (ekz. [[rano]]j) kaj ankaŭ per [[frukto]]j kaj aliaj plantaĵoj. Plej kutimaj [[Nordameriko|Nordamerikaj]] tiranedoj ĉasas per "embuska" maniero, en kiu la birdo sidas senmove surbranĉe kaj, vidinte predon, plonĝas al ĝi kaj kaptas ĝin, kaj poste revenas al la sama branĉo. [[Tropiko|Tropikaj]] specioj malofte ĉasas tiumaniere kaj pli ofte prenas insektojn de arbobranĉoj kaj arbotrunkoj. Tropikaj tiranedoj iam partoprenas en plurspeciaj [[birdaro]]j kun aliaj malgrandaj birdoj de la samaj lokoj. La plej malgrandaj birdoj de la familio estas du tre parencaj specioj: la [[kurtvosta nantirano]] kaj la [[nigraĉapa nantirano]] el la genro ''[[Myiornis]]'' (la unua estas averaĝe pli malgranda, sed je neglektebla kvanto), ili estas 6,5–7&nbsp;cm longaj kaj 4–5&nbsp;g peza. Laŭ longo, tiuj ĉi du specioj estas la plej malgrandaj [[paseroformaj birdoj]], kvankam laŭ pezo iuj malgrandaj [[silviedoj]] povas konkuri kun ili<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses, 2nd Edition'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (2008), {{ISBN|978-1-4200-6444-5}}.</ref>. Pro sia malgrandeco kaj mallongaj vostoj anoj de genro ''Myiornis'' similas al malgrandaj lanugozaj pilkoj aŭ grandaj insektoj. La plej granda tiranedo estas la [[granda hoktirano]], kiu estas 29&nbsp;cm longa kaj averaĝe 99,2&nbsp;g peza. Kelkaj specioj, ekzemple la [[rubandvosta tirano]], [[tondilvosta tirano]] aŭ [[forkvosta tirano]] estas konsiderinde pli longaj, ĝis 41&nbsp;cm, sed tio ĉi estas nur pro iliaj longegaj vostoj. Relative al grando de korpo, la forkvosta tirano havas la plej longan voston el ĉiuj birdoj (almenaŭ laŭ la longo de veraj vostaj plumoj, ne aldonaj plumoj kiel ĉe kelkaj birdoj el familio ''[[Phasianidae]]'')<ref name = "BirdAlmanac">{{cite book | title = The Bird Almanac: A Guide to Essential Facts and Figures of the World's Birds | first = David Mitchell | last = Bird | year = 2004 | publisher = Firefly Books | location = Buffalo, NY, USA | page = 70 | url = https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | isbn = 978-1-55297-925-9 | access-date = 2016-11-24 | archive-date = 2019-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191229101542/https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | url-status = live }}</ref>. ==Distribuo kaj habitato== Preskaŭ ĉiu [[habitato]] de [[Amerikoj]] havas almenaŭ kelkajn speciojn de tiranedoj, sed la speciriĉeco grave varias inter diversaj tipoj de habitato. La plej grandan variecon de tiranedoj havas [[montano (ekologio)|montanaj]] {{J|ĉiamverda arbaro}} kaj malaltaĵaj tropikaj ĉiamverdaj arbaroj, dum {{J|ĉerivera arbaro}}, [[palmoj|palmaj]] arbaroj, [[sabloarbaro]]j, [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj foliarbaroj]] kaj iliaj marĝenoj, sudaj [[modera klimato|moderklimataj]] arbaroj kaj iliaj marĝenoj, humidaj montanaj [[arbustaro]]j, kaj nordaj moderklimataj [[herbejo]]j havas la plej malaltajn kvantojn de distingaj specioj. Diferenco inter la plej granda kaj la plej malgranda speciriĉeco estas drasta: en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj renkonteblas pli ol 90 specioj de tiranedoj, dum la ĉi-supre listitaj habitatoj havas na nur po malpli ol 10. Eble en tiuj ĉi habitatoj estas malpli da {{J|ekologia niĉo}} taŭgaj por tiranedoj. Multaj tiranedoj specialiĝas por vivo en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj kaj montanaj ĉiamverdaj arbaroj. En tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj estas 49 [[endemia]]j specioj de tiranedoj, kaj en montanaj ĉiamverdaj arbaroj 46 endemiaj specioj. Oni povas supozi en ambaŭ habitatoj nivelo de specialiĝo de tiranedoj estas simila. Laŭ regiono, la plej grandan speciriĉecon de tiranedoj havas [[Atlantikaj arbaroj]], kaj [[El Chocó]] estas en la proksima dua loko. ==Statuso== Multaj specioj de tiranedoj ne estas minacataj kaj [[IUCN]] listas ilin [[malplej zorgiga]]j. Iuj, tamen, estas en danĝero kaj havas diversan leĝan protekton. Ekzemple, la [[senbarba tiraneto]] (''Camptostoma imberbe'') estas protektita laŭ [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]]<ref>[http://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/MBTANDX.HTML "List of Migratory Bird Species Protected by the Migratory Bird Treaty Act as of December 2, 2013"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190607000000/https://web.archive.org/web/20190607221124/https://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/mbtandx.html |date=2019-06-07 }} U.S. Fish and Wildlife Service</ref>. Tiu ĉi specio estas malofta en Usono, sed relative kutimas pli sude. Kelkaj specioj el Suda kaj Centra Ameriko estas en pli granda danĝero. Laŭ listo de [[2007]], [[BirdLife International]] (kaj do [[IUCN]]) deklaris la {{N|minasĝerajsa tiraneto}} kaj la {{N|sanktakatarina todotirano}} [[draste endanĝerita]]j. Ambaŭ tiuj ĉi specioj estas [[endemia]]j en [[Brazilo]]. Krome, 7 specioj estas deklaritaj [[endanĝerita]]j kaj 18 [[vundebla]]j<ref>BirdLife International (2007). Species factsheets. Accessed 12 December 2007 [http://www.birdlife.org/ available online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240911172512/https://www.birdlife.org/ |date=2024-09-11 }}</ref>. ==Sistematiko== La familion unue priskribis [[Karolo Lineo]]. La nomon li prenis el verkoj far [[Mark Catesby]] de la [[1730-aj jaroj]], kie li priskribis la {{N|eosta tirano}} kaj nomis ĝin "[[tirano]]". Ĉar Lineo admiris verkojn de Catesby, li adaptis la nomon ''Tyrannidae'' por la tuta familio, kaj ĝis nun multaj ĝiaj genroj kaj specioj havas en siaj kutimaj nomoj vorton "tirano"<ref>{{cite web | url =https://tucson.com/lifestyles/home-and-garden/naturally-curious-tyrant-flycatchers-have-enjoyed-their-name-since-1700s/article_167d9b20-d667-5a98-a35d-f1e32c65fc0a.html|title=Naturally curious: Tyrant flycatchers have enjoyed their name since 1700s|work=[[Arizona Daily Star]]| date=| accessdate =11 July 2024}}</ref>. Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList"/>, la familio enhavas 441 [[specio]]jn en 104 [[genro (biologio)|genroj]]. Antaŭe al tiranedoj ankaŭ apartenis la genroj ''[[Tityra]]'', ''[[Pachyramphus]]'', ''[[Laniocera]]'' kaj ''[[Xenopsaris]]'', sed en [[2007]] [[South American Classification Committee|SACC]] movis ilin al ilia propra familio ''[[Tityridae]]''<ref>[http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.htm Adopt the Family Tityridae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080508000000/https://web.archive.org/web/20080508083837/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.html |date=2008-05-08 }} – South American Classification Committee (2007)</ref>. {| class="wikitable collapsible" |- ! Bildo !! Genro !! Specioj |- |[[File:Piprites pileata - Black-capped Piprites (Male) 01.JPG|eta|centre|175ra|''Piprites pileata'']] || '''''[[Piprites]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1847</small> - '''[[piprito]]''' || * ''[[Piprites chloris]]'' - [[striflugila piprito]] * ''[[Piprites griseiceps]]'' - [[grizkapa piprito]] * ''[[Piprites pileata]]'' - [[nigraĉapa piprito]] |- |[[File:Neopipo cinnamomea - Cinnamon neopipo.jpg|centre|175ra]] || '''''[[Neopipo]]''''' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1869</small> - '''[[manaktirano]]''' || * ''[[Neopipo cinnamomea]]'' - [[cinama manaktirano]] |- |[[File:Procura-se ( Calyptura cristata ) (12482704514).jpg|centre|175ra]] || '''''[[Calyptura]]''''' <small>[[Swainson, WJ]], 1832</small> - '''[[kalipturo]]''' || * [[Calyptura cristata]] - [[regoleca kalipturo]] |- |[[File:Platyrinchus coronatus - Golden-crowned spadebill.jpg|eta|centre|175ra|''Platyrinchus coronatus'']] || '''''[[Platyrinchus]]''''' <small>[[Desmarest, A-G]], 1805</small> - '''[[ŝpatbekulo]]''' || * ''[[Platyrinchus saturatus]]'' - [[cinamkresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus cancrominus]]'' - [[kurtvosta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus mystaceus]]'' - [[blankagorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus coronatus]]'' - [[orkrona ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus flavigularis]]'' - [[flavgorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus platyrhynchos]]'' - [[blankakresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus leucoryphus]]'' - [[rufaflugila ŝpatbekulo]] |- |[[File:Tachuris rubrigastra - Many-coloured rush-tyrant.JPG|centre|175ra]] || '''''[[Tachuris]]''''' <small>[[de Lafresnaye, NFAA]], 1835</small> || * ''[[Tachuris rubrigastra]]'' - [[multkolora tiraneto]] |- |[[File:Corythopis delalandi -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Corythopis delalandi'']] || '''''[[Corythopis]]''''' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - '''[[formiktirano]]''' || * ''[[Corythopis delalandi]]'' - [[suda formiktirano]] * ''[[Corythopis torquatus]]'' - [[norda formiktirano]] |- |[[File:Pseudotriccus ruficeps -NBII Image Gallery-a00198.jpg|eta|centre|175ra|''Pseudotriccus ruficeps'']] || '''''[[Pseudotriccus]]''''' <small>[[Taczanowski, W]]; [[Berlepsch, HHCL]], 1885</small> || * ''[[Pseudotriccus pelzelni]]'' - [[bronza tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus simplex]]'' - [[brunfrunta tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus ruficeps]]'' - [[rufkapa tiraneto]] |- |[[File:Leptopogon amaurocephalus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Leptopogon amaurocephalus'']] || '''''[[Leptopogon]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Leptopogon amaurocephalus]]'' - [[brunĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon superciliaris]]'' - [[ardezĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon rufipectus]]'' - [[rufbrusta muŝtirano]] * ''[[Leptopogon taczanowskii]]'' - [[inkaa muŝtirano]] |- |[[File:Mionectes rufiventris.jpg|eta|centre|175ra|''Mionectes rufiventris'']] || '''''[[Mionectes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Mionectes striaticollis]]'' - [[stribrusta muŝtirano]] * ''[[Mionectes olivaceus]]'' - [[olivstria muŝtirano]] * ''[[Mionectes oleagineus]]'' - [[okraventra muŝtirano]] * ''[[Mionectes macconnelli]]'' - [[rufoliva muŝtirano]] * ''[[Mionectes roraimae]]'' - [[tepuja muŝtirano]] * ''[[Mionectes rufiventris]]'' - [[grizkapa muŝtirano]] |- |[[File:Phylloscartes poecilotis (Atrapamoscas variegado) - Flickr - Alejandro Bayer (1).jpg|eta|centre|175ra|''Pogonotriccus poecilotis'']] || '''''[[Pogonotriccus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> - '''[[hartirano]]''' || * ''[[Pogonotriccus difficilis]]'' - [[blankokula hartirano]] * ''[[Pogonotriccus eximius]]'' - [[suda hartirano]] * ''[[Pogonotriccus ophthalmicus]]'' - [[marmora hartirano]] * ''[[Pogonotriccus lanyoni]]'' - [[antjokia hartirano]] * ''[[Pogonotriccus paulista]]'' - [[sanpaŭla hartirano]] * ''[[Pogonotriccus poecilotis]]'' - [[bunta hartirano]] * ''[[Pogonotriccus venezuelanus]]'' - [[venezuela hartirano]] * ''[[Pogonotriccus orbitalis]]'' - [[okulvitra hartirano]] * ''[[Pogonotriccus chapmani]]'' - [[tepuja hartirano]] |- |[[File:Phylloscartes ventralis - Mottle-checked tyrannulet; Monteiro Lobato, São Paulo, Brazil.jpg|eta|centre|175ra|''Phylloscartes ventralis'']] || '''''[[Phylloscartes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Phylloscartes oustaleti]]'' - [[orokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flavovirens]]'' - [[panama tiraneto]] * ''[[Phylloscartes virescens]]'' - [[oliveca tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ventralis]]'' - [[makulvanga tiraneto]] * ''[[Phylloscartes beckeri]]'' - [[bahia tiraneto]] * ''[[Phylloscartes kronei]]'' - [[restingaa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes sylviolus]]'' - [[brunokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ceciliae]]'' - [[alagoasa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes roquettei]]'' - [[minasĝerajsa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes superciliaris]]'' - [[rufbrova tiraneto]] * ''[[Phylloscartes nigrifrons]]'' - [[nigrafrunta tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flaviventris]]'' - [[rufbrida tiraneto]] * ''[[Phylloscartes gualaquizae]]'' - [[ekvadora tiraneto]] * ''[[Phylloscartes parkeri]]'' - [[cinamomaska tiraneto]] |- |[[File:Rhynchocyclus fulvipectus - Fulvous-breasted Flatbill - 3.jpg|eta|centre|175ra|''Rhynchocyclus fulvipectus'']] || '''''[[Rhynchocyclus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Rhynchocyclus brevirostris]]'' - [[okulringa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus aequinoctialis]]'' - [[napa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus olivaceus]]'' - [[oliveca platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus pacificus]]'' - [[pacifika platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus fulvipectus]]'' - [[rufbrusta platbekulo]] |- |[[File:Tolmomyias flaviventris - Yellow-breasted Flycatcher.JPG|eta|centre|175ra|''Tolmomyias flaviventris'']] || '''''[[Tolmomyias]]''''' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> || * ''[[Tolmomyias sulphurescens]]'' - [[flavoliva platbekulo]] * ''[[Tolmomyias traylori]]'' - [[oranĝokula platbekulo]] * ''[[Tolmomyias flavotectus]]'' - [[flavaflugila platbekulo]] * ''[[Tolmomyias assimilis]]'' - [[flavborderita platbekulo]] * ''[[Tolmomyias poliocephalus]]'' - [[grizkrona platbekulo]] * ''[[Tolmomyias viridiceps]]'' - [[olivkapa platbekulo]] * ''[[Tolmomyias flaviventris]]'' - [[flavbrusta platbekulo]] |- |[[File:Taeniotriccus andrei - Black-chested Tyrant (male), Parauapebas, Pará, Brazil.jpg|centre|175ra]] || '''''[[Taeniotriccus]]''''' <small>[[Berlepsch, HHCL]]; [[Hartert, EJO]], 1902</small> || * ''[[Taeniotriccus andrei]]'' - [[nigrabrusta todotirano]] |- |[[File:Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg|eta|centre|175ra|''Cnipodectes subbrunneus'']] || ''[[Cnipodectes]]'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> || * ''[[Cnipodectes superrufus]]'' - [[rufa todotirano]] * ''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' - [[bruna todotirano]] |- |[[File:PIOLHINHO (Phyllomyias fasciatus).jpg|175px]] || ''[[Phyllomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Altebenaĵa tiraneto]], ''Phyllomyias fasciatus'' * [[Jungaa tiraneto]], ''Phyllomyias weedeni'' * [[Tiraneto de Burmeister]], ''Phyllomyias burmeisteri'' * [[Blankbrusta tiraneto]], ''Phyllomyias zeledoni'' * [[Verdeca tiraneto]], ''Phyllomyias virescens'' * [[Tiraneto de Reiser]], ''Phyllomyias reiseri'' * [[Tiraneto de Urich]], ''Phyllomyias urichi'' * [[Tiraneto de Sclater]], ''Phyllomyias sclateri'' * [[Grizĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseocapilla'' * [[Grizkapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseiceps'' * [[Plumbkrona tiraneto]], ''Phyllomyias plumbeiceps'' * [[Nigraĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias nigrocapillus'' * [[Cindrakapa tiraneto]], ''Phyllomyias cinereiceps'' * [[Oĥrapuga tiraneto]], ''Phyllomyias uropygialis'' |- |[[File:Tyrannulus elatus Tiranuelo coronado Yellow-crowned Tyrannulet (6515681957).jpg|175px]] || ''[[Tyrannulus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Flavkrona tiraneto]], ''[[Tyrannulus elatus]]'' |- |[[File:Myiopagis cotta 1.jpg|175px]] || ''[[Myiopagis]]'' {{small|Salvin & Godman, 1888}} || * [[Grizkapa elenio]], ''Myiopagis caniceps'' * [[Ĉokoa elenio]], ''Myiopagis parambae'' * [[Amazonia elenio]], ''Myiopagis cinerea'' * [[Jamajka elenio]], ''Myiopagis cotta'' * [[Flavkrona elenio]], ''Myiopagis flavivertex'' * [[Arbara elenio]], ''Myiopagis gaimardii'' * [[Monteta elenio]], ''Myiopagis olallai'' * [[Pacifika elenio]], ''Myiopagis subplacens'' * [[Verdeca elenio]], ''Myiopagis viridicata'' |- |[[File:Elaenia spectabilis-Large Elaenia.JPG|175px]] || ''[[Elaenia]]'' {{small|Sundevall, 1836}} || * [[Flavventra elenio]], ''Elaenia flavogaster'' * [[Karibia elenio]], ''Elaenia martinica'' * [[Granda elenio]], ''Elaenia spectabilis'' * [[Noronha-insulara elenio]], ''Elaenia ridleyana'' * [[Blankkresta elenio]], ''Elaenia albiceps'' * [[Ĉilia elenio]], ''Elaenia chilensis'' * [[Malgrandbeka elenio]], ''Elaenia parvirostris'' * [[Olivkolora elenio]], ''Elaenia mesoleuca'' * [[Ardeza elenio]], ''Elaenia strepera'' * [[Korna elenio]], ''Elaenia gigas'' * [[Bruneca elenio]], ''Elaenia pelzelni'' * [[Simplakresta elenio]], ''Elaenia cristata'' * [[Malgranda elenio]], ''Elaenia chiriquensis'' * [[Elenio de Coopmans]], ''Elaenia brachyptera'' * [[Rufkrona elenio]], ''Elaenia ruficeps'' * [[Monta elenio]], ''Elaenia frantzii'' * [[Altaĵa elenio]], ''Elaenia obscura'' * [[Malgrandkapa elenio]], ''Elaenia sordida'' * [[Giganta elenio]], ''Elaenia dayi'' * [[Anda elenio]], ''Elaenia pallatangae'' * [[Tepuja elenio]], ''Elaenia olivina'' * [[Grand-Antila elenio]], ''Elaenia fallax'' |- |[[File:Brown-capped Tyrannulet (Ornithion brunneicapillus) (8079747729).jpg|175px]] || ''[[Ornithion]]'' {{small|Hartlaub, 1853}} || * [[Brunĉapa tiraneto]], ''Ornithion brunneicapillus'' * [[Blankbrova tiraneto]], ''Ornithion inerme'' * [[Flavventra tiraneto]], ''Ornithion semiflavum'' |- |[[File:Camptostoma obsoletum obsoletum - Southern beardless tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Camptostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1857}} || * [[Norda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma imberbe'' * [[Suda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma obsoletum'' |- |[[File:Suiriri suiriri - Suiriri flycatcher Argentina.jpg|175px]] || ''[[Suiriri]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Sujririo]], ''[[Suiriri suiriri]]'' |- |[[File:Mecocerculus hellmayri - Buff-banded tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Mecocerculus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Blankgorĝa tiraneto]], ''Mecocerculus leucophrys'' * [[Blankavosta tiraneto]], ''Mecocerculus poecilocercus'' * [[Sablobenda tiraneto]], ''Mecocerculus hellmayri'' * [[Rufflugila tiraneto]], ''Mecocerculus calopterus'' * [[Sulfurventra tiraneto]], ''Mecocerculus minor'' * [[Blankabenda tiraneto]], ''Mecocerculus stictopterus'' |- |[[File:Tufted Tit-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Anairetes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Cindrabrusta parutirano]], ''Anairetes alpinus'' * [[Nigrakresta parutirano]], ''Anairetes nigrocristatus'' * [[Buntakresta parutirano]], ''Anairetes reguloides'' * [[Flavbeka parutirano]], ''Anairetes flavirostris'' * [[Fernandeza parutirano]], ''Anairetes fernandezianus'' * [[Tufa parutirano]], ''Anairetes parulus'' |- |[[File:Anairetes agilis.jpg|175px]] || ''[[Uromyias]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Lerta parutirano]], ''Uromyias agilis'' * [[Solidkolora parutirano]], ''Uromyias agraphia'' |- |[[File:Serpophaga subcristata -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Serpophaga]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Torenta tiraneto]], ''Serpophaga cinerea'' * [[Rivera tiraneto]], ''Serpophaga hypoleuca'' * [[Nigreca tiraneto]], ''Serpophaga nigricans'' * [[Blankakresta tiraneto]], ''Serpophaga subcristata'' * [[Tiraneto de Straneck]], ''Serpophaga griseicapilla'' |- |[[File:Phaeomyias murina1.jpg|175px]] || ''[[Nesotriccus]]'' {{small|Townsend, CH, 1895}}|| * [[Suda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus murinus'' * [[Norda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus incomtus'' * [[Kokosa tiraneto]], ''Nesotriccus ridgwayi'' * [[Tumbesa tiraneto]], ''Nesotriccus tumbezanus'' * [[Maranjona tiraneto]], ''Nesotriccus maranonicus'' |- |[[File:Capsiempis flaveola -Costa Rica-8 (1).jpg|175px]] || ''[[Capsiempis]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Flava tiraneto]], ''Capsiempis flaveola'' |- |[[File:Polystictus superciliaris - Grey-backed Tachuri.JPG|175px]] || ''[[Polystictus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Barba taĉurio]], ''Polystictus pectoralis'' * [[Grizdorsa taĉurio]], ''Polystictus superciliaris'' |- |[[File:Pseudocolopteryx dinelliana - Dinelli's doradito.jpg|175px]] || ''[[Pseudocolopteryx]]'' {{small|Lillo, 1905}} || * [[Kresta doradito]], ''Pseudocolopteryx sclateri'' * [[Subtropika doradito]], ''Pseudocolopteryx acutipennis'' * [[Doradito de Dinelli]], ''Pseudocolopteryx dinelliana'' * [[Pepanta doradito]], ''Pseudocolopteryx flaviventris'' * [[Tiktakanta doradito]], ''Pseudocolopteryx citreola'' |- |[[File:Rufous-sided Pygmy-tyrant Euscarthmus rufomarginatus.jpg|175px]] || ''[[Euscarthmus]]'' {{small|Wied-Neuwied, 1831}} || * [[Oĥrakrona arbusta tirano]], ''Euscarthmus meloryphus'' * [[Oĥravizaĝa arbusta tirano]], ''Euscarthmus fulviceps'' * [[Rufflanka arbusta tirano]], ''Euscarthmus rufomarginatus'' |- |[[File:Pseudelaenia leucospodia - Gray-and-white Tyrannulet (cropped).jpg|175px]]|| ''[[Pseudelaenia]]'' {{small|W. Lanyon, 1988}} || * [[Griza-blanka tiraneto]], ''Pseudelaenia leucospodia'' |- |[[File:Stigmatura budytoides - Greater wagtail tyrant.JPG|175px]] || ''[[Stigmatura]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1866}} || * [[Malgranda motaciltirano]], ''Stigmatura napensis'' * [[Bahia motaciltirano]], ''Stigmatura bahiae'' * [[Granda motaciltirano]], ''Stigmatura budytoides'' |- |[[File:Golden-faced Tyrannulet - Colombia S4E9917.jpg|175px]] || ''[[Zimmerius]]'' {{small|Traylor, 1977}} || * [[Gvatemala tiraneto]], ''Zimmerius vilissimus'' * [[Viska tiraneto]], ''Zimmerius parvus'' * [[Okulvitra tiraneto]], ''Zimmerius improbus'' * [[Venezuela tiraneto]], ''Zimmerius petersi'' * [[Bolivia tiraneto]], ''Zimmerius bolivianus'' * [[Ruĝbeka tiraneto]], ''Zimmerius cinereicapilla'' * [[Miŝana tiraneto]], ''Zimmerius villarejoi'' * [[Tiraneto de Chico]], ''Zimmerius chicomendesi'' * [[Maldikpieda tiraneto]], ''Zimmerius gracilipes'' * [[Gujana tiraneto]], ''Zimmerius acer'' * [[Orvizaĝa tiraneto]], ''Zimmerius chrysops'' * [[Tiraneto de Coopmans]], ''Zimmerius minimus'' * [[Ĉokoa tiraneto]], ''Zimmerius albigularis'' * [[Flavecbrusta tiraneto]], ''Zimmerius flavidifrons'' * [[Perua tiraneto]], ''Zimmerius viridiflavus'' |- |[[File:Suiriri islerorum - Chapada Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Guyramemua]]'' {{small|Lopes et al., 2017}} || *[[Ĉapada muŝkaptulo]], ''[[Guyramemua affine]]'' |- |[[File:Sublegatus modestus - Southern scrub flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Sublegatus]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1868}} || * [[Norda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus arenarum'' * [[Suda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus modestus'' * [[Amazonia arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus obscurior'' |- |[[File:Inezia subflava - Amazonian inezia, Anavilhanas National Park, Novo Airão, Amazonas, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Inezia]]'' {{small|Cherrie, 1909}} || * [[Maldikbeka inezio]], ''Inezia tenuirostris'' * [[Griza inezio]], ''Inezia inornata'' * [[Amazonia inezio]], ''Inezia subflava'' * [[Pala inezio]], ''Inezia caudata'' |- |[[File:Myiophobus fasciatus 54670465.jpg|175px]] || ''[[Myiophobus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Olivbrusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus cryptoxanthus'' * [[Flaveca muŝkaptulo]], ''Myiophobus flavicans'' * [[Senornama muŝkaptulo]], ''Myiophobus inornatus'' * [[Oranĝkresta muŝkaptulo]], ''Myiophobus phoenicomitra'' * [[Roraima muŝkaptulo]], ''Myiophobus roraimae'' * [[Rusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus fasciatus'' * [[Muskolora muŝkaptulo]], ''Myiophobus crypterythrus'' * [[Rufeca muŝkaptulo]], ''Myiophobus rufescens'' |- |[[File:Myiophobus pulcher (Atrapamoscas musguero) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|175px]] || ''[[Nephelomyias]]'' {{small|(Ohlson, Fjeldsa and Ericson, 2009)}} || * [[Oranĝbenda muŝkaptulo]], ''Nephelomyias lintoni'' * [[Oĥrecbrusta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias ochraceiventris'' * [[Beleta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias pulcher'' |- |[[File:Ornate Flycatcher - South Ecuador S4E0633.jpg|175px]] || ''[[Myiotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ornama muŝkaptulo]], ''[[Myiotriccus ornatus]]'' |- |[[File:Culicivora caudacuta Sharp-tailed Tyrant.JPG|175px]] || ''[[Culicivora]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Akravosta herbotirano]], ''[[Culicivora caudacuta]]'' |- |[[File:Hemitriccus striaticollis - Stripe-necked Tody Tyrant; Arari; Maranhão, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Hemitriccus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Todtirano de Snethlage]], ''Hemitriccus minor'' * [[Vastbeka todtirano]], ''Hemitriccus josephinae'' * [[Flama bambua tirano]], ''Hemitriccus flammulatus'' * [[Helbruna bambua tirano]], ''Hemitriccus diops'' * [[Brunbrusta bambua tirano]], ''Hemitriccus obsoletus'' * [[Blankokula todtirano]], ''Hemitriccus zosterops'' * [[Todtirano de Zimmer]], ''Hemitriccus minimus'' * [[Okulringa todtirano]], ''Hemitriccus orbitatus'' * [[Todtirano de Johannes]], ''Hemitriccus iohannis'' * [[Striatkola todtirano]], ''Hemitriccus striaticollis'' * [[Pendantnesta todtirano]], ''Hemitriccus nidipendulus'' * [[Jungaa todtirano]], ''Hemitriccus spodiops'' * [[Perlventra todtirano]], ''Hemitriccus margaritaceiventer'' * [[Todtirano de Pelzeln]], ''Hemitriccus inornatus'' * [[Nigragorĝa todtirano]], ''Hemitriccus granadensis'' * [[Sablagorĝa todtirano]], ''Hemitriccus rufigularis'' * [[Cinambrusta todtirano]], ''Hemitriccus cinnamomeipectus'' * [[Sablabrusta todtirano]], ''Hemitriccus mirandae'' * [[Todtirano de Kaempfer]], ''Hemitriccus kaempferi'' * [[Forkvosta todtirano]], ''Hemitriccus furcatus'' * [[Blankaventra todtirano]], ''Hemitriccus griseipectus'' * [[Akra todtirano]], ''Hemitriccus cohnhafti'' |- |[[File:Myiornis auricularis 1.jpg|175px]] || ''[[Myiornis]]'' {{small|Bertoni, A.W., 1901}} || * [[Blankventra nana tirano]], ''Myiornis albiventris'' * [[Orela nana tirano]], ''Myiornis auricularis'' * [[Nigraĉapa nana tirano]], ''Myiornis atricapillus'' * [[Mallongvosta nana tirano]], ''Myiornis ecaudatus'' |- |[[File:Southern Bentbill.jpg|175px]] || ''[[Oncostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Norda hokbekulo]] (''Oncostoma cinereigulare'') * [[Suda hokbekulo]] (''Oncostoma olivaceum'') |- |[[File:Lophotriccus galeatus - Helmeted Pygmy Tyrant, Presidente Figueiredo, Amazonas, Brazil 02.jpg|175px]] || ''[[Lophotriccus]]'' {{small|Berlepsch, 1884}} || * [[Skvamkresta nana tirano]], ''Lophotriccus pileatus'' * [[Dubenda nana tirano]], ''Lophotriccus vitiosus'' * [[Longkresta nana tirano]], ''Lophotriccus eulophotes'' * [[Helma nana tirano]], ''Lophotriccus galeatus'' |- |[[File:Pale-eyed Pygmy-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Atalotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Palokula nana tirano]], ''[[Atalotriccus pilaris]]'' |- |[[File:Poecilotriccus ruficeps (Tiranuelo capirrufo) (14450043293).jpg|175px]] || ''[[Poecilotriccus]]'' {{small|Berlepsch, 1884}} || * [[Rufkrona todtirano]], ''Poecilotriccus ruficeps'' * [[Todtirano de Lulu]], ''Poecilotriccus luluae'' * [[Blankvanga todtirano]], ''Poecilotriccus albifacies'' * [[Nigra-blanka todtirano]], ''Poecilotriccus capitalis'' * [[Sablovanga todtirano]], ''Poecilotriccus senex'' * [[Ruĝeca todtirano]], ''Poecilotriccus russatus'' * [[Oĥravizaĝa todtirano]], ''Poecilotriccus plumbeiceps'' * [[Fumbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus fumifrons'' * [[Rustbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus latirostris'' * [[Ardezbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus sylvia'' * [[Orflugila todtirano]], ''Poecilotriccus calopterus'' * [[Nigradorsa todtirano]], ''Poecilotriccus pulchellus'' |- |[[File:Todirostrum poliocephalum3.jpg|175px]] || ''[[Todirostrum]]'' – [[todmuŝkaptuloj]] {{small|Lesson, 1831}} || * [[Makula todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum maculatum'' * [[Grizkapa todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum poliocephalum'' * [[Marakajba todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum viridanum'' * [[Nigrakapa todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum nigriceps'' * [[Pentrita todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum pictum'' * [[Kutima todmuŝkaptulo]] or black-fronted tody-flycatcher, ''Todirostrum cinereum'' * [[Flavbrova todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum chrysocrotaphum'' |- |[[File:Cinnamon Flycatcher (Pyrrhomyias cinnamomeus).jpg|175px]] || ''[[Pyrrhomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Cinama muŝkaptulo]], ''[[Pyrrhomyias cinnamomeus]]'' |- |[[File:Gibão de couro.jpg|175px]] || ''[[Hirundinea]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Hirundineo]], ''[[Hirundinea ferruginea]]'' |- |[[File:Gray-breasted Flycatcher - South Ecuador S4E9465.jpg|175px]] || ''[[Lathrotriccus]]'' {{small|Lanyon,W & Lanyon,S, 1986}} || *[[Muŝtirano de Euler]], ''Lathrotriccus euleri'' *[[Grizbrusta muŝtirano]], ''Lathrotriccus griseipectus'' |- |[[File:Aphanotriccus capitalis -near Rancho Naturalista, Cordillera de Talamanca, Costa Rica-8.jpg|175px]] || ''[[Aphanotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || *[[Oĥrabrusta muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus capitalis'' *[[Nigrabeka muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus audax'' |- |[[File:Cnemotriccus fuscatus - Fuscous Flycatcher; Bodoquena, Mato Grosso do Sul, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Cnemotriccus]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Malhela muŝkaptulo]], ''[[Cnemotriccus fuscatus]]'' |- |[[File:Pileated Flycatcher - Mexico S4E9492 (16251012834).jpg|175px]] || ''[[Xenotriccus]]'' {{small|Dwight & Griscom, 1927}} || * [[Zonata muŝkaptulo]], ''Xenotriccus callizonus'' * [[Meksika muŝkaptulo]], ''Xenotriccus mexicanus'' |- |[[File:Sayornis phoebe -Owen Conservation Park, Madison, Wisconsin, USA-8.jpg|175px]] || ''[[Sayornis]]'' – [[feboj]] {{small|Bonaparte, 1854}} || * [[Orienta febo]], ''Sayornis phoebe'' * [[Nigra febo]], ''Sayornis nigricans'' * [[Ruĝeca febo]], ''Sayornis saya'' |- |[[File:Mitrephanes phaeocercus -Costa Rica-8a.jpg|175px]] || ''[[Mitrephanes]]'' {{small|Coues, 1882}} || * [[Norda tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes phaeocercus'' * [[Olivkolora tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes olivaceus'' |- |[[File:Tropical Pewee - Rio Tigre - Costa Rica.jpg|175px]] || ''[[Contopus]]'' {{small|Cabanis, 1855}} || * [[Olivflanka arbartirano]], ''Contopus cooperi'' * [[Granda arbartirano]], ''Contopus pertinax'' * [[Malhela arbartirano]], ''Contopus lugubris'' * [[Fuma arbartirano]], ''Contopus fumigatus'' * [[Oĥreca arbartirano]], ''Contopus ochraceus'' * [[Okcidenta arbartirano]], ''Contopus sordidulus'' * [[Orienta arbartirano]], ''Contopus virens'' * [[Norda tropika arbartirano]], ''Contopus bogotensis'' * [[Suda tropika arbartirano]], ''Contopus cinereus'' * [[Tumbesa arbartirano]], ''Contopus punensis'' * [[Blankgorĝa arbartirano]], ''Contopus albogularis'' * [[Nigreca arbartirano]], ''Contopus nigrescens'' * [[Kuba arbartirano]], ''Contopus caribaeus'' * [[Hispaniola arbartirano]], ''Contopus hispaniolensis'' * [[Jamajka arbartirano]], ''Contopus pallidus'' * [[Malgrand-Antila arbartirano]], ''Contopus latirostris'' |- |[[File:Black-capped Flycatcher - Central Highlands - Costa Rica MG 7063 (26603418092).jpg|175px]] || ''[[Empidonax]]'' — [[muŝtiranoj]] {{small|Cabanis, 1855}} || *[[Flavventra muŝtirano]], ''Empidonax flaviventris'' *[[Verdeca muŝtirano]], ''Empidonax virescens'' *[[Alna muŝtirano]], ''Empidonax alnorum'' *[[Salika muŝtirano]], ''Empidonax traillii'' *[[Blankgorĝa muŝtirano]], ''Empidonax albigularis'' *[[Malgranda muŝtirano]], ''Empidonax minimus'' *[[Abia muŝtirano]], ''Empidonax hammondii'' *[[Griza muŝtirano]], ''Empidonax wrightii'' *[[Arbusta muŝtirano]], ''Empidonax oberholseri'' *[[Pina muŝtirano]], ''Empidonax affinis'' *[[Marborda muŝtirano]], ''Empidonax difficilis'' *[[Flaveca muŝtirano]], ''Empidonax flavescens'' *[[Brunecbrusta muŝtirano]], ''Empidonax fulvifrons'' *[[Nigrakapa muŝtirano]], ''Empidonax atriceps'' |- |[[File:Pyrocephalus rubinus Titiribí pechirrojo Vermilion Flycatcher (male) (17321352426).jpg|175px]] || ''[[Pyrocephalus]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Skarlata muŝtirano]] ''Pyrocephalus rubinus'' * [[Vermiljona muŝtirano]], ''Pyrocephalus obscurus'' * [[Nana muŝtirano]] ''Pyrocephalus nanus'' * ✝[[San-Cristóbal-insula muŝtirano]] ''Pyrocephalus dubius'' |- |[[File:Ochthornis littoralis - Drab Water-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Ochthornis]]'' {{small|P.L. Sclater, 1888}} || * [[Litorala akvotirano]], ''[[Ochthornis littoralis]]'' |- |[[File:Satrapa icterophrys -Argentina-8.jpg|175px]] || ''[[Satrapa]]'' {{small|Strickland, 1844}} || * [[Flavbrova muŝtirano]], ''[[Satrapa icterophrys]]'' |- |[[File:LittleGround-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Syrtidicola]]'' {{small|Chesser et al, 2020}} || * [[Malgranda tertirano]], ''[[Syrtidicola fluviatilis]]'' |- |[[File:Spot-billed Ground-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Muscisaxicola]]'' – [[tertiranoj]] {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || *[[Makulbeka tertirano]], ''Muscisaxicola maculirostris'' *[[Blankbrusta tertirano]], ''Muscisaxicola albifrons'' *[[Oĥranuka tertirano]], ''Muscisaxicola flavinucha'' *[[Parama tertirano]], ''Muscisaxicola alpinus'' *[[Tertirano de Taczanowski]], ''Muscisaxicola griseus'' *[[Cindra tertirano]], ''Muscisaxicola cinereus'' *[[Rufnuka tertirano]], ''Muscisaxicola rufivertex'' *[[Malhelvizaĝa tertirano]], ''Muscisaxicola maclovianus'' *[[Blankbrova tertirano]], ''Muscisaxicola albilora'' *[[Cinamventra tertirano]], ''Muscisaxicola capistratus'' *[[Rufkapa tertirano]], ''Muscisaxicola juninensis'' *[[Nigrabrusta tertirano]], ''Muscisaxicola frontalis'' |- |[[File:Andean Negrito (Lessonia oreas) on the ground, side view.jpg|175px]] || ''[[Lessonia]]'' — [[negritoj]] {{small|Swainson, 1832}} || * [[Anda negrito]], ''Lessonia oreas'' * [[Rufa negrito]], ''Lessonia rufa'' |- |[[File:Hymenops perspicillatus Argentina.jpg|175px]] || ''[[Hymenops]]'' {{small|Lesson, 1828}} || * [[Okulvitra tirano]], ''[[Hymenops perspicillatus]]'' |- |[[File:Knipolegus cyanirostris -Reserva Guainumbi, Sao Luis do Paraitinga, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Knipolegus]]'' {{small|F. Boie, 1826 }} || * [[Blubeka nigra tirano]], ''Knipolegus cyanirostris'' * [[Nigra tirano de Jelski]], ''Knipolegus signatus'' * [[Plumba tirano]], ''Knipolegus cabanisi'' * [[Cindra tirano]], ''Knipolegus striaticeps'' * [[Blankflugila nigra tirano]], ''Knipolegus aterrimus'' * [[Nigra tirano de Hudson]], ''Knipolegus hudsoni'' * [[Rufvosta tirano]], ''Knipolegus poecilurus'' * [[Riverborda tirano]], ''Knipolegus orenocensis'' * [[Amazonia nigra tirano]], ''Knipolegus poecilocercus'' * [[Kresta nigra tirano]], ''Knipolegus lophotes'' * [[Velura nigra tirano]], ''Knipolegus nigerrimus'' * [[Kaatinga nigra tirano]], ''Knipolegus franciscanus'' |- |[[File:Red-rumped-Bush-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Cnemarchus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ruĝpuga arbusta tirano]], ''Cnemarchus erythropygius'' * [[Monta arbusta tirano]], ''Cnemarchus rufipennis'' |- |[[File:White Monjita (Xolmis irupero)-8.jpg|175px]] || ''[[Xolmis]]'' {{small|F. Boie, 1826}} || * [[Blankpuga monĵito]], ''Xolmis velatus'' * [[Blanka monĵito]], ''Xolmis irupero'' |- |[[File:Fire-eyed Diucon RWD.jpg|175px]] || ''[[Pyrope]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1860}} || * [[Flamokululo]] (''[[Pyrope pyrope]]'') |- |[[File:Xolmis cinereus -Fazenda Campo de Ouro, Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Nengetus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Griza monĵito]], ''[[Nengetus cinereus]]'' |- |[[File:Xolmis coronatus - Black-crowned Monjita; San Javier, Río Negro, Uruguay.jpg|175px]] || ''[[Neoxolmis]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Nigrakrona monĵito]], ''Neoxolmis coronatus'' * [[Rustdorsa monĵito]], ''Neoxolmis rubetra'' * [[Salinasa monĵito]], ''Neoxolmis salinarum'' * [[Rufventra monĵito]], ''Neoxolmis rufiventris'' |- |[[File:Myiotheretes striaticollis Atrapamoscas chiflaperro Streak-throated Bush-Tyrant (13975951386).jpg|175px]] || ''[[Myiotheretes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Striatgorĝa arbustotirano]], ''Myiotheretes striaticollis'' * [[Rufventra arbustotirano]], ''Myiotheretes fuscorufus'' * [[Sankta-Marta arbustotirano]], ''Myiotheretes pernix'' * [[Fuma arbustotirano]], ''Myiotheretes fumigatus'' |- |[[File:Agriornis montanus - Black-billed shrike-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Agriornis]]'' – [[lanitiranoj]] {{small|Gould, 1839}} || * [[Nigrabeka lanitirano]], ''Agriornis montanus'' * [[Malgranda lanitirano]], ''Agriornis murinus'' * [[Blankvosta lanitirano]], ''Agriornis albicauda'' * [[Grizventra lanitirano]], ''Agriornis micropterus'' * [[Granda lanitirano]], ''Agriornis lividus'' |- |[[File:Gubernetes yetapa -Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Gubernetes]]'' {{small|Such, 1825}} || * [[Jetapo]], ''[[Gubernetes yetapa]]'' |- |[[File:Muscipipra vetula 1.jpeg|175px]] || ''[[Muscipipra]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Tondilvosta griza tirano]] (''[[Muscipipra vetula]]'') |- |[[File:Black-backed Water-Tyrant - Brazil MG 8606 (16730865190).jpg|175px]] || ''[[Fluvicola]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Piga akvotirano]], ''Fluvicola pica'' * [[Nigradorsa akvotirano]], ''Fluvicola albiventer'' * [[Maska akvotirano]], ''Fluvicola nengeta'' |- |[[File:Arundinicola leucocephala -Piraju, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|175px]] || ''[[Arundinicola]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Blankkapa marĉa tirano]], ''[[Arundinicola leucocephala]]'' |- |[[File:Heteroxolmis dominicana -Rocha, Uruguay -male-8.jpg|175px]] || ''[[Heteroxolmis]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Nigra-blanka monĵito]], ''[[Heteroxolmis dominicana]]'' |- |[[File:Alectrurus risora - Strange-tailed tyrant (male) 03.jpg|175px]] || ''[[Alectrurus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Trikolora tirano]], ''Alectrurus tricolor'' * [[Strangvosta tirano]], ''Alectrurus risora'' |- |[[File:Tumbes Tyrant - South Ecuador S4E9643 (16666065997).jpg|175px]] || ''[[Tumbezia]]'' {{small|Chapman, 1925}} || * [[Tumbesa tirano]], ''[[Tumbezia salvini]]'' |- |[[File:Yellow-bellied Chat-Tyrant - Colombia S4E2594 (16687224919).jpg|175px]] || ''[[Silvicultrix]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Krona saksikoltirano]], ''Silvicultrix frontalis'' * [[Saksikoltirano de Kalinowski]], ''Silvicultrix spodionota'' * [[Orbrova saksikoltirano]] ''Silvicultrix pulchella'' * [[Flavventra saksikoltirano]] ''Silvicultrix diadema'' * [[Saksikoltirano de Jelski]] ''Silvicultrix jelskii'' |- |[[File:Ochthoeca fumicolor (Pitajo ahumado) (15321450129).jpg|175px]] || ''[[Ochthoeca]]'' {{small|Cabanis, 1847}} || * [[Ardezdorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca cinnamomeiventris'' * [[Nigreca saksikoltirano]], ''Ochthoeca nigrita'' * [[Grenatzona saksikoltirano]], ''Ochthoeca thoracica'' * [[Rufbrusta saksikoltirano]], ''Ochthoeca rufipectoralis'' * [[Brundorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca fumicolor'' * [[Rufbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca superciliosa'' * [[Saksikoltirano de D'Orbigny]], ''Ochthoeca oenanthoides'' * [[Blankbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca leucophrys'' * [[Pjura saksikoltirano]], ''Ochthoeca piurae'' |- |[[File:Viudita (Colorhamphus parvirostris)-4056-1500px-Ignacio-Azocar.jpg|175px]] || ''[[Colorhamphus]]'' {{small|Sundevall, 1872}} || * [[Patagonia tirano]], ''[[Colorhamphus parvirostris]]'' |- |[[File:Colonia colonus Atrapamoscas rabijunco Long-tailed Tyrant (11876830773).jpg|175px]] || ''[[Colonia (birdo)|Colonia]]'' || * [[Longvosta tirano]], ''[[Colonia colonus]]'' |- |[[File:Short-tailed Field-Tyrant - South Ecuador S4E8007 (16710944637).jpg|175px]] || ''[[Muscigralla]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Mallongvosta kampa tirano]], ''[[Muscigralla brevicauda]]'' |- |[[File:Cattle Tyrant - Pantanal - Brazil H8O0107 (16298240983).jpg|175px]] || ''[[Machetornis]]'' {{small|G.R. Gray, 1841}} || * [[Bruta tirano]], ''[[Machetornis rixosa]]'' |- |[[File:Legatus leucophaius Atrapamoscas pirata Piratic Flycatcher (6230421252).jpg|175px]] || ''[[Legatus (bird)|Legatus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || * [[Pirata muŝkaptulo]], ''[[Legatus leucophaius]]'' |- |[[File:Phelpsia inornata White-bearded Flycatcher (6515680991) (cropped).jpg|175px]] || ''[[Phelpsia]]'' {{small|W. Lanyon, 1984}} || * [[Blankbarba muŝkaptulo]], ''[[Phelpsia inornata]]'' |- |[[File:Rusty-margined flycatcher (25954179317).jpg|175px]] || ''[[Myiozetetes]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || *[[Rustflanka muŝkaptulo]], ''Myiozetetes cayanensis'' *[[Sociema muŝkaptulo]], ''Myiozetetes similis'' *[[Grizĉapa muŝkaptulo]], ''Myiozetetes granadensis'' *[[Malhelbrusta muŝkaptulo]], ''Myiozetetes luteiventris'' |- |[[File:Great Kiskadee on Branch.png|175px]] || ''[[Pitangus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Granda kiskadio]], [[Pitango]] aŭ [[Sulfurpitango]], ''[[Pitangus sulphuratus]]'' |- |[[File:Lesser kiskadee (Pitangus lictor panamense).jpg|175px]] || ''[[Philohydor]]'' {{small|Lanyon, W, 1984}} || * [[Malgranda kiskadio]], ''[[Philohydor lictor]]'' |- |[[File:Conopias trivirgatus-Three-striped Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Conopias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Blankringa muŝkaptulo]], ''Conopias albovittatus'' * [[Tristria muŝkaptulo]], ''Conopias trivirgatus'' * [[Flavgorĝa muŝkaptulo]], ''Conopias parvus'' * [[Limonbrova muŝkaptulo]], ''Conopias cinchoneti'' |- |[[File:Myiodynastes chrysocephalus-2.jpg|175px]] || ''[[Myiodynastes]]'' {{small|Bonaparte, 1857}} || * [[Orventra tirano]], ''Myiodynastes hemichrysus'' * [[Orkrona tirano]], ''Myiodynastes chrysocephalus'' * [[Tirano de Baird]], ''Myiodynastes bairdii'' * [[Sulfurventra tirano]], ''Myiodynastes luteiventris'' * [[Striata tirano]], ''Myiodynastes maculatus'' |- |[[File:Megarynchus pitangua Bichofué picudo Boat-billed Flycatcher (16282096299).jpg|175px]] || ''[[Megarynchus]]'' {{small|Thunberg, 1824}} || * [[Megarinko]], ''Megarynchus pitangua'' |- |[[File:Tyrannopsis sulphurea - Sulphury Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Tyrannopsis]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Sulfurkolora muŝtirano]], ''[[Tyrannopsis sulphurea]]'' |- |[[File:Empidonomus varius-2.jpg|175px]] || ''[[Empidonomus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Varia muŝtirano]], ''[[Empidonomus varius]]'' |- |[[File:Griseotyrannus aurantioatrocristatus - Crowned slaty flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Griseotyrannus]]'' {{small|W.E. Lanyon, 1984}} || * [[Kronata ardeztirano]], ''[[Griseotyrannus aurantioatrocristatus]]'' |- |[[File:Tyrannus-verticalis-001.jpg|175px]] || ''[[Tyrannus]]'' {{small|Lacépède, 1799}} || * [[Neĝgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus niveigularis'' * [[Blankgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus albogularis'' * [[Tropika reĝtirano]], ''Tyrannus melancholicus'' * [[Meksika reĝtirano]], ''Tyrannus couchii'' * [[Norda reĝtirano]], ''Tyrannus vociferans'' * [[Dikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus crassirostris'' * [[Maldikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus verticalis'' * [[Tondilvosta reĝtirano]], ''Tyrannus forficatus'' * [[Forkvosta reĝtirano]], ''Tyrannus savana'' * [[Orienta reĝtirano]], ''Tyrannus tyrannus'' * [[Griza reĝtirano]], ''Tyrannus dominicensis'' * [[Kuba reĝtirano]], ''Tyrannus cubensis'' * [[Grandkapa reĝtirano]], ''Tyrannus caudifasciatus'' |- |[[File:Rufous Mourner - Panama H8O0032.jpg|175px]] || ''[[Rhytipterna]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Palventra plorulo]] (''Rhytipterna immunda'') * [[Grizeca plorulo]] (''Rhytipterna simplex'') * [[Rufa plorulo]] (''Rhytipterna holerythra'') |- |[[File:Sirystes albocinereus - White-rumped Sirystes; Rio Branco, Acre, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Sirystes]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Siblanta siristo]], ''Sirystes sibilator'' * [[Uesta siristo]], ''Sirystes albogriseus'' * [[Blankpuga siristo]], ''Sirystes albocinereus'' * [[Siristo de Todd]], ''Sirystes subcanescens'' |- |[[File:Casiornis rufus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Casiornis]]'' {{small|Des Murs , 1856}} || * [[Rufa kasiorno]], ''Casiornis rufus'' * [[Cindragorĝa kasiorno]], ''Casiornis fuscus'' |- |[[File:Myiarchus tyrannulus 1.jpg|175px]] || ''[[Myiarchus]]'' {{small|Cabanis, 1844}} || * [[Rufa tuftirano]], ''Myiarchus semirufus'' * [[Jukatana tuftirano]], ''Myiarchus yucatanensis'' * [[Malgaja tuftirano]], ''Myiarchus barbirostris'' * [[Malhelĉapa tuftirano]], ''Myiarchus tuberculifer'' * [[Tuftirano de Swainson]], ''Myiarchus swainsoni'' * [[Venezuela tuftirano]], ''Myiarchus venezuelensis'' * [[Panama tuftirano]], ''Myiarchus panamensis'' * [[Mallongkresta tuftirano]], ''Myiarchus ferox'' * [[Anda tuftirano]], ''Myiarchus cephalotes'' * [[Cindrakrona tuftirano]], ''Myiarchus phaeocephalus'' * [[Kolumbia tuftirano]], ''Myiarchus apicalis'' * [[Cindragorĝa tuftirano]], ''Myiarchus cinerascens'' * [[Tuftirano de Nutting]], ''Myiarchus nuttingi'' * [[Grandkresta tuftirano]], ''Myiarchus crinitus'' * [[Brunkresta tuftirano]], ''Myiarchus tyrannulus'' * [[Grenada tuftirano]], ''Myiarchus nugator'' * [[Galapaga tuftirano]], ''Myiarchus magnirostris'' * [[Rufvosta tuftirano]], ''Myiarchus validus'' * [[Tuftirano de La Sagra]], ''Myiarchus sagrae'' * [[Stultuma tuftirano]], ''Myiarchus stolidus'' * [[Malgrand-Antila tuftirano]], ''Myiarchus oberi'' * [[Puertorika tuftirano]], ''Myiarchus antillarum'' |- |[[File:Ramphotrigon megacephalum - Large-headed Flatbill.jpg|175px]] || ''[[Ramphotrigon]]'' {{small|G.R. Gray, 1855}} || * [[Grandkapa platbekulo]], ''Ramphotrigon megacephalum'' * [[Flameta platbekulo]], ''Ramphotrigon flammulatum'' * [[Malhelvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon fuscicauda'' * [[Rufvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon ruficauda'' |- |[[File:Attila torridus - Ochraceous Attila 2.jpg|175px]] || ''[[Attila (birdo)|Attila]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Rufvosta atilo]], ''Attila phoenicurus'' * [[Cinama atilo]], ''Attila cinnamomeus'' * [[Oĥreca atilo]], ''Attila torridus'' * [[Citronventra atilo]], ''Attila citriniventris'' * [[Blankokula atilo]], ''Attila bolivianus'' * [[Grizkapuĉa atilo]], ''Attila rufus'' * [[Helpuga atilo]], ''Attila spadiceus'' |- |} ==Referencoj== {{projektoj|commonscat=Tyrannidae}} {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] lguo13v0f09a38ybhjliw7hoki6elgj 9353067 9353065 2026-04-15T16:54:10Z HaleBopp 52251 Kompletigo, konstruanta 9353067 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tiranedoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Eastern Kingbird (34190350870).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[eosta tirano]] (''Tyrannus tyrannus'') |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = '''Tyrannidae''' - '''tiranedoj''' |familio aŭtoritato = [[Vigors, NA]], 1825 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = 104 genroj, vidu tekston. |mapo de vivoteritorioj = Tyrannen.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#FF0000|Natura arealo de tiranedoj}} </div> |vikispecio = |komunejo = }} La '''tiranedoj'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (Tyrannidae) estas [[familio (biologio)|familio]] el la [[ordo (biologio)|ordo]] de [[paseroformaj birdoj]]. Laŭ la nuna sistematiko<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 21-an de mar. 2026.</ref>, ĝi estas la [[birdoj|birda]] familio kiu enhavas la plej grandan nombron da specioj, kun 441 [[specio]]j en 104 [[Genro (biologio)|genro]]j. La [[tipa genro]] de tiu familio estas ''[[Tyrannus]]'', esperantigita "tirano", sed [[komunlingve]] plej multaj tiranedoj estas nomataj "'''[[tiranoj]]'''"<ref name="OT"/>. La tiranedoj troviĝas nur sur la [[Amerika kontinento]]. Ili ege varias je grando, formo kaj koloro de [[plumaro]]. Pluraj specioj aspekte kaj ekologie similas al [[muŝkaptuledoj]], kvankam ne estas proksime parencaj al ili. Kiel ĉiuj aliaj anoj de la [[subordo]] [[Tyranni]], tiranedoj havas pli simplajn kaj mallongajn [[birdokanto|kantojn]] ol aliaj [[kantobirdoj]]<ref name="HBW9">del Hoyo, J. Elliott, A. & Christie, D. (editors). (2004) ''Handbook of the Birds of the World. Volume 9: Cotingas to Pipits and Wagtails''. Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-69-5}}</ref>. Antaŭe tiu ĉi familio estis eĉ pli granda ol nun; iujn speciojn oni movis de Tyrannidae al [[Tityridae]]. En [[1990]] oni proponis sistematikon, laŭ kiu la genroj ''[[Mionectes]]'', ''[[Leptopogon]]'', ''[[Pseudotriccus]]'', ''[[Poecilotriccus]]'', ''[[Taenotriccus]]'', ''[[Hemitriccus]]'', ''[[Todirostrum]]'' kaj ''[[Corythopis]]'' estas disigitaj en aparta familio Pipromorphidae<ref name=rheindt2008>{{cite journal | last1=Rheindt | first1=F.E. | last2=Norman | first2=J.A. | last3=Christidis | first3=L. | year=2008 | title=Phylogenetic relationships of tyrant-flycatchers (Aves: Tyrannidae), with an emphasis on the elaeniine assemblage | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=46 | issue=1 | pages=88–101 | doi=10.1016/j.ympev.2007.09.011 | pmid=18042406 | url=http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | access-date=2012-08-05 | archive-date=2014-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141210022843/http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | url-status=live }}</ref>. Tia ĉi familio, tamen, estus [[parafiletika]], ĉar la movindaj genroj ne estas tre parencaj unu al la alia<ref name=rheindt2008/>. ==Etimologio== La [[scienca nomo]] Tyrannidae deriviĝas de la genro ''[[Tyrannus]]'', kiu estas [[latina]] vorto pruntita de la [[antikva greka]] ''τύραννος'' kaj signifanta "[[Tirano (reganto)|tirano]]". La natursciencistoj kiuj nomis tiun genron (precipe [[Linnaeus]] en la 18-a jarcento), elektis ĉi tiun terminon pro la tre agresema kaj domina konduto de ĉi tiuj birdoj, kiuj estas konataj por furioze defendi sian teritorion, ataki birdojn multe pli grandajn ol ili mem kaj kuraĝe forpeli entrudiĝintojn<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/easkin/cur/introduction Birds of the World], Eastern Kingbird.</ref>. ==Priskribo== La plimulto de specioj el la familio aspektas sufiĉe kutime kun [[plumaro]]j de brunaj, grizaj kaj blankaj kolornuancoj, ofte donantaj certan gradon de [[kamuflado]]. Ekzistas, tamen, tre drastaj esceptoj, kiel la brile ruĝa [[vermiljona muŝtirano]], blua-nigra-flava [[multkolora tiraneto]], certaj specioj el [[genro (biologio)|genroj]] ''[[Todirostrum]]'', ''[[Hemitriccus]]'' kaj ''[[Poecilotriccus]]'' ktp. Kelkaj specioj havas brile flavajn subajn partojn de plumaro, ekzemple la [[ornamita muŝtirano]] aŭ la [[sulfura tirano]]. Certaj specioj havas moviĝemajn [[Kresto (plumoj)|krestojn]]. Iuj specioj de la plej grandaj genroj de tiranedoj (ekz. ''[[Elaenia]]'', ''[[Myiarchus]]'' aŭ ''[[Empidonax]]'') aspektas sufiĉe similaj unu al la alia por esti malfacile distingeblaj laŭ aspekto en naturo; ili, tamen, bone distingeblas laŭ la [[birdokanto|voĉo]]. Laŭ konduto, tiranedoj ankaŭ varias, de [[platbekulo]]j, kiuj estas etaj, timidaj kaj preferas densajn arbarajn [[habitato]]jn, ĝis [[tirano|veraj tiranoj]] — relative grandaj, kuraĝaj, scivolemaj kaj kutimaj en malfermaj areoj en kaj apud homaj setlejoj. Plejparto de tiranedoj estas [[insektovora]]j kaj [[insekto]]j formas absolutan plejparton de iliaj dietoj, sed ili malofte specialiĝas je iu aparta speco de insektoj. Plej ofte ili estas oportunistaj ĉionvoruloj, ili kaptas kaj manĝas ĉion, kion ili povas kapti. Pli grandaj specioj, ekzemple la [[sulfura tirano]], okaze fortigas sian dieton per malgrandaj [[vertebrulo]]j (ekz. [[rano]]j) kaj ankaŭ per [[frukto]]j kaj aliaj plantaĵoj. Plej kutimaj [[Nordameriko|Nordamerikaj]] tiranedoj ĉasas per "embuska" maniero, en kiu la birdo sidas senmove surbranĉe kaj, vidinte predon, plonĝas al ĝi kaj kaptas ĝin, kaj poste revenas al la sama branĉo. [[Tropiko|Tropikaj]] specioj malofte ĉasas tiumaniere kaj pli ofte prenas insektojn de arbobranĉoj kaj arbotrunkoj. Tropikaj tiranedoj iam partoprenas en plurspeciaj [[birdaro]]j kun aliaj malgrandaj birdoj de la samaj lokoj. La plej malgrandaj birdoj de la familio estas du tre parencaj specioj: la [[kurtvosta nantirano]] kaj la [[nigraĉapa nantirano]] el la genro ''[[Myiornis]]'' (la unua estas averaĝe pli malgranda, sed je neglektebla kvanto), ili estas 6,5–7&nbsp;cm longaj kaj 4–5&nbsp;g peza. Laŭ longo, tiuj ĉi du specioj estas la plej malgrandaj [[paseroformaj birdoj]], kvankam laŭ pezo iuj malgrandaj [[silviedoj]] povas konkuri kun ili<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses, 2nd Edition'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (2008), {{ISBN|978-1-4200-6444-5}}.</ref>. Pro sia malgrandeco kaj mallongaj vostoj anoj de genro ''Myiornis'' similas al malgrandaj lanugozaj pilkoj aŭ grandaj insektoj. La plej granda tiranedo estas la [[granda hoktirano]], kiu estas 29&nbsp;cm longa kaj averaĝe 99,2&nbsp;g peza. Kelkaj specioj, ekzemple la [[rubandvosta tirano]], [[tondilvosta tirano]] aŭ [[forkvosta tirano]] estas konsiderinde pli longaj, ĝis 41&nbsp;cm, sed tio ĉi estas nur pro iliaj longegaj vostoj. Relative al grando de korpo, la forkvosta tirano havas la plej longan voston el ĉiuj birdoj (almenaŭ laŭ la longo de veraj vostaj plumoj, ne aldonaj plumoj kiel ĉe kelkaj birdoj el familio ''[[Phasianidae]]'')<ref name = "BirdAlmanac">{{cite book | title = The Bird Almanac: A Guide to Essential Facts and Figures of the World's Birds | first = David Mitchell | last = Bird | year = 2004 | publisher = Firefly Books | location = Buffalo, NY, USA | page = 70 | url = https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | isbn = 978-1-55297-925-9 | access-date = 2016-11-24 | archive-date = 2019-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191229101542/https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | url-status = live }}</ref>. ==Distribuo kaj habitato== Preskaŭ ĉiu [[habitato]] de [[Amerikoj]] havas almenaŭ kelkajn speciojn de tiranedoj, sed la speciriĉeco grave varias inter diversaj tipoj de habitato. La plej grandan variecon de tiranedoj havas [[montano (ekologio)|montanaj]] {{J|ĉiamverda arbaro}} kaj malaltaĵaj tropikaj ĉiamverdaj arbaroj, dum {{J|ĉerivera arbaro}}, [[palmoj|palmaj]] arbaroj, [[sabloarbaro]]j, [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj foliarbaroj]] kaj iliaj marĝenoj, sudaj [[modera klimato|moderklimataj]] arbaroj kaj iliaj marĝenoj, humidaj montanaj [[arbustaro]]j, kaj nordaj moderklimataj [[herbejo]]j havas la plej malaltajn kvantojn de distingaj specioj. Diferenco inter la plej granda kaj la plej malgranda speciriĉeco estas drasta: en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj renkonteblas pli ol 90 specioj de tiranedoj, dum la ĉi-supre listitaj habitatoj havas na nur po malpli ol 10. Eble en tiuj ĉi habitatoj estas malpli da {{J|ekologia niĉo}} taŭgaj por tiranedoj. Multaj tiranedoj specialiĝas por vivo en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj kaj montanaj ĉiamverdaj arbaroj. En tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj estas 49 [[endemia]]j specioj de tiranedoj, kaj en montanaj ĉiamverdaj arbaroj 46 endemiaj specioj. Oni povas supozi en ambaŭ habitatoj nivelo de specialiĝo de tiranedoj estas simila. Laŭ regiono, la plej grandan speciriĉecon de tiranedoj havas [[Atlantikaj arbaroj]], kaj [[El Chocó]] estas en la proksima dua loko. ==Statuso== Multaj specioj de tiranedoj ne estas minacataj kaj [[IUCN]] listas ilin [[malplej zorgiga]]j. Iuj, tamen, estas en danĝero kaj havas diversan leĝan protekton. Ekzemple, la [[senbarba tiraneto]] (''Camptostoma imberbe'') estas protektita laŭ [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]]<ref>[http://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/MBTANDX.HTML "List of Migratory Bird Species Protected by the Migratory Bird Treaty Act as of December 2, 2013"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190607000000/https://web.archive.org/web/20190607221124/https://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/mbtandx.html |date=2019-06-07 }} U.S. Fish and Wildlife Service</ref>. Tiu ĉi specio estas malofta en Usono, sed relative kutimas pli sude. Kelkaj specioj el Suda kaj Centra Ameriko estas en pli granda danĝero. Laŭ listo de [[2007]], [[BirdLife International]] (kaj do [[IUCN]]) deklaris la {{N|minasĝerajsa tiraneto}} kaj la {{N|sanktakatarina todotirano}} [[draste endanĝerita]]j. Ambaŭ tiuj ĉi specioj estas [[endemia]]j en [[Brazilo]]. Krome, 7 specioj estas deklaritaj [[endanĝerita]]j kaj 18 [[vundebla]]j<ref>BirdLife International (2007). Species factsheets. Accessed 12 December 2007 [http://www.birdlife.org/ available online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240911172512/https://www.birdlife.org/ |date=2024-09-11 }}</ref>. ==Sistematiko== La familion unue priskribis [[Karolo Lineo]]. La nomon li prenis el verkoj far [[Mark Catesby]] de la [[1730-aj jaroj]], kie li priskribis la {{N|eosta tirano}} kaj nomis ĝin "[[tirano]]". Ĉar Lineo admiris verkojn de Catesby, li adaptis la nomon ''Tyrannidae'' por la tuta familio, kaj ĝis nun multaj ĝiaj genroj kaj specioj havas en siaj kutimaj nomoj vorton "tirano"<ref>{{cite web | url =https://tucson.com/lifestyles/home-and-garden/naturally-curious-tyrant-flycatchers-have-enjoyed-their-name-since-1700s/article_167d9b20-d667-5a98-a35d-f1e32c65fc0a.html|title=Naturally curious: Tyrant flycatchers have enjoyed their name since 1700s|work=[[Arizona Daily Star]]| date=| accessdate =11 July 2024}}</ref>. Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList"/>, la familio enhavas 441 [[specio]]jn en 104 [[genro (biologio)|genroj]]. Antaŭe al tiranedoj ankaŭ apartenis la genroj ''[[Tityra]]'', ''[[Pachyramphus]]'', ''[[Laniocera]]'' kaj ''[[Xenopsaris]]'', sed en [[2007]] [[South American Classification Committee|SACC]] movis ilin al ilia propra familio ''[[Tityridae]]''<ref>[http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.htm Adopt the Family Tityridae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080508000000/https://web.archive.org/web/20080508083837/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.html |date=2008-05-08 }} – South American Classification Committee (2007)</ref>. {| class="wikitable collapsible" |- ! Bildo !! Genro !! Specioj |- |[[File:Piprites pileata - Black-capped Piprites (Male) 01.JPG|eta|centre|175ra|''Piprites pileata'']] || '''''[[Piprites]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1847</small> - '''[[piprito]]''' || * ''[[Piprites chloris]]'' - [[striflugila piprito]] * ''[[Piprites griseiceps]]'' - [[grizkapa piprito]] * ''[[Piprites pileata]]'' - [[nigraĉapa piprito]] |- |[[File:Neopipo cinnamomea - Cinnamon neopipo.jpg|centre|175ra]] || '''''[[Neopipo]]''''' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1869</small> - '''[[manaktirano]]''' || * ''[[Neopipo cinnamomea]]'' - [[cinama manaktirano]] |- |[[File:Procura-se ( Calyptura cristata ) (12482704514).jpg|centre|175ra]] || '''''[[Calyptura]]''''' <small>[[Swainson, WJ]], 1832</small> - '''[[kalipturo]]''' || * [[Calyptura cristata]] - [[regoleca kalipturo]] |- |[[File:Platyrinchus coronatus - Golden-crowned spadebill.jpg|eta|centre|175ra|''Platyrinchus coronatus'']] || '''''[[Platyrinchus]]''''' <small>[[Desmarest, A-G]], 1805</small> - '''[[ŝpatbekulo]]''' || * ''[[Platyrinchus saturatus]]'' - [[cinamkresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus cancrominus]]'' - [[kurtvosta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus mystaceus]]'' - [[blankagorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus coronatus]]'' - [[orkrona ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus flavigularis]]'' - [[flavgorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus platyrhynchos]]'' - [[blankakresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus leucoryphus]]'' - [[rufaflugila ŝpatbekulo]] |- |[[File:Tachuris rubrigastra - Many-coloured rush-tyrant.JPG|centre|175ra]] || '''''[[Tachuris]]''''' <small>[[de Lafresnaye, NFAA]], 1835</small> || * ''[[Tachuris rubrigastra]]'' - [[multkolora tiraneto]] |- |[[File:Corythopis delalandi -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Corythopis delalandi'']] || '''''[[Corythopis]]''''' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - '''[[formiktirano]]''' || * ''[[Corythopis delalandi]]'' - [[suda formiktirano]] * ''[[Corythopis torquatus]]'' - [[norda formiktirano]] |- |[[File:Pseudotriccus ruficeps -NBII Image Gallery-a00198.jpg|eta|centre|175ra|''Pseudotriccus ruficeps'']] || '''''[[Pseudotriccus]]''''' <small>[[Taczanowski, W]]; [[Berlepsch, HHCL]], 1885</small> || * ''[[Pseudotriccus pelzelni]]'' - [[bronza tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus simplex]]'' - [[brunfrunta tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus ruficeps]]'' - [[rufkapa tiraneto]] |- |[[File:Leptopogon amaurocephalus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Leptopogon amaurocephalus'']] || '''''[[Leptopogon]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Leptopogon amaurocephalus]]'' - [[brunĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon superciliaris]]'' - [[ardezĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon rufipectus]]'' - [[rufbrusta muŝtirano]] * ''[[Leptopogon taczanowskii]]'' - [[inkaa muŝtirano]] |- |[[File:Mionectes rufiventris.jpg|eta|centre|175ra|''Mionectes rufiventris'']] || '''''[[Mionectes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Mionectes striaticollis]]'' - [[stribrusta muŝtirano]] * ''[[Mionectes olivaceus]]'' - [[olivstria muŝtirano]] * ''[[Mionectes oleagineus]]'' - [[okraventra muŝtirano]] * ''[[Mionectes macconnelli]]'' - [[rufoliva muŝtirano]] * ''[[Mionectes roraimae]]'' - [[tepuja muŝtirano]] * ''[[Mionectes rufiventris]]'' - [[grizkapa muŝtirano]] |- |[[File:Phylloscartes poecilotis (Atrapamoscas variegado) - Flickr - Alejandro Bayer (1).jpg|eta|centre|175ra|''Pogonotriccus poecilotis'']] || '''''[[Pogonotriccus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> - '''[[hartirano]]''' || * ''[[Pogonotriccus difficilis]]'' - [[blankokula hartirano]] * ''[[Pogonotriccus eximius]]'' - [[suda hartirano]] * ''[[Pogonotriccus ophthalmicus]]'' - [[marmora hartirano]] * ''[[Pogonotriccus lanyoni]]'' - [[antjokia hartirano]] * ''[[Pogonotriccus paulista]]'' - [[sanpaŭla hartirano]] * ''[[Pogonotriccus poecilotis]]'' - [[bunta hartirano]] * ''[[Pogonotriccus venezuelanus]]'' - [[venezuela hartirano]] * ''[[Pogonotriccus orbitalis]]'' - [[okulvitra hartirano]] * ''[[Pogonotriccus chapmani]]'' - [[tepuja hartirano]] |- |[[File:Phylloscartes ventralis - Mottle-checked tyrannulet; Monteiro Lobato, São Paulo, Brazil.jpg|eta|centre|175ra|''Phylloscartes ventralis'']] || '''''[[Phylloscartes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Phylloscartes oustaleti]]'' - [[orokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flavovirens]]'' - [[panama tiraneto]] * ''[[Phylloscartes virescens]]'' - [[oliveca tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ventralis]]'' - [[makulvanga tiraneto]] * ''[[Phylloscartes beckeri]]'' - [[bahia tiraneto]] * ''[[Phylloscartes kronei]]'' - [[restingaa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes sylviolus]]'' - [[brunokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ceciliae]]'' - [[alagoasa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes roquettei]]'' - [[minasĝerajsa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes superciliaris]]'' - [[rufbrova tiraneto]] * ''[[Phylloscartes nigrifrons]]'' - [[nigrafrunta tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flaviventris]]'' - [[rufbrida tiraneto]] * ''[[Phylloscartes gualaquizae]]'' - [[ekvadora tiraneto]] * ''[[Phylloscartes parkeri]]'' - [[cinamomaska tiraneto]] |- |[[File:Rhynchocyclus fulvipectus - Fulvous-breasted Flatbill - 3.jpg|eta|centre|175ra|''Rhynchocyclus fulvipectus'']] || '''''[[Rhynchocyclus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Rhynchocyclus brevirostris]]'' - [[okulringa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus aequinoctialis]]'' - [[napa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus olivaceus]]'' - [[oliveca platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus pacificus]]'' - [[pacifika platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus fulvipectus]]'' - [[rufbrusta platbekulo]] |- |[[File:Tolmomyias flaviventris - Yellow-breasted Flycatcher.JPG|eta|centre|175ra|''Tolmomyias flaviventris'']] || '''''[[Tolmomyias]]''''' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> || * ''[[Tolmomyias sulphurescens]]'' - [[flavoliva platbekulo]] * ''[[Tolmomyias traylori]]'' - [[oranĝokula platbekulo]] * ''[[Tolmomyias flavotectus]]'' - [[flavaflugila platbekulo]] * ''[[Tolmomyias assimilis]]'' - [[flavborderita platbekulo]] * ''[[Tolmomyias poliocephalus]]'' - [[grizkrona platbekulo]] * ''[[Tolmomyias viridiceps]]'' - [[olivkapa platbekulo]] * ''[[Tolmomyias flaviventris]]'' - [[flavbrusta platbekulo]] |- |[[File:Taeniotriccus andrei - Black-chested Tyrant (male), Parauapebas, Pará, Brazil.jpg|centre|175ra]] || '''''[[Taeniotriccus]]''''' <small>[[Berlepsch, HHCL]]; [[Hartert, EJO]], 1902</small> || * ''[[Taeniotriccus andrei]]'' - [[nigrabrusta todotirano]] |- |[[File:Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg|eta|centre|175ra|''Cnipodectes subbrunneus'']] || '''''[[Cnipodectes]]''''' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> || * ''[[Cnipodectes superrufus]]'' - [[rufa todotirano]] * ''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' - [[bruna todotirano]] |- |[[File:Todirostrum poliocephalum3.jpg|eta|centre|175ra|''Todirostrum poliocephalum'']] || '''''[[Todirostrum]]''''' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> || * ''[[Todirostrum maculatum]]'' - [[makula todotirano]] * ''[[Todirostrum poliocephalum]]'' - [[flavbrida todotirano]] * ''[[Todirostrum cinereum]]'' - [[ordinara todotirano]] * ''[[Todirostrum viridanum]]'' - [[marakajba todotirano]] * ''[[Todirostrum nigriceps]]'' - [[nigrakapa todotirano]] * ''[[Todirostrum pictum]]'' - [[pentrita todotirano]] * ''[[Todirostrum chrysocrotaphum]]'' - [[flavbrova todotirano]] |- |[[File:PIOLHINHO (Phyllomyias fasciatus).jpg|175px]] || ''[[Phyllomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Altebenaĵa tiraneto]], ''Phyllomyias fasciatus'' * [[Jungaa tiraneto]], ''Phyllomyias weedeni'' * [[Tiraneto de Burmeister]], ''Phyllomyias burmeisteri'' * [[Blankbrusta tiraneto]], ''Phyllomyias zeledoni'' * [[Verdeca tiraneto]], ''Phyllomyias virescens'' * [[Tiraneto de Reiser]], ''Phyllomyias reiseri'' * [[Tiraneto de Urich]], ''Phyllomyias urichi'' * [[Tiraneto de Sclater]], ''Phyllomyias sclateri'' * [[Grizĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseocapilla'' * [[Grizkapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseiceps'' * [[Plumbkrona tiraneto]], ''Phyllomyias plumbeiceps'' * [[Nigraĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias nigrocapillus'' * [[Cindrakapa tiraneto]], ''Phyllomyias cinereiceps'' * [[Oĥrapuga tiraneto]], ''Phyllomyias uropygialis'' |- |[[File:Tyrannulus elatus Tiranuelo coronado Yellow-crowned Tyrannulet (6515681957).jpg|175px]] || ''[[Tyrannulus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Flavkrona tiraneto]], ''[[Tyrannulus elatus]]'' |- |[[File:Myiopagis cotta 1.jpg|175px]] || ''[[Myiopagis]]'' {{small|Salvin & Godman, 1888}} || * [[Grizkapa elenio]], ''Myiopagis caniceps'' * [[Ĉokoa elenio]], ''Myiopagis parambae'' * [[Amazonia elenio]], ''Myiopagis cinerea'' * [[Jamajka elenio]], ''Myiopagis cotta'' * [[Flavkrona elenio]], ''Myiopagis flavivertex'' * [[Arbara elenio]], ''Myiopagis gaimardii'' * [[Monteta elenio]], ''Myiopagis olallai'' * [[Pacifika elenio]], ''Myiopagis subplacens'' * [[Verdeca elenio]], ''Myiopagis viridicata'' |- |[[File:Elaenia spectabilis-Large Elaenia.JPG|175px]] || ''[[Elaenia]]'' {{small|Sundevall, 1836}} || * [[Flavventra elenio]], ''Elaenia flavogaster'' * [[Karibia elenio]], ''Elaenia martinica'' * [[Granda elenio]], ''Elaenia spectabilis'' * [[Noronha-insulara elenio]], ''Elaenia ridleyana'' * [[Blankkresta elenio]], ''Elaenia albiceps'' * [[Ĉilia elenio]], ''Elaenia chilensis'' * [[Malgrandbeka elenio]], ''Elaenia parvirostris'' * [[Olivkolora elenio]], ''Elaenia mesoleuca'' * [[Ardeza elenio]], ''Elaenia strepera'' * [[Korna elenio]], ''Elaenia gigas'' * [[Bruneca elenio]], ''Elaenia pelzelni'' * [[Simplakresta elenio]], ''Elaenia cristata'' * [[Malgranda elenio]], ''Elaenia chiriquensis'' * [[Elenio de Coopmans]], ''Elaenia brachyptera'' * [[Rufkrona elenio]], ''Elaenia ruficeps'' * [[Monta elenio]], ''Elaenia frantzii'' * [[Altaĵa elenio]], ''Elaenia obscura'' * [[Malgrandkapa elenio]], ''Elaenia sordida'' * [[Giganta elenio]], ''Elaenia dayi'' * [[Anda elenio]], ''Elaenia pallatangae'' * [[Tepuja elenio]], ''Elaenia olivina'' * [[Grand-Antila elenio]], ''Elaenia fallax'' |- |[[File:Brown-capped Tyrannulet (Ornithion brunneicapillus) (8079747729).jpg|175px]] || ''[[Ornithion]]'' {{small|Hartlaub, 1853}} || * [[Brunĉapa tiraneto]], ''Ornithion brunneicapillus'' * [[Blankbrova tiraneto]], ''Ornithion inerme'' * [[Flavventra tiraneto]], ''Ornithion semiflavum'' |- |[[File:Camptostoma obsoletum obsoletum - Southern beardless tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Camptostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1857}} || * [[Norda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma imberbe'' * [[Suda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma obsoletum'' |- |[[File:Suiriri suiriri - Suiriri flycatcher Argentina.jpg|175px]] || ''[[Suiriri]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Sujririo]], ''[[Suiriri suiriri]]'' |- |[[File:Mecocerculus hellmayri - Buff-banded tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Mecocerculus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Blankgorĝa tiraneto]], ''Mecocerculus leucophrys'' * [[Blankavosta tiraneto]], ''Mecocerculus poecilocercus'' * [[Sablobenda tiraneto]], ''Mecocerculus hellmayri'' * [[Rufflugila tiraneto]], ''Mecocerculus calopterus'' * [[Sulfurventra tiraneto]], ''Mecocerculus minor'' * [[Blankabenda tiraneto]], ''Mecocerculus stictopterus'' |- |[[File:Tufted Tit-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Anairetes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Cindrabrusta parutirano]], ''Anairetes alpinus'' * [[Nigrakresta parutirano]], ''Anairetes nigrocristatus'' * [[Buntakresta parutirano]], ''Anairetes reguloides'' * [[Flavbeka parutirano]], ''Anairetes flavirostris'' * [[Fernandeza parutirano]], ''Anairetes fernandezianus'' * [[Tufa parutirano]], ''Anairetes parulus'' |- |[[File:Anairetes agilis.jpg|175px]] || ''[[Uromyias]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Lerta parutirano]], ''Uromyias agilis'' * [[Solidkolora parutirano]], ''Uromyias agraphia'' |- |[[File:Serpophaga subcristata -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Serpophaga]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Torenta tiraneto]], ''Serpophaga cinerea'' * [[Rivera tiraneto]], ''Serpophaga hypoleuca'' * [[Nigreca tiraneto]], ''Serpophaga nigricans'' * [[Blankakresta tiraneto]], ''Serpophaga subcristata'' * [[Tiraneto de Straneck]], ''Serpophaga griseicapilla'' |- |[[File:Phaeomyias murina1.jpg|175px]] || ''[[Nesotriccus]]'' {{small|Townsend, CH, 1895}}|| * [[Suda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus murinus'' * [[Norda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus incomtus'' * [[Kokosa tiraneto]], ''Nesotriccus ridgwayi'' * [[Tumbesa tiraneto]], ''Nesotriccus tumbezanus'' * [[Maranjona tiraneto]], ''Nesotriccus maranonicus'' |- |[[File:Capsiempis flaveola -Costa Rica-8 (1).jpg|175px]] || ''[[Capsiempis]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Flava tiraneto]], ''Capsiempis flaveola'' |- |[[File:Polystictus superciliaris - Grey-backed Tachuri.JPG|175px]] || ''[[Polystictus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Barba taĉurio]], ''Polystictus pectoralis'' * [[Grizdorsa taĉurio]], ''Polystictus superciliaris'' |- |[[File:Pseudocolopteryx dinelliana - Dinelli's doradito.jpg|175px]] || ''[[Pseudocolopteryx]]'' {{small|Lillo, 1905}} || * [[Kresta doradito]], ''Pseudocolopteryx sclateri'' * [[Subtropika doradito]], ''Pseudocolopteryx acutipennis'' * [[Doradito de Dinelli]], ''Pseudocolopteryx dinelliana'' * [[Pepanta doradito]], ''Pseudocolopteryx flaviventris'' * [[Tiktakanta doradito]], ''Pseudocolopteryx citreola'' |- |[[File:Rufous-sided Pygmy-tyrant Euscarthmus rufomarginatus.jpg|175px]] || ''[[Euscarthmus]]'' {{small|Wied-Neuwied, 1831}} || * [[Oĥrakrona arbusta tirano]], ''Euscarthmus meloryphus'' * [[Oĥravizaĝa arbusta tirano]], ''Euscarthmus fulviceps'' * [[Rufflanka arbusta tirano]], ''Euscarthmus rufomarginatus'' |- |[[File:Pseudelaenia leucospodia - Gray-and-white Tyrannulet (cropped).jpg|175px]]|| ''[[Pseudelaenia]]'' {{small|W. Lanyon, 1988}} || * [[Griza-blanka tiraneto]], ''Pseudelaenia leucospodia'' |- |[[File:Stigmatura budytoides - Greater wagtail tyrant.JPG|175px]] || ''[[Stigmatura]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1866}} || * [[Malgranda motaciltirano]], ''Stigmatura napensis'' * [[Bahia motaciltirano]], ''Stigmatura bahiae'' * [[Granda motaciltirano]], ''Stigmatura budytoides'' |- |[[File:Golden-faced Tyrannulet - Colombia S4E9917.jpg|175px]] || ''[[Zimmerius]]'' {{small|Traylor, 1977}} || * [[Gvatemala tiraneto]], ''Zimmerius vilissimus'' * [[Viska tiraneto]], ''Zimmerius parvus'' * [[Okulvitra tiraneto]], ''Zimmerius improbus'' * [[Venezuela tiraneto]], ''Zimmerius petersi'' * [[Bolivia tiraneto]], ''Zimmerius bolivianus'' * [[Ruĝbeka tiraneto]], ''Zimmerius cinereicapilla'' * [[Miŝana tiraneto]], ''Zimmerius villarejoi'' * [[Tiraneto de Chico]], ''Zimmerius chicomendesi'' * [[Maldikpieda tiraneto]], ''Zimmerius gracilipes'' * [[Gujana tiraneto]], ''Zimmerius acer'' * [[Orvizaĝa tiraneto]], ''Zimmerius chrysops'' * [[Tiraneto de Coopmans]], ''Zimmerius minimus'' * [[Ĉokoa tiraneto]], ''Zimmerius albigularis'' * [[Flavecbrusta tiraneto]], ''Zimmerius flavidifrons'' * [[Perua tiraneto]], ''Zimmerius viridiflavus'' |- |[[File:Suiriri islerorum - Chapada Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Guyramemua]]'' {{small|Lopes et al., 2017}} || *[[Ĉapada muŝkaptulo]], ''[[Guyramemua affine]]'' |- |[[File:Sublegatus modestus - Southern scrub flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Sublegatus]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1868}} || * [[Norda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus arenarum'' * [[Suda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus modestus'' * [[Amazonia arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus obscurior'' |- |[[File:Inezia subflava - Amazonian inezia, Anavilhanas National Park, Novo Airão, Amazonas, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Inezia]]'' {{small|Cherrie, 1909}} || * [[Maldikbeka inezio]], ''Inezia tenuirostris'' * [[Griza inezio]], ''Inezia inornata'' * [[Amazonia inezio]], ''Inezia subflava'' * [[Pala inezio]], ''Inezia caudata'' |- |[[File:Myiophobus fasciatus 54670465.jpg|175px]] || ''[[Myiophobus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Olivbrusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus cryptoxanthus'' * [[Flaveca muŝkaptulo]], ''Myiophobus flavicans'' * [[Senornama muŝkaptulo]], ''Myiophobus inornatus'' * [[Oranĝkresta muŝkaptulo]], ''Myiophobus phoenicomitra'' * [[Roraima muŝkaptulo]], ''Myiophobus roraimae'' * [[Rusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus fasciatus'' * [[Muskolora muŝkaptulo]], ''Myiophobus crypterythrus'' * [[Rufeca muŝkaptulo]], ''Myiophobus rufescens'' |- |[[File:Myiophobus pulcher (Atrapamoscas musguero) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|175px]] || ''[[Nephelomyias]]'' {{small|(Ohlson, Fjeldsa and Ericson, 2009)}} || * [[Oranĝbenda muŝkaptulo]], ''Nephelomyias lintoni'' * [[Oĥrecbrusta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias ochraceiventris'' * [[Beleta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias pulcher'' |- |[[File:Ornate Flycatcher - South Ecuador S4E0633.jpg|175px]] || ''[[Myiotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ornama muŝkaptulo]], ''[[Myiotriccus ornatus]]'' |- |[[File:Culicivora caudacuta Sharp-tailed Tyrant.JPG|175px]] || ''[[Culicivora]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Akravosta herbotirano]], ''[[Culicivora caudacuta]]'' |- |[[File:Hemitriccus striaticollis - Stripe-necked Tody Tyrant; Arari; Maranhão, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Hemitriccus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Todtirano de Snethlage]], ''Hemitriccus minor'' * [[Vastbeka todtirano]], ''Hemitriccus josephinae'' * [[Flama bambua tirano]], ''Hemitriccus flammulatus'' * [[Helbruna bambua tirano]], ''Hemitriccus diops'' * [[Brunbrusta bambua tirano]], ''Hemitriccus obsoletus'' * [[Blankokula todtirano]], ''Hemitriccus zosterops'' * [[Todtirano de Zimmer]], ''Hemitriccus minimus'' * [[Okulringa todtirano]], ''Hemitriccus orbitatus'' * [[Todtirano de Johannes]], ''Hemitriccus iohannis'' * [[Striatkola todtirano]], ''Hemitriccus striaticollis'' * [[Pendantnesta todtirano]], ''Hemitriccus nidipendulus'' * [[Jungaa todtirano]], ''Hemitriccus spodiops'' * [[Perlventra todtirano]], ''Hemitriccus margaritaceiventer'' * [[Todtirano de Pelzeln]], ''Hemitriccus inornatus'' * [[Nigragorĝa todtirano]], ''Hemitriccus granadensis'' * [[Sablagorĝa todtirano]], ''Hemitriccus rufigularis'' * [[Cinambrusta todtirano]], ''Hemitriccus cinnamomeipectus'' * [[Sablabrusta todtirano]], ''Hemitriccus mirandae'' * [[Todtirano de Kaempfer]], ''Hemitriccus kaempferi'' * [[Forkvosta todtirano]], ''Hemitriccus furcatus'' * [[Blankaventra todtirano]], ''Hemitriccus griseipectus'' * [[Akra todtirano]], ''Hemitriccus cohnhafti'' |- |[[File:Myiornis auricularis 1.jpg|175px]] || ''[[Myiornis]]'' {{small|Bertoni, A.W., 1901}} || * [[Blankventra nana tirano]], ''Myiornis albiventris'' * [[Orela nana tirano]], ''Myiornis auricularis'' * [[Nigraĉapa nana tirano]], ''Myiornis atricapillus'' * [[Mallongvosta nana tirano]], ''Myiornis ecaudatus'' |- |[[File:Southern Bentbill.jpg|175px]] || ''[[Oncostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Norda hokbekulo]] (''Oncostoma cinereigulare'') * [[Suda hokbekulo]] (''Oncostoma olivaceum'') |- |[[File:Lophotriccus galeatus - Helmeted Pygmy Tyrant, Presidente Figueiredo, Amazonas, Brazil 02.jpg|175px]] || ''[[Lophotriccus]]'' {{small|Berlepsch, 1884}} || * [[Skvamkresta nana tirano]], ''Lophotriccus pileatus'' * [[Dubenda nana tirano]], ''Lophotriccus vitiosus'' * [[Longkresta nana tirano]], ''Lophotriccus eulophotes'' * [[Helma nana tirano]], ''Lophotriccus galeatus'' |- |[[File:Pale-eyed Pygmy-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Atalotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Palokula nana tirano]], ''[[Atalotriccus pilaris]]'' |- |[[File:Poecilotriccus ruficeps (Tiranuelo capirrufo) (14450043293).jpg|175px]] || ''[[Poecilotriccus]]'' {{small|Berlepsch, 1884}} || * [[Rufkrona todtirano]], ''Poecilotriccus ruficeps'' * [[Todtirano de Lulu]], ''Poecilotriccus luluae'' * [[Blankvanga todtirano]], ''Poecilotriccus albifacies'' * [[Nigra-blanka todtirano]], ''Poecilotriccus capitalis'' * [[Sablovanga todtirano]], ''Poecilotriccus senex'' * [[Ruĝeca todtirano]], ''Poecilotriccus russatus'' * [[Oĥravizaĝa todtirano]], ''Poecilotriccus plumbeiceps'' * [[Fumbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus fumifrons'' * [[Rustbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus latirostris'' * [[Ardezbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus sylvia'' * [[Orflugila todtirano]], ''Poecilotriccus calopterus'' * [[Nigradorsa todtirano]], ''Poecilotriccus pulchellus'' |- |[[File:Cinnamon Flycatcher (Pyrrhomyias cinnamomeus).jpg|175px]] || ''[[Pyrrhomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Cinama muŝkaptulo]], ''[[Pyrrhomyias cinnamomeus]]'' |- |[[File:Gibão de couro.jpg|175px]] || ''[[Hirundinea]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Hirundineo]], ''[[Hirundinea ferruginea]]'' |- |[[File:Gray-breasted Flycatcher - South Ecuador S4E9465.jpg|175px]] || ''[[Lathrotriccus]]'' {{small|Lanyon,W & Lanyon,S, 1986}} || *[[Muŝtirano de Euler]], ''Lathrotriccus euleri'' *[[Grizbrusta muŝtirano]], ''Lathrotriccus griseipectus'' |- |[[File:Aphanotriccus capitalis -near Rancho Naturalista, Cordillera de Talamanca, Costa Rica-8.jpg|175px]] || ''[[Aphanotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || *[[Oĥrabrusta muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus capitalis'' *[[Nigrabeka muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus audax'' |- |[[File:Cnemotriccus fuscatus - Fuscous Flycatcher; Bodoquena, Mato Grosso do Sul, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Cnemotriccus]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Malhela muŝkaptulo]], ''[[Cnemotriccus fuscatus]]'' |- |[[File:Pileated Flycatcher - Mexico S4E9492 (16251012834).jpg|175px]] || ''[[Xenotriccus]]'' {{small|Dwight & Griscom, 1927}} || * [[Zonata muŝkaptulo]], ''Xenotriccus callizonus'' * [[Meksika muŝkaptulo]], ''Xenotriccus mexicanus'' |- |[[File:Sayornis phoebe -Owen Conservation Park, Madison, Wisconsin, USA-8.jpg|175px]] || ''[[Sayornis]]'' – [[feboj]] {{small|Bonaparte, 1854}} || * [[Orienta febo]], ''Sayornis phoebe'' * [[Nigra febo]], ''Sayornis nigricans'' * [[Ruĝeca febo]], ''Sayornis saya'' |- |[[File:Mitrephanes phaeocercus -Costa Rica-8a.jpg|175px]] || ''[[Mitrephanes]]'' {{small|Coues, 1882}} || * [[Norda tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes phaeocercus'' * [[Olivkolora tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes olivaceus'' |- |[[File:Tropical Pewee - Rio Tigre - Costa Rica.jpg|175px]] || ''[[Contopus]]'' {{small|Cabanis, 1855}} || * [[Olivflanka arbartirano]], ''Contopus cooperi'' * [[Granda arbartirano]], ''Contopus pertinax'' * [[Malhela arbartirano]], ''Contopus lugubris'' * [[Fuma arbartirano]], ''Contopus fumigatus'' * [[Oĥreca arbartirano]], ''Contopus ochraceus'' * [[Okcidenta arbartirano]], ''Contopus sordidulus'' * [[Orienta arbartirano]], ''Contopus virens'' * [[Norda tropika arbartirano]], ''Contopus bogotensis'' * [[Suda tropika arbartirano]], ''Contopus cinereus'' * [[Tumbesa arbartirano]], ''Contopus punensis'' * [[Blankgorĝa arbartirano]], ''Contopus albogularis'' * [[Nigreca arbartirano]], ''Contopus nigrescens'' * [[Kuba arbartirano]], ''Contopus caribaeus'' * [[Hispaniola arbartirano]], ''Contopus hispaniolensis'' * [[Jamajka arbartirano]], ''Contopus pallidus'' * [[Malgrand-Antila arbartirano]], ''Contopus latirostris'' |- |[[File:Black-capped Flycatcher - Central Highlands - Costa Rica MG 7063 (26603418092).jpg|175px]] || ''[[Empidonax]]'' — [[muŝtiranoj]] {{small|Cabanis, 1855}} || *[[Flavventra muŝtirano]], ''Empidonax flaviventris'' *[[Verdeca muŝtirano]], ''Empidonax virescens'' *[[Alna muŝtirano]], ''Empidonax alnorum'' *[[Salika muŝtirano]], ''Empidonax traillii'' *[[Blankgorĝa muŝtirano]], ''Empidonax albigularis'' *[[Malgranda muŝtirano]], ''Empidonax minimus'' *[[Abia muŝtirano]], ''Empidonax hammondii'' *[[Griza muŝtirano]], ''Empidonax wrightii'' *[[Arbusta muŝtirano]], ''Empidonax oberholseri'' *[[Pina muŝtirano]], ''Empidonax affinis'' *[[Marborda muŝtirano]], ''Empidonax difficilis'' *[[Flaveca muŝtirano]], ''Empidonax flavescens'' *[[Brunecbrusta muŝtirano]], ''Empidonax fulvifrons'' *[[Nigrakapa muŝtirano]], ''Empidonax atriceps'' |- |[[File:Pyrocephalus rubinus Titiribí pechirrojo Vermilion Flycatcher (male) (17321352426).jpg|175px]] || ''[[Pyrocephalus]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Skarlata muŝtirano]] ''Pyrocephalus rubinus'' * [[Vermiljona muŝtirano]], ''Pyrocephalus obscurus'' * [[Nana muŝtirano]] ''Pyrocephalus nanus'' * ✝[[San-Cristóbal-insula muŝtirano]] ''Pyrocephalus dubius'' |- |[[File:Ochthornis littoralis - Drab Water-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Ochthornis]]'' {{small|P.L. Sclater, 1888}} || * [[Litorala akvotirano]], ''[[Ochthornis littoralis]]'' |- |[[File:Satrapa icterophrys -Argentina-8.jpg|175px]] || ''[[Satrapa]]'' {{small|Strickland, 1844}} || * [[Flavbrova muŝtirano]], ''[[Satrapa icterophrys]]'' |- |[[File:LittleGround-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Syrtidicola]]'' {{small|Chesser et al, 2020}} || * [[Malgranda tertirano]], ''[[Syrtidicola fluviatilis]]'' |- |[[File:Spot-billed Ground-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Muscisaxicola]]'' – [[tertiranoj]] {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || *[[Makulbeka tertirano]], ''Muscisaxicola maculirostris'' *[[Blankbrusta tertirano]], ''Muscisaxicola albifrons'' *[[Oĥranuka tertirano]], ''Muscisaxicola flavinucha'' *[[Parama tertirano]], ''Muscisaxicola alpinus'' *[[Tertirano de Taczanowski]], ''Muscisaxicola griseus'' *[[Cindra tertirano]], ''Muscisaxicola cinereus'' *[[Rufnuka tertirano]], ''Muscisaxicola rufivertex'' *[[Malhelvizaĝa tertirano]], ''Muscisaxicola maclovianus'' *[[Blankbrova tertirano]], ''Muscisaxicola albilora'' *[[Cinamventra tertirano]], ''Muscisaxicola capistratus'' *[[Rufkapa tertirano]], ''Muscisaxicola juninensis'' *[[Nigrabrusta tertirano]], ''Muscisaxicola frontalis'' |- |[[File:Andean Negrito (Lessonia oreas) on the ground, side view.jpg|175px]] || ''[[Lessonia]]'' — [[negritoj]] {{small|Swainson, 1832}} || * [[Anda negrito]], ''Lessonia oreas'' * [[Rufa negrito]], ''Lessonia rufa'' |- |[[File:Hymenops perspicillatus Argentina.jpg|175px]] || ''[[Hymenops]]'' {{small|Lesson, 1828}} || * [[Okulvitra tirano]], ''[[Hymenops perspicillatus]]'' |- |[[File:Knipolegus cyanirostris -Reserva Guainumbi, Sao Luis do Paraitinga, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Knipolegus]]'' {{small|F. Boie, 1826 }} || * [[Blubeka nigra tirano]], ''Knipolegus cyanirostris'' * [[Nigra tirano de Jelski]], ''Knipolegus signatus'' * [[Plumba tirano]], ''Knipolegus cabanisi'' * [[Cindra tirano]], ''Knipolegus striaticeps'' * [[Blankflugila nigra tirano]], ''Knipolegus aterrimus'' * [[Nigra tirano de Hudson]], ''Knipolegus hudsoni'' * [[Rufvosta tirano]], ''Knipolegus poecilurus'' * [[Riverborda tirano]], ''Knipolegus orenocensis'' * [[Amazonia nigra tirano]], ''Knipolegus poecilocercus'' * [[Kresta nigra tirano]], ''Knipolegus lophotes'' * [[Velura nigra tirano]], ''Knipolegus nigerrimus'' * [[Kaatinga nigra tirano]], ''Knipolegus franciscanus'' |- |[[File:Red-rumped-Bush-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Cnemarchus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ruĝpuga arbusta tirano]], ''Cnemarchus erythropygius'' * [[Monta arbusta tirano]], ''Cnemarchus rufipennis'' |- |[[File:White Monjita (Xolmis irupero)-8.jpg|175px]] || ''[[Xolmis]]'' {{small|F. Boie, 1826}} || * [[Blankpuga monĵito]], ''Xolmis velatus'' * [[Blanka monĵito]], ''Xolmis irupero'' |- |[[File:Fire-eyed Diucon RWD.jpg|175px]] || ''[[Pyrope]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1860}} || * [[Flamokululo]] (''[[Pyrope pyrope]]'') |- |[[File:Xolmis cinereus -Fazenda Campo de Ouro, Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Nengetus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Griza monĵito]], ''[[Nengetus cinereus]]'' |- |[[File:Xolmis coronatus - Black-crowned Monjita; San Javier, Río Negro, Uruguay.jpg|175px]] || ''[[Neoxolmis]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Nigrakrona monĵito]], ''Neoxolmis coronatus'' * [[Rustdorsa monĵito]], ''Neoxolmis rubetra'' * [[Salinasa monĵito]], ''Neoxolmis salinarum'' * [[Rufventra monĵito]], ''Neoxolmis rufiventris'' |- |[[File:Myiotheretes striaticollis Atrapamoscas chiflaperro Streak-throated Bush-Tyrant (13975951386).jpg|175px]] || ''[[Myiotheretes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Striatgorĝa arbustotirano]], ''Myiotheretes striaticollis'' * [[Rufventra arbustotirano]], ''Myiotheretes fuscorufus'' * [[Sankta-Marta arbustotirano]], ''Myiotheretes pernix'' * [[Fuma arbustotirano]], ''Myiotheretes fumigatus'' |- |[[File:Agriornis montanus - Black-billed shrike-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Agriornis]]'' – [[lanitiranoj]] {{small|Gould, 1839}} || * [[Nigrabeka lanitirano]], ''Agriornis montanus'' * [[Malgranda lanitirano]], ''Agriornis murinus'' * [[Blankvosta lanitirano]], ''Agriornis albicauda'' * [[Grizventra lanitirano]], ''Agriornis micropterus'' * [[Granda lanitirano]], ''Agriornis lividus'' |- |[[File:Gubernetes yetapa -Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Gubernetes]]'' {{small|Such, 1825}} || * [[Jetapo]], ''[[Gubernetes yetapa]]'' |- |[[File:Muscipipra vetula 1.jpeg|175px]] || ''[[Muscipipra]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Tondilvosta griza tirano]] (''[[Muscipipra vetula]]'') |- |[[File:Black-backed Water-Tyrant - Brazil MG 8606 (16730865190).jpg|175px]] || ''[[Fluvicola]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Piga akvotirano]], ''Fluvicola pica'' * [[Nigradorsa akvotirano]], ''Fluvicola albiventer'' * [[Maska akvotirano]], ''Fluvicola nengeta'' |- |[[File:Arundinicola leucocephala -Piraju, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|175px]] || ''[[Arundinicola]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Blankkapa marĉa tirano]], ''[[Arundinicola leucocephala]]'' |- |[[File:Heteroxolmis dominicana -Rocha, Uruguay -male-8.jpg|175px]] || ''[[Heteroxolmis]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Nigra-blanka monĵito]], ''[[Heteroxolmis dominicana]]'' |- |[[File:Alectrurus risora - Strange-tailed tyrant (male) 03.jpg|175px]] || ''[[Alectrurus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Trikolora tirano]], ''Alectrurus tricolor'' * [[Strangvosta tirano]], ''Alectrurus risora'' |- |[[File:Tumbes Tyrant - South Ecuador S4E9643 (16666065997).jpg|175px]] || ''[[Tumbezia]]'' {{small|Chapman, 1925}} || * [[Tumbesa tirano]], ''[[Tumbezia salvini]]'' |- |[[File:Yellow-bellied Chat-Tyrant - Colombia S4E2594 (16687224919).jpg|175px]] || ''[[Silvicultrix]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Krona saksikoltirano]], ''Silvicultrix frontalis'' * [[Saksikoltirano de Kalinowski]], ''Silvicultrix spodionota'' * [[Orbrova saksikoltirano]] ''Silvicultrix pulchella'' * [[Flavventra saksikoltirano]] ''Silvicultrix diadema'' * [[Saksikoltirano de Jelski]] ''Silvicultrix jelskii'' |- |[[File:Ochthoeca fumicolor (Pitajo ahumado) (15321450129).jpg|175px]] || ''[[Ochthoeca]]'' {{small|Cabanis, 1847}} || * [[Ardezdorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca cinnamomeiventris'' * [[Nigreca saksikoltirano]], ''Ochthoeca nigrita'' * [[Grenatzona saksikoltirano]], ''Ochthoeca thoracica'' * [[Rufbrusta saksikoltirano]], ''Ochthoeca rufipectoralis'' * [[Brundorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca fumicolor'' * [[Rufbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca superciliosa'' * [[Saksikoltirano de D'Orbigny]], ''Ochthoeca oenanthoides'' * [[Blankbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca leucophrys'' * [[Pjura saksikoltirano]], ''Ochthoeca piurae'' |- |[[File:Viudita (Colorhamphus parvirostris)-4056-1500px-Ignacio-Azocar.jpg|175px]] || ''[[Colorhamphus]]'' {{small|Sundevall, 1872}} || * [[Patagonia tirano]], ''[[Colorhamphus parvirostris]]'' |- |[[File:Colonia colonus Atrapamoscas rabijunco Long-tailed Tyrant (11876830773).jpg|175px]] || ''[[Colonia (birdo)|Colonia]]'' || * [[Longvosta tirano]], ''[[Colonia colonus]]'' |- |[[File:Short-tailed Field-Tyrant - South Ecuador S4E8007 (16710944637).jpg|175px]] || ''[[Muscigralla]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Mallongvosta kampa tirano]], ''[[Muscigralla brevicauda]]'' |- |[[File:Cattle Tyrant - Pantanal - Brazil H8O0107 (16298240983).jpg|175px]] || ''[[Machetornis]]'' {{small|G.R. Gray, 1841}} || * [[Bruta tirano]], ''[[Machetornis rixosa]]'' |- |[[File:Legatus leucophaius Atrapamoscas pirata Piratic Flycatcher (6230421252).jpg|175px]] || ''[[Legatus (bird)|Legatus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || * [[Pirata muŝkaptulo]], ''[[Legatus leucophaius]]'' |- |[[File:Phelpsia inornata White-bearded Flycatcher (6515680991) (cropped).jpg|175px]] || ''[[Phelpsia]]'' {{small|W. Lanyon, 1984}} || * [[Blankbarba muŝkaptulo]], ''[[Phelpsia inornata]]'' |- |[[File:Rusty-margined flycatcher (25954179317).jpg|175px]] || ''[[Myiozetetes]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || *[[Rustflanka muŝkaptulo]], ''Myiozetetes cayanensis'' *[[Sociema muŝkaptulo]], ''Myiozetetes similis'' *[[Grizĉapa muŝkaptulo]], ''Myiozetetes granadensis'' *[[Malhelbrusta muŝkaptulo]], ''Myiozetetes luteiventris'' |- |[[File:Great Kiskadee on Branch.png|175px]] || ''[[Pitangus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Granda kiskadio]], [[Pitango]] aŭ [[Sulfurpitango]], ''[[Pitangus sulphuratus]]'' |- |[[File:Lesser kiskadee (Pitangus lictor panamense).jpg|175px]] || ''[[Philohydor]]'' {{small|Lanyon, W, 1984}} || * [[Malgranda kiskadio]], ''[[Philohydor lictor]]'' |- |[[File:Conopias trivirgatus-Three-striped Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Conopias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Blankringa muŝkaptulo]], ''Conopias albovittatus'' * [[Tristria muŝkaptulo]], ''Conopias trivirgatus'' * [[Flavgorĝa muŝkaptulo]], ''Conopias parvus'' * [[Limonbrova muŝkaptulo]], ''Conopias cinchoneti'' |- |[[File:Myiodynastes chrysocephalus-2.jpg|175px]] || ''[[Myiodynastes]]'' {{small|Bonaparte, 1857}} || * [[Orventra tirano]], ''Myiodynastes hemichrysus'' * [[Orkrona tirano]], ''Myiodynastes chrysocephalus'' * [[Tirano de Baird]], ''Myiodynastes bairdii'' * [[Sulfurventra tirano]], ''Myiodynastes luteiventris'' * [[Striata tirano]], ''Myiodynastes maculatus'' |- |[[File:Megarynchus pitangua Bichofué picudo Boat-billed Flycatcher (16282096299).jpg|175px]] || ''[[Megarynchus]]'' {{small|Thunberg, 1824}} || * [[Megarinko]], ''Megarynchus pitangua'' |- |[[File:Tyrannopsis sulphurea - Sulphury Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Tyrannopsis]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Sulfurkolora muŝtirano]], ''[[Tyrannopsis sulphurea]]'' |- |[[File:Empidonomus varius-2.jpg|175px]] || ''[[Empidonomus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Varia muŝtirano]], ''[[Empidonomus varius]]'' |- |[[File:Griseotyrannus aurantioatrocristatus - Crowned slaty flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Griseotyrannus]]'' {{small|W.E. Lanyon, 1984}} || * [[Kronata ardeztirano]], ''[[Griseotyrannus aurantioatrocristatus]]'' |- |[[File:Tyrannus-verticalis-001.jpg|175px]] || ''[[Tyrannus]]'' {{small|Lacépède, 1799}} || * [[Neĝgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus niveigularis'' * [[Blankgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus albogularis'' * [[Tropika reĝtirano]], ''Tyrannus melancholicus'' * [[Meksika reĝtirano]], ''Tyrannus couchii'' * [[Norda reĝtirano]], ''Tyrannus vociferans'' * [[Dikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus crassirostris'' * [[Maldikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus verticalis'' * [[Tondilvosta reĝtirano]], ''Tyrannus forficatus'' * [[Forkvosta reĝtirano]], ''Tyrannus savana'' * [[Orienta reĝtirano]], ''Tyrannus tyrannus'' * [[Griza reĝtirano]], ''Tyrannus dominicensis'' * [[Kuba reĝtirano]], ''Tyrannus cubensis'' * [[Grandkapa reĝtirano]], ''Tyrannus caudifasciatus'' |- |[[File:Rufous Mourner - Panama H8O0032.jpg|175px]] || ''[[Rhytipterna]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Palventra plorulo]] (''Rhytipterna immunda'') * [[Grizeca plorulo]] (''Rhytipterna simplex'') * [[Rufa plorulo]] (''Rhytipterna holerythra'') |- |[[File:Sirystes albocinereus - White-rumped Sirystes; Rio Branco, Acre, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Sirystes]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Siblanta siristo]], ''Sirystes sibilator'' * [[Uesta siristo]], ''Sirystes albogriseus'' * [[Blankpuga siristo]], ''Sirystes albocinereus'' * [[Siristo de Todd]], ''Sirystes subcanescens'' |- |[[File:Casiornis rufus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Casiornis]]'' {{small|Des Murs , 1856}} || * [[Rufa kasiorno]], ''Casiornis rufus'' * [[Cindragorĝa kasiorno]], ''Casiornis fuscus'' |- |[[File:Myiarchus tyrannulus 1.jpg|175px]] || ''[[Myiarchus]]'' {{small|Cabanis, 1844}} || * [[Rufa tuftirano]], ''Myiarchus semirufus'' * [[Jukatana tuftirano]], ''Myiarchus yucatanensis'' * [[Malgaja tuftirano]], ''Myiarchus barbirostris'' * [[Malhelĉapa tuftirano]], ''Myiarchus tuberculifer'' * [[Tuftirano de Swainson]], ''Myiarchus swainsoni'' * [[Venezuela tuftirano]], ''Myiarchus venezuelensis'' * [[Panama tuftirano]], ''Myiarchus panamensis'' * [[Mallongkresta tuftirano]], ''Myiarchus ferox'' * [[Anda tuftirano]], ''Myiarchus cephalotes'' * [[Cindrakrona tuftirano]], ''Myiarchus phaeocephalus'' * [[Kolumbia tuftirano]], ''Myiarchus apicalis'' * [[Cindragorĝa tuftirano]], ''Myiarchus cinerascens'' * [[Tuftirano de Nutting]], ''Myiarchus nuttingi'' * [[Grandkresta tuftirano]], ''Myiarchus crinitus'' * [[Brunkresta tuftirano]], ''Myiarchus tyrannulus'' * [[Grenada tuftirano]], ''Myiarchus nugator'' * [[Galapaga tuftirano]], ''Myiarchus magnirostris'' * [[Rufvosta tuftirano]], ''Myiarchus validus'' * [[Tuftirano de La Sagra]], ''Myiarchus sagrae'' * [[Stultuma tuftirano]], ''Myiarchus stolidus'' * [[Malgrand-Antila tuftirano]], ''Myiarchus oberi'' * [[Puertorika tuftirano]], ''Myiarchus antillarum'' |- |[[File:Ramphotrigon megacephalum - Large-headed Flatbill.jpg|175px]] || ''[[Ramphotrigon]]'' {{small|G.R. Gray, 1855}} || * [[Grandkapa platbekulo]], ''Ramphotrigon megacephalum'' * [[Flameta platbekulo]], ''Ramphotrigon flammulatum'' * [[Malhelvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon fuscicauda'' * [[Rufvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon ruficauda'' |- |[[File:Attila torridus - Ochraceous Attila 2.jpg|175px]] || ''[[Attila (birdo)|Attila]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Rufvosta atilo]], ''Attila phoenicurus'' * [[Cinama atilo]], ''Attila cinnamomeus'' * [[Oĥreca atilo]], ''Attila torridus'' * [[Citronventra atilo]], ''Attila citriniventris'' * [[Blankokula atilo]], ''Attila bolivianus'' * [[Grizkapuĉa atilo]], ''Attila rufus'' * [[Helpuga atilo]], ''Attila spadiceus'' |- |} ==Referencoj== {{projektoj|commonscat=Tyrannidae}} {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] kmi7xsuju01a4xpbn8od9jnbk3kgas6 0 29536 9353018 9060505 2026-04-15T14:59:22Z RG72 11847 9353018 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Sowjets in der UdSSR 1977-1988.png|eta|dekstra|Strukturo de sovetoj]] '''Soveto''' estas revolucia konsilio, kiun elektas ordinare ne la tuta loĝantaro de iu [[ŝtato]], provinco aŭ urbo, sed iu revolucia grupo, ekz. laboristoj, kamparanoj, soldatoj, eĉ anoj de iu certa profesio. Ofte sovetoj formiĝis spontane dum revolucioj. La vorto "soveto" devenas de la ruslingva ''cове́т''. Revolucia popolkonsilio memregada en [[Rusio]] dum la revolucioj de 1905a kaj 1917a jaroj, kiun la bolŝevistoj rigardis novtipa formo de ŝtatregado. Tiusence sovetoj estas rimedo de la [[diktaturo de la proletaro]]. Sovetoj formas hierarkion; sovetoj de iu nivelo elektas la sovetojn de pli alta nivelo. Kontraŭe al la plej multaj [[parlamento]]j la [[mandato]] de soveto estas [[imperativa mandato|imperativa]], tio estas, elektantoj rajtas preskribi al sovet(an)o, kiel decidi pri certaj demandoj. La elektantoj de soveto povas ĉiam malelekti ĝin kaj enoficigi alian. Tiusence sovetoj estas rimedo de [[rekta demokratio]]. En [[Sovetio]], administrata de la [[Supera Soveto]] (''Верховный Совет'', verĥovnij savjet), sovetoj estis elektitaj de la popolo, sed kandidatiĝo eblis nur tra la [[KPSU|komunisma partio]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=sovet}} * [[Tut-Rusia Kongreso de Sovetoj]] {{Ĝermo|komunismo}} [[Kategorio:Sovetoj| ]] [[Kategorio:Sovetia terminologio]] [[Kategorio:Sovetia juro]] [[Kategorio:Administrado]] 39037ry7xy31n9tlc29bqzvrjv43tgm 0 30329 9353257 9348897 2026-04-16T10:51:29Z Илья А. Латушкин 219888 9353257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Udmurta lingvo |Propra_nomo=удмурт кыл |Klasifiko=[[Urala lingvaro|Urala]] :[[Finn-ugra lingvaro|Finn-ugra]] ::[[Perma lingvaro|Perma]] :::'''Udmurta''' |Skribo=[[latina alfabeto]] |Oficiala lingvo=[[Udmurtio]] |Koloro = Urala }} La '''udmurta lingvo''' ({{lang-udm|удмурт кыл|ligilo=ne}}) apartenas al la [[Perma lingvaro|Perma branĉo]] de la [[Urala lingvaro]]. Ĝia plej proksima parenco estas la [[Komia lingvo]]. Laŭ la censo de 2021, la [[udmurtoj]] nombris ĉirkaŭ 396 000, sed nur 270 000 parolis la [[lingvo]]n. Ili loĝas ĉefe en la [[Udmurtio|Udmurta Respubliko]] kaj najbaraj regionoj de la [[Rusa Federacio]]. Ili disiĝis de la plej proksimaj parencoj, la [[komioj]], en la [[7-a jarcento|7-a]] ĝis [[11-a jarcento]]. == Gramatiko == La Udmurta lingvo havas 15 kazojn kaj 4 tempojn. == Skribo == La lingvo uzas la cirilan alfabeton: <center>'''А/а, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, Ӝ/ӝ, З/з, Ӟ/ӟ, И/и, Ӥ/ӥ, Й/й, К/к, Л/л, М/м, Н/н, О/о, Ӧ/ӧ, П/п, Р/р, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ӵ/ӵ, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я'''</center> Udmurtoj aldonis literojn '''Ӝ'''/'''ӝ''', '''Ӟ'''/'''ӟ''', '''Ӥ'''/'''ӥ''' kaj '''Ӵ'''/'''ӵ'''. Ili estas unikaj kaj uziĝas nur en la Udmurta lingvo. {| cellpadding="4" cellspacing="0" class="wikitable" |- align="center" ! А а || Б б || В в || Г г || Д д || Е е || Ё ё || Ж ж || Ӝ ӝ || З з |- align="center" | [{{IPA|a}}] || [{{IPA|b}}] || [{{IPA|v}}] || [{{IPA|ɡ}}] || [{{IPA|d}}], [{{IPA|dʲ}}] || [{{IPA|ʲe}}], [{{IPA|je}}], [{{IPA|e}}] || [{{IPA|ʲo}}], [{{IPA|jo}}] || [{{IPA|ʒ}}] || [{{IPA|d͡ʒ}}] || [{{IPA|z}}], [{{IPA|zʲ}}] |- align="center" ! Ӟ ӟ || И и || Ӥ ӥ || Й й || К к || Л л || М м || Н н || О о || Ӧ ӧ |- align="center" | [{{IPA|d͡ʑ}}] || [{{IPA|ʲi}}], [{{IPA|i}}] || [{{IPA|i}}] || [{{IPA|j}}], [{{IPA|-ĭ}}] || [{{IPA|k}}] || [{{IPA|l}}], [{{IPA|lʲ}}] || [{{IPA|m}}] || [{{IPA|n}}], [{{IPA|nʲ}}] || [{{IPA|o}}] || [{{IPA|ʌ}}] |- align="center" ! П п || Р р || С с || Т т || У у || Ф ф || Х х || Ц ц || Ч ч |- align="center" | [{{IPA|p}}] || [{{IPA|r}}] || [{{IPA|s}}], [{{IPA|sʲ}}] || [{{IPA|t}}], [{{IPA|tʲ}}] || [{{IPA|u}}] || [{{IPA|f}}] || [{{IPA|x}}] || [{{IPA|t͡s}}] || [{{IPA|t͡ɕ}}] |- align="center" ! Ӵ ӵ || Ш ш || Щ щ || Ъ ъ || Ы ы || Ь ь || Э э || Ю ю || Я я |- align="center" | [{{IPA|t͡ʃ}}] || [{{IPA|ʃ}}] || [{{IPA|ɕ ~ ɕtʲ͡ɕ}}] || [{{IPA|(j)}}] || [{{IPA|ɨ~ə~ɯ}}] || [{{IPA|ʲ}}] || [{{IPA|e}}] || [{{IPA|ʲu}}], [{{IPA|ju}}] || [{{IPA|ʲa}}], [{{IPA|ja}}] |} == Lingva martiro == La {{daton|10|9|2019}} la rusia sciencisto Albert Razin [[:n:Sciencisto mortis pro sinbruligo, protestante kontraŭ la rusigado de Udmurtio|mortis post sinbruligo]] apud la konstruaĵo de la parlamento en [[Iĵevsko]], protestante kontraŭ malfavorigo de la Udmurtaj lingvo kaj kulturo. == Esperanto == En la sama urbo ([[Iĵevsko]]) aktivas interalie [[Bronislav Ĉupin]], kiu en la urbo ekzemple publikigis gazetaran kurson pri Esperanto en la Udmurta lingvo. {{Vikipedio|code=udm|lingvo=udmurta|n=Kategorio:Udmurta lingvo}} == Vidu ankaŭ == * [[Latinliterigo en Sovetunio]] * [[Internacia Tago de la Gepatra Lingvo|Internacia tago de la gepatra lingvo]] * [[Tago de la Lingva Movado]] {{Oficialaj lingvoj de Rusio}} {{ĝermo|lingvoj}} [[Kategorio:Udmurta lingvo| ]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvaj martiroj]] 4qmxi42vop317trw34yxudyiydrvkzm 0 36051 9353052 9083614 2026-04-15T15:57:33Z Petr Tomasovsky 678 9353052 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hošťálkovice | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Hoschialkowitz}} | alia_nomo1 = antaŭe {{Lang-de|Hoschialkowitz über Ratibor}} | alia_nomo2 = ekde 1939 {{Lang-de|Gottschalksdorf}} | alia_nomo3 = {{Lang-pl|Hoszczalkowice}} | kategorio = urba parto <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hošťálkovice.JPG | dosiero_priskribo = Hošťálkovice<br>Klakebla mapo de Ostrava<br><center>↓</center> | dosiero_kompl = {{Klakmapo de Ostrava|urba parto=Hošťálkovice}} <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Hošťálkovice.png | blazono = Hošťálkovice CoA.jpg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hošťálkovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | ŝtato_tipo = | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Ostrava-urbo | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Moravio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Ostrava | montaro = Nízký Jeseník | rivero = Odro | rivero1 = [[Opava (rivero)|Opava]] | ŝoseo = | limo = | urbo = Urba parto | urbo_tipo = Tipo de parto | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Hošťálkovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 50 | lat_s = 50 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 12 | long_s = 54 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 5.29 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1434 | establita_tipo = Unua skribmencio | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 725 28 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Aŭtobusa linio n-ro 34 | libera_tipo = Aŭtobusa linio | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de Hošťálkovice enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Hošťálkovice enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** TTT-paĝoj *** --> | commons = Hošťálkovice | retpaĝo = [http://www.hostalkovice.cz www.hostalkovice.cz] | portalo = Ostrava <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Hošťálkovice''' ({{lang-de|Hoschialkowitz}}, antaŭe germane {{fremdlingve|de|''Hoschialkowitz über Ratibor''}}, {{lang-pl|Hoszczalkowice}}) estas ekde la [[24-a de novembro]] [[1990]] urba parto de la [[statuta urbo]] [[Ostrava]] en [[Ĉeĥio]]. Ĝi estis alligita al [[Ostrava]] la [[24-an de aprilo]] [[1976]]. Ĝi situas sur kunfluejo de riveroj [[Opava (rivero)|Opava]] kaj [[Odra]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). == Historio == Pri la unua historia mencio estas gvidataj disputoj inter historiistoj. A. Turek citas dokumenton el la jaro [[1377]] rilata al dividado de Opavio, kie estas menciita vilaĝo Hoschczalkowicz. Pli novaj studoj de Jaroslav Bakala asertas, ke la menciita nomo rilatis al vilaĝo [[Hošťálkovy]] ĉe Krnov. La unua konfida mencio, al kiu kliniĝas plimulto de historiistoj, estas nur el la jaro [[1434]], kiam [[kavaliro]] Mikuláš Zajíček aĉetis vilaĝon [[Martinov (Ostrava)|Martinov-on]]. En [[1502]] liaj filoj Lacek kaj Václav vendis Hošťálkovice-on al Jindřich el [[Děhylov]]. Ekde la jaro [[1536]] ĝis la jaro [[1809]] ĝi estis parto de [[hlučín]]a senjorujo. Post malvenkita milito je [[Silezio]] ĝi falis en la jaro [[1742]] al [[Prusio]]. Al [[Ĉeĥoslovakio]] ĝi estis realligita la [[4-an de februaro]] [[1920]]. Ĝis komenco de la [[19-a jarcento]] Hošťálkovice tenis agrikulturan karakteron. Poste plimulto de loĝantoj dediĉis sin al laboro en la industria ĉirkaŭaĵo aŭ en entreprenoj rekte sur la teritorio de la municipo. Troviĝis ĉi tie ekz. [[ŝtonminejo]], [[distilfarejo]], [[muelejo]] aŭ [[segejo]] (fabriko por prilaborado de ligno). Post [[munkena interkonsento]] ĝi fariĝis ekde la [[9-a de oktobro]] [[1938]] parto de [[Tria regno]] ĝis liberigo la [[30-an de aprilo]] [[1945]]. Post 1945 Hošťálkovice restis tipa ĉeurba municipo. Ties loĝantoj veturis al laboro en la ĉirkaŭaĵon kaj samtempe ili primastrumadis proprajn agrikulturajn parcelojn. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Vidindaĵoj == En la jaro [[1832]] estis sur loko de burgaro konstruita [[empiro|empira]] kastelo. Karakteriza objekto kaj tut-urba dominaĵo estas televida elsendigilo. Naturformacio ĉirkaŭ riveroj Opava kaj Odro estas proponita kiel biokoridoro kaj biocentro. '''Preĝejo de Ĉiuj sanktuloj''' estis konstruita en la jaro [[1793]]. Ĝis hodiaŭa aspekto ĝi estis renovigita en la jaro [[1903]]. En la turo de la preĝejo troviĝas memoriga kaj historie valora sonorilo Petr, muldita en la jaro [[1668]] ĉe O. Winter. == Municipoj kun similaj nomoj == * [[Hošťálkovy]] * [[Hošťálková]] ==Pluaj fotoj== <gallery> Hostalkovice celkovy pohled.jpg|Aviadila vido Hostalkovice.jpg|Hošťálkovice </gallery> {{Hluĉinio}} {{Ostrava}} {{Unua}} [[Kategorio:Hošťálkovice| ]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Urbaj partoj de Ostrava]] [[Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník]] [[Kategorio:Setlejoj sur Odro]] pokftgyheodilk5mcxk3m3ofnxx3g7a 0 49417 9353261 8513316 2026-04-16T10:59:37Z Sj1mor 12103 /* Bibliografio */ 9353261 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Amélie Nothomb 14 mars 2009.jpg | priskribo = Belga verkisto }} '''Amélie NOTHOMB''' (naskiĝis la {{daton|9|julio|1966}}) estas [[Belgio|belga]] [[verkistino]]. Ŝi naskiĝis en [[Etterbeek]] en [[Belgio]] kaj vivis dum la unuaj kvin jaroj en [[Japanio]], estante filino de [[diplomato]]. Ŝia unua romano, ''Hygiène de l'assassin'', estis publikigita en [[1992]] kaj aperis en Esperanta traduko en la jaro [[2000]] ĉe eldonejo [[KLEKS]] kun la titolo ''[[Higieno de l' murdisto]]''. Ekde 1992 ŝi publikigis proksimume unu romanon jare, i.a. ''Les Catilinaires'' ([[1995]]) kaj ''Métaphysique des tubes'' (2000). Dum sia restado en Japanio ŝi eklernis la japanan lingvon. Nothomb transloĝiĝis tre ofte antaŭ ol malkovri Eŭropon, pli precize [[Bruselo]]n, kie ŝi sentis sin same multe eksterlandano kiel kie ajn. Ŝi studis [[filologio]]n en la [[Universitato Libera de Bruselo]]. Poste, pro familiaj problemoj, ŝi reiris al [[Tokio]] por eklabori por granda japana kompanio. Ŝi nuntempe loĝas kaj verkas en Bruselo. Ŝi asertas verki tri romanojn jare, el kiuj ŝi publikigas unu. En 2021, ŝi estas laŭreato de la [[Premio Renaudot]] pro sia libro ''Premier Sang''.<ref>{{Citaĵo el la reto |titolo=Amélie Nothomb remporte le prix Renaudot 2021 avec ''Premier Sang'' |url=https://www.francetvinfo.fr/culture/livres/prix-litteraires/amelie-nothomb-remporte-le-prix-renaudot-avec-premier-sang_4831421.html}}</ref> == Bibliografio == {| class="wikitable" width="425px" |- ! Franca aperigo ! Origina nomo ! Esperanta traduko (jaro, tradukistoj) |- | [[1992]] | ''Hygiène de l'assassin'' | ''[[Higieno de l' murdisto]]'' (2000, [[Armela LeQuint]] [[Ĵak Lepŭil']]) |- | [[1993]] | ''Le Sabotage amoureux'' |- | [[1993]] | ''Légende un peu Chinoise'' |- | [[1994]] | ''Les Combustibles'' |- | [[1995]] | ''Les Catilinaires'' |- | [[1996]] | ''Péplum'' |- | [[1997]] | ''Attentat'' |- | [[1998]] | ''Mercure'' |- | [[1999]] | ''[[Stupeur et tremblements]]'' |- | [[1999]] | ''Le Mystère par excellence'' |- | [[2000]] | ''Métaphysique des tubes'' |- | [[2000]] | ''Brillant comme une casserole'' |- | [[2001]] | ''Cosmétique de l'ennemi'' | ''[[Kosmetiko de l'malamiko|Kosmetiko de l' malamiko]]'' (2008, [[Christian Rivière|C. Rivière]]) |- | [[2001]] | ''Aspirine'' |- | [[2001]] | ''Sans nom'' |- | [[2002]] | ''Robert des noms propres'' |- | [[2003]] | ''Antéchrista'' |- | [[2004]] | ''L'Entrée du Christ à Bruxelles'' |- | [[2004]] | ''Biographie de la faim'' |- | [[2005]] | ''Acide sulfurique'' |- | [[2006]] | ''Journal d'Hirondelle'' |- | [[2007]] | ''Ni d'Eve ni d'Adam'' |- | [[2008]] | ''Le Fait du prince'' |- | [[2009]] | ''Le Voyage d'Hiver'' |- | [[2010]] | ''Une Forme de vie'' |- | [[2011]] | ''Tuer le père'' |- | [[2012 ]] | ''Barbe bleue'' |- | [[2013]] | ''La Nostalgie heureuse'' |- | [[2014]] | ''Pétronille'' |- |[[2015]] | ''Le Crime du comte Neville'' |- |[[2016]] | ''Riquet à la houppe'' |- |[[2017]] | ''Frappe-toi le cœur'' |- |[[2018]] |''Les Prénoms épicènes'' |- |[[2019]] |''Soif'' |- |[[2020]] |''Les Aérostats'' |- |[[2021]] |''Premier Sang'' |- |[[2022]] |''Le Livre des sœurs'' |- |[[2023]] |''Psychopompe'' |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Literaturo}} * http://www.gilles-jobin.org/citations/?au=257 <!-- es:Citas (en francés) fr:Quelques citations ca:Cites it:Citazioni celebri --> * http://www.biblioweb.org/-NOTHOMB-Amelie {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060212124734/http://www.biblioweb.org/-NOTHOMB-Amelie |date=2006-02-12 }} <!-- fr:Biographie d'Amélie, résumés de tous ses livres. fr→eo:_Biographie_ d'_Amélie_, _résumés_ _de_ _tous_ _ses_ _livres_. sv:Om Amélie Nothomb på biblioweb sv→eo:_Om_ Amélie NOTHOMB _på_ _biblioweb_ --> * http://www.antechrista.info {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140203231435/http://www.antechrista.info/ |date=2014-02-03 }} <!-- fr:''Antéchrista'', Le site de référence sur Amélie Nothomb fr→eo:''_Antéchrista_'', _Le_ _site_ _de_ _référence_ _sur_ Amélie NOTHOMB --> * http://membres.lycos.fr/fenrir/nothomb.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060615072305/http://membres.lycos.fr/fenrir/nothomb.htm |date=2006-06-15 }} * [http://amelienothomb.cultureforum.net ''Amélie Nothomb, Une Plume, Un Univers…''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416222434/http://amelienothomb.cultureforum.net/ |date=2009-04-16 }} Kompleta kaj bone dokumentita forumo. {{-}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nothomb, Amelie}} [[Kategorio:Belgaj verkistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] pre6iy43q5umxvt3z50522dlqs6y25k 0 52340 9353215 9115197 2026-04-16T08:51:34Z Alifono 114488 /* Esperanto en Sakezo */ 9353215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | lando = {{Irano}} | nomo = {{paĝonomo}} · سقز · Saqqez | provinco = [[Provinco Kurdistano]] | regiono-ISO = IR | situo sur mapo=Provinco Kurdistano | situo de=Situa mapo de Provinco Kurdistano | situo sur mapo2=Irano | situo de2=Situa mapo de Irano | tipo1 = reliefo | tipo2 = reliefo | zomo = 11 | telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|p473}} | horzono = [[UTC+03:30]] }} '''Sakezo''' ([[Sorana lingvo|sorane]] (irankurde) سەقز, {{lang-ku|سەقز}} (elp. seqiz), {{lang-fa|سقز}}, transskribata kiel '''''Saqqez'''- vidu ankaŭ sub etimologio'') estas la dua plej granda [[urbego|urbo]] en la [[provinco Kurdistano]] en la nordokcidenta parto de [[Irano]]. Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma [[distrikto]] kaj historia juvelo. La nuntempa urbo konsistas el du partoj: la historia parto kaj la nova parto. La urbo estas fama pro ties antikva historio kaj la restaĵoj de historia fortikaĵo troviĝanta en la nordorienta parto de la urbo, nomata ''Zehweeya'' (elp. zeŭeja). En Sakezo ĉefe loĝas [[kurdoj]], sed ankaŭ [[armenoj]] kaj [[asirianoj]]. Sakezo estas inter la plej malvarmaj urboj en Irano dum la vintro (temperaturoj povas fali ĝis -45 °C). La plimulto de la homoj en la irana provinco Kurdistano parolas variaĵojn de la [[Sorana lingvo|sorani]]-kurda lingvo, foje nomatan "''ardalani''", ankaŭ konata kiel "''sanandaji''" (''sene'i''). == Bazaj informoj == {{Koordinatoj gms|36|14|47|N|46|15|59|E|scale:30000|montru=entekste}} * [[Supermara alteco]]: 1,476 m * [[Loĝantaro]]: 165,258 en [[2016]]<ref>(en) Statistika Centro de Irano, [https://www.amar.org.ir/Portals/1/yearbook/1395/03.pdf statistika jarlibro 2016, p. 155 - Saqqez] (pdf)</ref> [Ĉu estimata aŭ oficiala cifero?) * [[Horzono]]: [[UTC]] + 3:30; somere UTC + 4:30 * [[Telefonkodo]]: +98 874 * Mallongigo: '''Sqz''' == Geografio == Sakezo situas en monta regiono ([[altebenaĵo]], 1479 metrojn super la marnivelo) kaj laŭlonge de [[rivero]] ''Simineh'' (perse: سیمّینه رود ) en la nord-okcidento de la provinco, ĉ. 45 km de la [[landlimo]] al [[Irako]]. Sakezo situas proksimume 120 kilometrojn nordokcidente de [[Sanandaĝo]], la provinca ĉefurbo, 77 km sudoriente de [[Mehabad & Piranshahr|Mahabad]] kaj 450 kilometrojn okcidente de [[Teherano]], la landa ĉefurbo<ref>(en) [http://www.fallingrain.com/world/IR/16/Saqqez_1.html Fizikaj kaj geografiaj datumoj].</ref>. == Klimato == La klimato estas determinita de la montara situo de la urbo kaj estas karakterizata per alternado de malvarmaj neĝaj vintroj kaj sekaj varmaj someroj. La [[precipitaĵo|meza jara pluvokvanto]] estas 500 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter junio-septembro pli malofte. Somere inter junio kaj septembro ofte estas pli ol {{GdC|30}}, kiam Sakezo ĝuas de varma [[mediteranea klimato]]. Inter novembro-marto ofte frostas, Vintre Sakezo havas la plej malvarman temperaturon de Irano ({{GdC|−36}} en 1972, la plej maltalta temperaturo iam ajn ofiiciale mezurita en Irano). Sakezo ne-oficiale havis temperaturon de {{GdC|−45.8}} ({{GdF|−50.4}}) en decembro 2006 kaj {{GdC|−42.3}} ({{GdF|−44.1}}) en januaro 2007, la plej malaltaj temperaturoj registritaj en irana urbo<ref>[https://web.archive.org/web/20140829023626/http://www.irimo.ir/ la "jarcentaj veterstatistikaj datumoj" de la Irana Meteologia Organizaĵo, arkivigite en aŭgusto 2014] ({{en}})</ref>. Ne mirindas ke Sakezo fariĝis ski-loko, kie skieblas dum pli ol 6 monatoj. == Loĝantaro == Estis grandega grupo de la loĝantaro kiu kredis en [[sufiismo]]. Ili ankoraŭ nuntempe ekzistas en malgrandaj nombroj kiuj vivas laŭ la vojoj (''tarika'') de la mistika ordoj ''Naksbandi'' kaj (perse: نقشبندی‎) kaj ''Kadirija'' ([[Abdul Qadir Jilani]]). Iliajn spiritajn ritojn ili faras ambaŭ en siaj respektivaj sakraj domoj kiuj nomiĝas ''zavijoj'' kaj ''takajoj'' ([[Kurda lingvo|kurde]]: تەکیە). Kompare kun aliaj urboj en la provinco Kurdistano estas ankaŭ multaj [[Moskvo|moskeoj]] en Sakezo. Komunumo de judoj, kiuj parolis neoaramaikan dialekton<!-- kiun? ĉu eble novaramean??? -->, migris al Israelo post la irana revolucio. == Historio == [[Dosiero:Dasht of Kamatouh.jpg|eta|Valo Kamtuo en Sakero|350x350ra]] La kurdoj kaj iliaj iranaj prapatroj ([[Medio (regiono)|medoj]]) loĝis en tiu loko ekde ĉirkaŭ 1000 [[Anno Domini|antaŭ Kristo]]. Post jarcentoj ankaŭ [[skitoj]] ([[sakaoj]]), nomada popolo, alvenis kaj tiutempe (la 7-a jarcento a.K.) Sakezo estis kvazaŭ ĉefurbo kaj politika centro de ties Imperio. En la [[Sasanida Imperio|Sasanida epoko]] (antaŭ la [[Islamo|Islama]] konkero), sub reĝo Bartatua, tiu teritorio estis sendependa landeto kiu portis la nomon ''Sagapeni''. Ili regis en la regiono de la montaro [[Zagros-montaro|Zagros]], proksimume de la nunaj provincoj [[Provinco Kurdistano|Kurdistano]] kaj [[Kermanŝaho]]. === Etimologio === La nomo Sakezo (depende de la historia, loka, originala aŭ fremdlingva deveno, la urbonomoj povas esti skribataj: ''Saqqez, Saghez, Saqez, Seqiz, Saqiz, Saqqiz, Saghiz, Sakkiz, Saghghiz'') estus derivata de la nomo por la malnova [[Skitoj|skita]] imperio, kiu troviĝis ĉirkaŭ la antikva parto de Sakezo. Kelkaj opinias, ke la [[loknomo]] Sakezo devenis de la [[sakaoj]]. Tial en la [[Kurda lingvo|kurda]] oni prononcas la nomon kiel "Saakaa". Modernaj fakuloj kutime uzas la terminon ''Saka'' por referenci al irananoj de la Orienta Stepo kaj de la baseno Tarim<ref>(en) Beckwith, Christopher (la 8-an de majo 2011). [http://silkroadarchaeology.weebly.com/uploads/6/2/5/5/6255878/beckwith_ch._2.pdf Empires of the Silk Road] (PDF - Imperioj de la silka vojo), Princeton University Press. p. 68. ISBN 978-0691150345.  Alirite la 24-an de marto 2020.</ref>. [[Dosiero:Omar Mosque Saqqez.JPG|eta|centre|800x800px|سقز - Saqqez - Sakezo - Sagezo : Panoramo kun moskeo.|alternative=]] == Naturo == Sakezo havas diversecon de sovaĝaj bestoj, inklude [[urso]]jn, [[lupo]]jn, [[sciuro]]jn, [[perdriko]]jn, [[aglo]]jn, [[vulpo]]jn, [[antilopo]]jn, [[koturno]]jn kaj [[apro]]jn. En la ĉirkaŭaĵoj de Sakezo troviĝas pitoreskaj naturaj pejzaĝoj kun [[Arbaro|arbaroj]] kaj [[Herbejo|montaj herbejoj]]<ref>(en) [http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1850&name=Saqez+Plains Saqez Plains]</ref>. Arbaraj areoj<ref>(en) [http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1851&name=Saqez+Region+Forests Saqez Region Forests]</ref> okupas ĉirkaŭ 7000 hektarojn da tero inter Sakezo kaj [[Bukan]]. Estas zono dediĉita al [[rearbarigo]]. == Lingvoj kaj kulturo == Plejparto de la loĝantaro estas [[kurdoj]] kiuj ĉefe parolas la persan, la oficialan lingvon de [[Irano]], kvankam maljunuloj [ĉu nu?] kaj en vilaĝoj proksime de Sakezo oni parolas la [[Sorana lingvo|soranan]] kurdan lingvon aŭ variaĵon de ĝi, foje nomatan "''ardalani''", ankaŭ konata kiel "''sanandaji''" (''sene'i''). Tie estas ankoraŭ estus parolata la lingvo ''haŭrami,'' denaska lingvo de 23 000 personoj, ankaŭ de poetoj kaj intelektuoj<ref>(en) Dana Taib Menmy, ''[http://www.kurdpress.com/en/details.aspx?id=93905 Teacher translates Quran to save endangered Kurdish dialect] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200209220440/http://www.kurdpress.com/en/details.aspx?id=93905 |date=2020-02-09 }}'', KurdPress, la 31-an de januaro 2020.</ref>, sed laŭ takso de [[Unesko]] [[Endanĝeraj lingvoj|endanĝerita lingvo]]. En 2009 la nombro de parolantoj de la sorana kurda lingvo en Irano estis estimata je ĉ. 3,25 milionoj<ref>(en) [[SIL internacia|SIL]], [[Ethnologue]] (2013) under "[[ethnologue:ckb|Central Kurdish]]"</ref>. Granda parto de la dek du ĝis dek du milionoj da iranaj kurdoj estas [[Islamo|islamanoj]]<ref>(en) [http://www.unpo.org/members/7882 Kurdio de Irano], [[Organizaĵo de Nereprezentitaj Nacioj kaj Popoloj|UNPO]], la 30-an de novembro 2001. </ref>. === Esperanto en Sakezo === Por la unua fojo [[Listo de iranaj esperantistoj|Esperantistoj]] okazigis en [[2020]] Zamenhof-feston en “''Mana''”, la kulturscienca instrucentro<ref>Irana Esperantisto, n-ro 32, vintro 2020</ref>. En 2020 aperis ĉe eldonejo en Sakezo ankaŭ la sorani-kurdan version de la libro ''Renkontoj kun Diferenculoj'' (Przemysław Paweł Grzybowski), originale verkita en [[Esperanto]]<ref>Versio en Esperanto legeblas [http://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/grzybowski_-_renkontoj_kun_diferenculoj_-_kun_bildoj__2_.pdf ĉi tie] (PDF)</ref>. == Vidindaĵoj == Sakezo estas fama pro siaj mirindaj vidoj dum la printempo kaj pro siaj multnombraj historiaj lokoj. Je iom da distanco de la urbo troviĝas pluraj signifaj historiaj kaj kulturaj monumentoj. Je distanco de 20 kilometroj norde de la ŝoseo liganta Sakezon kun la urbo [[Divandere]], ekzistas kaverno (''karaflu''), kie en la epoko de la [[Partia Imperio]] estis la Templo de [[Heraklo]]<ref>(en) [http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1846&name=Karaftoo+Historical+Cave Karaftoo Historical Cave]</ref>. Je ĉ. 42 kilometroj nordoriente de Sakezo troviĝas la ruinoj de la fortikaĵo ''&#x5A;&#x69;&#x77;&#x69;&#x79;&#x65; Ora'' <ref>(en) [http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1847&name=Zevieh+Castle Zevieh Castle]</ref>, hazarde malkovritaj en [[1947]] kaj kiu verŝajne datiĝas de 900 antaŭ Kristo tio estas el la periodo de superregado fare de la [[medoj]]. Tieaj elsfosaĵoj malkovrigis trezoron kiu nun estas plejparte konservita en la Arkeologia Muzeo en Teherano. Ĝi konsistas el 341 pecoj: 103 faritaj el [[eburo]], 71 el [[arĝento]], kaj 43 el [[oro]]. Ankaŭ la paroko, la bazaro aŭ la biblioteko estas vizitindaj, samkiel du universitataj kampusoj (Azad kaj Noor) <gallery widths="150" heights="150"> Dosiero:Payam-e Nour university of saqqez- Iran.jpg|Universitato Dosiero:View of saqqez over hawaee bridge.jpg|Panoramo Dosiero:Jewish-Bazar in Saqqez-Iran.jpg|La iama juda bazaro en Sakezo, kie nuntempo ĉefe islamaj [[Tajloro|tajloroj]] vendas siajn teksajn varojn. Dosiero:Eşkewtî kereftû.JPG|Şkefta Kereftûyê aŭ la kaverno Karaflu Dosiero:Parkî Shar.jpg|alt=Sakezo, parko Shar|Parko Ŝar en Sakezo Dosiero:مەیان مامۆستا هێمن.jpg|alt=Placo Hemn - مەیان مامۆستا هێمن|Sakezo, placo Hemn Dosiero:Iran - Kordestan Province - Saqqez - Qaylasoun.jpg|Sakezo - vido sur Qaylasoun Dosiero:Saqqez in evening.jpg|alt=Saqqez in the evening|Sakezo vespere </gallery> == Personecoj == * Jina Mahsa Amini (naskiĝis en 2000 en Sakezo - mortis en 2022 en [[Teherano]]), studentino kies morto pro policoperforto ekfunkciigis protestojn kontraŭ la reĝimo. == Vidu ankaŭ == * [[Provinco Kurdistano]] (Irano) * [[Kurdoj]] * [[Kurda lingvo]] * [[Nordaj kurdaj dialektoj]] * [[Kurdio]] * [[Mazhar Khaleqi]], fama kurda kantisto * [[Listo de urboj en Irano]] * [[Sanandaĝo]] (ĉefurbo de la provinco Kurdistano) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{fa}} * Agentejo de kurda gazetaro (KurdPress) : [http://www.kurdpress.com/en/ angla paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200324203824/http://www.kurdpress.com/en/ |date=2020-03-24 }} + [http://www.kurdpress.com/ku/ sorana paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200324203820/http://www.kurdpress.com/ku/ |date=2020-03-24 }} * Sakezo en la [[:ckb:سەقز|kurda vikipedio]] (sorana) {{Ĝermo|Irano}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Irano]] dcwsijhbgiq0hmnyxc9ttoke3ovyxn4 0 52938 9353252 9158429 2026-04-16T10:41:57Z LKLL 255317 9353252 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = FI |zomo = 13 }} [[Dosiero:Suomenlinna.jpg|eta|dekstra|250ra|Vido super parto de Suomenlinna en Junio de 2005]] [[Dosiero:Utsikt over Sveaborg av Augustin Ehrensvard.jpg|eta|dekstra|250ra|'''''Utsikt över Sveaborg''''' ("Vido super _Sveaborg_"), pentrado de [[Augustin Ehrensvärd]]]] [[Dosiero:Map of Sveaborg at the 1790s.png|eta|dekstra|250ra|'''Mapo de _Sveaborg_''' en [[1790]]]] [[Dosiero:Vesikko suomenlinnassa talvella.jpg|eta|dekstra|250ra|Finna Submarŝipo [[Vesikko]] sur Suomenlinna]] Suomenlinna estas [[fortikaĵo]] en [[Finnlando]]. Ĝis 1918 la oficiala finnlingva nomo de Suomenlinna estis ''Viapori''. Maloficiale oni iam ankoraux uzas tiun nomon. En sep insuletoj apud la finna [[ĉefurbo]] [[Helsinko]] oni konstruis ekde [[1748]] fortikaĵon, kiun la svedoj tiam regantaj, nomis ''Sveaborg'' [Sveaborj], '''''Sveda kastelo'''''. Tiun nomon fa finnoj misprononcis „Viapori". Rusoj konkeris la fortikaĵon en [[1808]] kaj klopodis forskrapi la tri svedajn kronojn, kiuj estis sur [[muro]], troviĝanta super iu pordego, sed malsukcesinte, kovris ilin per la blazono de rusa caro. En 1918 la [[fortikaĵo]] ne utilis al rusoj dum grava atako, ĉar finna inĝeniero forigis la serurojn de la [[kanono]]j kaj ili ne povis pafi. Baldaŭ la finna flago estis hisita, kaj en 1919, post la sendependiĝo de [[Finnlando]], la fortikaĵo ricevis nomon Suomenlinna ('''Finna kastelo'''). Suomenlinna estas la plej amata vidindaĵo en Sud-Finnlando, kun duonmiliono da vizitantoj jare. Sub la aŭspicio de Unesco, ĝi estas protektata kiel objekto de „Monda Heredaĵo", kaj en 1998 festas sian 250-jariĝon. Dum la lastaj jardekoj pli ol 13 milionoj da guldenoj estis elspezitaj por riparoj, purigo kaj plibeligo de la [[konstruaĵo]]j, [[vojo]]j, [[ĝardeno]]j kaj [[parko]]j. Nun la fortikaĵo altiras al si pli da [[turisto]]j ol iam antaŭe, kaj ankaŭ la loĝantoj de Helsinko ŝatas viziti ĝin ĉu por ripozi en preskaŭ kampara medio, ĉu por konatiĝi kun ties historio. El Helsinko oni povas atingi la [[insulo]]jn Suomenlinna por kvaronhoro per publika pramŝipo. Aútoveturado en la insuloj ne estas permesata. Agrablas trankvile promeni laŭ la ŝtonkovritaj vojoj kaj mallarĝaj padoj, en brikaj tuneloj. Oni ŝatas trarigardi kanontubojn kaj embrazurojn. Ili ŝatas aŭdi la ekzotikajn nomojn de arkitektoj. Adlerfeld, von Fersen, Cedercreutz kaj multaj aliaj nomoj de nobelaj [[familio]]j rememorigas pri la [[historio]] de [[Svedio]] - Finnlando. La konstruaĵaj terminoj - bastiono, [[kurtino]], levponto, tenajlo sonas ekscite kaj aventure malkompreneblaj. Naŭ bareloj de franca kaj turka oro estis elspezitaj por la konstrukostoj, en la espero protekti [[Eŭropo]]n de [[Rusio]]. Tri el la bastionoj nomiĝas „Virto", „Bona Konscienco" kaj ,Honoro". La fortikaĵo estas vere romantika promenejo, se oni havas tempon kaj imagopovon. La plej konata el la [[arkitekto]]j estas Augustin Ehrensvärd. Li estis marmarŝalo kaj ankaŭ [[poeto]] kaj ĉizisto. Li lernis pentroarton en Parizo kaj ege aprezis bonan arkitekturon. La fortikaĵo estis konstruita laŭ liaj planoj, sed ne tiel grandskale, kiel li komence deziris. Kortuŝa detalo pri lia gusto: li importis siringojn, kaj poste la florantaj [[arbusto]]j disvastiĝis de la insuloj al ĉiuj partoj de [[Finnlando]], kie ili antaŭe ne kreskis. Unu el la dekoj da muzeoj en Suomenlinna estas dediĉita al tiu fama homo kaj lia impona tombo ne povas esti ne rimarkita apud [[preĝejo]]. La granda [[preĝeja sonorilo]] interfoste pendas apud la [[tombo]], ĉar la turo funkcias kiel [[lumturo]] kaj ne havas lokon por la [[sonorilo]]. Dikegaj ĉenoj ĉirkaŭas la ejon; antaŭe ili fermis la markolojn inter la insuloj por malhelpi la alvenon de velŝipoj. La konstrumaterialoj de la fortikaĵo estas surlokaj [[granito]], [[briko]]j, [[ligno]] kaj [[grejso]]; [[kalkŝton]]o kaj [[sabto]] el [[Gotlando]] kaj [[Öland|Oelando]]. Militkaptitoj kaj soldatoj laboregis por realigi la planojn de Ehrensvärd. En la [[18-a jarcento]] tiucele estis dungitaj tuta finnlanda armeo kaj kelkaj trupoj el Svedio. La [[soldato]]j plendis La. pro la malbona trinkakvo, ĉar ne estis [[puto]]j, sed ili trinkis pluvakvon el truoj kaj el insulaj lagetoj. Kiam oni promenas en la brikaj [[tunelo]]j, el Ia [[plafono]] gutadas akvo, kiu produktas etajn blankajn stalaktitojn. La pintoj bele brilas pro la ŝajne puraj [[guto]]j. Sur la tegmento kreskas herbo. La tereno estas malebena, kun pluraj krutaĵoj kaj ŝtuparoj. Laŭ ili oni povas malsupreniri al malgranda pIaĝo, kie ludas infanoj, aŭ al rokstrando, kie en sunaj tagoj videblas unuopuloj kaj paroj en banvestoj. Preskaŭ ĉiam blovas freŝa [[vento]]. En la malmodernaj loĝejoj de Suomenlinna loĝas proksimume naŭ cent ĉefurbanoj, [[pentristo]]j, [[muzikisto]]j kaj [[artist]]oj. Ili ĝuas kvazaŭ kamparan trankvilon, se turistoj ne emas ĝeni enirante ties [[ĝardeno]]jn kaj [[domo]]jn, el kiuj kelkaj estas tre allogaj rusaj vilaoj de la cara epoko. La konstantaj loĝantoj foje nomas sian nutraĵvendejon „Nutraĵmuzeo sed ne malproksime troveblas modernaj [[grandmagazeno]]j, altlernejoj, [[universitato]] kaj ĉio, kion la ĉefurbo Helsinko posedas. La Informejo de Suomenlinna ofertas promenadojn sub Ia gvido de ĉiĉeronoj en 19 [[lingvo]]j. Ne mankas memoraĵvendejoj, tavernoj, kafejoj (unu en 3-masta skuno), restoracioj, poŝtoficejo, biblioteko. En senakva doko estas riparataj malnovaj lignaj ŝipoj laű tradiciaj manieroj. Oni rajtas eniri muzean submarŝipon. Subĉiela teatro prezentes teatraĵon „Mevo" de rusa aŭtoro [[Ĉeĥov]]. Pentristoj starigas siajn stablojn en la [[parko]]. Brika bakejo, kiu datiĝas de la [[1770]]-aj [[jaro]]j, fariĝis bonakustika koncertejo. Viziteblas Pupa kaj ludila [[muzeo]] kaj art-ekspozicioj kaj sendube Muzeo de marborda artilerio. Svedaj reĝoj antaŭ longe surbordiĝis ĉe la Reĝa Pordega de insulo nomita ,Glavo de Gustavoj". Sur murtabulo oni povas legi tie en malnova sveda lingvo: ,Posteuloj, staru ĉi tie sur via propra grundo"! Ĉ. 900 personoj ĉiame loĝas en la insuloj nun, sed estis tempo kiam tie loĝis 13000 soldatoj. MONATO - oktobro 1998 {{El Monato|Suomenlinna}} {{Projektoj|commonscat=Suomenlinna}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fortikaĵoj en Finnlando]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Finnlando]] nrdkt4pfuk4kdpprej2q9vdw2s0xbj8 0 54565 9352997 8783547 2026-04-15T13:13:26Z Inertia6084 115826 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Starr 990526-0949 Sporobolus pyramidatus.jpg]] → [[File:Starr 990526-0949 Sula dactylatra.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · plant species [[c::Category:Sporobolus pyramidatus|Sporobolus pyramidatus]] isn't really pictured (not in focus) 9352997 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Maskonaivulo |koloro = pink |dosiero = Masked booby with chick.JPG |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Aŭstralpacifika Maskonaivulo (''S. d. personata'') kun ido (fone) |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes'' |familio = [[Suledoj]] ''Sulidae'' |genro = [[Sulo]] ''Sula'' |specio = '''''S. dactylatra''''' |statuso = LC |dunomo = ''Sula dactylatra'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], [[1831]]) |specioj de subdivizio = [[Subspecio]]j |subdivizio2 = vidu tekston |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Suladactylatrargemap.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Pacifika''', '''Blanka''' aŭ pli precize '''Maskonaivulo''' aŭ '''Maskosulo''' (''Sula dactylatra'') estas granda [[marbirdo]] (80&nbsp;cm) de la familio de [[suledoj]]. Tiu specio reproduktiĝas sur insuloj en tropikaj oceanoj, escepte en orienta [[Atlantiko]]; en orienta Pacifiko ĝi estas anstataŭata de la [[Nazka naivulo]], ''Sula granti'', kiu estis iam konsiderata [[subspecio]] de la Maskonaivulo.<ref>Pitman, R. L.; Jehl, J. R. (1998): Geographic variation and reassessment of species limits in the "Masked" Boobies of the eastern Pacific Ocean. ''Wilson Bulletin'' '''110'''(2): 155-70</ref><ref>Friesen, V. L.; Anderson, D. J.; Steeves, T. E.; Jones, H. & Schreiber, E. A. (2002): Molecular Support for Species Status of the Nazca Booby (''Sula granti''). ''Auk'' '''119'''(3): 820–26. [angla kun hispana resumo] DOI: 10.1642/0004-8038(2002)119[0820:MSFSSO]2.0.CO;2 [http://www.nmnh.si.edu/vert/birds/pdf/eas1.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060523060117/http://www.nmnh.si.edu/vert/birds/pdf/eas1.pdf |date=2006-05-23 }}</ref> Ĝi estas facile videbla [[naivulo]] kaj estis proponita por separo al [[monotipa]] [[subgenro]] '''''Pseudosula''''', sed la [[Nazka naivulo]] kaj ŝajne ankaŭ la [[Bruna naivulo]] (''S. leucogaster'') estas tre proksimaj parencoj. == Aspekto == [[Dosiero:Masked booby1.JPG|eta|maldekstre|250px|Masko detale.]] [[Dosiero:Maskentoelpel (R.Graf).jpg|eta|maldekstre|250px|Masko detale.]] Estas la plej granda sulo (74 ĝis 91&nbsp;cm longa) kun enverguro averaĝe de 152&nbsp;cm sed ankaŭ de 137–165&nbsp;cm kaj pezo de 1500 g averaĝe sed ankaŭ de 1.2-2.35&nbsp;kg.<ref>[http://www.allaboutbirds.org/guide/Masked_booby/lifehistory] (2011).</ref> Plenkreskuloj estas '''blankaj krom flugilpinto kaj vosto pintecaj kaj nigraj''' same kiel griznigra "masko" ĉe la bazo de la beko flava kaj ĉirkaŭ la okuloj kiuj estas same flavaj. Kruroj estas brunverdecaj. La inoj estas pli grandaj kaj havas violajn aŭ malhelgrizajn krurojn kaj bekon verdecan dum la masklobeko estas flava. Dum la reprodukta sezono ili havas areon de senpluma, blueca haŭtaĵo ĉe la bazo de la beko. Junuloj estas brunecaj en kapo kaj supraj partoj, kun blankeca pugo kaj kolumo. La subaj partoj estas blankaj. Plenkreska plumaro estas akirita post du jaroj. Laŭ tiu aspekto ili povas konfuziĝi kun la [[Perua naivulo]], ''Sula variegata'', sed oni povas diferencigi ilin pro ties kutimaro. Ili silentas enmare, sed brue fajfas en reproduktaj kolonioj. Nome en la reproduktejoj tiuj birdoj montras ampleksan gamon de hisaj kaj kvakaj notoj. == Disvastiĝo kaj subspecioj == [[Dosiero:Maskedboobys.jpg|eta|dekstre|250px|Tri Maskonaivuloj kun unu junulo.]] [[Dosiero:Maskentoepel (R.Graf).jpg|eta|250px|Reprodukta Maskonaivulo de la subspecio ''dactylatra'' en [[Abrolhos]], [[Brazilo]]. ]] Ili vivas en apartaj insuloj de tropikaj oceanoj, escepte en orienta Atlantiko, dum en orienta Pacifiko anstataŭigas ilin la [[Nazka naivulo]], ''Sula granti'', antaŭe konsiderata subspecio de tiu ĉi ''Sula dactylatra'' kaj nuntempe alia specio. Forestas de tiu zono, ĉar tute ne ŝatas la malvarman marfluon humboldtan. === Sistematiko === Ĝi estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] de la franca naturalisto [[René-Primevère Lesson]] en 1831, nome la Maskosulo estas unu el la ses specioj de naivuloj kiuj estas kutime lokitaj en la genron ''[[Sula (genro)|Sula]]''. La [[Nazka naivulo]] (''S. granti'') estis iam konsiderita kiel [[subspecio]]. Fakte estas kvar [[subspecio]]j el tiu ĉi specio ''Sula dactylatra'', neniu el kiuj estas separebla en maro (naturo): Ili estas la jenaj: * ''S. d. personata'' <small>van Tets, Meredith, Fullagar & Davidson, 1988</small>: '''Aŭstralpacifika Maskonaivulo''' :Reproduktiĝas en centra kaj okcidenta [[Pacifiko]] kaj ĉirkaŭ [[Aŭstralio]], same kiel ĉe [[Meksiko]] kaj en insulo [[Klipertono]]. Birdoj de tiuj du lastaj lokoj estis separaj kiel subspecio ''granti'', kaj la populacio de NOk Aŭstralio ricevis nomon kiel subspecio ''bedouti'', sed neniu estas kutime konsiderata valida. * ''S. d. dactylatra'' <small>van Tets, Meredith, Fullagar & Davidson, 1988</small>: '''Atlantika Maskonaivulo''' :Reproduktiĝas en [[Karibio]] kaj kelkaj atlantikaj insuloj kiaj [[Ascension]]. Ĝi ĵus komencis reproduktiĝi ĉe [[Tobago]], iam konata en tiu areo nur el unusola vidaĵo ĉe [[naftoplatformo]] ĉe [[Trinidado]]. * ''S. d. melanops'' <small>van Tets, Meredith, Fullagar & Davidson, 1988</small>: '''Okcidenthindoceana Maskonaivulo''' :Reproduktiĝas en okcidenta [[Hinda Oceano]]. * ''S. d. tasmani'' (inklude ''S. d. fullagari'') <small>van Tets, Meredith, Fullagar & Davidson, 1988</small>: '''[[Tasmana naivulo]]''' aŭ Maskonaivulo de Lord Howe :La formo reproduktanta ĉe la insuloj [[Insulo de Lord Howe|Lord Howe]] kaj [[Kermadekoj]]. Grandaj prahistoriaj specimenoj konataj el la unua kaj el [[Norfolkinsulo]] estas foje konsiderataj kiel el distinga "specio" (propre: subspecio). Se tio ĝustas, la nome de la nuna populacio estu ''S. d. tasmani'' ĉar ''S. d. fullagari'' estis priskribita laŭ ''S. tasmani''. Komparo de antikva [[DNA]] el specimenoj de ''tasmani'' kaj de la vivanta ''fullagari'' indikas, ke ili ne estas distingaj. Laŭ aliaj fontoj oni povas distingi ĝis ses [[subspecio]]jn:<ref>Sula dactylatra Lesson, 1831 http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=174699 Alirita la [[21an de oktobro]] 2012 [[ITIS]].</ref> * ''Sula dactylatra bedouti'' * ''Sula dactylatra californica'' * ''Sula dactylatra dactylatra'' * ''Sula dactylatra fullagari'' * ''Sula dactylatra melanops'' * ''Sula dactylatra personata''. Tiu specio estas preskaŭ nemigranta kaj vintrumas enmare sed proksime de siaj kolonioj. Tamen foje la karibaj birdoj povas forflugi ĝis sudorienta Usono kaj eĉ fojfoje ĝis Hispanio eble de subspecio ''S.d.dactylatra''. == Kutimoj == [[Dosiero:Starr 060228-6302 Eleusine indica.jpg|eta|dekstre|250px|Reprodukta kolonio de Maskonaivuloj en Havajo.]] Ili manĝas ĉefe [[flugfiŝo]]jn anstataŭ [[anĉovo]]jn, ''Engraulis ringens'', kiuj troviĝas ĉe [[Humboldta Marfluo]], kie forestas tiu ĉi sulo. Ili estas spektaklaj plonĝantoj diagonale en la oceanon je alta rapido. Ili manĝas ĉefe malgrandajn [[fiŝo]]jn, kiaj [[flugofiŝo]]jn. Temas pri tre sedenta birdo, kiu [[birdomigrado|vintras]] en maro, sed rare estas vidata tre for el la reproduktaj kolonioj. Tamen karibiaj birdoj foje vagadas norde al la varmaj akvoj de la suda [[Golfa Marfluo]] ĉe la orienta marbordo de [[Usono]]. Pli rimarkinde estis almenaŭ tri vidaĵoj de Maskonaivulo en Okcidenta [[Palearkto]], supozeble de ''dactylatra'', ĉiuj el [[Hispanio|hispanaj]] akvoj, kvankam unu el tiuj eniris ankaŭ en [[Francio|francaj]] teritoriaj areoj. === Reproduktado === [[Dosiero:Masked Booby Chicken.jpg|eta|maldekstre|250px|Maskonaivulido.]] Ili faras siajn nestojn en etaj kolonioj de sablaj strandoj aŭ altaj partoj de insuloj. Ili demetas du kalkecajn ovojn (67x46 mm) en neprofundaj truoj kaj ne tri en klifoj kiel la Perua naivulo. La ovoj estas [[Kovado|kovataj]] de ambaŭ plenkreskuloj dum 45 tagoj. Kutime nur unu ido pretervivas. Ĉar en plej kazoj, la unua ido mortigos sian pli malgrandan kaj malfortan fraton post tiu eloviĝas.<ref>Mack, Alison. 1997. "Natural born killers." Earth 6, no. 3: 12. General Science Collection, EBSCOhost (alirita la 4a de Majo, 2007).</ref> [[Kainismo]] estis bone studita en tiu specio; priserĉistoj kiaj David Anderson demonstris, ke dum la naivuloj povas manĝigi du idojn se oni evitas la fratomortigon, ili faras tion nur danĝere kontraŭ la sano kaj la futura reprodukta sukceso.<ref>Anderson, David J. 1990. "Evaluation of Obligate Suicide in Boobies. 1. A Test of the Insurance-Egg Hypothesis." The American Naturalist 135, vol. 3: 334-350</ref><ref>Anderson, David J. 1990. "Evolution of Obligate Siblicide in Boobies. 2: Food Limitation and Parent-Offspring Conflict" Evolution 44 no. 8: 2069-2082</ref><ref>{{Scientific American Frontiers|10| 1}}</ref> Kompare kun aliaj specioj de naivuloj kiaj la [[Blukrura naivulo]], la kainismo estas deviga ĉe la Maskosulo. Unu tialo estas ĉar la Maskosuloj konstruas tre neprofundajn ebenajn nestojn, kaj tiele la plej aĝaj idoj povas forpeli siajn pli junajn fratojn kun relativa facilo. La gepatroj de Blukuraj naivuloj dume konstruas nestojn kun pli deklivaj flankoj, tiele evitante ke kelkaj pli aĝaj idoj engaĝiĝu en kainisma kutimaro.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Role of Parents in Siblicidal Brood Reduction of Two Booby Species|familia nomo=Anderson|persona nomo=David J.|jaro=1995|gazeto=The Auk|volumo=112|numero=4|paĝoj=860-869}}</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Norfolk Island Gannet chick.jpg|Junulo Dosiero:Norfolk Island Gannet chick2.jpg|Junulo Dosiero:Starr 080606-6808 Coronopus didymus.jpg|Plenkreskulo montrante klare la maskon (bridon) Dosiero:Anim0768 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|Dumfluge Dosiero:Anim0562 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|Junuloj Dosiero:Starr 990526-0949 Sula dactylatra.jpg|Plenkreskulo kovanta Sula dactylatra MHNT.ZOO.2010.11.45.6.jpg| ''Sula dactylatra'' - [[MHNT]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} === Bibliografio === * Bull, John L.; Farrand, John Jr.; Rayfield, Susan & [[National Audubon Society]] (1977): ''The Audubon Society field guide to North American birds, Eastern Region''. Alfred A. Knopf, New York. <small>ISBN 0-394-41405-5</small><!-- 1984 is reprint --> * {{Citaĵo el libro|titolo=A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago|familia nomo=ffrench<!--this name should not be capitalized-->|persona nomo=Richard|jaro=1991|eldono=2|eldoninto=Comstock Publishing|ISBN=0-8014-9792-2}} * Harrison, Peter (1988): ''Seabirds'' (2nd ed.). [[Helm Identification Guides|Christopher Helm]], London. <small>ISBN 0-7470-1410-8</small> * Hilty, Steven L. (2003): ''Birds of Venezuela''. [[Helm Identification Guides|Christopher Helm]], London. <small>ISBN 0-7136-6418-5</small> * P. J. Higgins (Hrsg): ''Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic Birds'', Band 1, Ratites to Ducks, Oxford University Press, Oxford 1990, ISBN 0195530683 {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Suloj]] [[Kategorio:Suledoj]] [[Kategorio:Suloformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] qeoing8810ga6zh617ne7ldca2xlg7t 0 59780 9353077 9348372 2026-04-15T17:36:32Z Sj1mor 12103 9353077 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jean Nicolas Arthur RIMBAUD''' [aʁtyʁ ʁɛ̃bo] (naskiĝis la {{daton|20|oktobro|1854}} en [[Charleville-Mézières|Charleville]], mortis la {{daton|10|novembro|1891}} en [[Marseille|Marseille)]] estis [[Francio|franca]] [[poeto]]. == Biografio == === Junaĝo === Arthur Rimbaud naskiĝis en 12a, strato [[Napoléon BONAPARTE|Napoléon]] en [[Charleville-Mézières|Charleville]], kiu fariĝis poste «strato [[Adolphe Thiers|Thiers]]», antaŭ esti renomita «strato [[Pierre Bérégovoy|Bérégovoy]]». Lia patro, Frédéric Rimbaud, [[Burgonjo|burgonjano]] de [[Provenca lingvo|provenca]] heredaĵo, [[armeo|armea]] [[kapitano]], [[garnizono|garnizonante]] en [[Mézières]], partoprenis en la [[Franca Alĝerio|konkero de Alĝerio]], kie li akiris [[Honora legio|honoran legianecon]]. Li renkontis Vitalie Cuif, junan kamparaninon el Roche, [[vilaĝo]] apud [[Attigny]] kaj instaliĝis en Charleville. Ili kune naskis kvin gefilojn (nome Frédéric, Arthur, Victorine, Vitalie kaj Isabelle), antaŭ ol la patro forlasis la familion. Post la foriro de la patro, Vitalie ekloĝis kun la gefiloj en domaĉo, en strato Bourbon, unu el la plej aĉaj en Charleville. Arthur tiam estis 7-jara. {| |- ! Franclingva originalo !! Proza traduko |- | <blockquote> L'âpre brise d'hiver qui se lamente au seuil<br /> Souffle dans le logis son haleine morose ! (...)<br /> Et là, c'est comme un lit sans plume, sans chaleur,<br /> Où les petits ont froid, ne dorment pas, ont peur ;<br /> Un nid que doit avoir glacé la bise amère...<br /> (El ''Étrennes des orphelins'') </blockquote> | <blockquote> La akra vintra venteto kiu lamentas ĉesojle <br /> Enblovas en la loĝejon sian morozan spiron! (...)<br /> Kaj tie estas kvazaŭ senpluma lito senvarma,<br /> Kie la etuloj frostas maldormas timas;<br /> Nesto kiun ŝajne glaciigis la amara ventaĉo ...<br /> (El ''La novjaraj donacoj de la georfoj'') </blockquote> |} Lia patrino estis rigidmensa, zorgante pri [[edukado]] kaj respektindeco: ŝi sekve malpermesis al siaj gefiloj ludi kun la gefiloj de la [[laboristo]]j; dimanĉe la familio iradis laŭvice, la patrino vicfine al la [[preĝejo]]. Sed en tiu [[hejmo]] pli malpli bone rekonstruita, Vitalie ankaŭ priatentis siajn gefilojn, kaj kvankam perforta kaj memkomprenebla estadis la ribelo de Arthur pli poste, ĉiam al ŝi li revenadis, sed ankaŭ precipe al sia juna fratino Isabelle. Arthur studis en la [[instituto]] Rossat, kaj poste en [[mezgrada lernejo]], kie li montriĝis escepta lernanto kun mirinda frumatureco: li ricevadis aron da unuaj premioj (''prix d'excellence'') pri literaturo, [[latina]] de- kaj al-traduko kaj lertege verkadis latinlingvajn [[poemo]]jn, [[elegio]]jn kaj [[dialogo]]jn. Sed lia animo boladis en li. {| |- ! Franclingva originalo !! Proza traduko |- | <blockquote> Tout le jour il suait d'obéissance ; très<br /> Intelligent ; pourtant des tics noirs, quelques traits<br /> Semblaient prouver en lui d'âpres hypocrisies<br /> Dans l'ombre des couloirs aŭ tentures moisies,<br /> En passant il tirait la langue, les deux poings<br /> À l'aine, et dans ses yeux fermés voyait des points.<br /> (Eltirita el ''Poètes de sept ans'') </blockquote> | <blockquote> La tutan tagon li ŝvitis pro obeado; tre <br /> Inteligenta ; tamen nigraj manioj, kelkaj trajtoj<br /> Ŝajne pruvis en li akrajn hipokritaĵojn <br /> En la ombro de la koridoroj kun ŝimaj tapetoj,<br /> Pasante li eligis sian langon, kun ambaŭ pugnoj <br /> Ĉeingvene, kaj en siaj fermitaj okuloj vidis punktojn.<br /> (El ''Sepjaraj poetoj'') </blockquote> |} En julio [[1869]], li partoprenis la ĝeneralan [[konkurso]]n pri latinlingva verkado pri ''"Jugurtha"'', kiun li tre supere gajnis. La lernejestro Desdouests diris pri Rimbaud: "Nenio banala naskiĝas en ĉi kapo, li fariĝas genio de la malbono aŭ genio de la bono." Gajninte ĉiujn premiojn li liberiĝis el la infanaĝaj humiliĝoj. "Les étrennes des orphelins" (1869) enhavis socialajn romantismon kaj iom da parsianismo. === Ekflugo al poezio === [[Dosiero:Arthur Rimbaud Les Assis.jpg|eta|dekstra|250px|Manuskripto de ''les Assis'' (la sidantoj)]] En [[1870]], Arthur Rimbaud konatiĝis kun Georges Izambard, juna anstataŭanta profesoro en «[[retoriko|retorika]] klaso» (tiam la unua klaso en [[Francio]]), kiu fariĝis por li anstataŭanta patro, speco de [[murego]] kontraŭ la ''«mother»'' (lia kastranta patrino), kiun li kromnomis ''«maman fléau»'' (plaga panjo) aŭ ''«la mère rimbe»'' (patrino ''rimbe'' laŭ la familia nomo) kaj precipe gvidanto sur la vojoj al la poezio ĉar la juna Arthur agnoskis sin mem [[poeto]]. El tiu tempo onin atingis liaj unuaj [[verso]]j ''les étrennes des orphelins'', ''Soleil et Chair'' kaj ''Ophélie''. La poezia orientiĝo tiam klare estis tiu de la [[Parnasa skolo]], la kolektiva revuo, la tiutempa ''Parnasse'', iniciis Arthur Rimbaud, en la poezion de sia tempo. En [[letero]] skribita la [[24-an de majo]] [[1870]], sendita al la reprezentanto de tiu movado, [[Théodore de Banville]], Arthur, tiam 16-jara, asertis voli fariĝi Parnasano aŭ nenio. Li kunsendis plurajn poemojn (''Ophélie'', ''Sensation'', ''Soleil et chair''), por ricevi subtenon de la eldonisto [[Alphonse Lemerre]]. Lia poemo ''À la musique'' (Al la muziko), verkita aŭtune [[1870]], evidentigis lian malkonsenton vivi en Charleville. {| |- ! Franclingva originalo !! Proza traduko |- | width=50% | Sur la place taillée en mesquines pelouses, <br /> Square où tout est correct, les arbres et les fleurs, <br /> Tous les bourgeois poussifs qu'étranglent les chaleurs <br /> Portent, les jeudis soirs, leurs bêtises jalouses <br /> – L'orchestre militaire, au milieu du jardin, <br /> Balance ses schakos dans la Valse des fifres : <br /> – Autour, aux premiers rangs, parade le gandin ; <br /> Le notaire pend à ses breloques à chiffres <br /> Des rentiers à lorgnons soulignent tous les couacs : <br /> Les gros bureaux bouffis traînent leurs grosses dames <br /> Auprès desquelles vont, officieux cornacs, <br /> Celles dont les volants ont des airs de réclames ; <br /> Sur les bancs verts, des clubs d'épiciers retraités <br /> Qui tisonnent le sable avec leur canne à pomme, <br /> Fort sérieusement discutent les traités, <br /> Puis prisent en argent, et reprennent : « En somme !... » <br /> Épatant sur son banc les rondeurs de ses reins, <br /> Un bourgeois à boutons clairs, bedaine flamande, <br /> Savoure son onnaing d'où le tabac par brins <br /> Déborde - vous savez c'est de la contrebande - <br /> Le long des gazons verts ricanent les voyous (...) <br /> (El ''Recueil de Douai'') | width=50% | Sur la placo tajlita en etanimaj razenoj, <br /> Skvaro kie ĉio estas ĝusta, la arboj kaj la floroj, <br /> Ĉiuj spirmankaj burĝoj kiujn strangolas la varmoj <br /> Portas, la ĵaŭdajn vesperojn, siajn ĵaluzajn stultaĵojn <br /> – La militista orkestro, meze de la ĝardeno, <br /> Balancas siajn ĉakojn^{[[#ankro_a|a]]} en la Valson de la fifroj : <br /> – Ĉirkaŭe, en la unuaj vicoj, paradas la dando ; <br /> La notario pendas je siaj ĉifritaj brelokoj <br /> Kunnazumaj rentuloj substrekas ĉiujn misnotojn : <br /> La dikaj ŝvelaĉaj oficistoj kuntiras siajn dikajn edzinojn <br /> Ĉe kiuj iras, kvazaŭ fifervoraj mahutoj, <br /> Tiuj kies falbaloj aspektas kiel reklamoj ; <br /> Sur la verdaj benkoj, kluboj da emeritaj spicvendistoj <br /> Kiuj kirlas la sablon per siaj pomelbastonoj, <br /> Seriozege diskutas la traktatojn, <br /> Snufas el arĝento, kaj reekdiras : « Sume !... » <br /> Dismetante sur sian benkon la rondaĵojn de siaj lumboj, <br /> Helbutona burĝo, kun flandra ŝvela ventro, <br /> Frandas sian onengon^{[[#ankro_b|b]]} el kiu la tabako herbere <br /> Superrandas - sciu estas kontrabandaĵo - <br /> Laŭlonge de la verdaj razenoj ridaĉas la bubaĉoj (...) <br /> (El la ''Kolekto de Douai'') |- | | :a <span id="ankro_a"><small>'''ĉako''' : militista ĉapo, ''schako'' en la franca el la hungara ''csáskò'' </small></span> :b <span id="ankro_b"><small>'''onengo''' : speco de pipo fabrikita en nordfranca urbo [[Onnaing]]. El la franca lingvo ''onnaing'' </small></span> |} [[Dosiero:Henri Fantin-Latour 005.jpg|eta|maldekstra|250px|[[Paul Verlaine|Verlaine]] kaj Rimbaud (maldekstre, malsupre), en pentraĵo far [[Henri Fantin-Latour]].]] Tiam sentante tre profunde la tragedion de la [[Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo]], la poeto-infano volis ekloĝi en [[Parizo]]. En la sama tago, kiam [[Napoleono la 3-a]] kaj la imperia armeo eniris en [[Rethel (Ardennes)|Rethel]], Arthur fuĝis de [[Charleville-Mézières|Charleville]], al [[Parizo]], kie li volis fariĝi [[ĵurnalisto]]. Ĉi [[aventuro]] finiĝis en la [[karcero]] de Mazas. Post la reveno al Charleville, lia patrino memorige punbatis lin meze de la ''quai Madeleine'', apud la nuna [[Rimbaud Muzeo]]. Sed tio estis nur la komenco de longa serio da fuĝoj, ĉar Arthur malsane bezonegis marŝadi kaj marŝadi por atingi alian mondon preter [[oceano]]j kaj [[monto]]j ĉiam pli malproksimaj. [[Paul Verlaine]] nomis lin: «''voyageur loqué''» (fivestita vojaĝanto). Dum sia restado en Parizo Arthur, loĝis en februaro-marto [[1871]], ĉe [[Théodore de Banville]]. Sed ekde majo, Arthur en siaj leteroj nomitaj «de la vidanto&nbsp;» esprimis sian malsamecon, kaj aŭguste [[1871]], en sia parodia poemo ''Ce qu'on dit au poète à propos de fleurs'' (tio, kion oni diras al la poeto pri la floroj), malferme esprimis kritikon de la [[poetiko]] de Banville. En sia perforta poemo ''L'orgie parisienne ou Paris se repeuple'' (la pariza orgio aŭ Parizo estas reloĝata), li akuzis la malkuraĝon de la venkintoj. Okaze de la [[Francia-Prusia Milito|malvenko de Francio]] sub [[Prusio]], lia poezio ankoraŭ pliradikaliĝis, ekzemple ''Vénus Anadyomène''. Lia verkmaniero iom post iom ŝanĝiĝis. Rimbaud atingis, ke li malŝategis la poezion de la ''Parnasanoj'', kaj en la fama ''Letero al Paul Demeny'' aŭ ''Letero de la vidanto'', li emfazis sian forĵeton de la «subjektiva poezio». Ankaŭ en tiu sama letero li diskonigis sian propran poezian esploron: li volis fariĝi «vidanto», per «longa, grandega kaj elpensita malreguligo de ĉiuj sentoj». === [[wikt:bohemio|Bohemio]] en Parizo === [[Dosiero:Rimbaud par Verlaine1.JPG|eta|dekstra|75px|Rimbaud, fare de [[Paul Verlaine|Verlaine]].]] Tiel do, Rimbaud, la superdotita lernanto, rifuzis reiri [[Liceo|liceen]], forkuris kaj drinkis [[absinto|absintaĵon]], do resume li estis tipa ''[[Problema infano|infant terrible]]''. Li korespondadis en aŭgusto kaj septembro [[1871]] kun [[Paul Verlaine]] al kiu li estis sendinta kelkajn poemojn. Fine ĉi lasta, laŭ peto de Rimbaud, invitis lin Parizen : ''«Venez chère grande âme, on vous appelle, on vous attend!»'' (''«Venu kara granda animo, oni vokas vin, oni atendas vin!»''). Rimbaud alvenis kun enkonduka vorto la famegiĝonta ''Le Bateau ivre'' (''La ebria ŝipo''), kiun li deklamis antaŭ la amikoj de Verlaine kaj ekloĝis ĉe sia protektanto, ne sen konfliktoj kun ties edzino. Ambaŭ fariĝis [[gejo|gejaj]] amantoj kaj ekvivadis skandalan kaj vageman vivon, interpunkciatan de tumultaj kaj drinkemaj vesperoj ĉe ''[[Cercle des poètes Zutiques]]'' (''Cirklo de la "peĉaj" poetoj'' - ''zutique'' estas malkutima vorto en la [[franca]] konstruita el la krivorto ''"zut!"'' esprimanta spitiĝon, - esperante : peĉ'!- ). Li tiam estas 17-jara. Ĉi tumulta ligiteco finiĝis per fiasko: en [[1873]], ambaŭ amantoj estis en [[Londono]]. Verlaine subite forlasis Rimbaud asertante, ke li volas rekuniĝi kun sia edzino, decidita, se ŝi ne konsentus, enpafi al si [[kuglo]]n en la kapon. Li loĝis en hotelo en [[Bruselo]]. Rimbaud revenis al li, persvadita, ke Verlaine ne kuraĝos mortigi sin mem. Dum Rimbaud intencis forlasi lin, Verlaine ebria pafis dufoje al sia amanto, vundante lin malgrave ĉe la manradiko. Verlaine estis juĝita pro tio kaj kondamnita al enkarcerigo. Verlaine restadis du jarojn en karcero en [[Mons (Belgio)|Mons]]. Dume Rimbaud reiris al la familia bieno en [[Roche]] ([[Ardennes (departemento)|Ardennes]]), kie li verkis ''[[Une saison en enfer]]'' (''"Sezono en infero"''). ''Une saison en enfer'' estas halucina [[biografio]] de la vivvojo de Rimbaud. La ĥaosan stilon senĉese trairas tuta aro da internaj voĉoj. Rimbaud krie esprimis sian suferadon, sian intiman sperton: li estis kompreninta, ke li ne povas «ŝteli la fajron» por si sola. «Arda pacienco» nepras por ke la malvenko ne estu definitiva. Sed deziri forgesi «la inferon» signifus perfidi la [[homaro]]n. Tamen en la neeltenebla soleco en la urbo, laceco ĉirkaŭpremis la junan poeton. Regule [[Afazio|afazia]] aŭ trairita de hatokrioj kontraŭ la [[eklezio]], kontraŭ la socio de la [[19-a jarcento]] kiu enfermas la individuon, Rimbaud konigis siajn malsukcesojn: amaj malsukcesoj, kaj oni povas pensi pri lia rilato kun Verlaine, sed ankaŭ, ke por li «amo estas reinventinda». Alia malsukceso estis lia klopodo de ''Vidanto'': li estis estulo, kiu sola volis damni sin por retrovi la veran sencon de la poezio. Inter 1874 kaj 1875 li studis ĝis sep lingvojn. En 1876 li veturis al [[Javo]], aliĝas al la nederlanda armeo kaj poste dizertas. En 1877 kaj 1878 li veturis tra Eŭropo, kaj en 1879 li revenis hejmen. La poemoj poste verkitaj, preskaŭ ĉiuj tiuj ''Iluminaĵoj'' finiĝas kun la entrudiĝo de «la realeco malglate stringebla». Tiel do li eksilentis 21-jara ĉar li finfaris ĉion, kion li kapablis, en la «dezerto kaj la nokto», kiuj ĉirkaŭis lin. Li de tiam eksciis, ke sola la poezio ne povas ŝanĝi la vivon. === La [[afriko|afrika]] aventuro === [[Dosiero:Rimbaud in Harar.jpg|eta|250px|maldekstre|Rimbaud en [[Harar]]]] La 24-jara juna poeto forlasis la mondon de la [[literaturo]] kaj de la salonoj por ekvivi aventuron kiel kuracilo kontraŭ la [[enuo]], alŝipante al landoj kun revigaj nomoj ([[Jemeno]], [[Ĝibuto]], [[Etiopio]], [[Eritreo]]), sed kiuj estis nur la kadro de longa persona drivado en kiu li fine perdiĝis. Alveninte en [[Adeno]] li kandidatiĝis kiel manlaboristo, simpla laboristo. La [[1880|7-an de aŭgusto 1880]] li fariĝis submastro de la kafoapartigistinoj de la [[kompanio]] Bardey. En tiu tempo la [[haveno]] [[Mokha]] prosperis danke al la [[kafo|kaf-]]komerco. Decembre [[1880]] li alvenis en [[Harar]] ([[Etiopio]]), la [[minareto|99-minareta]] urbo. Legendo rakontas, ke li estus inter la unuaj okcidentuloj, kiu eniris ĉi [[islamo|islaman]] sanktan urbon. Li fariĝis administranto de komerca [[kontoro]] kaj komercis [[eburo]]n, [[kafo]]n, [[felo]]jn, [[oro]]n, kiujn li vendis kontraŭ [[teksaĵo]]j el [[Liono]], [[kaserolo]]j kaj bagatelaĵoj. Li ankaŭ komercis [[armilo]]jn, ĉar la regionon skuas multaj [[konflikto]]j. Tamen la [[legendo]] laŭ kiu Rimbaud estus [[sklavisto]] estas falsa: la nura vero estas, ke li petis en [[1889]] paron da [[sklavo|gesklavoj]] de amiko por sia propra [[servo]] - kaj tamen neniam havis. Tamen en Harar kiel aliloke Rimbaud daŭre enuadis kaj en unu el la leteroj, kiujn li sendis al sia familio, li diris: «Mi multe enuas, daŭre; mi eĉ neniam konis iun ajn, kiu same enuas kiel mi.» En [[1891]] li estas revenigita [[patrujo|patrujen]]: [[tumoro]] ekis ĉe [[genuo]] kaj oni devis [[Amputo|amputi]] lian kruron. La [[24-an de julio]] [[1891]] li atingis la [[stacidomo]]n de [[Voncq]] (je 3 kilometroj de Roche), kun [[lambastono]] kaj sia nova ligna kruro. Sed ĉar la [[gangreno]]n oni ne povis tute haltigi, li reforiris unu monaton poste per [[trajno]] por havi belan morton (''«faire une bonne mort»'') en [[Marsejlo]], kie li mortis la [[10-an de novembro]] [[1891]], 37-jara kruele suferanta kaj zorgita de sia pli juna fratino Isabelle. Sur sia mortolito, li petegis ke oni reenŝipigu lin por reiri al [[Suez]]. Lia amiko [[Paul Verlaine]] resumis unufraze la vagojarojn de Rimbaud: <blockquote> « (...) il ne fit plus rien que de voyager terriblement et de mourir très jeune.»<br /> «(...) li nenion alian plu faris krom terure vojaĝadi kaj morti tre juna.» </blockquote> == La persono == Arthur Rimbaud estis ribelema, sed ne insurekcia; ekzistadisma, sed ne historia, li estas kontraŭ la realo ĝenerale. la vagademo kaj la militista vivo helpas lin reteni foreston de kompromito kaj de familiformado. La foresto de patro, kiel viva modelo, kondukas lin al seksa konfuzo: la patro estas suno, dum la patrino estas akvo. El [[Romantismo]] aperas la ribelema homo (la popolo en "Le forgeron", "Les poëtes de sept ans", "L'orgie parisienne") kaj la libera marĝenulo. Sed biografie lia bohemieco estas falsa, pro la ciklaraj revenoj al la familia nesto kaj pro la financa sekureco de lia afrika aventuro. Ankaŭ lia ribelemo estas falsa: en la tagoj de la [[Pariza Komunumo]] li restis en la vilaĝo kaj ne venis en Parizon. El Romantismo devenis ankaŭ jeno: * la elekto de la poeto fare de fortoj kiujn li ne kontrolas, * la singulareco kiun havigas tiu elekto, kaj * konsekvencoj: vido aŭ violento. == Poemoj == * "Le forgeroj", preskaŭ du cent versoj, de realisma formo: [[forĝisto]] (mitologia antaŭaĵo en [[Vulkano (mitologio)|Vulkano]]), en 1792 (epoko de Granda Teroro, kaj poste Pariza Komunumo) forĝisto parolas kun [[Ludoviko la 16-a]] kaj eksponas revoluciajn sentojn. * "Soleil et chair", ĉirkaŭ du cent versoj, kompendio de mitologia saĝeco, literaturo kaj materiisma kaj panteisma filozofio propra de la 19-a jarcento: [[parnasismo]]. "O splendeur de la chair! ô splendeur idéale!" Sed la dioj finfine estas nur statuoj, bildaj formoj parnasanaj. * "Ophélie" pri [[Shakespeare]]. * "Bal des pendus", pri [[François Villon]]. * "Vénus Anadyomène", misoginia parodio, malagrabla kaj naŭza bildo: anusa vundo. * "Les réparties de Nina", erotika bukolika [[monologo]] en estonta tenso: "Je te parlerais dans ta bouche." * "Á la musique", kritika kaj parodia rigardo de la burĝa socio. La "mio" estas ĝia lasta ĉenero. * "Les effarés", hugo-eska, sed kun sarkasma tendreco: malriĉaj infanoj vidas panfariston fari panon kaj sentas sin feliĉaj pro tio. * "Le mal", [[soneto]] iom ambigua en kiu kontrastas militaj mortintoj kaj Dio, dormetanta en la liturgia pompo, sed kiu vekiĝas kiam malriĉulino alportas [[almozo]]n. * "Le dormeur du val", sarkasma soneto: soldato dormas en bukolika pejzaĝo, sed en la lasta verso oni komprenas, ke li ricevis du pafojn. * "Ma bohème", vagademo, li parolas kun la steloj. * "Les Assis" el kontraŭburĝa kritiko kontraŭ pigraj funkciuloj siditaj sur seĝoj oni aliras al [[superrealismo]] per amaferoj inter funkciulo kaj seĝo, kiu memoras la naturon kaj havas filojn, kun bildoj tiom modernaj kiom "Des fleurs d'encre crachant des pollens en virgule." (Inkaj floroj kraĉas polenon kome). * "Mes petites amoureuses", versoj kun enigmaj detaloj. Venĝo kontraŭ supozitaj enamiĝintinoj: blondulino, brunulino, ruĝharulino ktp., kiujn li nomas "laiderons" (malbelulinaĉoj). * "Accroupissements", kaŭranta [[monaĥo]], temperaturaj impresoj. * "Les poètes de sept ans", membiografio: ribelema infano, malpuraj amikoj, unuaj verkoj kaj brutalaj malfacilaĵoj kun najbarino, pli da intereso por homoj ol por Dio. * "Les pauvres à l'église", Dio estas alta revo super malriĉuloj, kaj malamindaj burĝuloj, proksimaj al "malbono". * "Le cœur du pitre", aŭ ŝtelita koro, sed ambigueco pri kio estas "cœur", ĉu koro, anuso, peniso... Oni supozas, ke ĝi estas konsekvenco de la malagrabla sperto en la kazerno Babylone; raraj kaj parodiaj vortoj, ripetema kaj kanzonmuzikema ritmo. * "L'orgie parisienne" aŭ "Parizo reloĝatas", post la fuĝego de la Komunumo. Parodia rigardo al la burĝaro, kiu reprenas la marŝo al Parizo, la granda putino, la kristana urbo. Rimbaud estas la nura simbolisma poeto kiu iĝas la voĉo de malriĉuloj, malbenitoj... * "Les mains de Jeanne-Marie", 64 versoj, pri [[mano]]j (poemo simila al tiu de [[Pablo Neruda]] pri kruroj. La nura komunumaninoj kiuj ne estis fitraktita. * "Les sœurs de charité". En kontrasto kontraŭ ĉirkaŭa malbelo, "le jeune homme, devant les laideurs de ce monde" li alvokas la Virinon, kiu nekontentigas lin. Ankaŭ "Mais la noire alchimie et les saintes études", la poezio aŭ io simila ne kontentigas lin. En la lasta verso, la fratino estas la [[Morto]], nur fine. * "Les chercheuses de poux", ankaŭ konsiderataj fratinoj, maljunaj onklinoj kiuj [[Pediko|senpedikigas]] kaj bonfartigas lin, "un désir de pleurer" (plordeziro). * Les premières communions", 156 versoj, konfuzaj sentoj kontraŭ la religio, sed mistikismo kaj ponto el pureco al aldolesko. Sarkasma rigardo al la klerikaro. Kristo absorbas la energion de la mistikisma virino. * "Le Juste" estas speco de Kristo al kiu parolas la malbenita poeto. * "Ce qu'on dit aŭ poëte à propos de fleurs", 164 versoj, kontraŭparnasa parodio pri florismo, botanika parodio kaj [[poetiko]], parodio por la tuta jarcento. * "Le bateau ivre", estas la poeto kiu estas [[ŝipo]], ne navigas per ŝipo kiel ĉe la poemo pri pirato de [[José de Espronceda]]; oni miksas infanecan aventurismon, parnasanajn bildojn, entuziasman optimismon "Art Nouveau"... * "Voyelles" (Vokaloj), korespondoj de kvin sonoj kun kvin simbolaj koloroj de aliaj realoj. == Alporto al poezio == Lia aparta stilo, lia absoluta serĉado de la esenco de la [[poezio]] ege resonegis. Unue ĉar la stilo de Rimbaud donas universalan ekzemplon de spertado de la limoj, ĉiu dum sia vivo sentinte la ribelon, kiun la malbenita poeto, malferminte ĉiujn ligŝnurojn, pelas ĝis ties klimakso dum la ordinara homo kontentiĝas fridotime loki ĝin sub socian maskon. Rimbaud ankaŭ inventis novan lingvaĵon, laŭ sia deziro: «animo por la animo, resumante ĉion, parfumojn sonojn kolorojn, pensoj alkroĉante pensojn kaj tirante» (''Lettre du voyant''). Neniu detalega priskribo: formo, karna perforto en lumega koloro. Per liaj vizioj la estuloj, la objektoj ekvivas kaj unuiĝas en la vivo de la bildo. Tiu nova poezia vortumo forigis la normojn de la civilizo kaj de la socia determinado. Ĉe li, la poezio enhavas la kolorojn de la muziko kaj de la [[pentrarto]], la movon de la danco kaj de la sonĝo. Li deziris ke ''«teruraj laboristoj»'' postsekvu lin. Kaj ja aperis [[Alfred Jarry|Jarry]], [[Antonin Artaud|Artaud]], [[Roger Vitrac|Vitrac]] kaj la [[Surrealismo|Surrealistoj]], ne flankenlasante la poetojn de ''"le Grand Jeu"'' (''"la granda ludo"'') kaj [[René Daumal]], aŭ [[Henri Michaux]]. Kiel ''la ebria ŝipo'' (''Le bateau ivre''), ili sinkis en la fundon de la nekonato, malfermante la vojon al la nuntempa poezio. Ĉiuokaze li malatentis pri sia poezio kaj publikigis nur "Une saison...", dum la 22 poemoj al Demeny estus antaŭaj al la ebla sperto de la kazerno Babylone; la naŭzo pro la vivo aŭ pro la virinoj estus antaŭaj, kaj ankaŭ la koprolalio. Liaj poemoj aperis en manuskriptoj adresitaj al liaj amikoj kaj en "Album zutique" (20 poemoj). === Temoj de lia poezio === * Tiutempa [[politiko]] (Napoleono la 3-a, la burĝaro en "À la muzique", "Les assis" ktp.). De 1792 ĝis 1871 gravas el [[revolucio]] la energio kaj violento; estas kontrasto inter estetiko violentema de romantismo kaj la estetiko parnasaneca en plastiko, nome kontrasto inter energio kaj formo. * Ĉiutagaĵoj (negravaj momentoj, malriĉaj objektoj: vazaro, pledoj, kusenoj ktp.) * [[Religio]]. Li kritikas la [[silento]]n de Dio antaŭ la [[malbono]] kiu hegemonias, kaj same la mildecon de kristianismo kaj de Kristo mem. La parnaseca bluo simbolas la perditan diecon, la ĉielon. Ankaŭ la mistikismo estas simbola: suno, fajro, akvo, fonto ktp. Sed oni kunigas mistikismon, panteismon, kaj konverton. * [[Amo]] kaj [[sekso]]: universala amo, falsa naturalisma panteismo ("Le dormeur du val") kaj seniluziiĝinta kaj obscena sekseco. La virino estas parodiita en "Vénus Anadyomène" kaj "Mes petites amoureuses". Estas sistema detruo de la korpo de la virino, disigo kaj disformigo preskaŭ kubisma; ankaŭ la amloko estas profanata. Amo estas nur obscena sekseco ("Stupra") kaj koprolalio, estas sanktigo de la necesejo ("Les poëtes de sept ans", "Album zutique") kaj obsedo pro diareo. Mikso de Dio kun parnasecaj simboloj (lilioj kaj cignoj). == Influo == [[Dosiero:P1110482_Paris_VI_rue_Ferou_le_bateau_ivre_rwk.JPG|eta|La poemo ''Le bateau ivre (''La ebria boato) sur muro en Parizo]] Lia verko iĝis modelo por la [[simbolismo|simbolistoj]] kaj grave influis la [[Franca literaturo|francan literaturon]] de la [[20-a jarcento]]. Arthur Rimbaud influis ankaŭ homojn kiel [[Bob Dylan]], [[Fabrizio De André]], [[Klaus Hofmann (muziksciencisto)|Klaus Hoffmann]], [[Henry Miller]], [[Patti Smith]], [[James Douglas Morrison|Jim Morrison]], [[Penny Rimbaud]] ([[Crass]]), [[Vladimir Visockij]], [[Georg Heym]], [[Paul Zech]], [[Klaus Mann]], la [[Superrealismo|superrealistoj]], la [[Beat-generacio|Beat-poetoj]] kaj multaj aliaj [[artisto]]j. == Monumentoj == Mendita de la [[Prezidento de la Respubliko (Francio)|Prezidento]] [[François Mitterrand|Mitterrand]] la statuto ''"L'homme aux semelles de vent"'' videblas sur la placo ''de l'Arsenal'' en Parizo. La skulptisto [[Jean-Robert Ipousteguy]] distranĉis ĝin al du pecoj por esprimi la surprizigan destinon de la poeto daŭre antaŭentirita al aliloko. Jen kio klarigas la titolon ''L'homme aux semelles devant'' (''la homo kun plandumoj antaŭe'') kio ankaŭ estas aludo al la nomo kiun donis Verlaine : «l'homme aux semelles de vent» (''"la homo kun ventoplandumoj"'', franclingve la du esprimoj aŭdiĝas ekzakte same). == Verkoj == * ''[[Une saison en enfer]]'' (1873) * ''Les Illuminations'' (1886) * ''Reliquaire'', poésies (1891) * ''Poésies complètes'' (1895) * ''Lettres, Egypte, Arabie, Ethiopie'' (1899) * ''Œuvres, vers et proses'' (1912) * ''Les Mains de Jeanne-Marie'' (1919) * ''Stupra'' (1923) * ''Le Cœur sous une soutane'' (1924) * ''Lettres de la vie littéraire'' (1870-1875) * ''Vers de collège'' (1932) * ''Album zutique'' (1943) * ''Lettre du baron de Pedechèvre'' (1949) * ''Voyelles, Oraison du soir, Les assis, Les effarés, Les chercheuses de poux, Le bateau ivre, Premières communions'', unue aperis en ''Les Poètes Maudits'' de [[Verlaine]] (1884) === Esperante === * [[s:La pedikserĉantinoj|La pedikserĉantinoj]] * [[s:Mia bohemo|Mia bohemia vivo]] == Vidu ankaŭ == *[[4635 Rimbaud]] == Bibliografio == === France === * ''Œuvres complètes, correspondance, d'Arthur Rimbaud'' (eldono de Louis Forestier), Robert Laffont, coll. « Bouquins », Paris, 1998 ; * Yann Hureaux, ''Un ardennais nommé Rimbaud'', eld. La Nuée Bleue / L'Ardennais ; * Jean-Luc Steinmetz, ''Arthur Rimbaud : une question de présence : biographie'', Tallandier, coll. « Biographie », Paris, 2004 <small>(ISBN 2-84734-194-3)</small> ; * Alain Borer, ''Rimbaud en Abyssinie'', Seuil, kolekto « Fiction & Cie », Paris, 1984 <small>(ISBN 2-02-006991-1)</small> ; * ''Rimbaud Ailleurs'', nuntempaj fotoj kaj konversacioj de Jean-Hugues Berrou, malnovaj tekstoj kaj dokumentoj de Jean-Jacques Lefrère kaj Pierre Leroy, kunlaboris Maurice Culot, Fayard, Paris. === Germane === * [[Yves Bonnefoy]]: ''Arthur Rimbaud''. 6. A. Rowohlt, Reinbek 1994 ISBN 3-499-50065-5 * [[Michel Butor]]: ''Versuch über Rimbaud''. Rimbaud Verlag, Aachen 1994 ISBN 3-89086-876-2 * Enid Starkie: ''Das Leben des Arthur Rimbaud''. Matthes & Seitz, Berlin 1990 ISBN 3-88221-765-0 * Philippe Besson: ''"Brüchige Tage".'' Dtv Juni 2006, ISBN 3-423-24530-1 * [[Benjamin Fondane]]: ''"Rimbaud der Strolch"'' . Matthes & Seitz, München 1991, ISBN 3-88221-257-8 === Angle === * Elizabeth M. Hanson: ''My poor Arthur''. Holt, New York 1960 * Charles Nicholl: ''Somebody else''. Cape, London 1997 == Filmoj == * [[1995]] ''Total Eclipse'', [[reĝisoro]]: [[Agnieszka Holland]], kun [[Leonardo DiCaprio]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Arthur Rimbaud|q=:fr:Arthur Rimbaud|s=Aŭtoro:Arthur_Rimbaud}} === France === * [http://www.les-ardennes.net/decouverte/Rimbaud.php Biografio de Rimbaud sur la paĝaro de la Ardennes-departemento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050403224047/http://www.les-ardennes.net/decouverte/Rimbaud.php |date=2005-04-03 }} * [http://www.poetes.com/rimbaud/ Prezento, biografio de la poeto, grandaj temoj de lia verkaro, plena ciferigita verkaro, indekso de la titoloj, bildoj] * [http://www.mag4.net/Rimbaud/index.html Biografioj kaj poemoj de Arthur Rimbaud kaj Paul Verlaine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060405062349/http://www.mag4.net/Rimbaud/index.html |date=2006-04-05 }} * [http://www.azurs.net/arthur-rimbaud/ Plena poezia verkaro, biografieto kaj pluraj leteroj de Rimbaud] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051222191659/http://www.azurs.net/arthur-rimbaud/ |date=2005-12-22 }} * [http://abardel.free.fr Rimbaud, la poeto : Ĉiuj tekstoj (1870-1875), kronologio de la vivo de Rimbaud, komentitaj antologio kaj bibliografio, stilistika glosaro, studo de la "Recueil de Douai", antologio de la rimbaudaj fontoj] * [http://www.rimbaud-arthur.fr Vojplanoj ĉirkaŭ la verkaro kaj la vivo de Rimbaud] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170531214906/http://rimbaud-arthur.fr/ |date=2017-05-31 }} * [http://rimbaudexplique.free.fr/ Redaktitaj komentoj de la poemoj de Rimbaud] * [http://users.skynet.be/fa007429/rimbaud.htm Artikolo pri Rimbaud publikigita la 12-an de aŭgusto 1898 far la simbolista belga poeto [[Georges Rodenbach]] (1855-1898)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060405044303/http://users.skynet.be/fa007429/rimbaud.htm |date=2006-04-05 }} === Germane === * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT572.HTM Verkoj de Arthur Rimbaud: tekstoj, vortolistoj, ...] * [http://dramen.blog.de Rimbaud - Diabla epoko, dramo pri Rimbaud] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070803031308/http://www.dramen.blog.de/ |date=2007-08-03 }} === Referencoj === {{referencoj}} {{elstara}} {{ADLS|2007|27}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rimbaud, Arthur}} [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Franclingva literaturo]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj samseksemuloj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] ds4n8m2cra8i36nomlpxuz3q6rv9h8k 0 72969 9353084 8845693 2026-04-15T17:52:57Z Scip. 67770 /* Eksteraj ligiloj */ + 9353084 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Pizzighettone | blazono = [[Dosiero:Pizzighettone torre ponte.JPG|260px|Panoramo]] | regiono = {{Italio LOM}} | provinco = {{Italio CR}} | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 11 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 9 | longitudo_minutoj = 47 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 81 | koord_Y_en_mapo = 66 | alto = | areo = 32 | kvanto_de_loĝantoj = {{WikidataLoĝantaro}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}) | denso_de_loĝantoj = {{nombro|{{#expr: {{loĝantaro|{{WikidataLoĝantaro}}}} / 32 round 0}} }} | subdividaĵoj = Roggione, Regona, Ferie | najbaraj_komunumoj = [[Camairago]] (LO), [[Cappella Cantone]], [[Cavacurta]] (LO), [[Cornovecchio]] (LO), [[Crotta d'Adda]], [[Formigara]], [[Grumello Cremonese ed Uniti]], [[Maleo]] (LO) kaj [[San Bassano]] | poŝtkodo = 26026 | telefona_kodo = 0372 | ISTAT_kodo = 019076 | imposta_kodo = G721 | nomo_de_loĝantoj = | patrono = [[Sankta Basiano]] | festo = [[19-a de januaro]] | retpaĝo = [http://www.comune.pizzighettone.cr.it/ oficiala retejo] | mapo = LOM-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Pizzighettone''' estas [[komunumo]] en [[Italio]]. Ĝi apartenas al la [[provinco Kremono]] (''Cremona'') en la regiono [[Lombardio]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Najbaras la komunumoj [[Camairago]] (LO), [[Cappella Cantone]], [[Cavacurta]] (LO), [[Cornovecchio]] (LO), [[Crotta d'Adda]], [[Formigara]], [[Grumello Cremonese ed Uniti]], [[Maleo]] (LO) kaj [[San Bassano]]. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) [[Dosiero:Pizzighettone Chiesa di San Pietro Esterno Facciata 7.jpg|eta|maldekstra|250px|{{center|kirko [[Sankta Petro]]}}]] [[Dosiero:Pizzighettone kirko Sanktaj Roĥo kaj Sebastiano.jpg|eta|maldekstra|250px|{{center|kirko Sanktaj [[Sankta Roĥo|Roĥo]] kaj [[Sankta Sebastiano|Sebastiano]]}}]] [[Dosiero:Adda a Pizzighettone - panoramio.jpg|eta|centra|250px|{{center|la rivero Adda (fone plian fojon la kirko Sanktaj [[Sankta Roĥo|Roĥo]] kaj [[Sankta Sebastiano|Sebastiano]])}}]] {{Projektoj}} {{Provinco Cremona}} {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Lombardio]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Cremona]] mw0betl8cpj3i4h8xkkcttgxisbz2hs 3 97530 9353102 9352303 2026-04-15T19:25:05Z ~2026-22675-77 255134 9353102 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2025]]}}'''</div> == (stacidomo) == Saluton! Mi malfaris viajn alinomadojn koncerne stacidomojn [[Mariupol-Sortuvalnij (stacidomo)]] kaj [[Mariupol-Port (stacidomo)]] - la apartigilo "(stacidomo)" estas necesa por aperigi ilin en [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] kaj pli ĝenerale povas utili en aliaj okazoj (ekz. {{stacidomo|Mariupol-Port}}, t.e. ĉiufoje kiam uzatas ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}). [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 03:59, 6 jan. 2025 (UTC) : {{re|Dominik}} Bone! Mi ĝenerale agas laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese": se estas artikolo pri kvartaleto "Mariupol-Sortuvalnij" aŭ "Mariupol-Port" (ĉe ni ne estas) kaj aldona teksto pri la stacidomo tie, tiam la aldonaĵo (stacidomo) necesas, alikaze ne. Sed kompreneble mi ne tiom orientiĝas pri la funkcio de la ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}. Do se ŝablono estas tiom trikita ke ĝi bezonas la aldonaĵon, tiam tio estas bona argumento ke ĝi jes estas necesa kaj ankaŭ laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese" ĝi estas pravigata. Ĉio en ordo, dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:27, 6 jan. 2025 (UTC) == Modulo:Portalo == Saluton! Ŝajne vi forigis "Modulo:Portalo/bildoj/k" - nun ĉiuj artikoloj kun ŝablono {{Ŝ|Portalo Komputiko}} montras eraron: "Lua-eraro en package.lua, linio 80: module 'Modulo:Portalo/bildoj/k' not found.". Ĉu eblas ripari tion? Antaŭdankon. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:43, 8 jan. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Mi fakte jam rimarkis ke io misas, kiam mi volis meti {{ŝ|ĝermo|kino}} kaj estis sama fuŝo kiel ĉe vi, sed mi ne tuj konjektis kio povus esti la kaŭzo de la misfunkcio kaj simple metis iun alian taŭgan temvorton en la ĝerman ŝablonon. Mi tre miris kiel la forigo povis okazi, ankaŭ ne trovis iun noton en la protokolo de miaj kontribuoj (klare, forigo ne estas kontribuoj), sed fine mi trovis la protokolon de ĉiuj forigoj kaj tie vidis ke mi estis tre petita malplenigi ĉiun enhavon de "tujaj forigoj"), kaj tion faris la 31-an de decembro frumatene, principe zorge kontrolante ke ĉiu peto de tuja forigo estas fakte pravigita. Sed en la listo estis la forigendaj eroj :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Ŝablono:Situo sur mapo Usono Bostono (enhavis: '{{Forigu tuj|Ĝ6|Eraro}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado (enhavis: '{{forigu tuj|Modulo:Portalo/dokumentado Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Portalo}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :Kaj ial kun la forigo de Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado ankaŭ tute kontraŭvole forviŝiĝis la modulo Modulo:Portalo/bildoj/k mem. Estas bone kontroli ke la teknika eraro vere ne okazis du- aŭ plurfoje - sed bonŝance estis nur unika kazo. Malfari la forigon kompreneble estas neniu ajn problemo, se oni ekkonsciis kaj detektis la problemon. Tial koran dankon pro via atento kaj atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:25, 8 jan. 2025 (UTC) ::Dankon pro la rapida riparo. Nun {{Ŝ|Portalo Komputiko}} bone funkcias. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:31, 8 jan. 2025 (UTC) ==Kia kuracisto?== Saluton! Kiun nomon havas tiu kuracisto, kiu ne laboras en hospitalo, sed havas kuracejon kaj ne estas privata kuracisto? Se homo malsanas, kaj la afero ne estas urĝa aŭ ne estas akcidento, la homo iras al la kuracejo, kaze de febro vokas tiun kuraciston kaj akceptas lin en sia loĝejo. En Vp mi trovis nur unufoje "hejma kuracisto" sen ligilo. Nuna hungara esprimo estas háziorvos, sed mankas pri tio artikolo. Ĉu en aliaj lingvoj? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:06, 9 jan. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Goglo-tradukilo por traduko de la vorto háziorvos proponas la vorton "familia kuracisto", kiu aspektas tute taŭga propono. En Germanio kaj ŝajne en tuta okcidenta Eŭropo jes ekzistas la vorto "Hausarzt", laŭvorte "hejma kuracisto", fakte "kuracisto de ĝenerala medicino" aŭ "ĝenerala kuracisto" ([[d:Q6500773]]), sed apenaŭ plu ekzistas la servo ke kuracisto de ĝenerala medicino forlasus sian praktikejon kaj pene vizitus malsanan pacienton - eble ankoraŭ en tre malurbaj regionoj kaj se la kuracisto dum jardekoj konis la pacienton. Normalkaze ekzistas servo de emerĝencaj kuracistoj, la deĵoro alternas ĉiutage kaj estas tre malŝatata de la kuracistoj premataj al ĝi, de tuta regiono kiuj akompanate de ŝoforo vizitas dube krizajn pacientojn kiuj ŝajne ne tiom krize malsanas ke oni tuj transportus ilin al hospitalo, kaj tiam decidas kion fari. Do povas esti ke en vikipedio tute ne ekzistas la koncepto de "hejme vizitanta familia kuracisto", ĉar la servo tiom rariĝis (kvankam historie la servo pli oftis kaj jes bonus havi tekston pri la historia servo). La vorto "familia kuracisto"/"hejma kuracisto" (do kuracisto por ĉiuj anoj de la familio, sen specialiĝo) povas facile kompreniĝi sinonimo al "ĝenerala kuracisto", sed la vikidatuma koncepto [[d:Q6500773]] sendube celas kuraciston ne en hospitalo, kiu unuavice laboras en sia praktikejo - kien ja per [[ambulanco]] ankaŭ eblas transporti nemoveblajn maljunulojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 9 jan. 2025 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == '''ATENTU:''' Mi ĝis almenaŭ fino de februaro ne havos tempon por pliaj finnaj temoj, tiel mi grupigis lastajn notojn en keston kaj petas ankaŭ eventualajn postajn notojn meti tien. Ekster la kesto mi senkomente forigos ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 jan. 2025 (UTC) <br/> {{teksto en skatolo - komenco|1=Pliaj finnaj temoj}} == Utö == [[Utö]] ne apartenas al [[Alando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] 04:00, 17 dec. 2024 (UTC) :Prave. La ruĝa punkto en la informkesta mapo bone montras tion. Tamen, via forbariĝo daŭre validas, kaj mi ne povas pravigi ne vidi tiom multajn redaktojn kiel hodiaŭ frumatene. Tial mi tamen devas fermi ankaŭ tiun kanalon, kaj devas alvoki vin ne tiom malferme kontribui per samaj temoj kiel ĉiam antaŭe, tiel ke ĉiu ajn kiu vidas la protokolon de "lastaj ŝanĝoj" tuj konjektos ke vi estas "la forbarito". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 17 dec. 2024 (UTC) ::Kompreneble, per viaj antaŭaj agadoj kiuj sekvigis vian forbaron kaj via daŭra meto de finnlandocentraj temoj vi daŭre perfortos iun administranton aŭ individue revizii ĉiun vian redakteton, kio signifas ade kaj ade altiri la atenton de iu aliulo al la finnlandocentraj temoj, kvankam ankaŭ ekzistas aliaj prilaborendaj temoj - aŭ vi provokos ke iu kun malpli da [[stoikismo|stoika]] pacienco ol mi ĝenerale dum la lastaj monatoj tuj bloke forigos ĉiujn kontribuojn de ĉiu anonimulo kies redaktado supozigas ke estas malatento kaj neglekto de forbariteco. Tio povas esti iu alia inter la nun dek administrantoj, aŭ povas esti mi kiam mi simple ne havas tiom da tempo individue lukse revizii ĉiun vian paŝon. En tio unu redakto en unu monato aŭ en kvaronjaro ne estos granda problemo, sed longa listo de redaktoj el nur unu nokto estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 17 dec. 2024 (UTC) El la artikolo [[svedlingvaj finnlandanoj]]: "Antaŭe el ili multaj apartenis al la reganta supra socia tavolo de Finnlando." Post tio estu teksto: Respondante la sveda estis tra multaj jardekoj la plej grava lingvo en la altkulturo kaj administro de Finnlando. Multaj finnlandaj areoj svediĝis lingve, ankaŭ iuj areoj, kiuj nun havas grandan finnparolantan plimulton – ankaŭ marborda reĝiono de Uusimaa svediĝis lingve kaj nur en la 20-a jarcento la areo lingve refinniĝis." == Forbaro == En Vikipedio, blokado NENIAM estas PUNO sed preventa rimedo. - sen subskribo, 28 dec. 2024 :Vi pravas, sed la homoj kiuj post multaj admonoj kaj portempaj forbaroj de nur izolitaj salutnomoj fine decidis tute forbloki vin, tute faris tion kun preventa motivo: simple la damaĝo estis tiom granda kaj la investenda laboro por ĉiam denove ripari la fuŝojn per iuj volontuloj iĝis tiom granda, kaj aliaj gravaj taskoj suferis pro labormanko, ke simple neniu plu pretis toleri la provokan ludon. Vi pravas demandi kiam eblos doni al vi tute novan ŝancon, ĉar ankaŭ plurjara kompleta forbaro devos iam finiĝi. Via bloko komenciĝis en somero 2023, kaj en somero kaj aŭtuno 2024 ankoraŭ estis multaj kontraŭregule plantitaj paĝoj de vi, kiuj kaŭzis multajn riparajn redaktojn per aliaj uzantoj. Ĉiuj misaj salutnomaj redaktoj de 2023 kiuj ne sekvigis globalan forbaron, sekvigis 3-jaran forbaron en la esperanta vikio, do ĝis printempo aŭ somero 2026. Tial fakte tiam estas la momento kiam eblas diskuti pri forpreno de la blokado. Sed eĉ kiam vi dumtempe plu provas malgraŭ la forbaro kontribui, atentu pri kvalito de la kontribuoj, do ne nur ne meti rasismajn vulgaraĵojn kaj provokaĵon, sed aldoni informkestojn, kategoriojn, bildojn, almenaŭ meti tri plenajn frazojn, tiam kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}, se taŭgas ankaŭ meti eksterajn ligilojn kaj referencojn... Simple meti paĝetojn tiel ke ili havas ŝancon resti sen aldona prilaboro de aliulo... Mi komprenas ke vi sentas forbaron de 15 tagoj puno, despli forbaron de 15 monatoj. Sed ankoraŭ necesos kelkajn pluajn monatojn vivi kun la misa situacio, ĝis pluraj homoj konsentos ke eksperimente eblas forigi la preventan rimedon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:10, 28 dec. 2024 (UTC) == Plibonigita kalendro == Cxu en la artikolo [[plibonigita kalendaro]] estus bone menciita, ke temas pri nun vere malmulte konata afero ecx en Finnlando, kie gxi en 1845 peris grandan, strangan escepton? Mi legis multajn finnajn tekstojn pri historio de kalendaroj, sed nur en unu scion pri la plibonigita kalendaro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] 06:36, 31 dec. 2024 (UTC) == Lestadianismo == Via plej nova redakto en la artikolo [[lestadianismo]] estas erara. En la lestadianismo vere multaj fumas. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]] 11:57, 31 dec. 2024 (UTC) :> Vidu [[Diskuto:Lestadianismo#Lestadianismo kaj tabako?]].[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 11 jan. 2025 (UTC) == Hospitaloj en Finnlando == Mi dankas vin pri tio, ke vi aldonis bildon al la artikolo [[sansistemo en Finnlando]]. Mi diskutis interrete kun finna eksa menshospitalflegantino. Sxi diris, ke se mi ne prenas mensan helpon, oni POVAS finfine movigi min al mensmalsanulejo. Mi demandis, cxu al [[Malsanulejo de Malnova Vaasa]] [[Malsanulejo de Niuvanniemi]]. Sxi diris, ke sxi konsilas min por ke min oni ne devas movigi al Malnova Vaasa aux Niuvanniemi. Mi demandis, cxu estas eventuale, ke min oni devas movigi al unu el tiuj du. Sxi diris, ke tio ESTAS eventuale, se mi ne prenas menshelpon kaj tio peras, ke la mensproblemo grandigos do, ke gxin oni ne plu povos flegi en normala mensmalsanulejo. Lau sxi, mi estas pri mia menssaneco forte malsana. Mi rakontis al sxi pri Niuvanniemi. Sxi diris, ke mi NE DEVAS rakonti al sxi pri Mensmalsanulejo de Niuvanniemi, cxar sxi estas eksa mensfleganto kaj tiu mensmalsanulejo, kie sxi laboris, faris multe kunlaboron kun Niuvanniemi kaj sxi ankau diskutis kun kuracistoj, flegantoj kaj pacientoj de Niuvanniemi. Sxi diris al mi, post ke mi diris, ke mi povus viziti Niuvanniemin (mi volus vidi terurajn krimulojn), ke mi ne povas fari do, cxar la pordoj tie estas sxlositaj. Mi diris, ke al Centralmalsanulejo de Meza Finnlando kaj al Malsanulejo de Hatanpää (cxefa malsanulejo de la [[Universitata malsanulejo de Tampere]]) oni povas iri libere, sed sxi klarigis, ke en tiuj malsanulejoj oni ne flegas kolerigajn perfortajn krimulojn - la pacientoj ne estas dangxeraj kiel pacientoj de Niuvanniemi. Laux sxi, estas tute malsama afero renkonti tia homo ol renkonti pri mense normala homo, kiu por ekzemple trafika akcidento aŭ kancero estas malsanuleje. Mi demandis, cxu en Niuvanniemi estas esceptaj tagoj tiaj, ke oni povas libere viziti. Sxi respondis, ke kompreneble ne estas tiaj tagoj - Niuvanniemi estas pintprezice zorgata malsanulejo, kie pordoj estas sxlositaj kaj la sxlosilojn havas nur la personalo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 22:13, 3 jan. 2025 (UTC) :Cxu vi povus kiel kuracisto doni iujn komentojn? Lau [[Tuomo Grundström]] povus esti bone, ke vi diskutu kun mi. Cxu vi povus diskuti kun mi en Facebook? https://w w w . f a c e b o o k.c o m/profile.php?id=100013657266166 ::En Niuvanniemi estas tia regulo, ke membro de la personalo neniam sole iras al cxambro de paciento sed cxiam estas minimume du membroj de la personalo vizitante cxambron de paciento. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 23:43, 3 jan. 2025 (UTC) :: Tuj forbarenda interalie pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&diff=8970834&oldid=8937445 ĉikanado]. '''Mi forte malrekomendas FejsBukon'''. Vi estas globale forbarita DO NE RAJTAS REDAKTI IUN VIKION DE WMF. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:19, 3 jan. 2025 (UTC) ::: Ho ve, mi estis horon ne ĉe la komputilo, kaj jam vi denove transpaŝis la regulojn: Tute mallonge nun - Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio: tial la 500-a forbaro ne eviteblas. {{farite}} Mi respondetos al vi morgaŭ sur mia diskutpaĝo, tute koncize (resumo: Facebook certe ne), nun mi tute ne havas tempon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:01, 4 jan. 2025 (UTC) ::::Jen mia noto al la demaninto: Mi jam donis al vi konsilojn, nome, ne ĉiam remaĉi la samajn fiksajn ideojn, sed preni tute novajn temojn, pensojn, ekzemple en Vikipedio nur skribi pri Sudameriko aŭ pri Oceanio. En la reto estas neniu baro kontraŭ tio, kaj volontula projekto kiel Vikipedio malferma al principe ĉiu (kiu ne antaŭe ekscese mispaŝis kaj tial estas forbarita) havas malaltan sojlon de kunlaboro kaj necesas nur bridi la proprajn provokajn impulsojn en la kapo. Sed la samo kompreneble ankaŭ validas por la "vera vivo", nur ke tie estas pli malfacile "rajti kunlabori" en iu metiejo. Certe mi ne diskutos kun vi per iu ajn kanalo. Mi ekinteresiĝis pri Vikipedio, ĉar mi volis iom havi malpezan ekvilibron al la psikiatraj tensioj, halucinoj kaj problemoj - sed nun estante administranto mi en la administra funkcio havas ofte tro da kontaktoj al psikiatraj tensioj kaj problemoj ... esti administranto bezonas senfinan paciencon, kaj senfina pacienco ofte interne mankas al mi. Sed tio ne estas via temo. Por vi, ŝajnas ke entute diskuti ne helpos, ĉar per multvorta babilado vi ne ŝanĝos viajn malvastan "pensan pejzaĝon". La ŝlosilo estas ekagi, per manoj, ekmovi, per sporto kaj fizika moviĝo ... Se vi daŭrigos kaŝe meti esperantlingvajn frazojn pri finnaj vilaĝoj aŭ luteranaj radikaluloj, vi ĉiam pli rapide nur vidos stop-ŝildon kaj ne interne kreskos. Se la stop-ŝildo ne venas tuj, tiam nur, ĉar mi kaj la aliaj 9 administrantoj ne sufiĉe zorge plenumas la tedan taskon daŭre patroli la paĝojn pri trolado. Vi nepre bezonas pli socie akcepteblan koncepton pri kiel vi forigas vian enuon. Mi ĝojus se tio eblus sen esti forŝlosita, en eksterhospitala helpa institucio. En Vikipedio, mi neniam iĝos via terapiisto, ĉiam tenos la malagrablan funkcion simple reforbari vin, kaj ĉiu alia uzanto same havos tiun malagrablan funkcion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 4 jan. 2025 (UTC) == Uuno Turhapuro == Ĉu en la artikolo pri la fikcia rolo [[Uuno Turhapuro]] oni povus rakonti, ke Uuno Turhapuro naskiĝis en 1946 kaj kreskis en sudfinna kamparo? Plejon el sia prenskreskula vivo li loĝis en Helsinko. Lia nomo Uuno estas elektita, ĉar ''uuno'' estas ankaŭ finna parollingva vorto, kiu signifas stultulon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] 22:15, 5 jan. 2025 (UTC) :Ne eblas rakonti tion sen konvinka kaj alirebla referenco, kiu pruvas ke la aserto veras: miaj retaj serĉoj nur informas ke la finna vorto "uuno" signifas "forno"n, kaj "naskiĝjaro" de fikcia rolo ankaŭ estas tre specifa fikcia informo, pri kiu mi same ne trovis konfirmon. Kio jes mankis en la e-lingva teksto, estas foto: kvankam multaj fotoj loke alŝutiĝis al la finna kaj angla vikipedioj kaj ne uzeblas en aliaj projektoj, tamen iuj ankaŭ estas en la vikimedia komunejo nun, libere uzeblaj, kaj unu el tiuj bone montras la vizaĝon de la fikciulo en televida programo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 6 jan. 2025 (UTC) ::Kompreneble nenio ŝanĝiĝis en la regularo, do mi ankaŭ devas forbari la kanalon 46.132.76.230. Se vi vidas tiun ĉi noton, ankoraŭ atentu pri paĝo [[Diskuto:Kitee]]! Tamen daŭre mi rekomendas, ke vi ne tiom redaktu pri finnaj temoj, sed ekkonu por vi pliajn temojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:18, 6 jan. 2025 (UTC) == Johannes == Kial estas idiotisme diri Vihtori Torolainen? https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Virolainen&diff=prev&oldid=8883156 En 2003 iu komencigis en la finna Vikipedio la artikolon Johannes Virolainen: "Johannes Virolainen (aux ludeme Vihannes Jorolainen [Legomo el Joro]) kreis la devigan svedan en finnlandaj lernejoj." Mia patro diris, ke ne estas bone komencigi artikolon pri grava mujltflanka politikisto kaj forta efikanto en multaj, multaj aferoj tiel je unu afero, kiun li faris (pli bone estus unue diri, ke li estis finna politikisto kaj en pli malfrua epoko de la artikoli mencii, ke unu el liaj multaj politikaj agoj estis krei la devigan bazlernejan svedan). Krome pacxjo diris, ke ne estas aferece tial tuj mencii kromnomon. Lau li, kiam li estis en popollernejo (kansakoulu, folkskola, https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola) la sxerco estis ordinara, kian oni uzis vere ofte, sed gxi ne estas bona en enciklopedia artikolo pri politikisto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 05:58, 10 jan. 2025 (UTC) Cxu mia patro pravis laux vi? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 06:06, 10 jan. 2025 (UTC)https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk Via patro tre pravis, kompreneble. Vi ne sukcesos ne ĉiam reveni al viaj samaj malnovaj ideoj, ĉu? Tio obsedo je malmultaj ideoj estas ĝuste tio kio limigas vian vivon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:09, 10 jan. 2025 (UTC) La komenco de la artikolo en 2003 inkludis krome aserton: "Ei itse osannut ruotsia" (ne mem sciia la svedan). Kompreneble tio ne povas pravi - Virolainen lernis en oppikoulu/läroverk (https://eo.wiktionary.org/wiki/oppikoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk) faris mezlernejfinan ekzamenon (https://eo.wiktionary.org/wiki/ylioppilaskirjoitukset, https://eo.wiktionary.org/wiki/studentexamen) kaj sxtudis en Universitato de Helsinko. Krome plu kiam li studis en Universitato de Helsinko, la pleja universitata instrulingvo en Finnlando estis plu la sveda, la Universitato de Helsinko estis lingve finnigita en 1937, do nur du jaroj pre la [[Vintra milito]]! Sed oni povas mencii lian kromnomon, kies celo ne normale estas moki. == Lestadianismo == Cxu en la artikolo [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] povus ekzisti ligilo al [[Universitata malsanulejo de Oulu]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]] 16:42, 11 jan. 2025 (UTC) :Mi hodiaŭ vikipedie estas en centra Afriko kaj havas ĝuste tiom da tempo ke sufiĉas fini la 26 komencitajn paĝojn tie. Tial pri Finnlando mi nun ne havas tempon. Krome: mi ne vidus ligilon inter la temoj [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] kaj [[Universitata malsanulejo de Oulu]], kaj pri dua persona nomo de J. Virolainen: vikidatumoj kaj ĉiuj diverslingvaj vikiaj paĝoj kiujn mi vidis notas nur unu antaŭnomon. Tial necesus konvinki per bona ekstera referenco ke entute estus dua persona nomo, plej bone unue la finna, svedan, anglan kaj ankoraŭ unu tekston de "granda eŭropa lingvo", ekz. germanan aŭ francan, kaj se tie la fakto sendiskute akceptiĝos, tiam kun referenco sekvu la esperanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 11 jan. 2025 (UTC) Mi demandis mian konatulon, konservativa luterana pastro, ke en la 19-a jarcento okazis, ke pastro neis, kiam gepatroj petis lin bapti ilian infanon pagananomulo, kiel ekzemple [[Seppo]] aux [[Ilmari]] kaj cxu la pastroj nuntempe fari do. Li respondis, ke li komprenas, ke en tiu tempo pastro do neis, sed nuntempe estas alia situacio - ne nuntempe oni volas doni tian nomon de sia infano cxar difinas kiel dio tian paganreligian figuron kaj tial ne nuntempe oni devas malapogi tiajn nomojn. Mia patro diris, ke dum en la 19-a jarcento estis en Finnlando iuj lokoj, kiuj oni servis kiel dion tiajn figurojn. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] :Kaj en ''Emil i Lönneberga'' estas tekstloko, kie pastro aranĝas ''kinkerit'' (mi ne scias pri tio svedan aux esperantan nomon, mi legis finnan tradukon), kies celo estis klarigi, kiom la popolo konas la aferojn pri la Biblio kaj luterana kristanismo. Pastro demandis bienan servistinon de hejmbieno de Emil, kiuj estis la du unuaj homoj, kaj la servistino diras: Tor kaj Freja. Kaj la farmmastrino (patrino de Emil) ruĝiĝis dolore, ĉar Tor kaj Freja estas figuroj, kiujn la skandinavoj pensis kiel la du unuaj homoj pre la kristanismo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] Kion mi Jaakko Leinonen faras tian, ke mi ne rajtus redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] 22:31, 19 jan. 2025 (UTC) Tia situacio simple ne ekzistas ie ajn en la mondo: -Membroj de la granda lingva plimulto de la lando estas devigitaj instrui etan minoritatan lingvon en elementa lernejo dum multaj jaroj, kiu en la cetero de la mondo estas parolata nur en la najbara lando trans la golfeto. -por povi frekventi mezlernejon aŭ profesian lernejon, ekzemple, oni devas pli lerni tiun lingvon -por povi studi en universitato aŭ alia supera eduka institucio, oni ankoraŭ devas pli lerni tiun lingvon -scio de tiu lingvo estas postulata por sennombraj postenoj, el kiuj la plimulto ne postulas ĝin - ekzistas tuta partio en la lando, kies sola celo de ekzistado estas konservi kaj plifortigi tiun ĉi sistemon (la sistemo multe plifortiĝis eĉ post kiam la sveda fariĝis deviga ankaŭ en la elementa lernejo; ekde tiam, la devigo etendiĝis de la elementa). lernejo kaj supera mezlernejo al multaj aliaj instruejoj, kaj la devigo estis malmoligita en la universitato) - tiu lobia partio estas subtenata de nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro, kaj tamen ĝi havas preskaŭ la tutan lingvan politikan potencon de la lando. -- aldonis sen subskribo je la dato 12:53, 23 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.194.78 La informoj pri la plibonigita kalendaro venas de tiu libro: https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/7c1805a7-8bd7-4ea3-a502-5439ce4f785f/content Interesa informo en tiu libro estas ankaŭ, ke la sveda kaj finna kalendaroj havis vetermarkojn. Komence oni provis ekscii la estontan veteron el la steloj sammaniere kiel horoskopaj informoj, sed poste oni elpensis pli ruzan, pli facilan manieron. La fazoj de la luno ripetas proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Estis argumentite ke, simile, la vetero ripetiĝus proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Veterdatenoj komencis esti registritaj en almanakoj antaŭ 19 jaroj. De jaro al jaro kaj de jardeko al jardeko, la almanako ripetis la veteron de Upsalo kaj, poste en Finnlando, Turku kaj Helsinko antaŭ dek naŭ jaroj. En Finnlando, la praktiko finiĝis kun la 1886-datita almanako. La jaro 1867 estis terura jaro de malsato en Finnlando. Nur kelkaj el la plej pozitivaj veterdatenoj de 1867 estis kolektitaj por la almanako de 1886, kaj ni trafis la najlon sur la kapon, ke 1886 estis varma jaro en Finnlando. Greno estis bone akirita, tute male al antaŭ 19 jaroj. Sed la finnaj almanakoj post tiu jaro ne plu havas vetermarkojn presitajn sur ili. Kiam en la 1960-aj jaroj oni komencis plani unuigon de la popollernejo, la ''keskikoulu'' kaj la ''kansalaiskoulu'' estis klare, ke oni devis ekuzi absolutan devon lerni almenaŭ unu fremdan lingvon, devon, kia ekzemple en Svedio jam estis. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj rekomendis, ke aŭtomate deviga fremda lingvo en ''peruskoulu'' estu en la finnlingvaj lernejoj nur la angla kaj en la svedlingvaj lernejoj nur la finna kaj en la finnlingvaj estu libervola instruo de la sveda kaj en la svedlingvaj libervola instruo de la angla, '''sed cxar por komencigi ''lukion'' post la ''peruskoulu'', oni devus scii la svedan, la plano havis tian problemon, ke la finnlingvaj lernejoj en '''peruskoulu''' jarojn pre la fino de tiu lernejo devus decidi, cxu ili provos iri al ''lukio''.''' Kvankam la granda plejo el la spertuloj la devigan svedan en la finnlingvaj lernejoj ''peruskoulu'', la parlamento printempe 1968 akceptis la leĝon pri la fundamentoj de la nova lerneja sistemo tiel, ke iĝis devo lerni en ''peruskoulu'' du fremdajn lingvojn, el kiuj unu devas esti la alia enlanda lingvo. En tio efikis krom la Sveda Popola Partio [[Johannes Virolainen]], kiu forte kredis, ke la deviga sveda peras, ke Svedio helpas Finnlandon. Oni ekuzis la novan lernejan sistemon iom post iom en diversaj partoj de la lando en 1972–1977. aldonis sen subskribo je la dato 09:39, 30 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.200.226 :Ankoraŭfoje: Bonvolu ĉiam subskribi viajn notojn per <nowiki>~~~~</nowiki>, aldoni ĝin en la kesto (mi ĉiukaze tute same vidos ĝin kaj ĉiukaze ne havos tempon baldaŭ legi kaj reagi), ne ekstere de ĝi, kaj tiam aldone vi devos alkutimiĝi ke mia respondo venos nur post iom da semajnoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 23 jan. 2025 (UTC) == Hieraŭ == Hieraŭ denove deklaris la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] novan postulon: la deviga sveda devas komenci jam pre la antauxlernejo (https://yle.fi/a/74-20141342). Oni menciu tion en la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 10:17, 5 feb. 2025 (UTC) Templinio: *Antaŭ la transiro al la baza lerneja sistemo, kiu okazis inter 1972 kaj 1977: la sveda estis deviga en la lernejo oppikoulu/läroverk sed ne en la lernejo kansaskoulu/folkskola (ĝi estis sesjara bazlernejo, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo oppikoulu/läroverk estis kutime nur kvar/aŭ kvin jarojn en la lernejo kansaskoulu) *bazlerneja reformo 1972-1977: ĉiuj devas lerni la svedan almenaŭ tri jarojn *1978: estas aldonita deviga sveda lernado en la universitato *1980-aj jaroj: deviga sveda komencas validi por ĉiuj faklernejoj kaj komercaj lernejoj *1987: deviga sveda fina ekzameno estas aldonita al ĉiuj universitataj diplomoj *2016: La sveda estas deviga en la unua parto de bazlernejo (finna bazlernejo konsistas el du partoj) *2024: la deviga sveda en la sepa klaso de la bazlernejo pliiĝas, kaj la svedlingva prezidento de la respubliko (lia familia radiko estas en la svedlingva Ostrobotnio) postulas la devigan svedan en la elementa lernejo jam por la unua klaso kaj rakontas, ke li kaj lia edzino ne parolas la finnan al siaj infanoj. *2025: La Sveda Popola Partio de Finnlando komencas postuli devigan Svedion por infanoj sub lerneja aĝo. :Fonto? TP ::https://www.youtube.com/watch?v=0JWrqpRD3mw "deviga sveda ne malpliiĝos - la Sveda Popola Partio de Finnlando (RKP/SFP) volas, ke oni instruu la svedan jam en infanĝardenoj" ::https://antonkumpulainen.kokoomus.net/blogi/paivakotiin-pakkoruotsia/ [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] 20:54, 27 feb. 2025 (UTC) Vi demandis, ĉu [[Johannes Virolainen]] havis nun unu antauxnomon. Supozeble. [[Otavan iso tietosanakirja]] ne mencias pri li aliajn antaŭnomojn ol Johannes. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 13:19, 5 feb. 2025 (UTC) :Bone, sed estas kiel kutime: Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Tial mi devas forbari vin ankaŭ nun. Pli bonas eĉ fari kiel vi truke faris antaŭe, nome (mis)uzi nacilingvan vikipedian personan diskutpaĝon de mi, notante al mi, se vi tie ne estas globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 5 feb. 2025 (UTC) ::Surbaze de aliaj fontoj, Johannes Virolainen nur havis unu antaŭnomon. Mi demandis sur la diskutpaĝo de la finna vikipedia artikolo Jukka Kuoppamäki, ĉu li havas aliajn antaŭnomojn ol Jukka. Iu skribis, ke li scivolis la samon, li provis ekscii el multnombraj fontoj kaj neniam legis alian nomon ol Jukka kiel antaŭnomon de la menciita Kuoppamäki, sed li ne havas certan fonton pri tio, ke ne ekzistas aliaj antaŭnomoj. La Finna Ortodoksa Eklezio rekomendas doni al la infano nur unu antaŭnomon. Ĉar Johannes Virolainen havis nur unu antaŭnomon kaj li estis el Orienta Finnlando, venis al mi en la kapon ĉu Virolainen estas ortodoksa. mi demandis mian patron. Li diris, ke Virolainen certe ne estis ortodoksa, ĉar dum la tempo, kiam li estis ĉe la pinto de la finna politiko, nur luteranoj havis praktike ŝancon atingi tien. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745|2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745]] == Korhonen kaj Alivaltiosihteeri == En la informo de la finna Vikipedio mi demandis: cxu la oficio subsxtatsekretario (finne ''alivaltiosihteeri'') estas nomita laux la muzikgrupo [[Alivaltiosihteeri]], cxu la muzika grupo estas nomita lau la oficio aux cxu la nomoj igxis aparte. Iu respondis: La oficio estis unue. Ekzemple Keijo Korhonen estis en la 1970-aj jaroj subsxtatsekretario, la muzika grupo estas fondita 1985. Do, versxajne la grupo elektis sian nomon laux la oficio. Subsxtatsekretario ankaux ne estas nur finnlanda oficio sed gxi ekzistas en multaj landoj. Cxu en la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povu rakonti, ke li estis subsxtatsekretario, finne ''alivaltiosihteeri'' jam pre la fondo de la samnoma muzika grupo? Laux mia patrino Satu Leinonen la ideo de la nomo de ''Alivaltiosihteeri'' estas kontrauxdiro inter la grupo kaj la oficio: subsxtatsekretario estas valora sxtata oficio, kie devonias esti afereca: oni devas fari sian oficiajn taksojn zorgeme fari siajn oficiajn taskojn, onia vizagxo devas esti normalesprime, oni devas paroli aferece ktp. - kiam tia tute klauxna grupo, kiu radie kaj iam ankaux televide parolas malkvalitajn sxercojn, strange ridetas en gazetaj bildoj, estas nomita laux la oficio subsxtatsekretario, tio peras kontrauxdiron, kiu faras la nomon amuza. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.240|193.210.204.240]] 15:16, 13 feb. 2025 (UTC) En la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povus koncize resumi kiujn ŝtatajn postenojn le havis antaŭ ol iĝi ministro en 1976, sed nepre sen aludo aŭ ligilo al la malserioza grupo, kiu tute ne rilatas al la politika agado de Korhonen. Pli grava, aparte en internacia esperanta konteksto, laŭ mi estus lia opozicio al EU. Mi nun aldonetis 6 frazojn al lia artikolo kaj aludis al tiu opozicio. La malserioza grupo rajtas teni sian artikolon, kvankam ĝi estas klaŭna, sed ĝi ne ligiĝu el paĝoj kiuj nur hazarde havas iun komunan vorton. Imagu se iu nur enlande konata grupo elektus al sia la nomon "La finnoj". Tiam ankaŭ rajtus esti teksto pri ili, se ili faris iun eksterordinaran, ekzemple venkis en nacia kantokonkurso, sed oni neniel aldonus ligilojn al tiu paĝo el ĉiu paĝo en kiu iel temas pri finnino aŭ finno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 13 feb. 2025 (UTC) == Kameruno == Vi krikis min, Jaakko Leinonen-on, pri tio, ke mi skribas do unuflanke pri mia lando. Nun mi skribas pri Afriko. Cxu tio estas bone? [[Kimmo Kiljunen]] skribis, ke [[Kameruno]] estas escepta tiel, ke neniu lingvo estas tia, ke la plejo komprenus la lingvon. Mi skribis tion en la finnlingva Vikipedio en la artikolo Kameruno, sed cxar mi estas do multe vikie malamata, oni forigus la scion. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] 15:30, 15 feb. 2025 (UTC) :Estus bone je nova IP-adreso ekverki tekstojn pri regionoj, grandaj urboj, ankaŭ grandaj riveroj kaj lagoj de Kameruno. Sobre, sen ridindigo aŭ obsceno, kio necesigus ankaŭ tie forigi paĝojn kaj forbari la novan IP-adreson. Sed mi en la pasintaj du tagoj ankoraŭ ne vidis iun ajn novan tekston pri Kameruno. Vi ne devus en mia diskutpaĝo fanfaroni kiujn paĝojn vi kreis, ĉar tio jam detruus la anonimecon, sed vi povus foje atentigi "jen, tiun kaj tiun tekston pri Kameruno faris iu ajn anonimulo. Estas bona teksto, ĉu ne? Mi ĝojas ke la paĝoj pri Kameruno iom post iom atingos similan kvanton kiel tiuj pri Finnlando."... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:11, 16 feb. 2025 (UTC) == Kalvulo == [[Joseph Boakai]]. Cxu en la artikolo oni povus mencii, ke temas pri kalvulo? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221|193.210.194.221]] 15:37, 1 mar. 2025 (UTC) :Nepre ne, ĉar tre gravas ne memorigi pri malnovaj nervaj obsedaj redaktoj, kiuj poste gvidis al forbaro. Multe pli saĝe estas simple ligi novan tekston al vikidatumoj, meti informkeston kaj tuj brilas sur la paĝo granda portreto kun polurita kalva kapo. La bildo donas plenan informon, ĉiu aldona komento estus troa kaj stranga. Sed mi demandas min ĉu vi komprenas la ludon: vi daŭre estas blokita, kaj ni devas forbari ĉiun konton kiu videble identigas vin. Tial petoladoj pri kalveco kaj despli novaj salutnomoj kiaj "Kalvkapo" ne donas alternativon ol forbari la anonimajn kaj ankaŭ salutnomajn kontojn. Paĝo pri nova prezidanto de Liberio estis bona ideo. Sed vi ĝis nun '''neniam''' sukcesis '''ne''' tuj malkaŝi vian identecon... Ne devus esti tiom komplike ne tuj devigi min forbari vin la 572-an fojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 1 mar. 2025 (UTC) :: [[:m:Special:CentralAuth/Kalvkapo|Kalvkapo]] eble esta forbarenda porĉiam kaj globale. Neniu alia iam povus uzi la konton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:15, 4 mar. 2025 (UTC) :::Mi havas nenion kontraŭ eterna forbaro de salutnomo ĉi tie. Globala forbaro ne nepre interesas min: Ĉu iu homo uzas esperantan nomon en la finna aŭ estona vikipedioj, kie mi kaj aliaj esperantistoj apenaŭ estas, fakte ne tuŝas min. Estus aliel se en la salutnomo estus rekta ofendo, mi tute ne volas doni ekzemplojn por ne doni al malĝustaj homoj malĝustajn ideojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:08, 4 mar. 2025 (UTC) {{farite}} forbarita ne nur portempe, sed porĉiame ĉi tie [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:11, 4 mar. 2025 (UTC) :::: La konto estas globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) == 3-a de aprilo == En la finna Vikipedio al la artikolo pri [[Pertti Torstila]] mi aldonis mencion, ke kvankam li estis subsxtatsekretario, li ne apartenis al [[Alivaltiosihteeri]]. Iu per komputilo de finna eksterafereca ministrejo forigis la mencion. Cxu tio estis bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] 15:22, 3 apr. 2025 (UTC) :Vi scias, ke mi ne kompetentas kaj ne aktivas en la finna vikipedio, eĉ ne parolas la lingvon. Do la demando estas ekster mia agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:35, 3 apr. 2025 (UTC) ::Krome vi daŭre konscias ke vi ankoraŭ ne rajtas kontribui al la e-lingva vikipedio, ĉar daŭre forbariĝis. Mi do alvokas vin ĉesi fari novajn redaktojn kaj ankaŭ devas forbari tiun ĉi IP-adreson. {{teksto en skatolo - fino}} <br/> [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]] estas forbarenda por 6 monatoj. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 firedakto]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 11 jan. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}} por 1 jaro: pli malpli ĉiuj subkanaloj jam estis forbaritaj pli mallongan tempon ĝis 2022, tiam ĉio forbariĝis de somero 2023 ĝis somero 2024, ekde tiam denove liberis, kaj la misuzado daŭras. Tamen mi ne vidas firedakton en la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 noto citita de vi], sed en multaj aliaj lokoj jes, tial la propono tute sencas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 17 jan. 2025 (UTC) :: Estas farendaĵo ĉe [[MediaWiki-Diskuto:Common.css]], kaj '''LTA Pakkoruotsi''' ĉesu ŝteli tempon de Thomas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:19, 17 jan. 2025 (UTC) ::: [[Vikipedio:Lingva_angulo#Landnomoj|firedakto aŭ ne]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 18 jan. 2025 (UTC) :::: Nu ja, ke nesperta novulo ŝanĝas landonomon, ĉar li/ŝi vidis antaŭe alian landoformon, okazas pli ofte. Tio estas sama malobeo kontraŭ la regularo kiom ekzemple fari novan tekston de 2 frazoj, sen informkesto kaj sen ekstera ligilo, kaj ne signi la frazon kiel {{ŝ|ĝermeto}} aŭ almenaŭ kiel {{ŝ|ĝermo}}. Pli problemaj laŭ mi estis la stultaj redaktoj de la IP-adreso [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Urho_Kekkonen&diff=prev&oldid=7476676 ĉi tie] aŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Spede_Pasanen&diff=prev&oldid=7494464 ĉi tie], malgrandaj sed ĝenaj, kvankam ankaŭ pri ili mi dirus ke la forta vorto "firedakto" estus tro drasta, sed estas "misaj redaktoj": ĉiukaze ili estis nervaj kaj provokaj agoj, kiujn ĉiam denove malfari ligas laborkapaciton. Ĉiukaze la uzanto per tiu [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|IP-adresobloko povis multe malbonigi vikipediajn paĝojn inter aprilo 2019 kaj fino de aprilo 2022]], antaŭ ol ĝi unuafoje forblokiĝis, kaj post la unua forbaro de nur unu monato la malhelpa redaktado gaje daŭriĝis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 18 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributor! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> == Anfrage einer Filemoverin == Guten Morgen @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bitte entschuldige wenn ich dir einfach so auf die Diskussionsseite schreibe und da du auf deiner Userseite scheibst auch Deutsch sprichst, tu ich es gleich damit. Ich habe bemerkt, dass du ein paar Beiträge von mir gesichtet hast und so habe ich bemerkt, dass du hier Admin bist. Nun denn, ich bin hier eigentlich nur tätig als Dateiverschieberin auf Commons und oft ersetze ich die neuen Dateinamen manuell. Manchmal ersetze ich auch ältere jpg/png/gif durch bessere svg Vektor-Grafiken. Tatsächlich verstehe ich kein Esperanto und nehme deswegen auch keine anderen Textverbesserungen vor, dies obliegt den Autoren der hiesigen Sprachversion. Ich tausche eigentlich nur Bilddateinamen aus, sprich gleiches mit gleichem. Hierzu eine Frage? Willst du mich nicht in die Benutzergruppe autoreview hochstufen? Somit könntet ihr künftig auf ein Sichten meiner Beiträge verzichten. Bitte schaue dir in diesem Zusammenhang [[Specialaĵo:Centra aŭtentigo/Ziv|mein Benutzerkonto]] an, ich denke dies sollte dir bestätigen, dass ich vertrauenswürdig genug bin. Selbstverständlich darf diese Anfrage auch abgelehnt werden und auch zuerst mit anderen Adminkollegen besprochen werden. Mit liebsten Grüssen aus der Schweiz; [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 08:33, 28 jan. 2025 (UTC) :Nein, die Anfrage macht Sinn, für alle Beteiligten, und muss nicht extra mit anderen Adminkollegen abgesprochen werden. Es gibt im Interface hier gar keine explizite Option "autoreview", nur die Optionen "autochecked user" und "confirmed user", d.h. "Passiver Sichter" und "Bestätigter Benutzer". Vom Sinn her müsste die Funktion "autochecked user" / "Passiver Sichter" hier passen. Die habe ich dir gerade gegeben. Dein bisheriges [[Specialaĵo:Kontribuoj/Ziv|Benutzerkonto]] zeigt tatsächlich hochgradig, dass du vertrauenswürdig bist. Ich verlasse mich darauf, dass du auch weiterhin keine anderen Textverbesserungen vornimmt, die du nur errätst - dafür reicht mir dein Ehrenwort. Und es ist eigentlich etwas traurig, dass Wikimedia Commons mehr und mehr straight auf us-amerikanisch umgestellt wird - ich habe prinzipiell keinerlei Problem damit, wenn Wappenbilder eines Landes (oder Kantons) auch einheitlich das Wort "Wappen" oder "blason" oder "stemma" oder "herbas" oder "gerb" oder so weiter enthalten, es muss nur einheitlich sein, aber auf litauisch oder italienisch oder finnisch oder deutsch macht eine Abkürzung C. O. A. überhaupt keinerlei Sinn. Aber mir ist klar, dass das nicht dein kultureller Kreuzzug ist - wenn ein Bild schon umbenannt ist, dann muss man es natürlich überall umbenennen... Also, weiterhin gutes Schaffen. Liebi Grüess in di Schwyz, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 09:45, 28 jan. 2025 (UTC) ::Hallo Thomas, meinen besten Dank fürs Bestätigen. ::Zu den Wappenbildern gibt es wohl folgendes zu sagen: Gerade bei den Grafiken für den DACH-Raum herrscht da eine gewisse Unheinheitlichkeit in der Namensgebung. Es ist gerade der eine Ersteller dabei, der viele Wappenbilder gemacht hat, seine Werke auf DEU XXXX COA umzustellen. Selbiges ist aber auch bei den österreicher Wappen und den schweizer Wappen anzutreffen. Es ist also gut möglich dass in diesem Sinne noch mehr Änderungen passieren werden, da doch eine gewisse Harmonisierung sein sollte. Liebste Grüsse zurück, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 10:58, 28 jan. 2025 (UTC) :::Klar ist eine Einheitlichkeit wichtig und praktisch, und klar wird es schwierig sein sich auf eine Norm zu einigen, die prinzipiell auch gut "DEU Name Wappen" heißen könnte, "LIT Name herbas" usw. Für Amerikaner würde es vermutlich in der Schweiz und in Belgien schon schwierig werden (wobei man die auch etwas herausfordern kann, ein Wort pro anderer Weltsprache zu lernen, kann jeder schaffen), aber ich denke auch die letzeburgisch- und deutschsprachigen Wikipedianer in Luxemburg könnten mit "LUX Name blason" mindestens genauso zurechtkommen wie mit einem "LUX Name CoA" oder "LUX Name COA", weil Englisch dort überhaupt keine Landessprache ist. Aber natürlich würde ich es einem Ersteller auch nicht verübeln, wenn er seine eigens gemachten vielen Wappenbilder auf us-amerkanisch umstellt; es sieht nur kulturell etwas unglücklich aus. Und klar ist sowieso, dass du daran keinen Anteil hast, sondern nur aufräumst. Danke nochmal dafür. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 28 jan. 2025 (UTC) ::::Hallo @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]. ::::Ich mal wieder. Statt ein neues Thema aufzumachen, wärme ich einfach dieses hier nochmals auf. Mir sind so einige Artikel mit austehenden Sichtungen aufgefallen. Sie alle haben etwas mit Berner Gemeinden und Distrikten zu tun. Seit 2024 wurden da viele neue Wappen auf Commons hochgeladen, die jene zuvor verwendeten Dateien ersetzten und wie ich sehe wurden ausser Dateinamenaustausch an den Artikeln auch nichts weiter gross verändert. Um die Artikel zu finden, geh einfach meine Beiträge durch. Ich würds ja sichten, kann ich aber nicht, überlasse dir aber sehr gerne diesen Job. Liebste Grüsse, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 23:02, 18 jun. 2025 (UTC) == Ŝablono {{ŝ|/Arbo kun bildoj}} == Dankon ke vi forigis la ŝablonon {{ŝ|/Arbo kun bildoj}}. Ĝi estis misa kreado dum mi celis {{ŝ|Zamenhof/Arbo kun bildoj}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 08:51, 29 jan. 2025 (UTC) :{{re|Agloforto}} Nedankinde. Mi malofte kontrolas ne-plu-uzatajan ŝablonojn, hieraŭ estis escepta duonhoro. Se vi hazarde ankoraŭ trovas tian eksan ŝablonon de vi, kiun vi kaj neniu plu bezonas, vi scias ke vi povas helpi la malpezigon de vikipedio, aldonante ŝablonon {{ŝ|forigu|ne plu bezonata. Dankon, la origina alŝutinto Agloforto (diskuto) dato}} al la eksa kreaĵo. Kompreneble, tio ne estas skoldo, kaj mi scias ke vi perfekte scias pri la ŝablono "forigu", sed simple vi konscias ke la malmultaj nunaj admin'oj simple ne trovas tiajn ne-plu-uzatajan ŝablonojn kaj tial ili ankoraŭ kuŝas polviĝante dum monatoj, jaroj kaj jardekoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Lajos Szakolczay]] == Eble mi ne rememoris pri ĉiuj viaj demandoj. Jen: Laŭ helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo (is). Nuntempon mi uzas nur en la enkonduka frazo, post morto en la artikolo ŝanĝiĝos nur la enkonduka frazo jam en paseo. Evidente se mi skribas pri mi: mi naskiĝis, mi lernis ktp, sed mi ankoraŭ vivas. Same [[Laura Faragó]]. Ankaŭ ŝi vivas, se vi scivolemas, klaku al Laura Faragó, tial ĝi bluas. Bedaŭrinde ne nur la miaj artikoloj, sed ankaŭ miaj fontoj estas mankhavaj, ofte mankas informoj pri tio, sed kion mi scias, tion mi skribas. La pseŭdonimoj estis kapricaj, komprenu tiel, ke dum sia vivo li havis tiujn nomojn. Ĉu? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:32, 30 jan. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Ho, se la helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo, tiam tio estas drasta eraro: en paseo estu nur tio kio klare estas en finita pasinteco, tiu por romano, gazetartikolo kaj ĉiu alia teksto same validas kiel por biografio. Vi aludas pri la paĝo [[Vikipedio:Gvidilo por biografioj]], ĉu? Mi neniam ĝis nun vidis aŭ eĉ tralegis ĝin. Sed se tie estas klara priskribo aŭ nur forta rekomendo ke "en biografioj ĉiuj frazoj estu en paseo", tiam tio estus ŝanĝenda, ĉar tiom simple ne estas. Mi nun legetis la tekston, sed ankoraŭ ne trovis la indikon al kiu vi referencas. Ĉu vi povas helpi kaj indiki ĝin al mi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 30 jan. 2025 (UTC) :Antaŭ 15 jaroj mi legis ĝin, do mi jam ne povas reciti ĝin. Plej simple estus, se vi farus en la artikolo Lajos Szakolczay la necesajn riparojn, poste mi vidos la diferencojn. Tamen mi aldonas, ke tiu vivanta homo iom poste mortos, pli poste estas riparinda la mortotago kaj aliaj datenoj. Laŭ la nuna stato post morto de Szakolczay nur la enkonduka frazo estas riparinda. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:35, 31 jan. 2025 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Mi tute konsentas, ke ĉiu vivanta homo <s>iom</s> iam poste mortos. Sed tamen oni ne verku biografion en la stilo ke la homo jam delonge mortis dum tiu fakte ankoraŭ tute vivas, nur por ŝpari al ni vikipedian tekstoadapton poste! Fakte ĉe ĵusmortintaj homoj la vikipedia aldono de mortodato kaj en tiu redakto ankaŭ la postmorta ŝanĝo de -as-formoj al -is-formoj relative ofte bone funkcias laŭ mia impreso. Aliflanke mi ankaŭ foje renkontas paĝojn pri Esperanto-eventoj laŭ la stilo ''"la asocio planas tre grandan kongreson kiu okazos iam en 2011 kaj invitiĝos multaj kongresanoj"''. Tio kompreneble ankaŭ nur estas signo, ke oni plene forgesis la paĝon kaj nur tial neniu rimarkis ke jam antaŭ pli ol jardeko la jaro 2011 pasis. Tiaj paneoj bedaŭrindas, sed estas nur indiko ke ni havas pli da paĝoj ol da aktivaj kunlaborantoj... Sed estus bone ankoraŭ retrovi la misgvidan konsilon kiun vi vidis antaŭ 15 jaroj kaj tamen ĝustigi ĝin, por ke ĝi ne misgvidu novajn aktivulojn kiuj vidos ĝin nur nun aŭ dum la sekvaj monatoj kaj jaroj !!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 31 jan. 2025 (UTC) :::Do ĉe [[Lajos Szakolczay]]: ĉio pri kio ni ne havas informon ke la fakto ne plu ĝustas estas en -as-formo: Lia edzino "estas" Laura Faragó, ĉar ambaŭ ankoraŭ vivas kaj ni ne havas informon kun referenco ke ili divorcis. Kaj tiel plu... mi faros la adaptojn en tiu paĝo, kaj vi sendube jam tutklare komprenas la ideon. Mi petus vin nur plu reserĉi la malnovan konsilon de antaŭ 15 jaroj - ja povas ankaŭ esti ke iu jam delonge, eble antaŭ 14 jaroj, ĝustigis la indikon kaj tial ĝi ne plu videblas. Tio jam solvus la problemon. Sed tiel simple ne nepre estas - estus tamen bone rekontroli... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:23, 31 jan. 2025 (UTC) ::::CETERE: Mi ĵus vidis ke ni ŝajne ne havas esperantan tekston pri la Hungara Arta Akademio, la ''Magyar Művészeti Akadémia'' [[d:Q1162109]], sed serĉante mi ĵus tuj vidis tridek biografiajn paĝojn en kiuj menciiĝas la nomo (tie mi ĉesis nombri, estas ankoraŭ pliaj). Do krei tekston pri ĝi estos bona ŝanco tuj ligi 30, 40 aŭ pli da biografioj al ĝi kaj tuj ne havi orfan paĝon. Mi sincere rekomendus al vi kreadon de tiu paĝo - ĝi laŭ mi estos pli centra temo ol trovi unu plian artiston (..., vilaĝan kirkon aŭ lagon...), pri kiu neniu ĝis nun ekhavis ideon fari vikipedian paĝon - kvankam mi neniel volas moketi paĝojn pri lagoj pri kiuj neniu alia jam verkis tekston: al mi ankaŭ la teksto pri la [[banlago de Gyömrő]] aspektas tute simpatia! Sed tiu pri la arta akademio estus ankoraŭ pli bezonata... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 31 jan. 2025 (UTC) == Ōamiŝirasato == Vi lastatempe movis paĝon al <big>[[Ōamiŝirasato]]</big>. Mi kontraŭas tiun miksaĵon de esperantigo kaj transskribo. Ĉu estas fontoj pri tiu "vorto"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:46, 10 feb. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} La latinliterigo tute ne estas esperanta vorto (ke ĝi finiĝas per sono "o" estas plena hazardo), sed estas 100-procenta transskribo de la japana vorto 大網白里 (aŭ kun aldono de fina 市=ŝi=urbo, 大網白里市, Ōamiŝirasato-ŝi, samkiel la anglalingva [[transliterigo Hepburn]] Ōamishirasato-shi aŭ Ōami-Shirasato-shi estas anglalingva transskribo. Mi konsentas ke estas grave mencii ambaŭ transliterigojn, ankaŭ la fremdlingvan anglalingvan variaĵon kaj mencias ankaŭ la fremdlingvan transliterigo en la unua frazo, sed kiel '''titolo''' de esperantlingva teksto pri japana urbo laŭ mi usonangla transskribo estus tre stranga (samkiel franclingva, litova, estona aŭ esperanta transskribo en angla teksto pri Japanio, kvankam ĉi-tie eĉ ne aperas vere mal-esperantaj literoj Y W Q X sed ankaŭ ankaŭ la literoparoj "sh" aŭ "ch" en Esperanto sonas alie ol en la angla). Kial la angla lingvo rilatas al esperantlingva teksto pri japana urbo? Tiam eĉ titolo [[大網白里市]] pli logikus (tiel ni farus se estus mezgranda sveda urbo kiel [[Växjö]], kiu tute ne bezonas latinliterigon - ni lasus la urbonomon senŝanĝe en nacilingva formo). Tamen en la esperanta vikipedio kaj ankaŭ ĝenerale en esperantaj tekstoj tekstaj titoloj kiel [[Växjö]] akceptiĝas senprobleme, sed titoloj [[大網白里市]] ne akceptiĝas. Kaj tio estas senca. Ne nur ke por averaĝa esperantisto (kiel mi kaj vi) latinliterigon multe pli facilas rekoni ol japanlingvan nomon en ĉinaj karaktroj, sed ankaŭ tute praktike mi aŭ vi povas nur bloke enkopii tian nomon en ĉinaj karaktroj, ne povus (aŭ estus eksterproporcie pene) krei ĝin per mia aŭ via latinlingva komputila klavaro. La germana aŭ sveda vikipedio ne havas skrupulojn uzi la anglalingvan transliterigon Hepburn, ĉar ni denaskaj ĝermanlingvanoj estas grandaj aliancanoj en la nordatlantika kultura unuo de la angla lingvo, sed Esperanto ne estas la germana aŭ sveda lingvoj. ::Mi ĵus ankoraŭ sukcesis savi mian antaŭan [[Diskuto:Ōamiŝirasato|diskutpaĝan noton]], sed krome jam ekde kvaronhoro havas grandajn komputilajn problemojn, ke mia komputila muso preskaŭ tute ne reagas - mi jam dufoje reŝaltis la komputilon, kaj neniu plibonigo. Tial mi nun malŝaltos la komputilon kaj lasos ĝin ripozi dum la nokto. Espereble morgaŭ, post freŝa reenŝalto, denove ĉio estos en ordo... aŭ mi devos aĉeti novan komputilan muson kaj esperi ke tio helpos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 10 feb. 2025 (UTC) == Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj == Kial vi totale kaj poreterne protektis la preskaŭ neuzatan ŝablonon [[Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:10, 4 mar. 2025 (UTC) Tute ne "totale", 13 administrantoj povas ĉiam manipuli ĝin, kaj "poreterne" ankaŭ sonas drame - mi protektis la ŝablonon sen antaŭfiksita findato. La faktan priskribon mi notis en la diskutpaĝo: '' «[[:dosiero:Novaj Federaciaj Landoj.png]] bezonatas, por la ŝablono {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}} kaj por la teksto [[Novaj Federaciaj Landoj]]. Iu uzanto senpense anstataŭigis la PNG dosieron al alikolorigita SVG-dosiero: sed se fari tiel, tiam la ŝablono identas al {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}}, kaj fakte la du mapoŝablonoj estis malsamaj - kaj havis tute intence malsaman aspekton.»'' Sed kion mi ne notis, estis ke mi tute ne rimarkis, ke la fuŝigo jam okazis antaŭ preskaŭ 9 jaroj. Se dosiero identas, tiam oni facile povas anstataŭigi PNG- per SVG-dosiero, sed mi jam vidis multajn SVG-dosierojn, kiuj estis malsuperaj al la PNG-versioj, jam tiam ŝanĝo PNG>SVG ne sencas, kaj se la enhavo ne samas, tiam entute ne sencas. Mi rigardis en la komunejo, sed tiom simplan skemon kiel Novaj Federaciaj Landoj.png mi tie ne vidis. Fakte mi regas Inkscape, kaj povus pentri tian mapon ankaŭ per SVG-bildo, sed kial? PNG ne estas malpermesata formato. Kaj fakte mi ne volis protekti la paĝon [[Novaj Federaciaj Landoj]], ĉar tio ŝajnis pli granda limigo, kaj protekti la bildon mem, ne ŝajnis al mi saĝa. La nun loke stokata bildo fakte estas CC 1.0 kaj transporti ĝin al la komunejo ne estus malsaĝe. Kvankam tie oni neniam scias kio okazas al unuopaj bildoj, sed tia simpla mapo laŭ mi ne estus en danĝero tie. Tamen tio ne devis esti tuj, kaj tion fakte, se teniĝas la dosieronomo, povas fari iu ajn saĝa uzanto. Mi scias ke mi povintus tre redukti la paĝojn kiujn mi redaktas, al eble 1000, kaj tiujn 1000 meti al mia atentaro, kaj kvazaŭ hipnote gapi la atentoliston por kiel vidi ĉiujn movojn tie, aŭ povus simple kvazaŭ hipnote gapi la liston "lastaj ŝanĝoj" por entute kontroli la redaktoj de ĉiuj. Tiam mi tuj rimarkus kiam iu metas iun novan proponon al iu ajn diskutlisto, sed mi ne volas tion, mi volas konstrui, krei, kaj ne kontroli iujn aliajn. Eĉ la robotecaj taskoj kiel ade forbari nian finnan kolegon, aŭ forigi 400 kategoriojn pli MM1 kaj MM2, nur ĉar VladimirPF insistis majuskligi la 2 nomojn ĉie, kvankam mi (samkiel ekz. LiMr) tute ne konsentis pri la ŝanĝo, aŭ devi police elserĉi ĉiun naciisman fuŝpropagandon el la 366 tagolistoj, tasko kiun mi vere abonemas kaj nun en februaro konscie prenis ferion de tiu aĉa tasko, mi volonte ne havus - laŭ mi la burokrataj devigoj estas foje vere malbenoj. Sed eĉ sen tiuj nervigaj taskoj, mi eble tamen nur post preskaŭ naŭ jaroj vidos malsaĝan agon, kiun mi volintus vidi tuj, kiel la ŝanĝo de tiu palverd-ruĝa mapo al nur palverda, kiu tute perdigas la intencitan sencon. Se iu volas fari ŝanĝon en {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}}, eblas facile malprotekti ĝin, ankaŭ por anonimuloj, difinitan tempon, sed mi ne volas patroli la ekranon tra jardekoj observante tian aŭ similajn dosierojn, ŝablonojn aŭ artikolojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:58, 4 mar. 2025 (UTC) : Tio estas troreago. La baza principo de vikio estas '''retejo kiujn ĉiuj rajtas redakti'''. Se vi '''totale kaj poreterne''' protektas ĉiun paĝon kiu viktimiĝas je malfeliĉa redakto (eĉ ne malica redakto), tiam estonte apenaŭ iujn paĝojn eblos redakti. Mi forte malkonsentas pri la protekto. Vi ne devas patroli "la ekranon" aŭ ion ajn tra jardekoj. Tio ne estas bona argumento por protekto. Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn vi ankoraŭ ne malkovris. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke vi pravas: Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris, sed tio ne trankviligas. Kutime mi iam trovas la fuŝojn, post ok minutoj, ok tagoj, ok monatoj aŭ ok jaroj - kaj kiam nur post ok jaroj, mi ĉagreniĝas, pli pri mi mem ĉar mi ne havis la intuicion rekontroli paĝon post ok tagoj ol pri iu kiu malatente kaj certe vere ne pro malico fuŝis anstataŭigon. Mi proponas lasi la protekton dum 2 semajnoj, ĝis mia nuna ŝokiĝo forvaporiĝis. Tiam mi ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version, kaj ĉiukaze konsideros meti la ŝablonon kaj artikolon al tre reduktita atentaro de mi. Mi tute konsentas ke estis ioma troreago de mi, sed mi postulas ke eĉ mi rajtas havi emociojn - foje. Tamen mi vidas ke vi kun enorma energio jam faris tiun laboron ĵus, kaj ankaŭ aranĝis lerte kunigi la du ŝablonojn, sen ke la esenco perdiĝas. Tio fakte estas bona kompromiso, kaj mi konsentas pri ĝi. Sekve mi voĉdonos por forigo de la verda-ruĝa ŝablono jam post semajno, ankaŭ se mia nuna ŝoko ĝis tiam ne forvaporiĝis. Tiel pensante eblas ankaŭ jam nun malprotekti la ŝablonon, kies vivtempo supozeble estos limigita al jam komencita semajno. Nur mi ne komprenus kial en {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}} viaj ŝanĝoj devus esti en la lingvo de Liverpool kaj Glasgow, kvankam klariga noto inter <!- -> ĉiukaze nur celas esperantistojn, de kiuj estas ekstreme malmultaj denaskaj anglalingvanoj, kiuj ĉiukaze same komprenas Esperanton. Sed tio estas detalo kaj rapide tradukebla - la teknika ideo de vi kombini la du temojn en unu ŝablono ĉiukaze estas saĝa. Sed se vi hazarde iam vidas plian fuŝon, kiu eble koncernus min, el inter la "granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris", kaj vi ne volas mem ĝustigi la mison, ĉar vin la fuŝo multe malpli interesas, tiam ne hezitu atentigi min - simple la 400 000 artikoloj plus aldonaj ŝablonoj kaj kategorioj kaj ĉiuj eroj en la komunejo kaj en vikidatumoj estas tro vasta ebenaĵo ol ke mi (aŭ iu ajn) povus havi plenan superrigardon pri ĉio ĉie. Kompreneble. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 4 mar. 2025 (UTC) ::: Supozeble ne plu necesas ke vi "ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version". {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::::Klare, la frazon mi skribis antaŭ ol mi en la sekva frazo vidis kion vi intertempe faris. Kaj mi lasis mian pensadon kiel ĝi kronologie disvolviĝis. ::::Flanke mi havas ankoraŭ demandon pri tute alia "dinamika mapo": Temas pri paĝo de la usona [[kantono Aransas]], kie mi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantono_Aransas&action=edit&oldid=6100878 jam la 4-an de februaro 2017 enmetis minimuman ĝermon de 3 frazoj, ekstera ligilo, suba navigilo kaj dinamika mapo {{ŝ|navigilo Teksaso}} - tiam ankoraŭ kun ruĝaj ligiloj, intertempe en la lastaj 2 semajnoj la lastaj bluiĝis. Intertempe mi antaŭ malmultaj tagoj vastigis la la tekston, kaj ankaŭ ekuzigis la vastam, sed sencan "informkeston urbo" de Tlustulimu dekstre de la paĝo. Nur, nun la dinamika mapo en la nuntempa paĝo [[kantono Aransas]] soviĝas tre suben, dum maldekstre restas multa spaco. Do nature estus ŝovi la mapon maldekstren, ĉar ĝi tamen restu en la paĝo, kvankam jam iuj situomapoj estas en la informkesto, kaj ankaŭ estas la alfabeta listigo de la kantonoj tute sube en la navigilo: la dinamika mapo nur kun duliteraj kantonokodoj donas valoran grafikan impreson kiu kantono situas proksime al kiu alia, kiu situas ĉe la Atlantiko, kaj kiu lime de Luiziano, Meksiko, Nov-Meksiko, Oklahomo aŭ Arkansaso. Mi hieraŭ provis maldekstrigi la ŝablonon, sed ne trovis la ĝustan kodon por tio. Kompreneble oni povus defaŭlte ĉie maldekstrigi la ŝablonon, sed tiam necesus kontroli ĉu tio ne ie fuŝigas enpaĝigon de artikolo, kaj tiom radikala adapto estus teknike mizera solvo. Do: ĉu vi povas konsili la kodon, kiel eblas maldekstrigi, eventuale eĉ centrigi (kvankam mi dubas ke tio tiam havos uzon) aŭ lasi la ŝablonon dekstre? Se tio estas, bonos ankaŭ mencii la funkciojn tute transparente en la ŝablona "[[Ŝablono:Navigilo_Teksaso/dokumentado|dokumentado]]", sed unue la tute devas teknike glate funkcii. Ĉu vi konas la (se ĝi estas, supozeble simplan) kodigon por dekstrigo/maldekstrigo/centrigo de dinamika mapo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:25, 4 mar. 2025 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam tiu ĉi mesaĝo estos forigita de mi. Intertempe la poŝtelefona problemo estas solvita la 27-an/28-an de marto, mi limigite denove povas repartopreni, tamen ne jam plene. Th. Pusch }} {{-}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:54, 17 mar. 2025 (UTC), aktualigita je 28 Mar. 2025 :Mi bedaŭras pri via ĵusa teknika problemo. Por simbole signi mian solidaron, mi ĵus finis la forigon de troaj aldonaĵoj pri la multegaj kantonoj de Teksaso. Mi pensas ke mi trafis ĉiujn, sed unu paĝon, pri [[kantono Fort Bend (Teksaso)]] mi ne sukcesis movi, ĉar tie la antaŭa alidirektilo AL la formon kun aldonaĵo "(Teksaso)" sidas tro stabile. Kun administraj rajtoj movi la lastan pagon devus esti nenia problemo. Mi petus vin pri tio, kiam vi ree sukcesos esti en vikipedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:30, 19 mar. 2025 (UTC) ::Thomas, mi havas plian peton por kiam vi denove povos redakti: min iu misklako hieraŭ gvidis al la teknika listo [[specialaĵo:kategorioj]] - tie estas multaj necesaj kategorioj, pri kiuj io misas, sed estas ankaŭ iuj kiuj nur listiĝas ĉar en ili estas komplete malplena alia kategorio. Komplete malplenaj kategorioj ne sencas kaj forigindas, kaj se fari tion ankaŭ la supera neekzista kategorio ne plu estas problemo. Do, mi hieraŭ kreis eble 20 kategoriojn kiuj vere enhavis enhaveton kaj havas vivsencon, sed mi pensus ke nun aldoni {{ŝ|forigu tuj}} (pri unu kat'o mi faris tion) al la multegaj pli-ol-dubindaj sensencaj kategorioj estus malŝparo de tempo: se vi aŭ alia administranto sekvas la ruĝajn ligilojn en la speciala listo, vi tuj sen antaŭa peto de simpla uzanto povas teknike forigi la paĝon. Mi ne volas manie buĉi kategoriojn: se estas plej eta vivcelo ili restu, sed se ne, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 20 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} Kantono Fort Bend movita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 mar. 2025 (UTC) == Pri Esperanto-societo en Krakovo == Saluton! [[Krakova Societo ESPERANTO]] ne estas membro de Pola Esperanto Asocio. Vi aldonis malĝustan informon en la informkesto de la asocio: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakova_Societo_ESPERANTO&diff=next&oldid=8986844 Mi gvidis la krakovan asocion kaj ni kunlaboras kun diversaj Esperanto-organizoj, inkl. PEA, sed ni de longe agas sendepende. Ĵus mi parolis kun nuntempa prezidanto de PEA, kiu konfirmis, ke KSE ne membriĝas en tiu asocio. Verŝajne en pasinteco mallonge en Krakovo estis filio de Pola Esperanto Asocio sed tio ne veras nun. Do, bonvolu nuligi tiun informon en la informkesto. Iama krakova esperantisto Marian Kostecki verkis libreton „Krakovaj kunkreintoj de Esperanto-movado kaj kulturo (1906-2006)”, kiun mi nun legas. Kiam tempo permesos mi aldonos kelkajn detalojn en Vikipedio surbaze de la verko. La retejo “esperantujo.w.interia.pl” en la informkesto estas malĝusta. Ĝi ne plu validas. Mi intencas ĝisdatigi ĝin al nuntempa retejo. Vi nuligis ligilon en la teksto al ankoraŭ neekzistanta artikolo pri iama gvidantino kuracistino Danuta Rymar sed mi planas baldaŭ krei ŝian priskribon ĉar antaŭ nelonge ni renkontiĝis kaj mi nun kolektas informon pri ŝi. [[Uzanto:Naturamanto|Naturamanto]] ([[Uzanto-Diskuto:Naturamanto|diskuto]]) 21:40, 23 mar. 2025 (UTC) :{{re|Naturamanto}} Vi pravas: la supozita, ne konfirmita informo nur enŝteliĝis en la pagon, kiam la (principe bela) informkesto kopiiĝis tien de iu paĝo pri aliurba klubo. Tamen pri via aserto, ke la societo neniam havis rilaton al landa Esperanto-Asocio (aŭ maksimume havis tre mallonge): Mi facile kredas ke la societo nun ne estas membro de PEA, kaj povas ankaŭ esti ke en la komunista periodo inter 1945 kaj 1990 ĝi ne estis membro, kvankam tiam en la socialisma bloko estis nekutime ke lokaj grupoj rajtis simple ekzisti memorganizite (krome la du frazoj en la teksto ''"Nur en 1957 [re]ekagis krakova filio de AEP [?, AEP?? - ĉu PEA??]. La movado vigliĝis ankaŭ pro la gvido de PEA fare de Stanisław Świstak"'' donas alian impreson). Kaj ĉu vi certas ke la societo fondita en 1906 ne aligis al la [[Pola Esperanto-Societo]] kiam tiu fondiĝis en 1908??? Sendube vi, la urbaj esperantistoj, estas pli proksime ĉe historiaj dokumentoj de 1906 kaj 1908, kvankam ankaŭ povas esti ke tute neniuj dokumentoj el la plej unuaj jaroj pretervivis. Jam estas bone, ke nun denove estas funkcia societa retejo, kvankam en ĝi nun estas preskaŭ neniuj informoj. Do ampleksigoj de la societa retejo kaj de la teksto estos tre bonvenaj. Ĉiukaze estas tre nekutime en Vikipedio skribi la vorton "ESPERANTO" tutmajuskligo. Kiam la nuna retejo (cetere en la reto ankaŭ estas [https://archive.ph/cgsxW samaspekta arkivigo de la stato de 2014], pri tio vi konscias, ĉu?) skribas la vorton tute normale, per komenca majusklo sed krome kiel ĉiu nomo per minusklaj literoj, mi proponas surbaze de la retejo ŝanĝi la titolon al formo "Esperanto". Ĉu laŭ vi io kontraŭus tion? En la Lvova bulteno de oktobro 1906, p. 24, la nova asocio nur nomiĝis "Krakovia societo"... Cetere: se vi havas skanitan historian dokumenton el la unuaj jaroj, vi povus facile alŝuti ĝin al vikipedio, al la loka branĉo, sed ankoraŭ pli volonte al la la ĉiulingva "komunejo". Dokumento el 1906, 1908 aŭ 1910 sendube ne plu estas sub kopirajto. Se vi bezonas teknikan helpon en tio, vi povas rekontakti min. Pri interna ligilo de Danuta Rymar: estus paneo se iu metintus ruĝan ligilon kaj iu alia tuj poste forigus la ligilon. Sed tiel ne estis: la ligilo estis ruĝa ekde 2014, dum pli ol 10 jaroj ne venis teksto, kaj estas multegaj tiaj arbitraj ruĝaj ligiloj en la esperanta vikipedio, kiuj same pli ol kvar, ok, dekdu, dekses jarojn atendas tekston, sen ke iu uzanto havus informojn pri tiuj nomoj, kaj sekve ne estas miraklo ke teksto ne fariĝis ene de kelkaj monatoj. Sed por kreado de artikolo tio tute ne estas bremsilo: ne necesas havi ajn ruĝa ligilo por komenci tekston. Post kiam la teksto estas, oni povas serĉi la nomon en aliaj paĝoj kaj aldoni internajn ligilojn, kiuj tiam estos tuj bluaj. Kaj se oni faras tekston pri iu homo, pri kiu ankoraŭ ne estas iu alilingva teksto, oni ankaŭ devas fari vikidatuman eron. Vi kuraĝe faru tekston kaj, se malfacilas al vi fari perfektan informkeston aŭ vikidatuman eron, vi ĉiam povas helpi peton de iu teknike lerta uzanto. Do: forpreno de ruĝa ligilo tute ne estas signalo "pri tiu temo ni ne volas artikolon". Sed ĝi nur signifas "ni jam atendis tro longe kaj plurajn jarojn ne alvenis teksto. Se vi havas informojn, plej bone kun referencoj, tiam unue kreu tekston (povas esti neperfekta), kaj tiam metu internan ligilon". Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 27 mar. 2025 (UTC) == Rompo == Vi [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigis]] la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} kaj [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:20, 1 apr. 2025 (UTC) {{Re|jlwoodwa}} Koran dankon pro la rapida atentigo. La vasta ŝablonaro "lingv" estas arkaika, ekde 2012 neatentita kaj malfacile superrigardebla retejo de ŝablonoj, kiu post decido kaj multaj hezitaj antaŭpreparoj ekde 2023 nun estas forigata. Kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:28, 1 apr. 2025 (UTC) :PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam la diskuteja kapo jam denove ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:34, 1 apr. 2025 (UTC) :: Ankaŭ [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/e]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] bedaŭrinde estas dumtempe malforigendaj. Iam mi instalos pli bonan sistemon, sed dum la venontaj du semajnoj mi apenaux havos tempon por vikiumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:43, 2 apr. 2025 (UTC) ::: Mi volonte vidintus ekzemplan paĝon kie videblas kio misfunkciiĝis, kaj kie eblus vidi kiel la malforigo de la tri heroj denove normaligas la staton, sed se vi nun mem estas stresata, mi ne atendas kaj tuj laŭ via propono malforigas la tri erojn. La metodo [[provo kaj eraro]] estas baza homa metodo eksperimente ekhavi novajn sciojn - ni estas en bona akompano ... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 2 apr. 2025 (UTC) :::: >>> Pli en [[Uzanto-Diskuto:Taylor 49#plena forigo de "lingv"]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 3 apr. 2025 (UTC) == Filipinoj == Saluton. Vi kreis artikolon [[Registaro de la Filipinoj]] kaj movis paĝon [[Kongreso de Filipinoj]] al Kongreso de la Filipinoj. Eble okazis debato pri prefero de "la Filipinoj" anstataŭ [[Filipinoj]], sed mi ne konas aŭ ne memoras tion. Pro uzado de artikolo kun propra nomo povas esti iom da ambigueco, sed en la kazo de nomo de ŝtatoj [[Salvadoro]] perdis ĝin el la originala nomo, same kiel [[Hago]] kaj aliaj propraj nomoj. En la kazo de insularo, mi supozas, ke ĉiuokaze oni povus uzi la artikolon reference al la insularo en iu specifa kunteksto, sed ne por la ŝtato mem. Ĉu estas referenco de gramatiko, akademio aŭ io simila? En PIV aperas Filipinoj kaj por la insularo kaj por la "regno".--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 5 apr. 2025 (UTC) :Gustas ke en PIV aperas la formo [https://vortaro.net/#Filipinoj_kd Filipinoj] samkiel [https://vortaro.net/#Fi%C4%9Dioj_kd Fiĝioj], [https://vortaro.net/#Maldivoj_kd Maldivoj], [https://vortaro.net/#Salomonoj_kd Salomonoj], [https://vortaro.net/#Sejŝeloj_kd Sejŝeloj], do la pluralo estas kaj nepras en la ŝtata nomo (malsimile al Nederlando, en Esperanto klare singulara lando, kvankam en iuj naciaj lingvoj estas "la nederlandoj", "la malaltaj landoj", aŭ Usono, ankaŭ en plej multaj lingvoj plurala lando sed en nia artefarita esperanta nomo singulara). Laŭ mi la indiko de PIV nur estas substreko ke la plurala formo estas oficiala kaj la alternativaj formoj "Filipinio", "Fiĝio", "Salomonio" ktp. tie ne antaŭvidatas, sed ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas. Sed laŭ mia lingvosento en landonomoj kun plurala formo nepras aldono de artikolo, en Esperanto samkiel plimalpli ĉiuj naciaj lingvoj (vidu ekzemple [[geografio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] diverslingve en vikidatumoj, aŭ [[:Kategorio:Insuloj de la Francaj Antiloj|Insuloj de la Francaj Antiloj]]/[[:Kategorio:Insuloj de la Malgrandaj Antiloj|Insuloj de la Malgrandaj Antiloj]] same en vikidatumoj). Konsentite, pri formoj kiel "Geografio de la Filipinoj" la interlingva formo ne estas tiom unueca, estas Geografia de '''les''' Filipines katalune, Geography of '''the''' Philippines angle (ne Geography of Philippines), Geographie '''der''' Philippinen germane (ne Geographie Philippiniens), Géographie '''des''' Philippines france (ne Géographie de Philippines), Geografia '''delle''' Filippine itale, Geografie van '''de''' Filipijnen nederlande, Geografia '''das''' Filipinas portugale ktp ktp, ankaŭ en tute aliaj lingvoj kiel la litova aŭ greka la vorto estas klare plurala kaj en kombinaĵo kun "geografio de" kaŝiĝas "artikolo" en malsama finaĵo de la landonomo, Φιλιππίνες/των Φιλιππίνων, Filipinai/Filipinų, en la filipina, tagaloga, cebua ŝajne simile - sed eble iuj lingvoj (la haŭsa?, kurda?) jes enkondukis modernisman singularan formon kaj tiam ne bezonus artikolon, kaj mi konstatas ke la hispana kontraste al la kataluna aŭ portugala almenaŭ en vikipedio ŝparas la vorteton "las" en "Geografía de Filipinas". Sed en tio la hispana sufiĉe izolatas inter aliaj eŭropaj lingvoj, kaj ankaŭ forlasas la artikolon nur pri la Filipinoj (komparu ''Geografía de '''los''' Emiratos Árabes Unidos'', ''..de '''las''' Islas Salomón'', ''de '''las''' Islas Marshall'' ktp). Tio cetere ankaŭ validas por geografiaj nomoj kun "maro", "montaro" aŭ simile, komparu [[:Kategorio:Insularoj de la Kariba Maro|Insularoj de la Kariba Maro]]/''of the Caribbean Sea'' ktp. - sen ke mi konus eksteran referencon pri tiu lingva fenomeno en la angla/esperanta/franca/germana/itala/nederlanda ktp. Sed la fenomeno ĉiukaze estas kaj observeblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 6 apr. 2025 (UTC) ::Laŭ mi la referencoj al aliaj lingvoj ne utilas por Esperanto. Fakte mi timas, ke via elekto estas kontaĝo de la propra lingvo, kio ankaŭ estas malutila por Esperanto. Tamen mi konsentas, ke la artikolo estas pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj, male al unuvortaj, ekzemple Insularoj de la Kariba Maro, Insuloj de la Francaj Antiloj/Insuloj de la Malgrandaj Antiloj ktp. Nu, eble iam oni devus konsulti prie al fakaj gramatikistoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:51, 6 apr. 2025 (UTC) :::PMEG mencias ''Filipinoj'' ĝuste kiel ekzemplon de nomo por kiu la uzo aŭ neuzo de ''la'' ne estas klare difinita [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html]. Rigardo al la Tekstaro donas la saman impreson. Laŭ mi, estus plej bone lasi la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi estis. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:30, 7 apr. 2025 (UTC) ::::Ĝuste, PMEG statas: Propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "'''ne''' estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed mi estas influita de la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed eventuale min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "'''pli akceptebla''' en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe '''nepras''' "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj" ktp. - kun escpeto ke se ŝtatonomo estas firme konata termino kiel Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, tiam ankaŭ tolereblas escepte rezigni pri la artikolo, tion ankaŭ mia "eŭropece malsanigita esperanta lingvosento" akceptas. Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, kaj ĉiukaze mi ne planis krucmiliton nun ĉiujn artikolajn titolojn unuecigi al la laŭ PMEG aparte ofta formo kun artikolo. Nur ke mi sincere dirite dankemas, ke en kategorioj nun la formo kun artikolo estas la kutima, kaj en vikipediaj kategorioj unueco aparte utilas. Tial mi alvokus ne tie krei konfuzon, nun aldonante multajn kategorionomojn sen artikolo nur pro principo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:01, 7 apr. 2025 (UTC) :::::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:03, 14 apr. 2025 (UTC) == Lingv == Mi klopodas forŝalti subpaĝojn de "[[Ŝablono:Lingv]]". Bedaŭrinde tro ofte tio malsukcesas pro protekto aŭ de la celita ŝablono mem, aŭ kaskada protekto (supozeble devena de la ĉefpaĝo). Unu ebla solvo estus portempa administriĝo limigita al tiu ununura tasko. Alia estus malprotekto kaj malkaskadigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:31, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Pri ambaŭ eblecoj mi konsentas. Principe sufiĉus se mi malprotektus kaj malkaskadigus la protektitan paĝon, sed laŭ mia ekrano [[Ŝablono:Lingv]] tute ne estas protektita. Ke la protekto de [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] kaŭzus la problemon estus ekzotika konduto, sed ĉiukaze mi jen dumtempe malprotektis la ĉefpaĝon tiel ke ĉiuj ensalutintoj povas redakti ĝin. Se estas kaskada efiko al subaj paĝoj, efikon kion mi nun ekrane ne vidas, ĝi devus esti for se la ĉefpaĝo estas redaktebla. Vi provu ĉu tio sufiĉas por viaj agoj kaj alikaze remesaĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 14 apr. 2025 (UTC) :: Dankon ... mi bezonas malprotekon de [[Ŝablono:Projektoj]] kaj [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] (kaskada protekto). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:44, 14 apr. 2025 (UTC) ::: {{farite}} Mi malprotektis la unuan, [[Ŝablono:Projektoj]], kaj kiam mi venis al la dua, [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]], ĝi jam estis malprotektita. Mi ne scias ĉu tion eble faris mi mem tri sekundojn antaŭe, sed ne gravas. Provu ĉu tio sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 14 apr. 2025 (UTC) :::: Mi sukcesis redakti [[Ŝablono:Projektoj]] sed ĝi bezonas plian redakton. [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] estas protektita, kaskade de si mem. Se ĝi aspektas neprotektita al vi, bv protektu kaj malprotektu ĝin. Bedaŭrinde multaj ŝablonoj estas kaskade protektitaj de ĝi. Mi nun elŝaltas la komputilon por hodiaŭ. Espereble nenio nun estas pli rompita ol hieraŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 14 apr. 2025 (UTC) ::::: Bone, mi (vi vidas en la redaktoresumo) provis plene protekti ĝin, plene malprotekti ĝin kaj reŝalti la redaktadon nur de ensalutintaj uzantoj, kio ĉi tie estus la dezirinda opcio. Estas griza kvarangulo antaŭ la noto "kaskada protekto", al kio mi do ne povas aldoni aŭ forigi hokon. Venonta paŝo estus ke vi rekontrolos kiel estas ĉe vi, aŭ se ne funkcias ke mi simple neformale donas al vi administrajn rajtojn por teknika tempo. Sed se vi nun elŝaltis vian komputilon, la sekvaj paŝoj kompreneble estas post kiam vi reenŝaltis ĝin. Mesaĝu kiam tio estos, kaj ni vidos ĉu mi tiam estos ĉe la komp'o. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:37, 14 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Hm, rigardu ankoraŭ la liston [[Ŝablono:InternaciaVikipedio/tabelo]], kiu nun mizere aspektas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:43, 15 apr. 2025 (UTC) : Lingvaĵoj riparitaj {{farite}} ... sed ankaŭ la nombroj estas fuŝitaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:27, 15 apr. 2025 (UTC) :: [[Ŝablono:Lingv/*]] kaj [[Ŝablono:Lingv/flago]] estas portempe malforigendaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 15 apr. 2025 (UTC) ::: {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:05, 15 apr. 2025 (UTC) == [[Gabriele Fava]] == Saluton. Mi ĵus estis forigonta tiun artikolon, ĉar neniu kontraŭis en la koncerna paĝo, kiam mi vidis, ke vi ĵus faris kelkajn aranĝojn en ĝi. Ĉu vi celis konservi la artikolon? Mi plue petas forigon pro la menciitaj kialoj, sed se vi kontraŭas, mi haltigos la forigon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Kani}} Mi evidente ĵus eksciis pri la paĝo, tuj post kiam mi vidis vian forigopeton de [[Toy Story 5]], kaj mi dividas vian dubon pri ebla mempropagando de [[Gabriele Fava]]. Tamen, ni havas ekstereme malmultajn paĝojn pri temoj de socia sekureco en Italio, kaj kompreneble neniu el la aktivaj vikipediistoj fakas pri la temaro, tial laŭ mi estas tute utile unue iom plenigi nian artikolaron, kaj poste decidi ĉu ni volos tamen buĉi la temon [[Gabriele Fava]] simple ĉar ĝi nur ekzistas en la lombarda, ne en la itala kaj ne en la kvin plej grandaj vikipediaj lingvobranĉoj, aŭ ĉu ni simple malfanfaronigos la tekston kaj lasos ĝin kiel sobra teksto. Se la homo vere estas gvidanto de iuj gvidaj institucioj en Italio, li fakte konsidereblas menciinda homo, egale ke itala teksto pri li ankoraŭ ne estas. Tial mi ekordigis la kategoriojn, faris ĝerman artkolon pri la [[Nacia Instituto pri Socia Sekureco]], kaj momente traktas la ĝeneralan juran temon pri "Kortumo(j) de kontoj". Fakte mi eĉ ne rigardis ke la teksto estis jam proponita por forigo sep tagojn antaŭ [[Toy Story 5]], kaj subsupozis ke ambaŭ havos ankoraŭ maturigotempon de semajno. Do mi proponus lasi la paĝon ankoraŭ tri tagojn, kaj decidi tiam. Tion mi povas ankaŭ noti en [[VP:FA]]. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:25, 14 apr. 2025 (UTC) ::Bone, notu ĝin en VP:FA.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:33, 14 apr. 2025 (UTC) == Mempatrolanto por "Д.Ильин" == Mi proponas doni la rajton. [[:m:Special:CentralAuth/Д.Ильин]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:05, 17 apr. 2025 (UTC) :Prave, liajn pli ol 800 miniaturajn redaktojn ĉiam devi revizii ŝajne estas evitebla agado. Tamen mi dubas ĉu estas antaŭvidite simple al iu ne-esperantisto, kiu ŝajne pli ol 800-foje nur ŝanĝis dosierojn, eble neniam skribis unusolan vorton en tiu ĉi projekto, kaj kiu ne petis pri la rajto, tamen altrudi la rajton. Sed mi supozas ke jam pasintece estis iuj robotoj de neesperantistoj, kiuj same ne petis mempatrolajn rajtojn kaj tamen ricevis ilin laŭ nia iniciato - simple ĉar tio estas pragmatika vojo simpligi la teknikan flankon de la redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:27, 17 apr. 2025 (UTC) :: Mi "altrude" ricevis la saman rajton en la rusa vikipedio. ;-) Mempatrolato jes, patrolanto ne. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:10, 17 apr. 2025 (UTC) ::: Saĝe, krom se iu ne-denaskulo vere pruvis en multaj kazoj ke tiu kapablas en senerara lingvaĵo verki plurajn frazojn aŭ ĉapitron en la projekta lingvo - (nur) se oni mem kapablas verki je tiu nivelo, ankaŭ estas pravigite doni al tiu redaktanto la rajton aprobi la lingvaĵon de aliuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 17 apr. 2025 (UTC) == Plu unufoje pri antauxa temo == [[Sveda lingvo]]. Cxu en la parto "sveda en Finnlando" povus esti tiu teksto: La sveda estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando - la alia estas la finna. Ĝi havas tre fortan pozicion en Finnlando pro historiaj kialoj. Ekzemple, ĝi estas deviga lernobjekto en la plej multaj finnaj lernejoj, kvankam ĝiaj denaskaj parolantoj estas nur ĉirkaŭ 5%, kaj, ekzemple ĉiuj registaraj oficistoj kaj la cxiuj kuracistoj en Helsinko devas scii ĝin. Ĉi tiuj postuloj foje vekas varmajn emociojn por kaj kontraŭ. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.244|193.210.202.244]] 21:13, 18 apr. 2025 (UTC) :Mi konsentas pri la ŝanĝo, kiu ŝajnas al mi same neŭtrala kiel la antaŭa vortumo, kaj bone konsentebla. Tamen, vi post kiam vi metis tiun noton gaje plu redaktis paĝojn, kvankam vi daŭre estas forbarita kaj daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo. Tio kreas tro multan laboron, ĉar necesus postkontroli ĉiun redakton, aŭ almenaŭ bloke malakcepti ĝin, kaj por tio mankas administra laborkapacito. Tial mi nun blokas ankaŭ tiun novan IP-kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 18 apr. 2025 (UTC) ::Mi sugestas, ke ĝi inkludu ankaŭ ĉi tiun deklaron: "Laŭleĝe, ĉiuj manĝpakaĵoj venditaj devas ankaŭ havi tekston presitan en la sveda." [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Kaj tiu parto de la artikolo povus finiĝi tiel (ĝi estas tre signifa afero): "Ĉu la devon lerni la svedan en lernejoj devus esti forlasita, estas unu el la plej malfacilaj demandoj en la finna politiko dum jardekoj." Sed mi supozas, ke ne utilas skribi pli pri ĝi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Venis al mi en la kapon, kiel svedlingvanoj en Finnlando, kiuj estas praktike dulingvaj, lernas la "alian hejman lingvon". Respondo: Estas du specoj de finna instruado en svedlingvaj lernejoj en Finnlando: norma finna instruado, aŭ finska (tiel svedlingvaj studentoj lernas la finnan kiel fremdan lingvon) kaj mofi-instruado (mallongigo de la svedaj vortoj ''modersmålsinriktad finska'', hejmlingvsimila finna) por dulingvaj studentoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] == Protekto kaj diagnozaj katoj == * Vi povas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Vikipedio%3A%C4%88efpa%C4%9Do reprotekti] la ĉefpaĝon je "‎[edit=sysop] [move=sysop]" sed bv ne kaskade * la plenigo de diagnozaj katoj de [[Ŝablono:Tradukita]] progresas nekutime malrapide, supozeble pro mia lastatempa amasredaktado de ŝablonoj kaŭzante laboron por la servilo :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 20 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:43, 20 apr. 2025 (UTC) == Forigendaĵo == Multaj forigkazoj ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] estas fermeblaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 4 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi faros, sed aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto. Mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo malplenigi la kat-on. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:50, 4 maj. 2025 (UTC) == Aparta temo == Konsideru lasi min redakti. Ĉu vi kiel kuracisto ne devus apogi tion, ke en Vikipedio oni kreas paĝojn pri malsanoj? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.236|193.210.201.236]] 19:37, 12 maj. 2025 (UTC) == Lando Ukrainio en "Geokesto" == Saluton ThomasPusch! Mi ne scias ĉu vi povas helpi al mi - mi jam starigis tiun demandon al Tlustulimu, kiu ankoraŭ ne reagis. Jen pri kio temas: Koncerne urbojn de Ukrainio, mi rimarkis, ke la ukraina flageto ne ĝuste aperas antaŭ Lando en {{Ŝ|Geokesto}} aŭ {{Ŝ|Geokesto2}}. Mi petas vian helpon ĉar mi ne scias kiel ripari tion. Antaŭdankon! [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:12, 16 maj. 2025 (UTC) La flageto ankaŭ ne ĝuste montriĝas en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}}. (la aperanta flageto estas Flag of None.svg) [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:10, 17 maj. 2025 (UTC) {{re|Dominik}} Ĉu vi havas ekzempla(j)n artikolo(j)n?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 17 maj. 2025 (UTC) :Ekzemploj: [[Kievo]], [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]], la montrita flageto estas: Flag of None.svg. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:09, 17 maj. 2025 (UTC) ::{{re|Dominik}}Dankon pro l'ekzemploj. Do mi vidas, ke en [[Kievo]] la problema ŝablono estas "geokesto", en [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]] estas "Informkesto Fervoja stacidomo". Ambaŭ estas "idoj" de Petr Tomasovsky. Aparte la ŝablonon "geokesto" mi juĝas senespere komplika, tial mi por urboj ĉiam preferas la ankaŭ multe pli oftan alternativon {{ŝ|informkesto urbo}}, kiu ankoraŭ neniam kreis al mi problemon. Sed tamen mi komprenas, ke la problemo devos kaŝiĝi en {{ŝ|flago}} - komparu {{ŝ|flago|Grekio}} {{ŝ|flago|Litovio}} aspektas jene {{flago|Grekio}} {{flago|Litovio}}, sed {{ŝ|flago|Ukrainio}} jene {{flago|Ukrainio}}. Bedaŭrinde en {{ŝ|flago}} ĉio stokiĝas en [[modulo:flago]], sed tie mi ne vidas cimon. Ĝustas ke precipe Tlustulimu umis pri {{ŝ|flago}} kaj [[modulo:flago]], kaj ke li ekde jam fino de marto maltrankvilige malmulte redaktas. Mi tamen vidas ke pri {{ŝ|flago}} ankaŭ {{re|Robin van der Vliet}} interesiĝis kaj ŝraŭbis, kaj povus esti ke ankaŭ {{re|LiMr}}, kiu ĝenerale havas bonan teknikistan komprenon, povus havi ideon, tial mi "ping"as tiujn du, kaj petas pri cerbumo kie povus esti metita sabotaĵo specife de Ukrainio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 17 maj. 2025 (UTC) :::Dankon pro ĉiuj viaj klopodoj - mi pensas, ke mi provizore solvis la problemon en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}} aldonante <nowiki>"|Ukrainio={{Ukrainio}} " post "|Krimeo={{Krimeo}} "</nowiki>. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:01, 18 maj. 2025 (UTC) :::Mi provizore solvis la individuan problemon de KIEVO, aldonante <nowiki>{{Ukrainio}}</nowiki> post | lando, kaj forigante "1" post | lando_flago [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:00, 18 maj. 2025 (UTC) ::::Prave, ŝajne la forigo de la "1" post "lando_flago" estis la truko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:16, 18 maj. 2025 (UTC) :::::Mi eĉ plibonigis la aferon: post modifo de {{ŝ|UKR}} kiu nun uzas Flago-de-Ukrainio.svg -> Flag of Ukraine.svg, mi povas simple uzi {{ŝ|Ukrainio}} por lando. Estas nepre forigi "1" post | lando_flago. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:19, 18 maj. 2025 (UTC) ::::::Veras ke estis nepre forigi "1" post | lando_flago, kiel mi jam agnoskis. Sed vi eraras ke dosieronomo en la angla aŭ en Esperanto farus iun teknikan diferencon. Teknike tute egalas kiuj signoj reprezentas dosierobildon, teorie ankaŭ la bildo povus havi nomon en la [[ukraina]] aŭ la [[ĉukĉa]], sed nur por e-lingvaj homaj redaktantoj pli komfortas Esperanto ol dosieronomoj en iuj naciaj aŭ lokaj lingvoj kiel la angla, ukraina aŭ ĉukĉa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 18 maj. 2025 (UTC) == Files without a file page and license == Hi! Thise files have no file page and therefore no license. Perhaps you could have a look? {{Div col|cols = 2}} # [[:File:Epaminondas1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Fouad_Mebazaa.jpg]] {{farite}} # [[:File:Go0.jpg]] # [[:File:Helada.jpg]] # [[:File:Magnet1.jpg]] # [[:File:Magnet2.jpg]] # [[:File:Spot1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot4.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot5.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot6.jpg]] {{farite}} # [[:File:TresMosq.jpg]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase2.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura2.png]] {{farite}} # [[:File:Unda-sintexto.png]] # [[:File:Undas-opp-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-opp-phase2.png]] {{farite}} {{Div col end}} [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 19:58, 19 maj. 2025 (UTC) :{{re|MGA73}} Yes, 21 of them were really "antique" wikipedia files from the first year of the project eo.wiki. One additional one (#4) was a misunderstanding. I've cleared 17 of the cases and will do the last 5 during the next days... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 19 maj. 2025 (UTC) :: Awesome! Yeah I made [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MGA73/Sandbox&oldid=1033312208 a list on all wikis] and it is mostly very old files. Sometimes from some conversion script. Often the files does not show up in queries because I think most of us expect a file to always have a file page with information. Hopefully after this cleanup all files will have a file page (and hopefully also a license). --[[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 07:33, 20 maj. 2025 (UTC) == LA Bahamoj == Saluton! Ĉu ie estas interkonsento por la hodiaŭaj movoj de artikoloj kaj dosieroj al titoloj kun '''la'''? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 23 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi hieraŭ agis laŭ interkonsento estas baze en [[PMEG]], citita ekzemple en la supra diskuto [[#Filipinoj]] de aprilo ĉi-jare inter Arbarulo, Kani kaj mi (vidu tie! - la interkonsenton de junio 2011, pri kiu vi kiel mi nun komprenis bazis vin, mi ĝis hodiaŭ ne konis: mi opinias ĝin problema, sed nun almenaŭ klare vidigis ĝin en la [[Diskuto:Flago de Bahamoj|koncerna diskutpaĝo]] - pri tio poste). En la supra diskuto [[#Filipinoj]] konfirmiĝas la aserto de PMEG, ke propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed miMi subtenas ktiun ĝustan lingvan konstaton, ĉar mi konscias pri la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj": ke la artikolo nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo)", ne nur validas por banalaj ekzemploj "la malgranda Janjo" aŭ "la Kariba Maro", sed ankaŭ por samspecaj landonomoj de adjektivo plus nominativo, kiel "Dominikana Respubliko" aŭ "Ĉeĥa Respubliko". Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, sed '''ne''' pri forigo de la aparte ofta uzo el artikoloj, dosieroj kaj kategorioj. Tio validas por la ★ dosiero [[:Dosiero:Flago-de-la-Bahamoj.svg]] en kiu vi en 2021 notis "en la [flago de Bahamoj] kun - '''erara''' - esperantlingva dosieronomo" kaj kiun en 2024 Kani tute forigis. Erara la dosieronomo tute ne estas, sed male estas la aparte ofta (=la kutima) formo laŭ PMEG, kaj simpla forigo de tiu dosiero, kiu ampleksas eĉ ne kvaronan kB kaj vere ne eksterproporcie pezigas la vikimediajn malmoldiskojn, pli damaĝas ol ke ĝi helpus - tion mi hieraŭ konstatis kiam mi bezonis ĝin en la nova teksto pri [[nacia himno de la Bahamoj]] kaj tie aperis ruĝa, rompita dosieroligilo, ĉar la dosiero kiu estis ekde 2006 subite ne plu estis. En la movo de la ★ titolo [[Flago de Bahamoj]] al [[Flago de la Bahamoj]] kun daŭra alidirektilo estas pli komplike. Tie '''ekde 2011''' la titolo estis "Flago de la Bahamoj", en junio 2021 eĉ iu uzanto Yehadut movis la titolon al "Flago de '''La''' Bahamoj" kun noto "Oficiale "La" devas esti majuskla" (tio validas por la angla, sed eĉ la angla vikipedio ne aplikas la majusklon en la titolo), poste vi en julio 2021 movis ĝin al "Flago de Bahamoj" kaj notis "erara nomo" (kio malĝustas). Mi hieraŭ perceptis ke vi arbitre kaj per malĝusta argumento ŝanĝis la antaŭan titolon de jardeko. Sed nur nun mi vidis kaj diskutpaĝe vidigis la voĉdonono en VP:AA, kiun vi sekvis kaj do ne agis arbitre. tial mi respektas la vcoĉdonon de junio 2011, kvankam mi certe voĉdonintus kontraŭ ĝi, se mi vidintus ĝin. Konsciu ke eĉ se vi kaj eble kvar pliaj uzantoj mem el teknika konsidero ne ŝatas, la formo "Flago de la Bahamoj" estas la pli kutima kaj gramatike preferinda el du ĝustaj formoj, samkiel "Flag of '''the''' Bahamas", "Bandera de '''las''' Bahamas", "Vlag van '''de''' Bahama's, "Drapeau '''des''' Bahamas", "Bandeira '''das''' Bahamas" kaj en multegaj pliaj lingvoj en kaj ekster vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:21, 24 maj. 2025 (UTC) :La du movoj signitaj per nigraj steloj ★ estas la du redaktetoj pri kiuj vi atentigis, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:24, 24 maj. 2025 (UTC) == Spam Article == Hello, may you take a look at [[Shamim Hossen]]? The delete tag was reverted by the spammer. It's an article made by cross-wiki spammer and most of the page from other languages wikipedia has been [https://w.wiki/EKV4 deleted]. Many thanks. [[Uzanto:Aqurs1|Aqurs1]] ([[Uzanto-Diskuto:Aqurs1|diskuto]]) 11:58, 29 maj. 2025 (UTC) {{re|Aqurs1}} I know about the case. Its deletion [[VP:FA#Shamim_Hossen|is also discussed here]]. It is a pity, that the article e.g. in the french wikipedia was poorly made, but the Esperanto article has quite good quality in terms of style. And as there are really not many articles about Bangladesh at all in the Esperanto wikipedia, it would be welcomed to leave the text, if only to give an additional reason for other side texts to be brushed up, even if one can always discuss if a person is really noteworthy. But of course we see how articles in other branches germinate in large quantities and disappear just as quickly. So I suppose that at last we'll also drop the text after more or less a week (or maybe sooner). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 29 maj. 2025 (UTC) ==Kunigenda== Bedaŭrinde mi faris superfluan laboron, ĉar estas 2 artikoloj: [[Preĝejo Vito de Lukanio la 14 helpemaj sanktuloj (Pilisborosjenő)]] kaj [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. Laŭ via volo bonvolu el tio unun forigi aŭ kunigi ilin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:34, 30 maj. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Mi kondolencas. Kompreneble unuigo estas la bona solvo - sed ĉu tion ne povus fari vi mem? Ja ambaŭ tekstoj estas viaj idoj. Mi kompate farus tion anstataŭ vi, kvankam mi ĵus dronas en pluraj projektoj, se vi vere tro nerviĝus en la proceso de kunigo. Sed mi pensas ke principe vi povas bone fari tion mem. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 30 maj. 2025 (UTC) ::Jes, vi pravas, hodiaŭ mi faros ion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:32, 31 maj. 2025 (UTC) :::Senindulge forigu [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. La data ne sukcesis ĝis la plena forigo. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:33, 31 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} Mi preskaŭ laŭpete forigis la malnovan paĝon de 2019 kaj lasis nur la novan de majo 2025, sed tio ne sencas: laŭeble konserviĝu la redaktohistorio. Tial mi jen rearanĝis ĉion, kaj la nova teksto estas for - en vikidatumoj ĉio estas en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 31 maj. 2025 (UTC) ==[[Little Women (filmo)]]== Saluton. En filmo de 1933 aperas [[The Moody Blues]] kiu kreiĝis en 1964. Ĉu eraro?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:59, 2 jun. 2025 (UTC) :Sendube eraro, en vikidatumoj. Mi ne multon konas pri kaj la filmo de 1933 kaj la grupo de 1964 - mi esploras ĉu mi povas solvi la miskomprenon, sed miskompreno certe devas esti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:02, 2 jun. 2025 (UTC) ::La esploro rezultas, ke la aserton ke la grupo "The Moody Blues" estis unuopa aktoro en la filmo, en vikidatumoj plantis iu roboto la 26-an de majo 2013. Certe estas vane demandi al la roboto kion li aŭ ŝi pensis kiam metiĝis tia evidente sensenca aserto. En la aŭtomata redakto de 2013 ankoraŭ notiĝis ke la informo laŭdire enpreniĝis el la germana vikipedio, sed tiu informo ne veras: tie nek nun nek tiam estis iu komparebla informo. Simple la roboto fuŝis. Okazas, ankaŭ robotaj agoj ne estas seneraraj. Mi simple forigas la aserton el vikidatumoj. ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:06, 2 jun. 2025 (UTC) :::Krome, en [[Watch on the Rhine]] de 1943 aperas [[Eric Roberts]], naskiĝonta en 1956. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:08, 2 jun. 2025 (UTC) ::::?? 21:44, 13 December 2014 Symac bot added claim: cast member (P161): Eric Roberts (Q207969) - sen ia pravigo, simple aserto el nenio. La angla teksto [[:en:Watch on the Rhine]] asertas ke estis alia aktoro de nomo Eric Roberts, pri kie estas neniu indiko en Vikidatumoj, kaj ankaŭ la listigo [[:en:Eric Roberts (disambiguation)]] havas neniun indikon pri dua, pli maljuna aktoro. Egale: ĉiukaze Eric Roberts (Q207969) ne estas la ĝusta homo. Kaj duan fojon iu roboto eraris. Sed [https://www.imdb.com/name/nm0731079 IMDb] deklaras, ke en 1943 ĉi tiu dua Eric Roberts estis infano laŭ la fotoj eble 10- aŭ 11-jaraĝa, kiu ludis en 5 filmoj inter 1943 kaj 1948. Neniu preciza naskiĝdato estas indikita. Ne sufiĉe da informoj por krei vikidatuman eron. Mi forigos la malĝustan aserton pri la malĝusta Eric Roberts de 1956. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::: We'll significantly improve the international project of Wikidata, and will classify as international english speaking Wikidata heroes... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ({{flago|Usono}}) 15:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::::En [[Man Hunt]] de 1941 aperas [[George Saunders]], naskiĝonta en 1958.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:22, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::Sed pri tiu fuŝo kulpas la uzantino Sophia Guevara je 10:54, 31 maj. 2025, kiu notis «prenita de [[:en:Man_Hunt_(1941_film)#Cast]]». Sed la aktoro de 1941 estis [[George Sanders]], ne [[George Saunders]] kun aldona -u- naskita en 1958. Mi jam persone atentigis ŝin pri la erareto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::: {{re|Kani}} {{farite}} ĉio. Dankon pro via atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:54, 2 jun. 2025 (UTC) == Yrjö Karilas == Cxu en la artikolo oni povu rakonti pri tio, ke en 1919 Karilas publikigis longan liston pri antauxnomoj, kiujn li rekomendis al la uzo? Iuj estas jam ekzistintaj raraj nomoj, iuj nomoj, kiujn li kreis mem. Unu el tiuj nomoj, kiujn Karilas mem kreis, estas ''Seija''. Gxi ankaux estis en Finnlando populara nomo en la 1940-aj, 1950-aj kaj 1960-aj nomoj. Bedauxrinde Seija Kettunen, eksa prezidanto de Esperantoklubo de Jyväskylä, forpasis. Estus bone rakonti al sxi, ke sxian nomon kreis esperantisto. : Hm, mi ne scias ĉu tiu informero sufiĉe grandas por meriti frazon. Pri Seija Kettunen vikipedio nur skribas ke ŝi mortis en 2023. Se vi, per la germana diskutpaĝo, povas sendi al mi ligilon pri reta mortanonco, en kiu ankaŭ estas ŝia naskiĝdato kaj jaro, mi povus meti mekrofrazeton pri ŝi en [[ĝermolisto de finnaj esperantistoj]]. Kaj se vi havas retan referencon pri la aserto de kreado de antaŭnomo Seija, eblas tion en frazeton de la teksto [[Yrjö Karilas]] mencii. Vi havos almenaŭ semajnon por tio, ĉar mi nun 6 tagojn ne estos ĉe komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) Alia demando: Cxu estas bone, ke estas en la artikolo [[Antero Vipunen]] teksto pri la libro aux cxu estus pli bone, ke ekzistus alia artikolo pri la libro? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.93|193.210.204.93]] 15:48, 4 jun. 2025 (UTC) :Estas tolereble en la artikolo [[Antero Vipunen]] mencii la libron, kvankam fakte nur la titolo ligas la libron de 1950 kun la mitologia estaĵo. Bonus la alineo en la teksto pri la libroserio [[Pikkujättiläinen]]. Mi hieraŭ pensis ke mi jam kopiis ĝin tien, sed sajnas ke ni. Se mi ne forgesos, mi metos ĝin tien post semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) ==Mazatlán== Ekzistas artikolo [[Mazatlán]] kun ligoj, krome [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Listo_de_artikoloj_kiuj_ekzistas_en_multaj_lingvoj_kaj_forestas_en_la_esperanta_Vikipedio/Urboj] mencias ruĝe Mazatlán kun 52 ligoj sen Esperanto. kion fari?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:28, 23 jun. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Klare, la unua vikidatumero estas por la komunumo (''municipio''), kaj la dua por la samnoma urbo kaj komunuma ĉefurbo. Laŭ mi tute sencas en Esperanto ne havi du tekstojn pri preskaŭ sama geografia unuo, kaj preferi la pli vastan temon de la komunumo. Mi metis apartigilon "Mazatlán (urbo)", kaj ligis ĝin al la dua vikidatumero ([[d:Q40194]]) por la urbo. Kiam roboto venontfoje aktualigas la liston, la ruĝa indiko de devus foresti... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 23 jun. 2025 (UTC) == Cizre == Bonvolu disigi [[Cizre]] kaj [[provinco Şırnak]], ĉar mi nepre skribus artikolon pri Cizre.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:33, 25 jun. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Fakte mi pensas ke mi devas tute nenion fari. Se vi ekskribas tekston pri la distrikto [[Cizre]], vi per tio mem aŭtomate viŝas la antaŭan alidirektilon al la [[provinco Şırnak]]. La alidirektilo ja ĉiukaze nur estis provizora solvo - en la momento kiam estas propra artikolo, tio kompreneble pli bonas ol "malmultekosta" alidirektilo. Provu fari, mi '''tre''' mirus se io teknike malhelpus vin savi la redakton! Ĉiukaze ĉiuj tekstoj, kiuj plialtigas la videblecon de la kurda kulturo en Eŭrazio estas tre bonvenaj. Tial same eblas procedi ĉe aliaj paĝoj pri kiuj vi bonvolus fari apartajn tekstojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 25 jun. 2025 (UTC) ::Mi faris tion kaj ĝi direktigis min al la <s>distrikto</s> provinco. Mia artikolo jam estas preta (!!!), mi ne riskas tion, mi savos la artikolon al mia paĝo provizore kaj mi atendos la disiĝon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:30, 25 jun. 2025 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Estas vere simple, vi havas la solvon antaŭ la nazo: Klaku la internan ligilon [[Cizre]]. Malfermiĝas la provinca paĝo, supre skribiĝas <big>'''Provinco Şırnak'''</big>, kaj en dua linio pli ete inter krampoj "<small>'''(Alidirektita el [[Cizre]])'''</small>". Re-klaku la ligilon [[Cizre]] tie, post la vortoj "<small>Alidirektita el</small>". Vi vidos kurbitan sagon suben kaj tiam dekstren [[dosiero:Redirectltr.png|30ra]], kaj apud ĝi en bluaj literoj la vortojn "[[Provinco Şırnak#Distriktoj (İlçe)]]". '''Ne''' klaku tiujn, ĉar tiam vi reestus sur la provinca paĝo, sed klaku '''supre''' "redakti fonton", kaj vi estos en redaktomodo, povas tutsimple viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." kaj povas enkopii vian novan tekston! Kompreneble '''mi povas''' viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." por vi, sed multe pli valoras se vi unufoje mem sukcesas fari tion! Mi ĵus elsalutis kaj kiel nuda IP-anonimulo provis fari tion: senprobleme funkcias. Do oni ver-vere ne bezonas iujn specialajn rajtojn, sed nur devas unufoje kompreni kiel funkcias. '''Provu!! Kuraĝe!''' Vi vere ne povas difektigi ion, sed nur povas lerni fariĝi pli ruza ol la alidirektiloj! Mi garantias al vi, ke vi povas! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 25 jun. 2025 (UTC) ::::Mi jam vidis vian malnetan novan tekston en Crosstor/provejo, kaj havas ankoraŭ tri komentetojn pri tio, sciante ke la tuto ankoraŭ ne estas preta, kaj vi eble nur haste savis la provizoran tekston. 1) La vorto "flugmaŝino" aspektas tre strange - mi rekomendas vorton [[aviadilo]] anstataŭe. 2) Provu ne tiom ofte komenci frazon per sama vorto, ĉi tie vorto "Cizre". Foje eblas skribi vorton "La urbo" anstataŭe, foje necesos iom rearanĝi la vortordon, sed fine maksimume, ni diru, unu el kvin frazoj komenciĝu per la vorto "Cizre". Kaj fine 3) Kiam la teksto estos en sia loko kaj estos ligila al vikidatumoj, kompreneble la informkesto dekstre tuj tre vastiĝos. Ĉiujn bildojn necesos meti al la maldekstra flanko, kaj se estos tie pli longa kolumno da fotoj ol meze estos teksto, tiam ankoraŭ necesos uzi galerion <small><gallery></small> tutsube de la paĝo, aŭ fotoŝanĝilon - tekniko kiun vi jam ofte aplikis. Sed dekomence klaras, ke fotoj dekstre sub la longa informkesto garantiite ne funkicios. Eblas aŭtomate meti ĉiujn maldekstre, kaj tiam vidi ĉu tie tiam estos pli da fotoj ol da teksto. Sed dekstre entute nur sencas havi bildojn, se estas kompare tre multa teksto, kiu estas signife pli vasta ol la informkesto dekstra... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 25 jun. 2025 (UTC) :::::Dankon, sukcesis, sed poste necesis forigi direktilojn de wikidata, poste aldoni la veran direktilon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:28, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::{{re|Crosstor}} Nun ĉiukaze en vikidatumaro kaj ankaŭ en la paĝo mem aspektas ĉio en ordo. Mi ankoraŭ sukcesis grupigi la fotojn tiel, ke ili malpli interferas kun la informkesto - mi konscias ke per tio la origina intenco ligi la fotojn al koncerna frazo de la teksto perdiĝas, sed pro la ampleksa informkesto tio ĉiukaze ne funkcias, kaj ĉe mia ekrano nun la flughavena foto tamen estas ankoraŭ tre proksime de la flughavena frazo. Krome mi sukcesis aldoni diverslingvajn urbonomojn al la unua frazo, la informkesto (tie mi rezignis pri la aramea nomo pro praktikaj konsideroj) kaj en vikidatumaro (kie kutime alternativaj nomoj de latinliteraj lingvoj nur indikiĝas latinlitere, do mi ne metis la puran nomon en la araba kaj aramea). RESTAS nur la stila glatigo ne havi tiom da frazoj kun sama komenca vorto (mi supozas ke jam estas iom malpli ol hieraŭ, sed laŭ mi ankoraŭ estas tro multaj - la lastaj 5 tekstaj alineoj ĉiuj daŭre komenciĝas per 'Cizre'). Tion mi petas vin ankoraŭ revortumi. Kaj plia peto de mi estas almenaŭ mencii informkeste en nova teksto ĉiam la du parametrojn ''"|tipo1 = reliefo" kaj "|zomo = 10"'', kiu pli unuece vidigas ĝin. Aldono de parametroj ''"nomo, ŝtato, regiono kaj provinco"'' estas laŭvola, sed kompreneble ankoraŭ pli unuecigas la informkeston kaj tre bonvenas, ĉar ĝi aldonas informon. Vi vidas ke mi nun iom trukis kaj enŝtopis administran, historian kaj kulturan regionon en unu parametron, sed tio laŭ mi pardoneblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::: PS: Cetere ankoraŭ informservo pri testado je ebla esperantigo: eĉ la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] mencias la urbo en sia turka formo, en la du-paĝa mapo 15, tial esperantigo ne havos ŝancojn ĉi tie, kaj saĝe ankaŭ ne estis proponata. Mi nur volis aldoni, ke mi ankoraŭ kontrolis mape, ĉar foje mi surprizas, kiujn urbojn la "poŝatlaso" de 1971 esperantigis kaj kiujn ne - Ĉiukaze ĝi faris siajn elektojn laŭ geopolitikaj konsideroj aŭ laŭ praktikeco (latinliterajn nomojn pli facile eblas lasi nacilingve, pri nelatinliteraj kiel en Ĉinio kaj Irano en 1971 esperantigo ŝajnis pli praktika ol anglalingva latinliterigo, pri kiu oni ne scias ĉu ĝi eble sanĝiĝos inter 1971 kaj 2021 kaj 2071), kaj ĉiukaze ne laŭ observo "en norda Kurdistano estas aparte malmultaj esperantistoj, kaj el la kultura regiono ankaŭ ne estas gravaj signifaj literaturaj tradukoj al Esperanto, tial esperantigo laŭ esperanto-movada strategio ne sencas". Sed Cizre en la esperanta "poŝatlaso" de 1971 klare estas notita turke, ne kurde kaj ne esperante. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) == Pri kio temas la paĝo Gva xxx? == Hey @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] pri kio temas la paĝo [[Gva xxx]]? Mi regule trovas ĝin en la listoj de artikoloj sen kategorioj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:18, 26 jun. 2025 (UTC) {{re|Stefangrotz}} Efektive, estas iu ruina teknika paĝo farita en 2022 kadre de kreo de reprezentiĝoj de naciaj sportaj teamoj en la unuopaj olimpikoj. Bone ke vi rekte atentigis min ĵus - vian aldonon de puriga ŝablono en aŭtuno 2024 mi tute ne vidis, ĉar mi ne plu atentas la eksan paĝon... se mi atentintus ĝin, mi ankaŭ sen iu atentigo forigintus ĝin memstare. Eĉ mi pensas ke mia intenco neniam estis savi la paĝon sed nur havi ĝin redaktomode en la ekrano. Sed fenestroj nur nesavitaj redaktoj tamen foje akcidente saviĝas, ekzemple kiam filo devas restarti la hejman komputilon kaj ne volas perdigi iujn nesavitajn redaktojn, aŭ mi mem kiam mi savas savindajn redaktojn kaj inter tiuj ankaŭ estas iu tia paĝeto. Ĉiukaze la tri iksoj en la titolo jam klare indikas ke ne temas pri iu normala paĝo. Do, dankon pro la atentigo: forigita! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 26 jun. 2025 (UTC) :PS: Mi kutimis al tio, ke maldekstre de la vikipediaj ekranfenestroj ĉiam estis iu butono "specialaj paĝoj" aŭ "specialaj kategorioj", kiun mi jam plurajn semajnojn aŭ kelkajn monatojn ne bezonis. Mi de ekde 15 jaroj havas miajn fenestrojn en la modo 'Vector 2010', sed de tie la teknika "portalo" evidente forpreniĝis. Kie vi aliras al viaj "listoj de artikoloj sen kategorioj" kaj similaj robotaj listoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 26 jun. 2025 (UTC) ==Du eble tro rapidaj alinomadoj== Ĉi tio temas pri du alinomadoj de geografiaj propraj nomoj kiujn vi faris. Ne estas alia rilato inter ili krom tio, ke en ambaŭ mi volas eksplicigi kelkajn aspektojn, pri kiuj mi ne certas, ĉu vi konsideris ilin. '''Shennong''': Vi alinomis al [[Shénnóng]]. La supersignoj en [[pinjino]] markas tonojn kaj preskaŭ neniam estas uzataj kiam oni izole transskribras ĉinan nomon aŭ vorton en neĉinlingva teksto. La sola kunteksto en kiu la tonaj supersignoj estas nepraj aŭ kutimaj estas kiam oni vere celas la pinjinan skribon kiel prononcindikon, ne simple kiel identigilon de koncepto. Do estus pli konforme al la kutimoj de Esperanto kaj aliaj latinliteraj lingvoj se la formo en la titolo kaj ĝenerale tra la artikolo restus "Shennong". Mi konsentas, ke nepre ie unufoje en la artikolo aperu supersignita prononcindiko "Shénnóng". Vi povas kompari niajn aliajn artikolojn pri ĉinaj temoj, kie aperas multege da pinjino kaj tre malmultaj supersignoj. Aŭ se ni uzos la supersignojn, tio devus okazi ĝenerale, ne nur por ĉi tiu artikolo. Ankaŭ tio ŝajnas al mi akceptebla, sed necesus pli ĝenerala interkonsento kun aliaj vikipediistoj por senkonflikte efektivigi ĝin. :Alia afero - nun en la artikolo estas esperanteca prononcindiko. Ĝenerale la indikado de mandarena prononco per esperantaj literoj, sen speciala kaj arbitra normo kiel pinjino aŭ la EPĈ-sistemo, ŝajnas al mi senespera entrepreno - la mandarena kaj esperanta fonologioj estas tro malsamaj. Sed se ĉi tio restos, certe almenaŭ devas esti du ''n''-oj. Ne temas pri ortografia duobligo kiel en la angla aŭ germana, eĉ ne ordinara duobla konsonanto kiel en la itala, sed pri du ''n''-sonoj apartenantaj al apartaj [[morfemo]]j. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:30, 6 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Pri tiu temo mi estas senemocia. Ankaŭ tie la pensofluo legeblas en la artikola diskuto: mi reagis al demando de Sj1mor de antaŭ 18 monatoj, mi hodiaŭ vidis la noton, kiu provokeme demandis "Kial laŭ la angla? Ĉu ne Ŝennong(o?)". La norma pinjina formo vere estas "Shénnóng", tial mi simple sekvis tiun vojon. Se ni diras, ke en esperantaj titoloj estas tute kutime forlasi la tonajn supersignojn, tiam mi tute ne havus ion kontraŭ tia argumentado. Mi efektive tute ne kontrolis aliajn pinjinajn titolojn - ĉi-tie la fokuso estis, ke ni havas tekston [[-2737]] pri ekstreme malnova jara artikolo (la angla ligilo estas tute trompa). Tiu tre historia teksto, kies informkesto antaŭ teknike bone funkciis kaj tiam teknike ekmisfunkciis, hodiaŭ ripariĝis. Tial mi reatentis pri la pionira paĝo [[-2737]], kaj tute flanke legetis la demandon de Sj1mor. Mi cetere metis la prononcindikon plejparte por doni kompromison al Sj1mor - por esperantigo Ŝennongo necesas referenco, nun en najbara Japanio ankaŭ por esperanta latinliterigo jam bezonatas referenco, sed pri esperanta proksimuma prononcindiko neniam necesas. Dankon pro la atentigo pri la du n-oj. Tiam kompreneble estos du. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 6 jul. 2025 (UTC) '''Tartessos''': [[Tartessos|Tiel]] vi alinomis la antaŭan "Tartezo". Multaj esperantistoj tradicie Esperantigas ĉiujn proprajn nomojn el klasika latina aŭ greka fonto laŭ sufiĉe konsekvenca sistemo. [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] agnoskas tion inter la "kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn" por personaj nomoj, sed ne eksplice por geografiaj nomoj. Tio laŭ mi estas malkohero, kaj oni devus ŝanĝi ĝin por trakti ambaŭ kategoriojn same, aŭ se estos distingo, Esperantigi la geografiajn nomojn, kiuj ja estas bezonataj en pli diversaj tekstoj, kaj devigi antikvan formon por la personaj. Ĉio ĉi neniel pravigas fuŝan Esperantigon "Tartezo", sed povus pravigi pluan ŝanĝon al ĝusta Esperantigo "Tarteso". (La kutima regulo, kiel vi verŝajne scias, estas s > z inter vokaloj, sed ss > s). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:59, 6 jul. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Vi certe vidis mian noton en la [[diskuto:Tartessos|artikola diskutpaĝo]]: Baze estas tute simple: mi tre bonvenigus esperantigon, fakte al Tarteso, se mi ie trovus iun ajn ekstervikipedian referencon pri tio. Sed mi trovis absolute nenion. Se iu trovas iun ekstervikipedian referencon (teorie devus esti du, sed unu laŭ mi esceptokaze ankaŭ sufiĉas), tiam estus tute bone noti la esperantlingvan fonon kaj pluŝovi la artikolon. Sed se vere nenio troveblas, tiam la nur latinliterigita greka nomo estas pli singarda alternativo - kaj tio ne estas perforto de la lingvo: "Tartessos" ne havas strangajn ne-esperantajn literojn kaj same taŭgas kiel multaj aliaj nomoj de grekoj aŭ de grekaj aŭ kipraj loĝlokoj aŭ aliaj geografiaj aŭ historiaj nomoj. Do mi povus afiŝi la kazon en [[VP:AA]], simple por alvoki al serĉado de ekstera referenco - krom se vi hazarde jam havas iun kaj la problemo jam estas solvita antaŭ ol ĝi estis afiŝita. Sed mi pensis ke tiom da energion eĉ tute ne indus investi: en [[:Kategorio:Urboj de Grekio]] estas nuntempe 83 urbaj artikoloj, maksimume kvarono el ili (kiel "Ateno") havas esperantan o-finaĵon kaj pri la aliaj pli ol tri kvaronoj neniu ĝeniĝas... Vere ne ĉiu el la nun 372 353 artikoloj en Esperanto bezonas esperantlingvan titolon, kun o-finajco, kaj kun referencoj... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 6 jul. 2025 (UTC) == Havendaj artikoloj == Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 13 jul. 2025 (UTC) {{re|Kani}} Komprenite. Mi ne vidas min kiel esplora sciencisto, pli kiel praktika socia konsilanto kiu la lastajn du jarojn laŭgrade reduktas la konsiladon, do mi ne komprenas pli pri fiziko aŭ mekaniko "ol iu ajn alia filologo". Sed mi komprenas Esperanton kaj povas ie-tie kontribui. Tamen, kio incitas mian redaktemon, kiam mi vidas tekston kiun mi antaŭe neniam vidis, estas aparte ie-tie ekkrei mankajn flankajn tekstojn kiuj ĝis nun ankoraŭ mankas - kvankam mi dubas ĉu tio influas la rangoliston de la koncernaj "havendaj artikoloj". Ekzemple pri la havenda teksto [[kvantuma mekaniko]] mi ĵus "bluigis" unu de la ĝis nun ankoraŭ kvin mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Nuklea magneta resonanco]] - Vi scias ke kreado de tia teksteto de 4 ĝis 6 frazoj estas kompare pena kaj laboriga tasko, kaj fine oni nur vidas malgrandan teksteton, sed tiel estas la vivo. Ĉiukaze mi promesas ke mi penos pli atenti la grupon de la 1000 havendaj artikoloj, kiujn mi ĝis nun amplekse malatentis ĉar ili jam estas relative dece faritaj kaj ne estas la plej zorgigaj tekstoj - dum mi kompreneble ankoraŭ devas fini la geografiajn, historiajn kaj biografiajn temaojn kiujn mi aktuale prilaboras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:27, 14 jul. 2025 (UTC) :Komprenite. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:41, 14 jul. 2025 (UTC) :: {{re|Kani}} ...aŭ en [[El Niño]] "bluigis" unu de la lastaj 2 mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Regiono de alta premo]]. Pri la temo [[El Niño]] mi nur atentiĝis ĉar en la listo ĝi aperis kun ruĝa alarmiga punkto kaj nombro 42 kiel plej katastrofa. Sed mi poste komprenis ke la ruĝan punkton nur kaŭzis, ke ni movis la paĝon laŭ [[VP:AA]] de [[El-Ninjo]] al [[El Niño]]: la apartigilo kompreneble havas nur 42 bitokojn, sed la teksto havas 41 152 kaj estas laŭ pura kvanto de literoj tute bona. Do mi komprenas ke por la rangolisto baze gravas simple la tekstokvanto, kiu jes ja fakte ne estas sola kriterio, sed estas indiko se iu teksto estas aparte konciza ke ĝi eble vere ne plene kovras la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:59, 14 jul. 2025 (UTC) :::Mi kredas, ke tio ne gravas. Estas neniu el la 1000 havendaj artikoloj en la baza kategorio (42 bitokoj) kaj nur tiuj 31 en la meza, kio signifas, ke ĝi estas registrita laŭ 41 152 bitokoj en la plej supra kategorio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:54, 14 jul. 2025 (UTC) :::: {{re|Kani}} Efektive, kio atentigis min, fine estis nur falsa alarmo en la listo [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Mezurado; Scienco]]: tie la teksto estis indikita "[[El-Ninjo]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 42", ne "[[El Niño]] [[dosiero:ButtonGreen.svg|10ra]] 41 152", kaj mi komence simple kredis ke pro iu kialo ĝi havas tiom malbonan malaltan nombron, ne jam komprenis ke la nombro simple estas la bitokoj. Post kiam mi ĝustigis la literumon al la nuna titolo, aŭtomate aperis la ĝusta nombro kaj la punkto iĝis verda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:05, 14 jul. 2025 (UTC) :::::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 14 jul. 2025 (UTC) :::::: {{re|Kani}} Vidu: pri [[Homa spirado]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 23 (nun estas simple "spirado") kaj [[Dinosaŭro]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 27 (nun estas "dinoaŭroj") estas same. Ĉu vi volas ĝustigi la titolojn, kaj mem vidi kiel la ruĝaj buloj post riparo iĝos verdaj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:11, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, mi volas lerni tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:16, 14 jul. 2025 (UTC) ::::::Tamen mi ne kapablas aranĝi tion. En tiu paĝo estas multaj artikoloj markitaj ruĝe aŭ flave. Preskaŭ ĉiuj devus esti versaj, escepte tiuj 31. Plej verŝajne temas pri alinomoj. Mi klopodis solvi ĉe [[Spirado]] kaj malbone funkciis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:13, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, vi kapablas: simple ŝanĝu la internan ligilon "Homa spirado" al "spirado" kaj "Dinosaŭro" al "dinoaŭroj", kaj la punktoj iĝos verdaj. Tio estis tio kion mi tute hazarde eltrovis kiam mi miris pri la stranga noto "El-Ninjo ruĝa bulo 42". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:17, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::: Bone, nun vi havas la teknikon. Gratulon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 8:00 17 jul. 2025 (UTC) ==La supo malgustiĝis== Bv fari ion kun tiu [[Fiŝkuko]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:26, 20 jul. 2025 (UTC) :{{re|Petr Tomasovsky}} {{farite}} kun noto "La homo, kiu hodiaŭ metis provon de traduko, mem forviŝis la provan paĝon. Paĝo pri tiu kuirarta temo ([[d:Q594675]]) principe bonvenus, sed tiu ĉi provo vere ne estis sukcesa." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 20 jul. 2025 (UTC) ::Jes, mi vidis. Precipe se tie estis bildo kun supo. Oni invitas homojn alimaniere. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:43, 20 jul. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 23 jul. 2025 (UTC) == Kalevi Olin == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalevi_Olin&diff=prev&oldid=8966063 Li ne naskiĝis en [[Pyhäjärvi (urbo)]], kiu tiutempe estis pri sia tuta oficiala nomo Pyhäjärvi Ol. Lia naskiĝkomunumo [[Pyhäjärvi Ul]] ne estis sama. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.123|193.210.202.123]] 01:01, 5 aŭg. 2025 (UTC) La miskompreno fontis el vikidatumoj, de kie ĝi estis transprenita al la informkesto. Mi fidas vian aserton kvankam ni ne vere havas referencon pri tio - se vi havas pruvon ke vere li devenis el Pyhäjärvi Ul, ne Ol, vi povus noti tion en mia germanlingva diskutpaĝo, tiam mi povus noti tion kiel duan refeencon en vikidatumoj. Sed tio ne gravus tiam, kiam iu detalema finno pridubus la aserton kaj estus konvinkita (mise) ke la homo devene estis ostrobotniano. Dankon pro la atentigo. Sed malgraŭ ĉio, vi daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo de Vikipedio. Nenio ŝanĝiĝis pri tio, tial mi devis fermi ankaŭ tiun ĉi kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:41, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]] == Cetere, se vi venontfoje metas noton ĉi tie, vidu mian noton en la esperanta [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]]. Serĉu la finnan flagon tie, kaj vi vidos mian demandon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 5 aŭg. 2025 (UTC) ==Kani== Saluton. Mi estas [[uzanto:Kani|Kani]]. Vi povos konstati, ke mi ne povis eniri en Vikipedion cximatene. Oni elsalutigis min, mi klopodis por reeniro, metis pasvorton, kaj oni respondis, ke gxi estas malgxusta. Mi petis novan, kion oni sendis al mia retadreso, sed denove oni malakceptis min. Cxu vi povas fari ion kaj respondi al mia retadreso? Dankon. Kani.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 09:50, 6 aŭg. 2025 (UTC) :Ecx cxu vi povas respondi cxi tien cxu vi ricevis tiun cxi mesagxon? Dankon.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 10:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi ĉi-sekunde vidis la mesaĝon. Mi pretas fari ĉion ajn, kaj povas atenti mian retpoŝtkeston, sed fakte spontanee mi tute ne scias kiun vojon mi povus iri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 13:07, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::Mi ne povas malfermi novan konton, cxar mi perdus atentaron, uzantopagxon, diskutaron, kontaktojn kun aliaj vikipediistoj, administrorajtojn, rajtojn en aliaj lingvoj ktp. [[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 16:14, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::>> Pluaj kontaktoj kun kani retpoŝte kaj kun iuj stevardoj.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::: Se oni ne sukcesos ripari tion, tiam nepras globale forbari [[:m:Special:CentralAuth/Kani|la konton "Kani"]]. Eble iu ŝtelis vian konton. Ĉu oni elsalutigis vin dum via aktiveco? Se nova pasvorto venis al via retpoŝtadreso, kaj sekve ne funkciis, tio estas bona signo ke eble temas nur pri teknika fuŝo. Kiel administranto vi certe scias ke aliaj administrantoj ne povas ripari tiuspecan fuŝon, kaj eĉ burokratoj ne povas. Aliru na [https://phabricator.wikimedia.org] [[phab:T292793]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:17, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::: {{re|Taylor 49}} Fakte Kani intertempe jam estas en SAT-kunveno en Francio, kaj mi ne scias ĉu li ankoraŭ sukcesis fari siajn hejmtaskojn, aŭ ĉu la forveturo alvenis tro rapide. Ĉiukaze ne aspektas je ŝtelo de konto, sed je teknika problemo. Eĉ la suspekto estas ke parto de la malnova kaj nova pasvorto povus esti iu fi-vorto de iu ajn lingvo, kiu freŝe listiĝis en la listo de malpermesitaj vortoj. Kani devus mem elprovi denove sendigi al si novan pasvorton kaj ŝanĝi ĝin al iu litero-cifero-salato, kiu garantiite ne povus esti iu fi-vorto. Se tiam funkcias, oni povas reŝanĝi ĝin direkte al tiu pasvorto kiun oni fakte ŝatus. Kompreneble neniu postulos ke Kani publikigas sian malakceptintan pasvorton al mi, vi aŭ iu stevardo, ke ni tiam gaje povas publike diskuti, kiu parto eble estas nove malpermesita vorto. Sed per provo kaj eraro li mem povas ankaŭ tiel testi la hipotezon... Sed tio supozeble nur funkcias kiam li reestas - li jam sciis ke en la ferioloko la interreto estos malforta... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::::Saluton. Mi estas Kani, jam en kongresejo kaj foje mi havos eblon retumi. La afero estas ke dum monatoj mi havis tiun pasvorton enhavantan hispanlingvan fivorton kaj nenio okazis. Subite mi estis elsalutiginta kaj tiu pasvorto ne funkciis. Mi petis novan pasvorton, kiel iam okazis, ricevis gxin en posxtadreso, klopodis por ensalutigo pere de tiu nova pasvorto kiu enhavis neniun rekoneblan vorton kaj denove ne funkciis, kvazaux Kani jam ne rajtas reensaluti. Mi ne certas cxu tio rilatas al la malnova pasvorto. La afero estas, ke mi ne kapablas reensaluti. Mi reklopodos. [[Specialaĵo:Kontribuoj/88.186.44.19|88.186.44.19]] 14:24, 9 aŭg. 2025 (UTC) ::::::Finfine mi sukcesis ensaluti post mil da malsukcesaj klopodoj. Eble iu helpis aŭ iu ĉesis malhelpi. Ĉiuokaze mi dankas ĉiujn kiuj interesiĝis pri la afero. Mi klopodos retumi ĉiutage por konstati, ke ĉio enordas. Sed dum kelkaj tagoj ne povos rekapti mian ritmon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 9 aŭg. 2025 (UTC) :::::::Mi tre certas ke neniu homo ion faris. La stevardoj en la angla diskutejo ankaŭ cerbumis kaj faris hipotezojn. Do la afero estas daŭre mistera. Ni esperu ke la fantomado ne reekiĝos, sed ne eblas antaŭprognozi. Belan kongreson ĉiukaze. Ne forgesu iom foti por la vikipedia dokumentado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:54, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Ŝablono:Ĝermo == Saluton ... [[Ŝablono:Ĝermo]] bezonas redakton. Bv aŭ malprotekti ĝin, aŭ efektivigu la redakton forigante la lokan interwikian ligilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:09, 8 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} ĉu? Dankon, mi neniam rimarkintus la kukole kaŝitan lokan intervikian ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:16, 8 aŭg. 2025 (UTC) == Arkivado == Saluton! Mi longe faris tian, fakte mi ne povas krei: [[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]. Mi petas helpon, sufiĉas krei, se ĝi funkcias, la tekston mi enmetos. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 9 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} - vidu tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Pasvorto == Saluton. Mi jam revenis hejmen kaj pluas la problemo kun la pasvorto, ĉar mi povis eniri nur per provizora pasvosto, ŝajne valida nur dum sep jaroj de kie oni sendis ĝin al mi. Mi ne scias kiel ŝanĝi al nova pasvorto. Mi estas vere fuŝa administranto, ve.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) :Bone ke vi estas hejme, kaj ŝajne provizore povas kunlabori. Mi vere bedaŭras ke de tiom malproksime mi ankaŭ ne scias kie efike helpi, kaj mi nepre malkonsentas kun via lasta frazo: vi estas nepre bezonata administranto. Ne gravas al mi, ĉu fine vi devos malfermi al vi tute novan salutkonton, "joĉjo", aŭ "seminario" kiun vi jam havis antaŭ jaroj, aŭ novan konton de via vera civila nomo. Ni volonte ankaŭ donos administrajn rajtojn al tiu nova konto. Kvankam kompreneble estus domaĝe, ĉar la nomo Kani^© estas vere markonomo. Sed dum vi provizore povas eniri per via normala konto, despli bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 19 aŭg. 2025 (UTC) == Finnaj temoj == Ne, ne redakti: vi daŭre estas forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 20 aŭg. 2025 (UTC) :Kiam mi povos redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.95|193.210.200.95]] 12:57, 26 aŭg. 2025 (UTC) == Feria semajno == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = La 22-an ĝis 31-an de aŭgusto 2025 mi ferias kaj ne povas antaŭscii ĉu kaj kiam mi havos retaliron. Supozeble mi ĉiutage povos mallonge vidi mian diskutpaĝon kaj notojn, kaj ne estas garantio pri tio. Thomas }} == Ŝablono:Monataranĝo == Bv malprotektu ŝablonon [[Ŝablono:Monataranĝo]]. Ĝi bezonas redakton pro cimo, krom tio dubindas ĉu 620 nur transkluzivigoj pravigas totalan protekton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:40, 4 sep. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}}. Vi vidis, ĉu ne, ke la protekto el 2011 estis de ArnoLagrange. Mi neniam atentis la ŝablonon kaj sekve ankaŭ neniam tuŝis ĝin. Sed la 620 nur transkluzivigoj estas de kernaj paĝoj en Vikipedio, kaj ĉar principe tie ne estas iuj sence ŝanĝeblaj informoj, krom se oni radikale ŝanĝas la kalendaron de la okcidenta civilizo, probable la utilo de protekto superas la malutilon. Bonvolu mesaĝi, kiam vi kontentis pri forigo de la cimo. Mi proponas ke mi tiam denove protektas ĝin. Se vi aŭ alia fidinta uzanto rebezonas aliron, tiam tio facile fareblas, kutime ene de duonhoro, kiel nun. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 4 sep. 2025 (UTC) :: Mi finfaris la sencimigon por hodiaŭ. Se vi absolute volas reprotekti ĝin, tiam bv almenaŭ sen kaskadigo. Protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estas alternativo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:38, 4 sep. 2025 (UTC) :::Reprotekto sen kaskadigo estas en ordo. Nur eblas protekto kontraŭ IP-uloj, do anonimuloj, kaj kontraŭ ĉiuj krom la lokaj administrantoj, nenio inter tio eblas. Kaj teorie vandalo povas tre rapide fari iun ajn salutkonton kun iu ajn fantazia nomo, kaj povas diskrete fuŝi ion, kion aktivaj uzantoj eble nur jarojn poste rimarkas. Vi pravas ke protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estus bona alternativo, sed tiu alternativo ne estas. Tial mi prefere reprotektu ĝin. Nun evidente estis la unua kazo en pli ol 14 jaroj, ke iu kun bona kialo bezonis aliron al la paĝo. Se la venonta kazo venos post pliaj 14 jaroj, estos neniu ajn problemo. Kaj ĉar la dok-paĝo ĉiukaze ne estas protektita, eble eĉ post 14 jaroj ne estos utilo bezoni la longtempe konservitan ĉefan paĝon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 4 sep. 2025 (UTC) Kial mi ne povus redakti (Jaakko Leinonen el Meza Finnlando el okcidenta Finnlando [[Kypärämäki]] kaj [[Keltinmäki]]? Cxu tion, ke mi ne rajtus redakti, peras tio, ken mi skribas do multe pri mia propra lando kaj por esperanta ideologio oni ne rajtus fari do? Mi ne plu ovas kompreni alian kialon, cxar alimaniere ol antauxe, mi ne plun vandalis en la lastaj du jaroj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:54, 7 sep. 2025 (UTC) :Vi almenaŭ diris, ke estus bone, ke mi ne skribu pri Finnlando? Laux mi tia esperanta ideologio ne validas al Vikipedio. Cxar mi ne plu vandalas, mi devus havi rajton redakti. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:57, 7 sep. 2025 (UTC) Iom plu teskto pri la lingvoinstruo de la finnlandaj bazlernejoj: La finna instruplano de la bazalernejo iĝis escepte lingv-fokusita laŭ internaciaj normoj. Dum la transiro al la nova kompleta lerneja sistemo en la 1970-aj jaroj, estis multe da opozicio al la fakto, ke, kontraŭ la deziroj de edukfakuloj, la deviga lernado de du fremdlingvoj estis enkondukita en la bazlernejo, kaj krome, neniu el tiuj lingvoj estas praktike laŭvola (praktikaj kialoj devigas la lernadon de la angla, kvankam la leĝo ne devigas ĝin en Finnlando ekster la Alando-Insuloj), kaj la praktiko ne estis adaptita en malsamaj regionoj laŭ iliaj propraj lingvokapablo-bezonoj, sed praktike al ĉiu estas instruitaj la samaj du fremdlingvoj ĉie. Ekde la fino de la 1970-aj jaroj, estis periodo de relative malmulte da diskuto pri la temo, ĝis la diskuto reviviĝis fine de la 1980-aj jaroj. Tiam ordinarigxis la iom negativa termino ''pakkoruotsi''/''tvångssvenska'' (deviga sveda) fariĝis pli ofta, rilatante al la devigo de finnaj parolantoj lerni la svedan. Denove, estis diskuto pri ĉu la deviga lernado de unu fremdlingvo en bazlernejo estus sufiĉa. Kontraste nuntempe en Finnlando, la devo lerni du fremdajn lingvojn en kompleta lernejo, same kiel en supera mezlernejo, estas sufiĉe ĝenerale akceptita. Deviga lernado de la sveda ankoraŭ vekas fortajn, grandparte emociajn, sentojn por kaj kontraŭ, kaj kontraŭuloj ankoraŭ ŝatas uzi la terminon "pakkoruotsi", sed en ĉi tiu kazo, oni ne disputas hodiaŭ pri ĉu almenaŭ unu aŭ almenaŭ du lingvoj estu lerneblaj, kiel oni disputis kiam la kompleta lerneja sistemo estis planita en la 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj kaj en la fruaj tagoj de la sistemo en la 1970-aj-90-aj jaroj. Anstataŭe, la debato en praktiko temas pri kiu lingvo estu instruata aldone al la angla, ĉu la lernantoj povu elekti la alian lingvon, kaj ĉu la praktiko estu la sama tra Finnlando. Iam ekzistis debato inter "modelo de unu lingvo" (finne ''yhden kielen malli'') kaj "modelo de du lingvoj" (finne ''kahden kielen malli''), sed nun tiuj terminoj jam ne estas ĝenerale uzataj. Anstataŭe, kontraŭuloj de deviga sveda ofte parolas pri "lingva libereco" (finne ''kielivapaus''), kio signifus specife, ke la lingvo lernenda aldone al la angla estu havebla por elekto. Komence de la 2000-aj jaroj, multaj en Orienta Finnlando esperis pri la rusa kiel alternativo al la sveda, sed la agoj de Rusio en Ukrainio negative influis la sintenojn rilate al la rusa lingvo, kaj tial ne plu estas multe da deziro lerni la rusan en Finnlando. LESTADIONISMO KAJ KONTRAUKONCIPO (ALDONU LIGILON): "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la Universitata malsanulejo de Oulu en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Cxu vi povus aldonu ligilon, ke la teksto estus: "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la [[Universitata malsanulejo de Oulu]] en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Eble oni povu fari ankaux artikolon kristanismo kaj kontrauxkoncipo. Gxi povus komenci: Nuntempe en la kristanismo oni plejparte akceptas kontrauxkoncipon. Ankaux el la personale kredantaj kristanoj en multaj grupoj akceptas gxin. Alimaniere, ĝis la dua mondmilito la plejo de la personale kredantaj kristanoj difinis gxin peko. Ĝin vere forte malapogintaj gravuloj de la historio de la kristanismo estas ekzemple Auxgustino, Martin Luther, Jean Calvin kaj Lars Levi Laestadius. Plu malapogo pri kontrauxkoncipo ekzistas en la katolika eklezio kaj en iuj tiaj protestantaj grupoj, kiuj difinas sin kiel la nura vera kristana grupo: konservativa lestadianismo, okcidenta lestadianismo, amisxoj, juteritoj, menonitoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 18:32, 7 sep. 2025 (UTC) Kiam mi komencis lerni la svedan lingvon en bazlernejo, mi tute ne sciis, ke ĝin parolas nur svedoj kaj la 6%-a svedlingva malplimulto en Finnlando. Mi pensis, ke Svedio havis koloniojn tra la tuta mondo, kiel Britio kaj Francio, do estus multe da sveda lingvo ankaŭ en Afriko, Suda Ameriko, Oceanio ktp., kaj ke devigi la svedan lingvon en la lernejo tial havus sencon. == [[Lev Vigotski]] == Saluton. Tiu artikolo (de 13 sep. 2025) restis ĝermeta kaj nefinita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:47, 15 sep. 2025 (UTC) :Koran dankon pro la atentigo. Mi volis ekkomenci tekston, sed dum la ligo al vikidatumoj konstatis ke jam estis teksto [[Lev Vigotskij]], kiu fakte pli bonas, ĉar ĉi tie juste bonas apliki latinliterigon el la rusa (kun finaĵo -ij), ne de la belorusa (kun finaĵo -i). En la teksto jam ekzistinta, tamen ankoraŭ estis aliaj kapricoj, nome ne literigi la finan konsonantaron ĝuste "tsk", fidele al la rusa formo, sed "ck" aŭ "cg", teorie eble se nur ekzistus Esperanto en la mondo, sed ne koresponda al la nacilingva nomo. Mi ankoraŭ notis diskutpaĝe, ke en la [[revuo Esperanto]] en 10 1997 ŝajne estis artikolo pri li, en kiu oni garantiite foje skribis lian nomon - sed mi neniel povis elfosi tiun numeron rete. Ĉu vi hazarde havas tiom kompletan arkivon hejme, ke vi povus el via bretaro eltiri tiun informon??? Sed la komencitan ruinon [[Lev Vigotski]] transformi al alidirektilo al la je dua rigardo trovita teksto (mi tentiĝis ekfari ĝin pro fuŝa ruĝa ligilo en la urba paĝo [[Orŝa]], kiun mi ankoraŭ ĝustigos) mi simple forgesis. Tial dankon pro la atento!! [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 06:05, 16 sep. 2025 (UTC) ::[[Vilmos Benczik]] literumis "Vygotskij". Miaj lingvaj konoj ne estas sufiĉaj por diveni kion celas la litero y. Citinformo: Benczik, Vilmos. 2010. "Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo". En Blanke, Detlev, kaj Lins, Ulrich (red.), ''[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]]''. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 63. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 10 okt. 2025 (UTC) :::Dankon, Arbarulo, ĉiukaze pro la ekstra ekstera referenco! Pri la kaprica ideo de V. Benczik (kies motivo kompreneblas) latinliterigi literon ы per nesperanta fremda litero [[ipsilono]] laŭ mi ne ekzistas ĝeneraligita kutimo en Esperanto - se lingvo uzas latinaa alfabeton kompreneble estas kutime tiel skribi personajn kaj geografiajn nomojn en Esperanto ankaŭ se ili havas neesperantajn literojn kiel yqxäöüßéł ktp, sed se ni esperantece latinliterigas nomon el alia alfabeto, estas hezito uzi y kaj i por la du specoj de cirilaj i-oj, same kiel ni ne skribas la vorton [[Talasoterapio]] per komenca litero "Θalassoθerapeio" simple ĉar tio en esperanta vorto aspektus groteske, kvankam tio ebligus pli fidinde al la greka originalo prononci la komencajn sonojn de la du vortoj... En la angla, germana aŭ hispana kompreneble uzo de la litero [[ipsilono]] por latinigo de cirilaj vortoj estas nenia problemo, ĉar tiuj lingvoj havas la literon "y", sed ne ĉiuj lingvoj havas ĝin, interalie nia lingvo Esperanto, tute sendispute.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2026 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton. Ofte mi trafas evidentajn erarojn en la priskribo de la Bildo de la tago en la Ĉefpaĝo, sed mi tute ne scias kiel korekti tion. Ekzemple hodiaŭ ''Albumena'' devas esti nepre ''Albuma''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 sep. 2025 (UTC) : {{re|Kani}} Se vi legas la keston supe de la paĝo kaj en mia uzantopaĝo, vi vidas ke mi momente survojas kaj almenaŭ ĝis la 6-a de oktobro (supozeble ĝis la 24-a de oktobro) malofte havas aliron al komputilo. Tial pardonpeton pro la ne tuja reago. Sed la aliro al la bildopriskribo estas relative simpla, kvankam ne klare vortumita: Klaku sub la bildo ĉefpaĝa la vortojn "Aldonu la venontan bildon", ne por aldoni venontan bildon (fakte estas sufiĉe multaj jam), sed por atingi la galerion de bildoj, tie momente estas bildo 312, antaŭ tri tagoj, kiam estis la ekzempla eraro do estis bildo 309. Tiu nun jam ne plu aŭtomate videblas, sed sufiĉas klaki sur la signaran ligilon "300-351" en la helblua kesto kaj vi tuj trovas ĝin. En tiu galerio vi klaku al "r" plus simbolo de sago en kesto kaj vi povas redakti la priskribon. La ĝustigon "albumena" al "albuma" mi jam faris ĵus, sed per tiu konsilo vi povos estonte senprobleme mem fari la adaptojn. Koran dankon pro via atento, kaj vi pravas ke ne aŭtomate klaras ke la vortoj "Aldonu la venontan bildon" gvidos al la fotopriskribo. Mi neniel kulpas pri tiu ne tute klara indiko, kaj tute ne estas komputilisto, sed nur stulta laiko kiu simple eltrovis klakante diversajn ligilojn ĝis mi trovis la vojon. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 21:17, 1 okt. 2025 (UTC) :: Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) == [[Baziliko sankta Maria de la ĉiela altaro]] == Saluton. Vi lasis tiun artikolon malplena.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) : Vi pravas, dankon. Jam en februaro 2024, mi delonge forgesis tiun konstruejon. Sed metante unuajn kategoriojn mi venis al la senespere fuŝita paĝo [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] en la sama urbo, unue devis ripari tiun kaj nun mia tempo ne plu sufiĉas por la maria baziliko. Sed nun mi atentos plenigi la malplenan paĝon dum la sekvaj du tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:15, 9 okt. 2025 (UTC) == Suomio == Cxu estas bone, ke ekzistas tiuj artikoloj: [[Grandlago de interna Finnlando]], [[Insulara komunumo (Finnlando)]]. Mi sendis mesaĝon al mia amikino asertante, ke la nomo Yrjö devenas de la finna vorto yrjö, kiu signifas vomaĵon, sed ŝi skribis, ke tio ne estas vera - la propra nomo Yrjö estis konata en la finna lingvo longe antaŭ ol la vorto ricevis la signifon de vomaĵo. Mi demandis, ĉu [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] ekzistis antaŭ tio. Ŝi respondis: "Jes. La signifo de la vorto estis misprezentita multe pli poste." Alia afero: en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni rakontu pri ecoj de finnlanda sveda. En la artikolo [[Yrjö]]] oni menciu, ke nuntempe la nomo Yrjö aperas preskaŭ kiel nomo de pensiuloj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 21:28, 10 okt. 2025 (UTC) Cxu en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni povus rakonti pri la afero ankaux lingvoscience - rakonti pri ecoj de tiu lingvovarianto? Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. La gramatiko estas sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribajxo, sed cxar la diverseco estas precipe en la intonacio, gxi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale gxi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne arangxis cxiuj samaj sxangxoj kiel en la svedia sveda. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj ecx por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam ludeme aux insulte uzas pri la finnlanda sveda la vorton "muminspråk". Tiu term igxis en la 1990-aj jaroj, kiam en sveda televido estis pri [[mumintroloj]] animacia serio, kies svedlingva dubado estis farita en Finnlando kaj tial la vocxoj de la figuroj estis finnlandsvedlingve. ==[[Ludoviko la Germana|Ludwig der Deutsche]]== Saluton, S-ro Pusch. Ĉar vi kreis la paĝon Ludoviko la Germano, mi petas vian helpon por kompreni pli bone la historion. Ĉu en la nuna germana lingvo ne ekzistas diferenco inter Germanio (por referenci la hodiaŭan landon) kaj Ĝermanio (ŝajne por referenci la antikvan teŭtonan landon)? Do, pro tio vi tradukis, Ludoviko la Germano anstataŭ Ludoviko la Ĝermano? Mi profitas la okazon por gratuli viajn bonegajn kontribuaĵojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:06, 6 nov. 2025 (UTC) :{{re|Claudio Pistilli}} Estas interesa demando, kiam la ĝermanoj eknomiĝis germanoj. Sed unue responde al la baza demando, ĉu en la moderna [[germana lingvo]] ekzistas diferenco inter Germanio kaj Ĝermanio - kompreneble jes: Germanio estas "Deutschland" kaj Ĝermanio estas "Germanien", loĝata de la ĝermanoj, "Germanen". La germanlingva vikipedio baze difinas la ĝermanojn per la simpla frazo "''Das von den Germanen bewohnte Siedlungsgebiet wurde von den Römern als Germania magna bezeichnet."'' ("La setleja regiono loĝata de la ĝermanaj triboj estis nomita ''[[Germania Magna]]'' fare de la romianoj.") Do la ĝermanoj almenaŭ estis "ĝermanoj" dum ekzistis la [[okcidentromia imperio]], do ĝis la jaro [[476]]. Plej laste kiam solidiĝis la [[Karolida Imperio]] ekde 768, la germanlingva historia literaturo skribas pri germanaj triboj (ĉefe la frankoj kaj saksoj), kaj ekde 843 ankaŭ dokumentatas la [[Reĝlando Germanio]], latine ''Regnum Teutonicum'' (= germana regno, '''ne''' "''Regnum Germanicum''" = ĝermana regno). Aŭ en lingvaj dimensioj: germanoj estis tiuj eksaj ĝermanoj kiuj parolis en la [[malnovaltgermana lingvo]], kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050. El tiu esperanta teksto ankaŭ estas la klariga frazo "La vorto „deutsch“ (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo ''theodiscus''." Do sume necesas noti, ke la ĝermanoj el nuntempa perspektivo ĉefe konatas el la okuloj de la romiaj historiistoj ([[Tacitus]] kaj kolegoj) kaj el arkeologiaj spuroj, ne el propraj originalaj dokumentoj, kaj ke ekde la jaro 786 dokumentatas la vorto „deutsch“ (germana). El tio sekvas ke la posteuloj de la antikvaj ĝermanoj en 500, 600 kaj 700 ankoraŭ estis ĝermanoj, sed en 800 kaj 900 jam estis germanoj. Tial Ludoviko nomiĝas "la Germana". Ĉu sekveblas la rezonado? Kore salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:49, 6 nov. 2025 (UTC) ::Mi dankEGas pro via bela prigermana leciono.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:49, 6 nov. 2025 (UTC) == Plurvikia LTA-ulo "IPA kaj Basa" == Bv protektu la paĝon [[IPA]] je nivelo "nur registritaj" kaj forbaru la vandalon [[Special:Contributions/~2025-34894-29]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 19 nov. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 20 nov. 2025 (UTC) == Kategorio:Pages using the JsonConfig extension == [[:Kategorio:Pages using the JsonConfig extension]] bv forigu la globale malutilan paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 24 nov. 2025 (UTC) : {{farite}} Bone, forigi neuzatan kategorion ĉiukaze eblas, sed la diskuto en https://phabricator.wikimedia.org/T378352 aldone konvinkas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 24 nov. 2025 (UTC) == Ĉu Maksimbotaĵoj ne estas forigendaj? == Ĉu Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj ne estas forigendaj? Ekz. [[Grognardo]] kaj similaj? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:09, 2 dec. 2025 (UTC) :Ĉu vi ne forte dubas, ke oni redaktos tion iam? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:34, 2 dec. 2025 (UTC) Mi havis jam tiam nenion por diri al vi. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:55, 2 dec. 2025 (UTC) Mi konsentas ke la restaj "Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj" estas zorgiga problemaĵo en vikipedio: Ankoraŭ nun estas multaj paĝoj pri italaj komunumoj, kiuj daŭre ekde preskaŭ 20 jaroj estas bedaŭrindaj miniaturaj ĝermetoj - multegaj nun estas bonaj riĉaj paĝoj, sed tamen ankaŭ tre multaj tro malgrandaj ankoraŭ restas. Ne malatentataj, sed simple tro multaj por ke iu uzanteto unuope povus levi ĉiujn al bona nivelo, kaj tial oni eĉ ne ektuŝis ilin. Tamen la informoj en la miniaturaj ĝermetoj laŭ mi tro valoras, kaj malsaĝus radikale buĉi ĉiujn paĝojn kiuj nun ankoraŭ estas ĝermetoj, kaj poste povus atendi ĉu iam venos iu fabela patriota itala esperantisto kiu farus duan provon krei tute novajn paĝojn de nulo. Sed groteske estas, ke intertempe vikidatumoj tiom riĉas, ke per nur 1-2 homaj redaktoj eblas ene de malpli ol minuto transformi la mikroĝermeton al tute konvinka malgranda artikolo... kun ĉiuj tre detalaj informoj, kiujn volas havi la pretenda {{ŝ|informkesto urbo de Italio}}, inkluzive de supermara alteco, najbaraj komunumoj, loknomo en la itala, kristana patrono kaj eĉ komunuma festotago. Ekzemple mi ĉi-matene levis la paĝon [[Isola Sant'Antonio]] tute apud Grognardo per du permanaj redaktetoj de sume '''20 sekundoj''' de mizera ĝermo al tute bona malgranda artikolo. Tiuj 20 sekundoj estas bone investita homa tempo. SuperNabla jam ekdiskutis ĉu eblus uzi aŭtomatigon kaj proponis sian helpon en tio, sed multaj homaj redaktantoj tamen hezitas uzi roboton, kiu blinde farus sian laboron sen ke sperta redaktanto antaŭvidus la proponon antaŭ ol ĝi saviĝas. Kompreneble la vikipedio iom suferas je tio, ke multaj reaktantoj tre limigas sin preskaŭ nur al paĝoj pri iliaj hejmregionoj, redaktas nur pri Ĉeĥio, nur pri Finnlando, Litovio, iu regiono de Germanio (giorno2 fokuse pri [[Turingio]]) aŭ de Francio (ThomasGuibal pri [[Pas-de-Calais]]): Sed estas kontraŭ la sennaciisma ideo de Esperanto atendi ke pri Sardio devus okupiĝi nur sardaj esperantistoj aŭ pri Sicilio nur siciliaj. Sume mi estas kontraŭ radikala forigo de la ĝermetoj, kaj por levo de ankaŭ la restaj tekstoj de ankoraŭ malatentataj regionoj al bona kontentiga minimuma nivelo. Kaj mi scias pli bone ol iu alia ne-italo, kiom granda sume tamen estas la persona laborkvanto, eĉ kvankam la unuopan redakton eblas perfektige rapidigi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 2 dec. 2025 (UTC) == Finna grupo "Amikoj de la vero" == Mi dubis, ĉu estas vere, ke [[Amikoj de la vero]] iam havis nur unu membron. Mi sendis al ĝia membro demandon, ĉu estas vere. Li jesis [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) Kaj vidu [[Jeppo]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) :Mi intertempe kredas la aserton, post kiam en la finna vikipedio notiĝis la ekstera referenco Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo ("Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?"), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5. Kvankam mi kompreneble ne havas tiun libron, sed fideblas ke iu finno povus havi ĝin kaj povus kontroli la verecon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:16, 6 dec. 2025 (UTC) ::Mi pruntis tiun libron en biblioteko. Mi legis tie, ke jam longe al Amikoj de Vero apartenis unu membro. La libro ne estas eble tute neutrala. En la finna Vikipedio iu skribis, ke gxi havas fortan luteranan vidpunkton kaj tial gxi ne estas bona fonto. Sed cxar laux ankaux nuna membro de tiu grupo estis do, ke la grupo havis nur unu membron, mi kredas la aserton. == Jaakko I. Leinonen == Cxu mi nun rajtas redakti? Estas do longa tempo el tio, ke mi vandalis kaj skribis ne-neutrale pri la finnlanda deviga instruo de la sveda. La kalveco estus malpli problema temo ol la deviga sveda, sed nun mi provas ke je tiuj du temoj mi skribu pri nenio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:43, 11 dec. 2025 (UTC) Cxu estas bona, ke mi al la artikolo [[Yrjö]] aldonis mencion pri tio, ke yrjö signifas vomajxon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) Cxu en la artikolo [[Yrjö]] bone menciata, ke la nomo signifas vomaĵon kaj oni taksas, ke tiun signifon peris onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:01, 21 dec. 2025 (UTC) ==Erarnomo de [[:dosiero:Statuo de Valentiniano la 3-a.png]]== Saluton, samideano. Ĉu eblas al vi korekti la supran dosiernomon al "Statuo de Valentiniano la 1-a.png". Mi anticipe dankas. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:25, 27 dec. 2025 (UTC) :Jam {{farite|farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 29 dec. 2025 (UTC) ::Dankon Thomas, vi estas granda amiko.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:07, 8 jan. 2026 (UTC) Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:26, 30 dec. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la pagxo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaux bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, cxar ili estas kristanaj grupoj. Lau mia scio ili ne estas tiaj, cxar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laux la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke gxi apogas la sanktan triecan kondicion. Cxu temas laux vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Lietuvio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraux oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu[[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la heprea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi dauxre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskigxis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne sxatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) djqk7qedck9rt9urbvcj5vqwoha7zvk 0 100939 9353037 8740016 2026-04-15T15:18:40Z Sj1mor 12103 9353037 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Casa natal de Luis Cernuda.jpg|eta|dekstra|Naskiĝloko de Luis Cernuda.]] '''Luis CERNUDA''' ([[Sevilla]], {{dato|21|septembro|1902}} - [[México]], {{dato|5|novembro|1963}}) estis [[Andaluzio|andaluza]] [[poeto]] kaj [[literatura kritiko|literatura kritikisto]]. == Biografio == Lia edukado estis rigida kaj netolerema pro la patra karaktero kaj ties militisteco. Li ekstudis [[Juro]]n en la sevila universitato kie unu el liaj profesoroj estis [[Pedro Salinas]]. Kiam mortis iliaj gepatroj, li herediĝis kaj vojaĝis al Málaga, kie li konis la poeton kaj eldoniston [[Manuel Altolaguirre]]. En la 20aj jaroj li translokiĝis al Madrido kontaktante la literaturajn etosojn de la urbo kiuj poste estos konataj kiel la [[Generación del 27]] aŭ Generacio de la 27a. Tie li laboris en librovendejo kaj enamiĝis je iu Serafín kiu tute ne atentis lin. Al tiu amo respondas la libroj ''Donde habite el olvido'' (Kie loĝos forgeso) kaj ''Los placeres prohibidos'' (La malpermesitaj plezuroj). Li estis samseksema kaj neniam neis tion male al lia samgrupano [[Federico García Lorca]], pro tio al aliaj li ŝajnis ribelulo kaj vere li estis tio kontraŭ tiama maltoleremo hispana, kaj fakte marĝenita homo. Li laboris kiel helpa instruisto en universitato de Toulouse, Francio, dum unu jaro. Post la eko de la 2a Hispana Respubliko li kunlaboris en movadoj por Hispanio pli klera, tolerema kaj liberala. Samjare de la intercivitana milito publikigis la unuan eldonon de sia tuta poezia verkaro ĝistiama, per titolo ''La realidad y el deseo'' (Realo kaj deziro, [[1936]]). Dum la milito li partoprenis la 2an Kongreson de Antifaŝisma Intelektularo en Valencio. En 1938, li foriris al Britio, kie li laboris hiel helpa instruisto en universitatoj de Glasgow, Cambridge kaj la Instituto Español de Londono, somerumante en Oksfordo kun la pentristo Gregorio Prieto. En 1947 li ekis sian usonan ekzilon; tie li instruis literaturon kaj atingis ekonomian stabilon. Poste li elmigris en Meksikion en 1952 kaj tie enamiĝis je korpokulturisto al kiu dediĉis siajn ''Poemas para un cuerpo'' (Poemoj por korpo). Tie li interkonatiĝis kun [[Octavio Paz]] kaj kun geedzoj Altolaguirre, ĉefe la edzino [[Concha Méndez]], kaj tie mortiĝis. == Poezio == La cernuda poezio estas medita kaj meditiga kiu konsistas je kvar epokoj, laŭ Octavio Paz: la jaroj de lernadoj, de juneco, de matureco kaj ekmaljuniĝo. Al la '''unua etapo''' apartenas la unuaj poemoj publikigitaj en 1927, la jaron kiu nomigas la generacion, laŭ titolo ''Perfil del aire'' (Aera profilo) -kiuj montras elegantan poeton kiu elegie observadas la mondon- kaj ''Égloga, elegía, oda'', verkita inter 1927 kaj 1928, kiu omaĝas la klasikan tradicion kaj samtempe priparolas temojn tre karaj al Cernuda: amo kaj amoro. Per ''Un río, un amor'' (Unu rivero, unu amo) kaj ''Los placeres prohibidos'', verkita inter 1929 kaj 1931, malfermiĝas la '''juneca epoko'''. Tiuj du libroj enmetas Cernuda en la [[surrealismo]]. Kvankam lia klasika sento ĉiam mildigas la forman rompon, la kerno de tiuj poemaroj estas ribelemo kontraŭ la starigita ordo. En ''Los placeres prohibidos'' ribelo kreskas per malferma defendo de samseksemo. ''Donde habite el olvido'' (1934) estas [[Novromantismo|novromantisma]] libro kvazaŭ becquereska, kiu disvolvigas aman elegion. ''Invocaciones'', de 1934-1935, festas mondajn glorojn kaj ekzaltas la poetan mision. La '''matura etapo''' ekas per ''Las nubes'' (Nuboj, 1940 kaj 1943), unu el la plej belaj libroj de poezio pri la intercivitana milito, kie la elegia sento donde lo elegíaco maturiĝas. Sub influo de angla poezio inkludas dramajn monologojn, kiel «La adoración de los magos» (La adoro de la magoj). Samstila estas ''Como quien espera el alba'' (Kvazaŭ atendante mateniĝon, 1947). Obsedite per siaj sevilaj memoroj li verkis proze ''Ocnos'' (1a eld. en 1942, poste pligrandigita: 1949 kaj 1963), baza por kompreni lian mitologion de la perdita paradizo. En México okazas lia '''lasta epoko'''. Tie li verkis ''Variaciones sobre tema mexicano'', (Variacioj pri meksika temo, 1952), ''Vivir sin estar viviendo'' (Vivi sen esti vivanta, 1944-1949) kaj ''Con las horas contadas'' (Kalkulitajn horojn, de 1950-1956), kiu en postaj eldonoj enhavos ''Poemas para un cuerpo'' (Málaga, 1957). Videblas anstataŭo de la antaŭa eleganta, garcilaseska musikeco kontraŭ malmola seka ritmo kaj forigo de ĉiu ornamo favore la ideon. Tiu stilo atingas maturecon en ''Desolación de la Quimera'' (1962). Cernuda estas aŭtoro de kritika verko ekzemple (''Estudios sobre poesía española contemporánea'' (1957) aŭ ''Poesía y literatura, I y II'' (1960 kaj 1964) kiu krom ia personaĵoj permesis klarvidojn. En [[1985]] oni eldonis lian ununuran teatraĵon, ''La familia interrumpida'' (Interrompita familio). == Poezia teorio == '''Tradicio kaj originaleco''' Por Cernuda, la respekto por la literatura tradicio kaj la pezo de originaleco estu ekvilibraj. Por li tiu respekto estas grava, sed ne nur pro la hispana tradicio, sed ankaŭ pro la tuta literaturo eŭropa ekde [[Homero]]. Inter tiuj influoj elstaras: # [[Garcilaso]].- Tiom pro lia metriko (kiel videblas en la libro ''Égloga. Elegía. Oda''), kiom pro liaj temoj (amo, idealigita vidpunkto pri naturo kaj ĉeesto de klasika mitologio). # [[Bécquer]], kaj la poetoj kiuj ekas la Simbolismon ([[Charles Baudelaire|Baudelaire]], [[Paul Verlaine]], [[Paul Valéry]], [[Mallarmé]], [[Friedrich Hölderlin]]), kiu instruas lin la ideon de la poeto kiel supernatura estaĵo kiu scipovas vidi kion aliuloj ne povas. # La platonikaj poetoj ([[Fray Luis de León]], [[T.S. Eliot]]), lin instruas la naturvidon kiel orda kaj paca mondo kontraŭ la homa kaoso. Krom tiu tradicia influo, Cernuda ankaŭ atentas la verkon de siaj samtempuloj: # [[Juan Ramón Jiménez]], pro la subjektiva vido de la realo kaj la ideo, ke la literaturo rekte iru al la esenco de la estaĵoj, sen banalaĵoj. # La poetoj de la 27a instruas lin la uzadon de la teknikoj kaj lingvo de la [[Surrealismo]]. '''La funkcio de la poeto''' La funkcio de la poeto en Luis Cernuda respegulas perfekte la '''romantisman tradicion''', laŭ kiu la artisto estu soleca homo posedanta supernaturan eblon kiu permesas lin vidi kaj esprimi kion aliaj ne povas. Tiele, Cernuda sekvas tradicion kiun ekis la germanoj Hölderlin, Novalis aŭ [[Heinrich Heine]] kaj kiun en Hispanio jam sekvis alia sevilano, nome [[Gustavo Adolfo Bécquer]]. La poeto estas iu elektito ĉu de dio ĉu de la diablo. Estas li diabla estaĵo, socie marĝenita kaj pro tio tute soleca kaj solema. En Cernuda, tiu diabla, senegala kondiĉo estas markita de lia senegala maniero kompreni amon. Lia samseksemo kontraŭas entute la uzadon kaj regularon de la burĝa socio al kiu li apartenas kaj en kiu li vivas. Konsekvenco estas ribelemo kaj amara frustracio pro konstanta batalo inter realo kaj deziro vivi, ami tute diversmaniere. '''La temoj de la poezia verko''' La tema kerno de la verko de Cernuda estas '''antitezo inter realo kaj deziro''', kio nomigas ties tutverkaron post 1936. Tiu antitezo naskiĝas sendube el la personaj cirkonstancoj sed ankaŭ de la konflikto kiun la romantismaj kaj simbolismaj poetoj starigas inter persona libero kaj burĝa socio kio krome estas ofta eco de la poezio de la 20a jarcento kiel en [[Antonio Machado]], [[Federico García Lorca]], [[Rafael Alberti]], inter samtempuloj de Cernuda. Tiun temon de realo kontraŭ deziro ni povus precizigi laŭ serio de variacioj: # Soleco, izoleco, marĝeneco kas diferencosento. # Deziro trovi loĝeblan mondon kiu ne perfortu aŭ kontraŭu la individuon kiu povus esti diversa. En tiu klopodo, foje la poeto pripensas la pasintecon, la infanaĝon, kio kuniĝas kun la temo de perditaj paradizoj, eca de nuntempa literaturo. # Deziro trovi perfektan belon, ne malpura pro realo aŭ materialeco. # Amo estas lia ĉefa temo. Ĝi povas pasi kvar etapojn: # :* Neĝuita amo, sed antaŭvidita. Komprenita plie kiel literatura legita sperto ekzemple en la libro ''Los placeres prohibidos''. # :* Ama sperto markita de malkontenteco, doloro kaj malsukceso aŭ nekompreno ekzemple en la libro ''Donde habite el olvido''. # :* Amo kiel feliĉa sperto sed markita de mallongeco kiel en la ''Poemas del cuerpo''. # :* Tempo kaj ĝia fluo estas alia grava temo de Cernuda. Rilate al tio oni trovas la deziron de senfiba juneco, markida de amaj spertoj, de belo kaj sprita forto por ribelemo kontraŭ la mondo perforta; la nostalgio de la infanaĝo, ligata al naivo kaj pro tio al feliĉo kaj deziro de eterneco en naturo kaj mondo orda. # Naturo.- Estas klara la kontraŭstaro en la poemoj de Cernuda inter la burĝa kaj la natura mondoj, tiu lasta konsiderata kiel paradizo en kiu la artisto povas vivi armonie. La socia burĝa mondo estas markita de kaoso, la realo kaj kontraŭ tiu la natura ordo, la deziro, kie spontanee la sentoj kaj instinktoj fluas libere. == Bibliografio == * J . A. Coleman, ''Other voices. A study of the late poetry of Luis Cernuda'' (North Carolina University Press, 1969) * Ph. Silver, ''Luis Cernuda: el poeta en su leyenda'' (Madrid, 1972) * D. Harris, ''Luis Cernuda: a Study of the Poetry'' (Londres, 1973) * D. Harris (ed.), ''Luis Cernuda'' (Madrid, 1977) * R. Martínez Nadal, ''Españoles en la Gran Bretaña: Luis Cernuda. El hombre y sus temas'' (Madrid, 1983) * M. Ulacia, ''L. Cernuda: escritura, cuerpo y deseo'' (Barcelona, 1986). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikisource=Luis Cernuda}} * [http://www.auladeletras.net/cernuda/cernuda.htm Luis Cernuda dum sia centjariĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060426164931/http://www.auladeletras.net/cernuda/cernuda.htm |date=2006-04-26 }} * [http://www.poesi.as/indexlc.htm Poemoj de Luis Cernuda] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cernuda, Luis}} [[Kategorio:Hispanaj poetoj]] [[Kategorio:Generacio de la 27-a]] [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Hispanaj ekzilitoj]] [[Kategorio:Hispanaj samseksemuloj]] [[Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo]] funu7mmmpcvcezrpho03f8uczqix80i 0 102384 9353134 8916576 2026-04-15T21:33:43Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Heinrich Fischer-Galatz]] 9353134 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Heinrich Fischer-Galatz]] mvxwcxdrtovg8i42029asyqh144o9x6 0 114713 9353212 8647167 2026-04-16T08:43:22Z Dobromila 987 /* Urboj */ milonoj -> miloj 9353212 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Vojevodio |lando = Pollando |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = PL-14 |mapo1 lokumilo = iso |kodo = PL-14 |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }} '''Mazovia Provinco''' ({{lang-pl|Województwo mazowieckie}}) aŭ malpli longe '''Mazovio''' (vidu sube) respektive historie '''Mazovia vojevodio''' estas [[provinco (Pollando)|provinco]] (historie [[vojevodio]]) en centra-orienta [[Pollando]]. Ĝia ĉefurbo estas [[Varsovio]], la ĉefurbo de [[Pollando]]. Mazovia provinco konsistas el 42 [[poviato]]j (distriktoj), kiuj dividiĝas en 314 [[komunumo]]jn. Ĝia teritorio pli-malpli identas al tiu de la historia kultura regiono [[Mazovio]], pri kiu estas aparta teksto. == Urboj == La plej grandaj urboj de Mazovia vojevodio (miloj da loĝantoj): * [[Dosiero:Coat of arms of Warsaw.svg|24px]] [[Varsovio]] - 1690,8 * [[Dosiero:POL Radom COA.svg|24px]] [[Radom]] - 227,9 * [[Dosiero:POL Płock COA.svg|24px]] [[Płock]] - 127,9 * [[Dosiero:Herb Siedlce.svg|24px]] [[Siedlce]] - 76,9 * [[Dosiero:POL Ostrołęka COA.svg|24px]] [[Ostrołęka]] - 54,1 ==Naciaj parkoj== * [[Nacia Parko Kampinos]] {{projektoj|n=Kategorio:Mazovia Provinco}} {{Navigilo Pollando}} [[Kategorio:Provincoj de Pollando]] [[Kategorio:Mazovio| ]] 88xzbdnl443wy58rivvwu5ubh8wkl3s 0 130607 9353034 9028370 2026-04-15T15:18:18Z Sj1mor 12103 9353034 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Korno}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Korno | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Korno | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Korno 2.jpg | dosiero_priskribo = Korno <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Beroun | municipo = Beroun | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Berounka | rivero_tipo = | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | ŝoseo = | montaro = Hořovica montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Korno | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 350 | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 16 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 07 | long_s = 55 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 5.17 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Korno <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1360 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 267 27 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ020 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0202 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0202 533793 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 1 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Korno BE CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.korno.cz/ www.korno.cz] | commons = Korno | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Korno''' estas malgranda municipo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[Mezbohemia regiono]], en [[distrikto Beroun]], proksimume 7&nbsp;km sudoriente de urbo [[Beroun]]. Ĝi etendiĝas sur suda deklivo de nealta monteto en supermara alteco 345–375 m. La areo de la vilaĝa katastro estas 5,18&nbsp;km². En la vilaĝo vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} ==Historio== La plej malnova informo pri certa Předvoj el Korno (''Prziedwoy de Korna'') datiĝas ĉirkaŭ la jaro [[1360]]. En la supra parto de la vilaĝo staradis verŝajne jam ekde la [[14-a jarcento]] burgaro, unuafoje menciita en [[1540]] jam kiel dezertiĝinta. La lokon de burgaro arkeologie esploris en la 50-aj jaroj de la [[19-a jarcento]] [[Václav Krolmus]], lastaj restaĵoj malaperis dum konstruado de familiaj domoj post la jaro [[1980]]. En la supra parto de vilaĝa placo staras [[Novromantismo|novromantisma]] [[kapelo]] el la [[19-a jarcento]]. En la ĉirkaŭaĵo de Korno, precipe super rivero [[Berounka]] troviĝas multnombraj [[karsto|karstaj]] formacioj, krom aliaj 40 m profunda [[abismo]] kun [[lago|lageto]] sur la fundo. Nordoriente de la vilaĝo estis konstatitaj restaĵoj de ĝis nun neesplorata [[praepoko|praepoka]] burgejo. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> 030 Korno náměstí S zastávka autobusů.jpg|Aŭtobusa haltejo en Korno </gallery> {{Municipoj de Mezbohemia regiono|Distrikto Beroun}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Beroun]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Beroun]] [[Kategorio:Setlejoj en Hořovica montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia karsto]] snku2vwuuywj08vxgsgvlnx13ok9kha 0 163820 9353178 9313357 2026-04-16T05:52:23Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9353178 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU}} '''Tiszafüred''' [tisafured] estas [[urbo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Jász-Nagykun-Szolnok]], en [[Distrikto Tiszafüred]] situanta sur [[bordo]] de la [[Tiso]], rande de [[Hortobágy]]. [[Dosiero:Tiszafüred légifotó1.jpg|eta|maldekstre|<center>Aerfoto pri urbocentro de Tiszafüred]] [[Dosiero:Tiszafüred városháza.jpg|eta|<center>Urbodomo de Tiszafüred]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 162&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 11 455 (2014) * [[Poŝtkodo]]j: 5350, 5351, 5358, 5359 * [[Telefonprefikso]]: 59 == Historio == La rivero Tiso ankaŭ ĉiam havis gravan rolon en la vivo de la urbo. Tiszafüred estas la plej granda loĝloko kaj turisma centro de la Tiso-laga regiono. La urbo kaj sia ĉirkaŭaĵo estas favorata ripozejo kaj ĝi garantias trankvilecon por la gastoj, kiuj sopiras la kvietan belnaturon. La vizitantoj tie ĉi havas eblon por rajdi kaj partopreni rajdajn kaj biciklajn ekskursojn apude de la Tisza. Kiuj unufoje admiras ĉi tiun pitoreskan naturon, tiuj enamiĝinte de jaro ĝis jaro revenas ĉi tien. Apud la Tiso nia urbo havas alian grandan trezoron, la termoakvon, la turistojn atendas ankaŭ la termalbanejo, en kiu troveblas naĝbaseno, strandbaseno kaj kovrita termostrando, kies 39-grada alkala-hidrogena-karbonata akvo eminente taŭgas por regeneriĝi kaj kontraŭ diversaj movorganaj, reŭmatologiaj malsanoj. Pri la tranoktejoj por la gastoj zorgas unu belega riverborda hotelo, familecaj pensionoj, altnivelaj kampingoj kaj la privatsferaj loĝejoj. == Vidindaĵoj == La interesiĝantoj pri la popolkulturo povas konatiĝi kun multe da jaroj fama potfaristeco de Tiszaüred, oni povas spekti la Muzeon "Kiss Pál" kaj la regionan dom-muzeon "Nyúzó Gáspár". * [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Tiszafüred)]] (1827) * [[Preĝejo Sankta Anna (Tiszafüred)]] (en urboparto Tiszaörvény) * [[Kalvinana preĝejo (Tiszafüred)]] == Famuloj == * en Tiszafüred naskiĝis: ** [[abato]] [[Adolf Vilmos Werner]] ** [[astronomo]] [[Zoltán Kolláth]] ** [[biologo]] [[Zsolt Boldogkői]] ** [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] ** [[Imre Aszódi (ginekologo)]] ** [[humuristo]] [[Gáspár Bernát]] ** [[instruisto]] [[Ernő Kabos]] ** [[Gábor Benedek (moderna pentatlonisto)]] ** [[psikologo]] [[Emőke Bagdy]] ** [[redaktoro]] [[Tamás Szana]] * en Tiszafüred mortis: ** [[Ferenc Kovács (politikisto)]] ** [[Béla Bartha (juristo)]] [[Dosiero:Tiszafüred múzeum 2.jpg|eta|maldekstre|<center>Muzeo de Tiszafüred]] [[Dosiero:Fürdőhely - panoramio.jpg|eta|<center>Banantoj en Tiszafüred]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tiszafüred]] [[Kategorio:Banlokoj]] [[Kategorio:Urboj ĉe Tiso]] kf2xb72214i7t2349zh18ug1ep60prg 0 169312 9353195 9152319 2026-04-16T06:59:14Z Tirolischleioans 254019 /* vidinda kirko */ 9353195 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = ne havas blazonon.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Werra-Suhl-Tal in WAK.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Wartburg]] |komunumaro = [[Verwaltungsgemeinschaft Berka/Werra]] |alto = 236 |areo = 77.67 |poŝtkodo = 99837 |tel_antaŭkodo = 036922 |aŭtokodo = WAK |oficiala_kodo = 16063103 |subdivido = 10 urbopartoj (''Stadtteile'') |adreso-komunumestraro = Markt 1<br />99837 Werra-Suhl-Tal |retpaĝaro = [https://www.stadt-wst.de www.stadt-wst.de] |komunumestro = Maik Klotzbach (ekde junio 2022) |komunumestro-partio = senpartia }} '''Werra-Suhl-Tal''' estas urba komunumo en [[Germanio]], kiu estis kreita la 1-an de januaro 2019 per la kunfandiĝo de la antaŭa ''Berka/Werra'' kun la najbaraj komunumoj ''Dankmarshausen, Dippach'' kaj ''Grossensee''. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Wartburg]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la urba komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|16063103}}}} loĝantojn. la komunumo situas borde de la rivero [[Werra]]. == Vidinda kirko == La paroĥa preĝejo de la centra loĝloko ''Berka/Werra'' konsistas el malfrugotika [[ĥorejo]], kiu ekkonstruiĝis en 1439, kun krucripa [[volbo]]. Sur ĝi altiĝas masiva turo kun kvar [[orielo]]j. Interne estas krucifikso de ĉirkaŭ 1500, baptopelvo de ĉirkaŭ 1530, ambono de 1634, [[orgenfasado]] de 1667 kaj ĥoreja seĝaro de la 17-a jarcento. ==Gefiloj== *[[Friedrich Koch]], filologo (el la kvartalo Berka) == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Distrikto Wartburg}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Wartburg]] [[Kategorio:Urboj de Turingio]] t5rb0mr5z5b2vd9c3yup2obpti7143h 0 188839 9353189 9349308 2026-04-16T06:32:42Z ~2026-23306-56 255306 /* K */The page [[András Kruppka]] should be moved to [[András Krupka]]. 9353189 wikitext text/x-wiki [[Oradea]] estas urbo de okcidenta [[Rumanio]]. {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == * [[Ádám Abet]] ([[26-a de decembro]] [[1867]] – [[Phoenix]], [[Arizona]], [[17-a de septembro]] [[1949]]): poeto, verkisto, tradukisto. * [[Henrik Aczél]]: industriartisto, pentristo * [[Tibor Ács]] (*[[5-a de februaro]] [[1944]]): aktoro. * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Andrei Adam]] (*[[10-a de aprilo]] [[1925]]): pentristo. * [[Borbála Adonyi]], ''Bori néni'' (*[[Kecskemét]], [[10-a de januaro]] [[1915]]- ): porinfana verkistino, ĵurnalistino. * [[Ármin Adorján]]: advokato * [[Emil Adorján]]: advokato * [[Pál Adorján]] (? [[1905]] - ?): priradia inĝeniero, teknika fakverkisto, redaktoro. * [[Berta Adorján]] ([[8-a de februaro]] [[1884]] –[[Budapest]], [[9-a de julio]] [[1942]]): aktorino. * [[Péter Adorján]] ([[14-a de aŭgusto]] [[1913]] – [[Győr]], marto [[1944]]): novelisto, romanverkisto. * '''[[Endre Ady]]''': genia [[poeto]], ĵurnalisto de [[Szabadság]], helpredaktoro de [[Nagyváradi Napló]]. * [[Attila A. G. Weinberger]] (*[[30-a de aŭgusto]] [[1965]]): muzikisto, komponisto. * [[Béla Ágh]] ([[3-a de decembro]] [[1945]]): remisto (olimpikano). * [[Erzsi Ághy]] ([[11-a de julio]] [[1896]] – [[Budapest]], [[23-a de julio]] [[1948]]): aktorino. * [[Sámuel Ajtay]] (? [[1774]] - [[Szatmárnémeti]], [[8-a de januaro]] [[1881]]): verkisto. * [[András Gusztáv Ágoston]] ([[7-a de majo]] [[1914]] - ?): instruisto, verkisto. * [[Ödön Alliquander (patro)|Ödön Alliquander]] ([[24-a de julio]] [[1882]] – [[Budapeŝto]], [[25-a de oktobro]] [[1954]]): inĝeniero pri minejo, minejjura fakverkisto. * [[László Alpár]], hungara [[matematikisto]] * [[Enikő Gyöngy András]] (n. [[6-a de novembro]] [[1945]]) dirigentino, universitata instruistino * [[Gábor Andrássy]] ([[30-a de majo]] [[1943]] - [[Florida]], [[Usono]], [[14-a de julio]] [[2004]]): operkantisto (baso). * [[Ede Andrási]] ([[Vác]], [[31-a de oktobro]] [[1887]] – [[1-a de aprilo]] [[1953]], Ordea): kant- kaj muzikkomponisto. * [[Sándor Antal]] ([[28-a de novembro]] [[1882]] – nazikoncentrejo, [[1944]]): skulptisto, medalartisto, ĵurnalisto, poeto. * [[Attila Ara-Kovács]] (*[[14-a de januaro]] [[1953]]): filozofo, eksterpolitika fakulo, ĵurnalisto. * [[Gyula Gyula]] (n. [[15-a de aprilo]] [[1945]]): ekonomikisto, statistikisto * [[Imre Árus]] (*[[6-a de junio]] [[1938]]): skermisto (olimpikano). * [[Zsolt Árvay]] (n. [[18-a de marto]] [[1935]]): inĝeniero pri kemio, fakverkisto * [[Sándor Asztalos (ĵurnalisto)|Sándor Asztalos]] ([[31-a de aŭgusto]] [[1890]] - [[Budapest]], [[14-a de aŭgusto]] [[1959]]): ĵurnalisto, verkisto. == B == * [[Zoltán Bachman]], arkitekto * [[Ferenc Bakó]] (*[[1917]]): etnografo. * [[Károly Bakonyi]] ([[28-a de julio]] [[1873]] - [[Budapest]], [[25-a de oktobro]] [[1926]]): verkisto. * [[Attila Balázs D.]] (n. [[Oradea]], [[1981]]): ĵurnalisto. * [[Márton Ernő Balázs]] (*[[22-a de aŭgusto]] [[1957]]): informatikisto, universitata adjunkto. * [[Péter Bálint]] (*[[6-a de junio]] [[1950]]: aktoro. * [[Zoltán Bálint (arkitekto)]] * [[Mariska Balla]] ([[6-a de oktobro]] [[1881]] – [[Budapest]], [[25-a de februaro]] [[1932]]): aktorino. * [[Ferenc Balogh]] ([[28-a de marto]] [[1836]] – [[Debrecen]], [[8-a de oktobro]] [[1913]]): eklezia verkisto * [[István Balogh (miniaturpentristo)|István Balogh]] ([[1890]]-[[1956]]): miniaturpentristo. * [[Zoltán Balogh]] ( [[1942]]): pentristo.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/balogh_zoltan] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111222174943/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/balogh_zoltan |date=2011-12-22 }} * [[Imre Bán]] ([[1890]] – [[1944]]): advokato, teknikhistoriisto. * [[Károly Bancsov]] ([[22-a de marto]] [[1953]]): operkantisto (baso). * [[Irén Bányai]] (*[[31-a de marto]] [[1942]]): aktorino. * [[Zoltán Barabás]] (*[[1953]]): poeto, ĵurnalisto, redaktoro. * [[Gyula Barátky]] ([[1910]] – [[Bukareŝto]], [[4-a de aprilo]] [[1962]]): piedpilkisto, trejnisto. * [[Sándor Barta]] ([[28-a de majo]] [[1890]] – [[7-a de aŭgusto]] [[1944]], [[Auschwitz]]): farmacisto, verkisto. * [[József Bartha]] ([[1953]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Kornélia Csilla Bartos]] (n. [[10-a de majo]] [[1957]]): ĵurnalistino, kulturhistoriistino * [[Iosif Bartovici]] (*[[22-a de februaro]] [[1935]]): pentristo. * [[József Bary]] ([[Beregsom]], [[29-a de junio]] [[1858]] – Nagyvárad, [[13-a de junio]] [[1915]]): juĝisto, memuaristo. * [[Valentina Boştină]] (*[[24-a de oktobro]] [[1940]]): skulptistino. * [[Gabrielo Báthori]], ''somlyói'' ([[15-a de aŭgusto]] [[1589]] - samloke, [[27-a de oktobro]] [[1613]]) landestro de [[Transilvanujo]] * [[Sigmundo Báthori]] ([[1572]]-[[1613]]) reganto de [[Transilvanio]] * [[Mihály Báthory-Románcsik]] ([[27-a de novembro]] [[1853]] – [[Léva]], [[19-a de januaro]] [[1888]]): teatra fakverkisto. * [[Kálmán Battyán]] (? Galgó, [[22-a de julio]] [[1897]] – Oradea, [[29-a de septembro]] [[1985]]): aktoro. * [[Antal Beleznay]] ([[Jászberény]], [[23-a de januaro]] [[1859]] – Nagyvárad, [[26-a de septembro]] [[1915]]): kapelestro kaj komponisto. * [[Ferenc Bencze]] (Oradea, [[4-a de oktobro]] [[1924]] – [[Budapest]], [[7-a de septembro]] [[1990]]): aktoro. * [[Kálmán Benda]] ([[27-a de novembro]] [[1913]] - [[Budapest]], [[13-a de marto]] [[1994]]): historiisto. * [[Péter Benke]] (*[[5-a de decembro]] [[1951]]): ĵurnalisto. * [[Loránd Benkő]] (*[[19-a de decembro]] [[1921]]): lingvisto. * [[Ágoston Benkovich]], hungara episkopo * [[Leó Beöthy]] ([[1839]] – [[Budapest]], [[5-a de januaro]] [[1886]]): sociologia, ekonomia kaj statistika verkisto, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1877). * [[Ödön Beöthy]] ([[2-a de decembro]] [[1796]] - [[Hamburg]], [[7-a de decembro]] [[1854]]) politikisto, governkomisaro en [[1848]]. * [[Tünde Bércesi]] (*[[8-a de septembro]] [[1969]]): ĵurnalistino, redaktorino, entreprenistino. * [[Ernő Bérczy]], ''Márton'' ([[7-a de majo]] [[1889]] – [[Budapest]], [[1931]]): aktoro, reĝisoro * [[László Berkesy]] ([[4-a de septembro]] [[1897]] – [[Szeged]], [[25-a de aŭgusto]] [[1967]]): kuracisto, internisto, radiologo * [[René Berkovits]] ([[9-a de aprilo]] [[1882]] – ? ): kuracistino, internistino kaj neŭrologino * [[Ákos Bihari]] ([[26-a de decembro]] [[1873]] – [[Budapest]], [[15-a de februaro]] [[1924]]): aktoro kaj deklemisto. * [[Béla Bihari]]; ''Leviczky'' (Nagyvárad, [[1857]] – [[Budapest]], [[1-a de marto]] [[1920]]): aktoro, reĝisoro. * [[Gyula Bihari]] ([[2-a de aŭgusto]] [[1889]] – [[Budapest]], [[18-a de januaro]] [[1977]]): botanikisto. * [[Imre Bihari]] ([[1867]] – [[Budapest]], [[6-a de februaro]] [[1939]]): ĵurnalisto * [[László Bihari]] ([[28-a de aŭgusto]] [[1887]] – [[Budapest]], [[3-a de marto]] [[1968]]): aktoro. * [[Mihály Bihari]] ([[25-a de februaro]] [[1892]] - [[Budapest]], [[9-a de aprilo]] [[1969]]) verkisto, ĵurnalisto * [[Sándor Bihari]] ([[20-a de septembro]] [[1900]] - ?) komponisto * [[Béla Bíró (ĵurnalisto)|Béla Bíró]] ([[29-a de junio]] [[1893]] – [[Timişoara]], [[18-a de marto]] [[1975]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[György Bíró]]: ĵurnalisto * [[József Biró (arthistoriisto)|József Biró]] ([[8-a de julio]] [[1907]] -[[Budapest]], [[8-a de januaro]] [[1945]]): pentristo, arthistoriisto. * [[József Bíró (aktoro)|József Biró]] ([[18-a de majo]] [[1960]]): aktoro. * [[Lajos Biró]] ([[Vieno]], [[22-a de aŭgusto]] [[1880]] – [[London]], [[9-a de septembro]] [[1948]]): verkisto, ĵurnalisto, inter [[1900]] kaj [[1905]] kunlaboranto, helpredaktoro de [[Szabadság]]. * [[Mária Bíró]], ''Mária Majthényi'' (*[[12-a de julio]] [[1933]]): tablotenisistino, industriartistino. * [[János Bittenbinder]]( - ?): pentristo. * [[Pál Blau]]: publicisto * [[Oszkár Boda]], familinomo ''Breuer'' ([[10-a de novembro]] [[1905]] – samloke, [[17-a de junio]] [[1976]]): muzikverkisto. * [[János Bodnár]] ([[31-a de decembro]] [[1889]] – [[Budapest]], [[29-a de oktobro]] [[1953]]): kemiisto, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1937). * [[János Bodnár (bibliotekisto)]], hungara instruisto, bibliotekisto. * [[Mária Bodnár]], ''C. Bodnár'' ([[16-a de februaro]] [[1900]] – [[24-a de marto]] [[1959]], samloke): verkistino. * [[Henrik Bodorfi]] ([[Pest]], [[1824]] – Nagyvárad, [[22-a de aŭgusto]] [[1875]]): kantisto (baritono). * [[Zoltán Bogáthy]], Oláh (*[[13-a de septembro]] [[1941]]): psikologo, universitata profesoro.*[[Andor Bajor]] ([[30-a de septembro]] [[1927]] - [[Cluj-Napoca]], [[25-a de januaro]] [[1991]]): verkisto. * [[László Boka]] (*[[9-a de aŭgusto]] [[1974]]): hungara literaturkritikisto. * [[Andor Boldizsár]]; ''Müncz Adolf'' ([[Karcag]], [[13-a de marto]] [[1878]] – Nagyvárad, [[4-a de januaro]] [[1915]]): aktoro. * [[Andrea Bondár]] (*[[16-a de oktobro]] [[1974]]): ĵurnalistino. * [[Rudolf Boné]] ([[21-a de majo]] [[1951]] skulptisto. * [[Ferenc Boros]] ([[3-a de aprilo]] [[1908]] – [[30-a de junio]] [[1963]], samloke): tradukisto, novelisto. * [[Erzsébet Boros Konrád]] (*[[5-a de aprilo]] [[1953]]): kantoinstruistino, operkantistino. * [[Ferike Boros]] ([[3-a de aŭgusto]] [[1873]] – [[Hollywood]], [[Usono]], [[16-a de januaro]] [[1951]]): aktorino.[http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/a-e/boros.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080214132954/http://www.szineszkonyvtar.hu/contents/a-e/boros.htm |date=2008-02-14 }} * [[Manci Borsos]] ([[Sümeg]], [[16-a de majo]] [[1902]] – Nagyvárad, [[12-a de novembro]] [[1977]]): aktorino. * [[Györgyi Borusz]] (*[[2-a de aŭgusto]] [[1941]]): pentristino. * [[Katalin Botos]] (* [[1941]]): hungara ministro, profesoro, ekonomikisto * [[Alajos Bozóky]] ([[Buda]], [[30-a de decembro]] [[1842]] – Nagyvárad, [[7-a de decembro]] [[1919]]): jurakademia profesoro * [[Ferenc Bozóky]] ([[15-a de oktobro]] [[1886]] – [[Budapest]], [[11-a de decembro]] [[1961]]): juristo, universitata profesoro. * [[Géza Bozóky]] ([[23-a de julio]] [[1875]] – [[Budapest]], [[24-a de februaro]] [[1960]]): juristo, universitata profesoro. * [[László Bozóky]]: fizikisto. * [[Pál Böhm]] ([[28-a de decembro]] [[1839]] – [[München]], [[29-a de marto]] [[1905]]): pentristo [http://www.hung-art.hu/index-hu.html Arto en Hungario] * [[Sándor Bölöni]] ([[Ploieşti]], [[8-a de februaro]] [[1939]] – Oradea, [[12-a de aŭgusto]] [[1982]]): ĵurnalisto, tradukisto. * [[Vilmos Bölöni]] (*[[8-a de februaro]] [[1941]]): grafikisto, pentristo, scenejdekoraciisto.[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/boloni_vilmos]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[József Bölöny (politikisto)]] ([[1850]] - [[Biharugra]] [[1930]]): politikisto, teatrestro. * [[Emil Böszörményi]], ĝis [[1908]] ''Blum'' ([[Nagykároly]], [[17-a de januaro]] [[1890]] – Oradea, [[1-a de novembro]] [[1938]]): rumania hungara ĵurnalisto, advokato. * [[Ignátz Brall]]: angla konsulo * [[Ede Bresztovszky]] ([[23-a de februaro]] [[1889]] – [[Budapest]], [[3-a de junio]] [[1963]]): verkisto, ĵurnalisto * Ernő Bródy ([[1882]] – [[Budapest]], [[30-a de aprilo]] [[1945]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Miksa Bródy]] ([[16-a de septembro]] [[1875]] – [[Budapest]], [[4-a de majo]] [[1924]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[István Budaházy]] (*[[14-a de decembro]] [[1941]]): farmacisto, kurachistoriisto, esperentisto, ano de [[UEA]]. * [[Magda Bunta]] ([[21-a de septembro]] [[1930]] - [[Cluj-Napoca]], [[3-a de novembro]] [[1993]]): historiistino. * [[Vince Bunyitay]] ([[Sátoraljaújhely]], [[11-a de januaro]] [[1837]] – Nagyvárad, [[16-a de marto]] [[1915]]): eklezihistoriisto, ano korespondanta de [[Hungara Scienca Akademio]] (1884) * [[Sándor Bura]] ([[15-a de oktobro]] [[1895]] – [[Budapest]], [[1-a de julio]] [[1956]]): ciganmuzikestro. == C == * [[Mircea Cantor]] ([[1977]]). vidartisto vivanta en [[Parizo]]. * Nadia Chebap ([[13-a de majo]] [[1894]] - ?): pianistino. * [[Dániel Cirnu]] (*[[26-a de marto]] [[1959]] pentristo kaj dizajnisto.[http://www.artendre.hu/frame3.html] * Serban-Dan Costa (*[[1955]]): kuracisto. * Ovidiu Cotruş, pseŭdonomo ''Ovidiu Sabin'' ([[24-a de februaro]] [[1926]] - [[Timişoara]], [[12-a de septembro]] [[1977]]: poeto, literaturkritikisto. * [[Lajos Csatáry]], ''Grósz'' ([[16-a de novembro]] [[1832]] – [[Budapest]], [[16-a de novembro]] [[1907]]): kuracisto, fakverkisto pri jucticaferoj medicino kaj publiksano. * [[Péter Cseke (aktoro, 1953)|Péter Cseke]] (*[[3-a de oktobro]] [[1953]]): aktoro. * [[Sándor Cseke]] ([[21-a de julio]] [[1924]]): aktoro. * [[Antal Csengery]] ([[2-a de junio]] [[1822]] - [[Budapest]], [[13-a de julio]] [[1880]]): historiisto. * [[Imre Csengery]] (hungara ĉefnotario naskiĝis kaj mortis en Nagyvárad) * [[Péter Pál Cséplő]] ([[Kassa]], [[29-a de junio]] [[1837]] - [[10-a de novembro]] [[1990]]): kanoniko, premontra monako * [[Béla Csernák]] ([[Hosszúhát]], [[25-a de decembro]] [[1875]] – Oradea, [[19-a de februaro]] [[1967]]): reformita pastro, administrantepiskopo * [[József Csire]] (*[[14-a de aprilo]] [[1926]] - [[Bukareŝto]], [[19-a de majo]] [[2011]]): komponisto.[http://www.bukarestiradio.ro/index.php?option=com_content&view=article&id=13871:elhunyt-csire-jozsef&catid=53:mveldes&Itemid=113] * [[Ilona Cs. Tóth-Kovács]] (*[[27-a de marto]] [[1927]]): aktorino. == D == * [[Margit Dajka]] ([[25-a de majo]] [[1907]] - [[Budapest]], [[13-a de oktobro]] [[1986]]): aktorino. * István Dálnoki (*[[3-a de junio]] [[1951]]): elektroinĝeniero, dramaturgiisto, entreprenisto. * [[Viktor Dalnoki]] (? [[1868]] – [[Budapest]], [[13-a de februaro]] [[1955]]): reĝisoro, operkantisto (baritono). * [[Zsóka Dálnoky]] (* junio [[1949]]): aktorino. * [[Iosif Demian]] ([[26-a de majo]] [[1941]]): reĝisoro, kameraisto en [[Sydney]] ([[Aŭstralio]]). * [[Lajos Dancz]] ([[1849]] – [[Budapest]], somero, [[1906]]): aktoro, teatrodirektoro. * [[István Darkó (aktoro)|István Darkó]] ([[Cluj-Napoca|Cluj]], [[4-a de majo]] [[1954]] – Nagyvárad, [[7-a de septembro]] [[1982]]): aktoro, verkisto. * [[Edit Darkó Timkó]] (*[[25-a de januaro]] [[1925]]): baletistino. * [[Adrienne Darvay Nagy]] (*[[22-a de marto]] [[1958]]): teatroesploristino, teatrohistoriistino. * [[Sándor Dávid]] ([[1953]]) aktoro. * [[Endre Davidovics]] ([[30-a de marto]] [[1912]] – [[Parizo]], [[8-a de aprilo]] [[1986]]): sociologo * [[Tibor Dénes]] ([[15-a de julio]] [[1907]] – [[Lugano]], [[Svislando]], [[17-a de marto]] [[1983]]): verkisto, literaturhistoriisto. * [[József Demian]] (n. [[26-a de majo]] [[1941]]): filmreĝosoro, kameraisto en [[Aŭstralio]]. * [[László Demjén]] (n. [[6-a de aprilo]] [[1932]]): juristo, piedpilkisto, sportĵurnalisto * [[Iván Dengyel]] ''Andor'' (*[[10-a de majo]] [[1944]]: aktoro [http://www.muveszkek.hu/index.php?id=583&cid=5576] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060617120949/http://www.muveszkek.hu/index.php?id=583&cid=5576 |date=2006-06-17 }}. * [[Blanka Dergán]] ([[30-a de junio]] [[1891]] - ?) aktorino. * [[Géza Dési]] ([[13-a de septembro]] [[1869]] – ? ): jurverkisto, politikisto. * [[József Deutsch]] ([[1932]] - ?, ?) akvopilkisto, olimpikano * [[László Dévald]] ([[28-a de aŭgusto]] [[1912]] – samloke, [[28-a de decembro]] [[1974]]) ĵurnalisto * [[Viktória Diamandy]] ([[3-a de marto]] [[1896]] – samloke, [[17-a de aŭgusto]] [[1943]]): poetino, verkistino. * [[Gyula Diamant]]: rabeno * [[Diettrich Miksáné]]; ''Júlia Papp'' ([[1-a de januaro]] [[1886]] – ?): aktorino, aktorpedagogino. * [[István Dinok]] ([[14-a de oktobro]] [[1952]]): televidredaktoro. * [[Ibolya Diósszilágyi F.]], ''Frankl Istvánné'' ([[Makó]], [[20-a de julio]] [[1918]] - ): verkistino, poetino. * [[Béla Diósy]] ([[30-a de januaro]] [[1863]] – [[Budapest]], [[19-a de aprilo]] [[1930]]): muzikkritikisto. * [[László Péter Diószeghy]] (*[[9-a de novembro]] [[1946]]): geografo, redaktoro. * [[István Dobai (juristo)|István Dobai]] ([[21-a de majo]] [[1924]]): jurfilozofo, universitata profesoro, d-ro pri internacia juro. * [[József Dombrovszky]] ([[10-a de junio]] [[1912]] - [[Debreceno]], [[24-a de januaro]] [[1995]]): lingvisto, universitata profesoro * [[József Dózsa]], ''Kontra'' (? [[1815]] – Nagyvárad, [[25-a de decembro]] [[1886]]): aktoro. * [[Ioan Dragoș]], hungaria rumana juristo * [[Mózes Drágossy]] ([[Torda]], [[1725]] - [[6-a de aprilo]] [[1787]]): greko katolika episkopo. * [[Anna Dukász]] [[3-a de marto]] [[1925]]): aktorino, teatrestrino en [[Sfântu Gheorghe]]. * [[Péter Dukász]] ([[1-a de majo]] [[1954]]): aktoro. * [[Géza Dukrét]] (*[[17-a de septembro]] [[1942]]): redaktoro, publicisto. * [[Ákos Dutka]] ([[11-a de septembro]] [[1881]] - [[Máriaremete]], [[Hungario]], [[27-a de decembro]] [[1872]]): poeto. * [[Katalin D. Vásárhelyi]] (n. [[24-a de februaro]] [[1944]]): aktorino == E == * [[Hédi Edelmann]] ([[24-a de marto]] [[1902]] - [[Budapest]], [[18-a de majo]] [[18-a de majo]] [[1957]]): ĵurnalistino, novelistino. * [[Alojzia Éder]]; ''Lujza'' (? - ?): kantistino (mezzosoprano), aktorino. * [[Zoltán Egressy]] ([[15-a de oktobro]] [[1881]] – [[Budapest]], [[21-a de marto]] [[1969]]): inĝeniero pri mekaniko. * [[Judit Egyed]] (*[[15-a de septembro]] [[1954]]): skulptistino. * [[Emőke Elekes]] (*[[13-a de aŭgusto]] [[1957]]): muzikinstruistino, gvidantino de pluraj muzikensembloj. * [[György Elkán]] (*[[29-a de majo]] [[1937]]): arkitekto, fakverkisto * [[György Ember]] ([[Pusztasós]], [[20-a de aprilo]] [[1845]] – Nagyvárad, [[11-a de majo]] [[1905]]): poeto, tradukisto. * [[András Emődi]] (n. [[18-a de aŭgusto]] [[1970]]): instruisto, bibliotekisto, arkivisto, lokhistoriisto * [[János Emődi]] (*[[13-a de aprilo]] [[1941]]): violonĉelisto, arkeologia fakverkisto. * [[Tamás Emőd (ĵurnalisto)|Tamás Emőd]] ([[Berekböszörmény]], [[11-a de aŭgusto]] [[1888]] – Oradea, [[22-a de septembro]] [[1938]]): ĵurnalisto, poeto. * [[Tamás Emődi (arkitekturisto)|Tamás Emődi]] (n. ([[17-a de aŭgusto]] [[1969]]): arkitekturisto, arthistoriisto[http://kmti.hiphi.ubbcluj.ro/sites/default/files/programok/Bethlen_konferencia/emodi_cv_publ.pdf] * [[Sándor Endrey]], hungara pentristo * [[Dániel Róbert Erdei]] (n. [[8-a de januaro]] [[1976]]): raportisto, kameraisto-tranĉisto * [[István Erdélyi]] (*[[1931]] arkeologo, historiisto[http://www.regeszet.org.hu/ki_kicsoda2/hu/node/286]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Miklós Erdélyi]], ''Pósa'' ([[Zombor]], [[22-a de majo]] [[1866]] – Oradea, [[10-a de februaro]] [[1934]]: aktoro, sekretario, direktoro. * [[Vazul Erdélyi]] ([[Makó]], [[1-a de aŭgusto]] [[1794]]- [[27-a de marto]] [[1862]]): greka katolika episkopo. == F == * [[Gábor Tibor Fábián]] (*[[28-a de aprilo]] [[1974]]): ĵurnalisto. * [[Béla Fái J(akab)]], ''Goldberger'' ([[1853]] – [[Budapest]], [[1-a de decembro]] [[1904]]): ĵurnalisto. * [[Antal Faludi]], ''Held'' ([[1851]] – [[Budapest]], [[22-a de septembro]] [[1932]]): aktoro. * [[Ferenc Faluhelyi]] ([[29-a de oktobro]] [[1886]] – [[Pécs]], [[24-a de decembro]] [[1944]].): internacijuristo, universitata profesoro. * [[István Farkas]] ([[26-a de januaro]] [[1929]] – samloke, [[5-a de januaro]] [[1989]]): reĝisoro. * [[Dezső Fehér]] ĝis [[1896]] ''Fecher'' ([[Borsodszentgyörgy|Disznósd]], [[2-a de decembro]] [[1869]] – Nagyvárad, [[22-a de februaro]] [[1935]]): verkisto, ĵurnalisto, fondinto de [[Nagyváradi Napló]]. * [[József Fehér]] (*[[12-a de julio]] [[1947]]): ĵurnalisto, redaktoro, humuristo. * [[Tibor Fehér]] ([[24-a de marto]] [[1921]] – [[Miskolc]], [[30-a de aŭgusto]] [[1984]]): aktoro. * [[Erzsébet Fekete]] (*[[5-a de decembro]] [[1951]]): pianistino, adjunktino. * [[Ferenc Fekete]] ([[15-a de aprilo]] [[1915]] – [[Aŭstrio]], [[1945]]) psikologo, poeto. * [[Sándor Fekete]] ([[9-a de januaro]] [[1885]] – [[Budapest]], [[15-a de septembro]] [[1972]]): kuracisto, medicinhistoriisto. * [[Zoltán Fekete]] ([[1888]] - [[Premysl]] [[1917]]): pentristo. * [[Ioan-Gavril Feneş]] (Romulus Feneş) (*[[8-a de julio]] [[1927]]): scenejdekoraciisto. * [[Aliz Fényes]] ([[11-a de majo]] [[1918]] - [[London]], [[25-a de marto]] [[2007]]): aktorino. * [[Anna Fényes]] ([[6-a de januaro]] [[1899]] – ?): aktorino. * [[Szabolcs Fényes]] ([[30-a de aprilo]] [[1912]] – [[Budapest]], [[12-a de oktobro]] [[1986]]): komponisto. * [[Zsolt Ferenc]] (*[[1975]]): poeto. * [[Béla Ferenczy]] (n. [[2-a de aprilo]] [[1944]]): grafikisto, instruisto * [[István Fiedler]] ([[Nagybecskerek]], [[14-a de oktobro]] [[1871]] – Oradea, ? [[1957]]): episkopo. * [[Andrea Finczinski]] (*[[16-a de aŭgusto]] [[1971]]): aktorino. * [[Edit Firtos]] (*[[2-a de junio]] [[1964]]): aktorino. * [[Gertrúd Fischer]], hungara [[biokemiisto]], ordinara membro de la [[Hungara Scienca Akademio]] * [[János Fleisz]] (*[[3-a de junio]] [[1951]]): instruisto, historiisto, ŝakjuĝieto. * [[Judit Mária Fleisz]] (n. [[16-a de januaro]] [[1952]]): instruistino pri historio, falverkistino * [[Gyula Fodor]] ([[10-a de septembro]] [[1901]] – [[Budapest]], [[3-a de aprilo]] [[1975]]): sindikatgvidanto. * [[Oszkár Fodor]], d-ro ([[4-a de januaro]] [[1880]] – [[Budapest]], [[5-a de januaro]] [[1950]]): aktoro, reĝisoro, teatrodirektoro. * [[János Lajos Folnesics]] ([[Nagyvárad]]?, ? [[1780]] - [[Vieno]], [[29-a de januaro]] [[1823]]): germanlingva pedagogia verkisto. * [[Bernát Friedmann]] ([[10-a de oktobro]] [[1843]] – [[Budapest]], [[14-a de oktobro]] [[1925]]): juristo, jurfakverkisto. * [[István Friss]] ([[31-a de majo]] [[1903]] – [[Budapest]], [[9-a de marto]] [[1976]]): ekonomisto, universitata profesoro, ano de la Hungara Scienca Akademio. == G == * [[István Gábor]] ([[9-a de septembro]] [[1908]] - [[Nordhausen]], ? de novembro [[1944]]) ĵurnalisto, verkisto. * [[Kati Gábor]] (*[[26-a de majo]] [[1950]]): aktorino. * [[György Galamb]] (*[[16-a de novembro]] [[1918]]): marioneraktoro. * [[Ernő Gáll]] ([[4-a de aprilo]] [[1917]] - [[Cluj-Napoca]], [[17-a de majo]] [[2000]]) sociologo, redaktoro de revuo [[Korunk]]. * [[Tibor Galló]] (n. [[23-a de junio]] [[1943]]): instruisto pri bilogio-geografio, esploristo * [[Gyula Gallovits]] ([[19-a de majo]] [[1956]]): kuristo, olimpikano * [[Ákos Gara]] ([[4-a de februaro]] [[1877]] – ?) – verkisto, ĵurnalisto, tradukisto, redaktoro. * [[Viktor Garády]], ''Gauss'' ([[17-a de julio]] [[1858]] - [[Fiume]], [[27-a de majo]] [[1932]]): verkisto, tradukisto. * [[Tibor Gáspár]] (*[[20-a de februaro]] [[1921]]): verkisto. * [[Attila Gáspárik]] ([[2-a de septembro]] [[1957]]): aktoro. * [[Lőrinc Gaszner]], ''Gasstner'' (medio de [[18-a jarcento]] – post [[1810]]): inĝeniero, profesoro pri geologio kaj geodezio de la akademio de urbo. * [[Tibor Gavrucza]] (n. [[1946]]): reformita pastro, akvarelisto * [[György Gera]] ([[23-a de februaro]] [[1922]] – [[Budapest]], [[11-a de decembro]] [[1977]]): verkisto, tradukisto. * [[Attila Gerő]], ([[1870]] - [[Budapeŝto]] [[1916]]): ĵurnalisto, redaktoro, poeto * [[Jana Gertler-Zalman]] (*[[31-a de decembro]] [[1929]]): skulptistino. * [[Mór Gilányi]]: verkisto pri muziko * [[Edit H. Oláh Gogolák]] (*[[6-a de septembro]] [[1943]]): kuracistino, universitata docentino. * [[Manó Gozsdu]]: (Nagyvárad, [[22-a de februaro]] [[1802]] – [[Pest]], [[3-a de februaro]] [[1870]]): hungara-rumana juristo, politikisto. * [[Gheorghe Gorun]] (*[[14-a de junio]] [[1949]]): historiisto, muzeologo. * [[Rózsa Gottlieb]] (*[[1918]]): pentristo. * [[Gyula Gózon]] ([[Érsekújvár]], [[19-a de aprilo]] [[1885]] - [[Budapest]], [[8-a de oktobro]] [[1972]]): aktoro, inter [[1906]] kaj [[1912]] en tiu urbo. * [[Benedek Göndöcs]] ([[24-a de julio]] [[1824]] – [[Gyula]], [[4-a de januaro]] [[1894]]): katolika pastro, titolita abato, landkunvena deputito (1881, 1884). * [[József Gréda]] ([[18-a de junio]] [[1911]] - [[Telavivo]], [[23-a de januaro]] [[2000]]): poeto, tradukisto * [[László Gróf]] ([[Abádszalók]], [[6-a de julio]] [[1891]] – [[Oradea]], [[1-a de majo]] [[1971]]): aktoro. * [[Lajos Grosschmid]] ([[21-a de aprilo]] [[1886]] – [[Budapest]], [[13-a de junio]] [[1940]]): matematikisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1936). * [[Albert Grósz]]: okulkuracisto * [[Emil Grósz]] ([[30-a de septembro]] [[1865]] – [[Budapest]], [[8-a de decembro]] [[1941]]): oftalmologo, universitata profesoro. * [[Frigyes Grósz]] ([[16-a de novembro]] [[1798]] … samloke, [[3-a de januaro]] [[1858]]): kuracisto, fondinto de oftalmologimalsanulejo en urbo. * [[Ernő Grünbaum]] [[1908]] - ?): pentristo. * [[Rumulus Guga]] ([[2-a de junio]] [[1939]] - [[Târgu Mureş]], [[18-a de oktobro]] [[1983]] poeto, prozaisto, redaktoro. * [[Irén Gulácsy]] ''Pálffyné'' ([[Lázárföld]], [[9-a de septembro]] [[1894]] – [[2-a de januaro]] [[1945]], [[Budapest]]): verkistino vivinta longtempe en tiu urbo. * [[Menyhért Gulyás]] ([[29-a de januaro]] [[1875]] – [[Budapest]], novembro [[1944]]): aktoro, reĝisoro, teatrodirektoro. * [[Jenő Gyalókay]] ([[28-a de aprilo]] [[1874]] – [[Budapest]], [[10-a de marto]] [[1945]]): milithistoriisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Endre Gyárfás]] ([[27-a de novembro]] [[1904]] – samloke, [[28-a de novembro]] [[1974]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Aliz Gyarmathy]] ([[1961]]): pentristo. * [[Gyula Gyomlay]] ([[29-a de julio]] [[1861]] – [[Budapest]], [[20-a de oktobro]] [[1942]]): klasik-filologo, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[István Gyöngyössy]], hungara ekonomikisto * [[Ernő György]] ([[13-a de aprilo]] [[1888]] – [[Budapest]], [[14-a de oktobro]] [[1977]]): juristo, fakverkisto, doktoro de ŝtat-kaj jursciencoj (1968). == H == * [[Erzsébet Ilona Hack-Halasi]] (*[[Szeged]], [[9-a de oktobro]] [[1940]]): aktorino. * [[István Hajdu]] ([[1898]] - ?): pentristo. * [[Anna Hajdu Körner]] (n. [[7-a de septembro]] [[1954]]): teatra suflaristino * [[Gyula Halasi]]; ''Hack'' ([[Salgótarján]], [[23-a de decembro]] [[1916]] – Oradea, [[5-a de septembro]] [[1989]]): aktoro. * [[Iván Halassy]]; ''Hoffmann Hugó'' ([[1908]]– ?): aktoro, sekretario, direktoro. * [[Anna Halász]] ([[Oradea]], [[6-a de januaro]] [[1928]] – [[Bukareŝto]], [[18-a de novembro]] [[2002]]): teatro- kaj filmkritikistino, verkistino. * [[Dezső Halász]] ([[2-a de oktobro]] [[1835]] - [[Pécel]], [[29-a de septembro]] [[1910]]): poeto. * [[Rudolf Halász]] ([[15-a de junio]] [[1907]] – [[Budapest]], [[5-a de majo]] [[1981]]): komponisto, scenarlibretisto. * [[György Halmos]] 'Gheorghe Halmos', (Nagyvárad, [[1915]] - [[Kluĵo]], [[1985]]): pianisto. * [[László Halmos]] ([[10-a de septembro]] [[1909]] – [[Győr]], [[26-a de januaro]] [[1997]]): komponisto[http://www.magyarvagyok.com/kultura/hiressegek/zeneszerzok/792-Halmos-Laszlo.html] * [[Emil Haraszti]] ([[1-a de novembro]] [[1885]] – [[Parizo]], [[27-a de decembro]] [[1958]]): muzikhistoriisto, publicisto. * [[Jolán Harmath]] ([[19-a de julio]] [[1903]] - ?): aktrino. * [[Zoltán Zsolt Harsányi]] (*[[2-a de oktobro]] [[1970]]): aktoro. * [[Lajos Hegedüs]] ([[3-a de decembro]] [[1877]] - [[New York]], [[Usono]], [[17-a de junio]] [[1947]]): aktoro. * Lajos Hegedüs, ''Candid'' (Nagyvárad, [[3-a de oktobro]] [[1831]] – [[Rákospalota]], [[13-a de junio]] [[1883]]): jurverkisto, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1874). * [[Nándor Hegedűs]] ([[29-a de septembro]] [[1884]] – [[Budapest]], [[19-a de novembro]] [[1969]]): ĵurnalisto, redaktoro, literaturhistoriisto. * [[Márton Hegyesi]] ([[Nagybajom]], [[10-a de julio]] [[1846]] – Nagyvárad, ? de marto [[1907]]): advokato, ĵurnalisto, publicisto, politikisto. * [[László Heller]] ([[6-a de aŭgusto]] [[1907]] – [[Budapest]], [[8-a de novembro]] [[1980]]): maŝininĝeniero, teknikuniversitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1962), laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1951). * [[Péter Hercz]] ([[6-a de februaro]] [[1954]]): operkantisto (baso) [http://www.operavivastudio.eu/hercz-peter.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091218012401/http://www.operavivastudio.eu/hercz-peter.html |date=2009-12-18 }}. * [[Endre Hlatky]] ([[4-a de julio]] [[1895]] – [[Romo]], [[11-a de julio]] [[1957]]): radiodirektoro, presaĵarĉefo, redaktoro. * [[Lukács Hodászi]], ''Pap'' (mezo de [[16-a jarcento]] – [[Debrecen]], [[13-a de majo]] [[1613]]): reformita. episkopo, eklezia verkisto. * [[Gyula Horgos]], hungara [[ministro]] * [[Sándor Horti]] ([[13-a de junio]] [[1881]] – ?): aktoro, direktoro. * [[Imre Horváth]] ([[Margitta]], [[9-a de oktobro]] [[1906]] - Oradea, [[11-a de aprilo]] [[1993]]): poeto. * [[Károly Horváth]] (*[[26-a de oktobro]] [[1950]]): komponisto, interpretisto. * [[Zoltán Horváth (aktoro)|Zoltán Horváth]] ([[1-a de aŭgusto]] [[1860]] – [[Budapest]], [[12-a de aŭgusto]] [[1930]]: aktoro. * [[Ladislaus Hosszú]] d-ro ([[Şimleu Silvaniei]], ? [[1913]] - Oradea, [[10-a de marto]] [[1983]])): romia-katolika ĝenerala vikario. * [[Gyula Hoványi]] ([[24-a de marto]] [[1860]] – samloke, [[27-a de novembro]] [[1939]]): juristo. * [[Miklós Hubay]] (*[[3-a de aprilo]] [[1918]]): dramverkisto, tradukisto, eseisto. * [[Francisc Hubic]] ([[Abram]], [[21-a de oktobro]] [[1883]] - Oradea, [[2-a de novembro]] [[1946]]): komponisto. * [[Mátyás Huszár]] ([[Kisherestyén]], [[1778]] – Nagyvárad, [[10-a de marto]] [[1843]]): inĝeniero. * [[Ödön Huzella]] ([[14-a de marto]] [[1891]] – [[Budapest]] [[12-a de majo]] [[1961]]): poeto, ĵurnalisto, arthistoriisto. * [[Tivadar Huzella]]: kuracisto * [[Arthur von Hübl|Freiherr Arthur von Hübl]] ([[1853]]-[[1932]]): kemiisto, kartografo. == I == * [[Aladár Ihász]] ([[Kiskunfélegyháza]], [[27-a de junio]] [[1886]] – Oradea, [[24-a de julio]] [[1960]]): aktoro, reĝisoro. * [[József Illés]] (*[[3-a de novembro]] [[1934]]): redaktoro, ĵurnalisto, publicisto. * [[Irén Implon]] (*[[1927]]): publicistino, redaktorino. * [[Henrik Incze d-ro]] ([[27-a de aprilo]] [[1871]] – [[Budapest]], [[30-a de oktobro]] [[1930]]): verkisto, teatra kritikisto. * [[Ottó Indig (literaturhistoriisto)|Ottó Indig]] (*[[Gherteniş]], [[18-a de oktobro]] [[1936]]): literaturhistoriisto, publicisto, universitata profesoro. * [[Sándor Imre]] ([[26-a de decembro]] [[1891]] – ĉ. [[1944]]) – dramaturgo, tradukisto, verkisto, teatrhistoriisto. * [[Arnold Ipolyi]], ĝis [[1845]] ''Stummer'' ([[Disznós]], [[20-a de oktobro]] [[1823]] - Nagyvárad, [[2-a de decembro]] [[1886]]): katolika episkopo, etnografo, historiisto, arthistoriisto, artaĵkolektanto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Géza Irányossy]], ''Knoblauch'' ([[1-a de aprilo]] [[1903]] – [[Budapest]], [[2-a de oktobro]] [[1978]]): remisto, trejnisto. * [[József Iványi]] ([[1850]] - [[Vieno]], [[1913]]) pentristo. * [[Ödön Iványi]] ([[18-a de novembro]] [[1854]] – Nagyvárad, [[19-a de oktobro]] [[1893]]): verkisto, ĵurnalisto. == J == * [[Zsolt Attila Jakabffy]] (n. [[26-a de aprilo]] [[1972]]): reformita pastro, ĵurnalisto * [[Elemér Jakobovits]], verkistnomo ''Jakó'' ([[5-a de januaro]] [[1897]] – samloke, [[26-a de januaro]] [[1979]]) – ĵurnalisto, sportverkisto. * [[Erzsébet Jámbor Fekete]] (n. [[5-a de decembro]] [[1951]]): pianistino, universitata instruistino * [[Noémi Jankó Szép]] (Jakab) (n. [[15-a de decembro]] [[1974]]): ceramikistino, instruistino[http://www.palgallery.ro/authors.php?id=19] * [[Éva Jordán]] ([[17-a de aŭgusto]] [[1976]]) operkantistino (soprano) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[András Jósa]] ([[30-a de novembro]] [[1834]] – [[Nyíregyháza]], [[6-a de septembro]] [[1918]]): arkitekto, kuracisto, antropologo. * [[Erika Józsa]] (*[[28-a de aprilo]] [[1951]]): ĵurnalistino, komponistino, tekstaŭtorino, interpretistino (ekde [[1988]] en [[Aŭstralio]]. * [[Gyula Juhász ]] ([[Szeged]], [[3-a de aprilo]] [[1883]] – samloke, [[3-a de aprilo]] [[1937]]): instruisto en tiu urbo inter [[1908]] kaj [[1911]], poeto, ĵurnalisto. * [[Ferenc Julier]] ([[10-a de oktobro]] [[1878]] – [[Budapest]], [[25-a de aprilo]] [[1944]]): kolonelo, militafera verkisto. == K == * [[Ármin Kabos]]: ekonomikisto kaj publicisto * [[Endre Kabos]] ([[5-a de novembro]] [[1906]] – [[Budapest]], [[4-a de novembro]] [[1944]]): skermisto, olimpikĉampiono. * [[Gyula Kabos]] ([[Budapest]], [[19-a de marto]] [[1887]] – [[Novjorko]], [[6-a de oktobro]] [[1941]]): aktoro, inter [[1910]] kaj [[1913]] en tiu urbo. * [[Margit Kaczér]] ([[15-a de novembro]] [[1879]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], ?-a de januaro [[1932]]): aktorino. * [[Miklós Kallós]] (*[[11-a de novembro]] [[1926]]): sociologo, universitata profesoro. ĵurnalisto. * [[Béla Kamocsa]] (Oradea, [[24-a de decembro]] [[1944]] - [[Timişoara]], [[15-a de januaro]] [[2010]]) gitaristo-kantisto, unu el fondintanoj de muziktrupo Pheonix. * [[János Karácsony (fizikisto)|János Karácsony]] (*[[24-a de januaro]] [[1945]]): fizikisto, adjunkto. * [[János Karácsonyi (episkopo)|János Karácsonyi]] ([[Gyula]], [[15-a de decembro]] [[1858]] – Oradea, [[1-a de januaro]] [[1929]]): titolita episkopo, historiisto, universitata profesoro, akademiano. * [[Andor Kardos]] ([[1-a de majo]] [[1875]] – ?): aktoro, direktoro. * [[Jakab Kardos]]: socidemokrta aganto * [[Máriusz Róbert Kardos]] (*[[24-a de aprilo]] [[1968]]): aktoro. * [[Sándor Károly]] (Hosszú) (*[[4-a de novembro]] [[1945]]): juvelisto, altlerneja instruisto. * [[Ilona Katona]], ''Mezeiné'' ([[27-a de marto]] [[1890]] - ?): verkisto. * [[Emil Kazár]] ([[23-a de junio]] [[1843]] – [[Budapest]], [[15-a de majo]] [[1922]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Péter Kecskeméti W.]] ([[1637]] – [[Kassa]], [[1680]]): juvelisto. * [[Ildikó K. Fekete]] (*[[Bukareŝto]], [[6-a de majo]] [[1953]]): ĵurnalistino. * [[Attila Ármin Kelemen]] (n. [[29-a de julio]] [[1973]]): ĵurnalisto, komunikada entrpernisto * [[István Kelemen (dramaturgiisto)|István Kelemen]] ([[25-a de decembro]] [[1930]] – [[Debrecen]], [[10-a de aŭgusto]] [[1977]]): dramaturgiisto, teatrestro. * [[Attila Kelemen-Schittenchelm]] (n. [[29-a de julio]] [[1973]]): festivalorganizanto * [[László Kelmenfy]], ''Ferenc Hazucha Xavéri '' ([[1-a de decembro]] [[1815]] – [[Buda]], [[21-a de aprilo]] [[1851]]): inĝeniero, verkisto. * [[György Kemény]] ([[3-a de oktobro]] [[1925]] – [[Budapest]], [[2-a de decembro]] [[1973]]): kuracisto, histofiziologo. * [[Pál Keszler]], hungara [[kirurgo]]. * [[Péter György Kinda]] (*[[19-a de novembro]] [[1952]]): kontrabasisto. * [[Annamária Kinde]] ([[10-a de junio]] [[1956]] - [[4-a de januaro]] [[2013]]): poetino, ĵurnalistino. * [[Ernő Király]] (n. [[5-a de septembro]] [[1945]]): juristo, fakverkisto * [[István Király]] (*[[5-a de septembro]] [[1952]]): verkisto. * [[László Király (aktoro)|László Király]] ([[19-a de oktobro]] [[1917]] -[[Toronto]], [[Kanado]], [[23-a de decembro]] [[1984]]): aktoro. * [[Csaba Kiss]] (*[[7-a de majo]] [[1979]]): ĵurnalisto. * [[Emőke Rozália Kiss]] (*[[Freren]], [[26-a de marto]] [[1945]]): klinikpsikolgino, adjunktino. * [[Ida Kiss]], ''Tamás Ernőné'' ([[4-a de aprilo]] [[1902]] – [[21-a de decembro]] [[1936]], [[Budapest]]): prozverkistino. * [[Imre Kiss]] (*[[1927]]): aktoro. * [[Melinda Kiss]] (n. [[15-a de septembro]] [[1976]]): ceramikistino, * [[Alajos Knorr]] ([[17-a de januaro]] [[1828]] – [[Budapest]], [[29-a de novembro]] [[1911]]): juĝisto, jurverkisto. * [[Sándor Kolbay]] ([[1892]] - ?): pentristo. * [[Miklós Kondé]]: katolika [[episkopo]] * [[Imre Kordics]] (*[[1953]]): lokhistoriisto. * [[Asteris Koutoulas]] ([[1960]]): verkisto, publicisto. * [[Antal Kovrig]] ([[25-a de januaro]] [[1954]]) ceramikisto * [[Dénes Kovács (literaturhistoriisto)|Dénes Kovács]] ([[24-a de novembro]] [[1861]] – [[Zamárdi]], [[1-a de marto]] [[1948]]): literaturhistoriisto. * [[Imre Kovács (nobela juĝisto)]] ([[Arad]], [[13-a de decembro]] [[1792]] - [[25-a de junio]] [[1862]]): stenografia fakulo, verkisto, poeto. * [[Imre Kovács (teatrestro)]] (n. [[5-a de majo]] [[1919]]): teatroorganizanto, teatrestro. * [[Sámuel Köleséri]] pli maljuna ( [[1629]] aŭ [[1634]] – [[Debrecen]], [[16-a de julio]] [[1683]]): reformita pastro, eklezia verkisto. * [[Máté Könyves]] (? , [[1780]] – Nagyvárad, aŭgusto [[1866]]): sufloro, vagantaktoro, tradukisto. * [[Endre Kőrös]] ([[10-a de junio]] [[1872]] – [[Pápa]], [[31-a de majo]] [[1944]]): verkisto, tradukisto. * [[Csaba Körösi]] (*[[26-a de majo]] [[1959]]): aktoro. * [[László Körösi]], ''Lucien Corosi'' ([[26-a de decembro]] [[1908]] – [[Parizo]], ?-a de majo [[1989]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[József Kőrössi P.]], familia nomo ''Pap'' ([[9-a de septembro]] [[1953]]) poeto, libroeldonisto * [[László Középessy]] ([[11-a de februaro]] [[1908]] – [[Gyula]], [[14-a de novembro]] [[1969]]): ftizologo. * [[Miklós Kozma]] ([[5-a de septembro]] [[1884]] – [[Ungvár]], [[8-a de decembro]] [[1941]]): politikisto, ministro por internaj aferoj de [[Hungario]]. * [[Loránd István Králik]] (*[[17-a de junio]] [[1965]]): geologo, ĵurnalisto.[http://www.ziare.com/kralik-lorand-istvan/biografie] * [[Enikő Kristófi]] (*[[Hatvan]], [[1960]]): pentristino. * [[János Kristófi]] ([[Petreu]] - [[Oradea]]) : pentristo * [[János Zsigmond Kristófi]] (*[[3-a de oktobro]] [[1965]]): orgenisto. * [[András Kruppka|András Krupka]] ([[30-a de junio]] [[1878]] – [[24-a de majo]] [[1950]]): filmteknikisto. * [[Aladár Krüger]] ([[1-a de oktobro]] [[1878]] – ? ): advokato, politikisto. * [[Károly Kudelász]] scenejdekoraciisto, pentristo, skulptisto. * [[Imre Zoltán Kun]] (*[[15-a de aŭgusto]] [[1942]]): kuracisto, universitata lektoro. == L == * [[Irén Lakatos]] ([[4-a de novembro]] [[1947]]) grafikistino. * [[Lajos Láng]] ([[28-a de marto]] [[1799]] – [[Nyírbátor]], [[5-a de aŭgusto]] [[1872]]): kantist-aktoro, direktoro, dancisto, koreografo. * [[Anna Lángné Csepreghy]] ([[1801]] – [[Szatmárnémeti]], [[25-a de februaro]] [[1862]]): hungara aktorino. * [[Antal Lányi]], ''Lancendorfer'' ([[1876]] – [[Aŭstrio]], post [[1920]]): aviadisto. * [[Tibor Lantos Sebestyén]] (*[[Püspökladány]], [[18-a de majo]] [[1937]]): arkitekto. * [[Ármin Laszky]] ([[Pest]], [[1851]] – Nagyvárad, [[4-a de septembro]] [[1915]]): presisto, ĵurnaleldonejo, redaktoro. * [[Pál László]] (Csík-Kászon? - Nagyvárad, [[11-a de februaro]] [[1729]]): la unua hungara tradukisto de [[Petrarko]]. * [[László Láta]] ([[1938]]) grafikisto vivanta de la 80-aj jaroj en [[Hungario]]. * [[Béla Lázár]] ([[8-a de februaro]] [[1869]] – [[Budapest]], [[28-a de majo]] [[1950]]): arthistoriisto, verkisto. * [[Edit Lázár]] (*[[25-a de januaro]] [[1942]]): ĵurnalistino, redaktorino. * [[Kati Lázár]]; ''Lazarovits'' (*[[14-a de decembro]] [[1948]]): aktorino. * Léda, ''Diósy Ödönné'', ''Adél Brüll '' (Nagyvárad, [[1-a de septembro]] [[1872]] – [[Budapest]], [[18-a de januaro]] [[1934]]): amantino de [[Endre Ady|Ady]]. * [[József Léderer]] ([[1843]] – [[Frankfurt am Main]], [[4-a de novembro]] [[1895]]): kantisto (tenoro). * [[Zoltán Leitner]] ([[1896]] - en koncentrejo, [[1945]]) – publicisto, tradukisto, redaktoro. * [[Sándor Tibor Lélek]] (*[[19-a de majo]] [[1971]]): marionetaktoro. * [[Dezső Lemhényi]], ''Kollmann'' (Nagyvárad, [[5-a de februaro]] [[1886]] – [[Budapest]], [[23-a de aŭgusto]] [[1979]]): advokato. * [[Gizi Lengyel]] ([[1-a de novembro]] [[1903]] – [[budapest]], [[3-a de julio]] [[1984]]): aktorino. * [[Iulia Lechner]] ([[12-a de julio]] [[1916]] - ): skulptistino. * [[Andor Lévai]] ([[10-a de marto]] [[1897]] – [[Budapest]], [[13-a de novembro]] [[1964]]): prikonstruada inĝeniero, teknikuniversitata profesoro. * [[Ede Lévay]] ([[18-a de aprilo]] [[1864]] – [[Budapest]], [[30-a de decembro]] [[1928]]): matematikisto, lernolibroverkisto, matematika kaj fizika fakverkisto. * [[Péter Levente]] ((*[[20-a de majo]] [[1943]]): aktoro. * [[Márta Lipcsei]] (n. [[3-a de majo]] [[1943]]): instruistino, poetino, verkistino * [[Ervin Liebl]] (Nagyszeben, [[27-a de novembro]] [[1895]] – [[Budapest]], [[21-a de januaro]] [[1927]]): pentristo. * [[István Lipovniczky]] ([[Aranyosmarót]], [[15-a de aŭgusto]] [[1814]] – Nagyvárad, [[12-a de aŭgusto]] [[1885]]): rom-katolika episkopo. * [[Sára Loy]] ([[9-a de majo]] [[1920]] – [[Cluj-Napoca]], [[10-a de oktobro]] [[1991]]]): aktorino. * [[György Lőrincz (baletisto)|György Lőrincz]] ([[17-a de marto]] [[1917]]): baletmajstro, direktoro kaj koreografo. * [[Miklós Lőrincz]] ([[1899]] – [[Budapest]], [[30-a de julio]] [[1944]]): kabaretaŭtoro. * [[Lajos Lőrinczy]] ([[2-a de aŭgusto]] [[1902]] – ?) – ĵurnalisto, verkisto * [[Antal Lukács]] (n. [[22-a de septembro]] [[1954]]): universitata profesoro pri historio * [[Béla Lukács]] ([[2-a de oktobro]] [[1887]]- [[12-a de oktobro]] [[1935]], [[Bp.]]): operkantisto, reĝisoro * [[Dénes Lukács]] ([[1816]] – [[Nádudvar]], [[1-a de aprilo]] [[1868]]): artileriankolonelo en [[1848]], fondanto de hungara artilerio. * [[György Lukács (politikisto)|György Lukács]] ([[10-a de septembro]] [[1865]] – [[Budapest]], [[28-a de septembro]] [[1950]]): juristo, ministro. * [[Juliska Lukács]] ([[1867]] – ? , [[1932]]): aktorino. * [[László Lukács]] (n. [[8-a de aŭgusto]] [[1971]]): inĝeniero, komunikadagentestro en [[Odorheiu Secuiesc]] * [[Sándor Lukács]] ([[1822]] – [[Bisanos]], [[Francio]], [[8-a de junio]] [[1854]]): politikisto. == M == * [[István Madas]] ([[12-a de aprilo]] [[1878]] – samloke, [[26-a de oktobro]] [[1925]]): aktoro. * [[László Majtényi]] ([[27-a de junio]] [[1883]] - ?, [[1960]]): aktoro. * [[Mata Makay]]; Frida Zwilling ( -?) operkantistino (soprano). * [[András Makai]] (*[[8-a de februaro]] [[1968]]): aktoro. * [[Zsuzsa Makai]] (*[[3-a de septembro]] [[1945]] - [[Budapest]], [[12-a de majo]] [[1987]]): ŝakistino (olimpikanino), mondĉampionino en [[1980]]: fakverkistino. * Lucian Maliţa (*[[14-a de januaro]] [[1955]]): violonisto. * [[Mircea Maliţa]] (*? [[1927]]): matematikisto, eseisto, diplomato. * [[Todor Manojlovic]] ([[Nagybecskerek]], [[1883]] - [[1968]]): poeto, verkisto aparteninta al la rondo ''Holnap''. * [[Bálint Markó]] (*[[17-a de oktobro]] [[1975]]): biologo, universitata instruisto. * [[József Márkus]] ([[1854]] – [[San Remo]], [[Italio]], [[24-a de marto]] [[1911]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Katalin Márton]] (n. [[21-a de novembro]] [[1974]]): grafikistino * [[Manó Marton]] ([[Kaposvár]], [[1874]] - [[Budapest]], [[1928]]): ĵurnalisto, redaktoro [[Nagyvárad]], poeto. * [[Zsófia Máté]] (*[[ 27-a de januaro]] [[1966]]): ĵurnalistino. * [[József Máthé]] ([[8-a de decembro]] [[1907]]) skulptisto * [[Erzsébet Mátray]] (*[[11-a de majo]] [[1936]]): ĵurnalistino, redaktorino. * [[László Mátray]] (*[[11-a de majo]] [[1943]]): aktoro. * [[Jenő Mátyás]] ([[16-a de septembro]] [[1935]]): operkantisto (baso) en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Ede Meggyes]] ([[20-a de februaro]] [[1912]] - [[Budapest]], [[19-a de decembro]] [[1954]]): poeto, literaturhistoriisto. * [[Imre Medve]] ([[1818]] - [[Budapest]], [[1872]]): pentristo, verkisto. * [[Barna Megyeri]] ([[12-a de julio]] [[1920]] – [[Budapest]], [[14-a de marto]] [[1966]]): skulptisto. * [[Ernő Meiszner]] (? , [[6-a de januaro]] [[1834]] – Nagyvárad, [[11-a de aprilo]] [[1902]]): inĝeniero, la projektanto kaj kondukanto de reguligo de rivero [[Rába]]. * [[István Merk]] ([[12-a de julio]] [[1947]]) operkantisto (baritono) de 1981 en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]]. * [[Károly Mertz]], rumania hungara piaristo * [[Imre Mészáros]] (n. [[16-a de decembro]] [[1980]]): radiredaktoro, komponisto * [[Kálmán Mezei]] ([[12-a de aprilo]] [[1857]] – [[Târgu Secuiesc]], [[9-a de oktobro]] [[1928]]): aktoro, direktoro. * [[Lajos Mezey]] ([[1820]] – samloke, [[29-a de julio]] [[1880]]): pentristo. * [[Pál Géza Mezey]] [[1943]], [[kemiisto]] * [[Paulette Mészáros]] ([[30-a de oktobro]] [[1902]] - ?): aktor == N == * [[Emil Nadányi]] ([[28-a de februaro]] [[1881]] – [[Budapest]], [[28-a de majo]] [[1933]]): ĵurnalisto, redaktoro. * [[Anikó Nagy]] (n. [[21-a de aprilo]] [[1981]]): ĵurnalistino * [[Béla Nagy (ĵurnalisto)|Béla Nagy]] (*[[21-a de aŭgusto]] [[1943]]): literatursekretario de la loka teatro, teatrhistoriisto, politikisto. * [[Éva Nagy]] (n. [[19-a de decembro]] [[1965]]): lingvistino, redaktorino * [[Ilona Nagy]] ([[14-a de aŭgusto]] [[1919]] - [[Salonta]], oktobro [[2007]]): verkistino, ĵurnalistino.): verkistino, ĵurnalistino. * [[Iza Nagy]], ''Izabella'' ([[23-a de decembro]] [[1930]] - [[Satu Mare]], [[5-a de aŭgusto]] [[1988]]): aktorino. * [[János Nagy]], ''Nagy Keresztély János'' (Nagyvárad, [[17-a de junio]] [[1732]] – [[Szany]], [[2-a de aŭgusto]] [[1803]]): poeto. * [[Károly Nagy]] (Nagyvárad, [[1903]]. ? ?– [[Budapest]], [[2-a de septembro]] [[1978]]) skulptisto. * [[Lajos Nagy]] ([[15-a de marto]] [[1897]] – [[Budapest]], [[10-a de decembro]] [[1946]]): arkeologo, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1934). * [[Liviusz Nagy]] (*[[1929]]): korbopilkisto (olimpikano). * [[Márton Nagy]] ([[29-a de aŭgusto]] [[1860]] – samloke, [[15-a de aŭgusto]] [[1941]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[József Nagysándor]] ([[17-a de oktobro]] [[1804]] - [[Arad]], [[6-a de oktobro]] [[1849]]): generalo, [[arad]]a martiro. * [[Zoltán Nánási]] (*[[24-a de novembro]] [[1934]]): lokhistoriisto, arkeologo. * [[József Nemes Haranglábi]] ([[14-a de decembro]] [[1889]] - [[Budapest]], [[2-a de aŭgusto]] [[1976]]): pentristo. * [[Gyula Némethy]] ([[Pusztamargitta]], [[22-a de aprilo]] [[1867]] – [[19-a de decembro]] [[1951]], Oradea): katolika eklezia verkisto, arthistoriisto. * [[Emese Ildikó Námeti]] (*[[3-a de aŭgusto]] [[1866]]): marionetaktorino. * [[Ármin Neumann]] ([[14-a de februaro]] [[1845]] – [[Budapest]], [[31-a de januaro]] [[1909]]): advokato, jurverkisto. * [[János Nogáll]] ([[Győr]], [[24-a de junio]] [[1820]] – Nagyvárad, [[19-a de julio]] [[1899]]): r. katolika episkopo, eklezia verkisto. * [[Anna Novák]], familia nomo ''Zimra Harsányi'' (Nagyvárad, *[[29-a de junio]] [[1929]]): dramverkistino, taglibroverkistino. == O == * [[Béla Oláh]] ([[Nádudvar]], [[14-a de aprilo]] [[1886]] - [[26-a de aprilo]] [[1937]]): ekonomikisto, ĵurnalisto, verkisto, poeto. * [[Gabriella Mária Oláh]] (n. [[3-a de marto]] [[1977]]): dezajnistino * [[Kornélia Olysói]] (*[[8-a de oktobro]] [[1935]]): marionetaktorino, teatraĵverkistino. * [[Ferenc Osvald]]: hungara [[kanoniko]] * [[Ernő Osvát]] ([[7-a de aprilo]] [[1877]] - [[Budapest]], [[28-a de oktobro]] [[1929]]): redaktoro de revuo [[Nyugat]], kritikisto, verkisto. * [[Kálmán Osvát]], ''Osváth'' ([[18-a de januaro]] [[1880]] – [[1-a de aŭgusto]] [[1953]], [[Budapest]]): verkisto, redaktoro. * [[Tibor Osváth]] (? [[1897]] - ?, ?): verkisto, ĵurnalisto. * [[Sándor Oszter]] (Nagyvárad, [[2-a de junio]] [[1902]] – [[Győr]], [[21-a de februaro]] [[1976]]): muelistmajtro, inter [[1935]] kaj [[1945]] vicprezidanto de la hungara muelistgildo. * [[Zoltán Ozoray]], ''Schenkor'' (Nagyvárad, [[13-a de oktobro]] [[1880]] – [[Budapest]], [[25-a de aŭgusto]] [[1966]]): skermomajstro, kolonelo, fakverkisto. * [[Ágnes Öllerer]] (n. ): muzikinstruistino, fondintanino de malnovmuzika ensemblo Lyceum Consort en [[Bukareŝto]] [http://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=551] * [[Flóra Örley]] ([[1861]]–?): operetprimadono. == P == * [[Árpád Paál]], ''bethlenfalvi'' ([[Brassó]], [[16-a de oktobro]] [[1880]] – Nagyvárad, [[14-a de septembro]] [[1944]]): redaktoro, publicisto. * [[Anikó Katalin Páll]] (n. [[29-a de marto]] [[1982]]): pupaktorino * [[László Pálóczy]]; ''Papolczy'' ([[26-a de julio]] [[1907]] – ?): aktoro. * [[Boris Palotai]] ([[23-a de majo]] [[1904]] - [[Budapest]], [[13-a de septembro]] [[1983]]): verkistino. * [[Erzsi Palotai]] ([[24-a de septembro]] [[1907]] – [[Budapest]], [[19-a de aŭgusto]] [[1988]]): deklamistino, verkistino, meritartistino (1963). * [[Irma Palucz M.]] ([[1-a de septembro]] [[1904]] - [[3-a de oktobro]] [[1969]]): aktorino. * [[Ferenc Papolczy]] ([[19-a de novembro]] [[1901]] – [[Budapest]], [[24-a de junio]] [[1971]]): oftalmologa ĉefkuracisto, kandidato de medicinaj sciencoj (1953). * [[András Attila Pásztai]] (*[[4-a de aprilo]] [[1970]]): muzikisto, ĵurnalisto. * [[Bertalan Pásztor]] ([[1874]] – [[Auschwitz]], [[1944]]): ĵurnalisto. * [[Gyöngyi Pásztor]] (n. [[1-a de junio]] [[1977]]): sociologino, universitata instruistino * [[Gábor Zsolt Pataki]] (*[[12-a de julio]] [[1967]]): fizikisto, ekonomisto, eksterafera fakulo. * [[Péter Pázmány]] ([[4-a de oktobro]] [[1570]] - [[Pozsony]] [[19-a de marto]] [[1637]]) ĉefepiskopo de [[Esztergom]], kardinalo, verkisto. * [[Géza Paur]] ([[1870]] - [[Budapest]], [[1945]]): pentristo. * [[János Pável]] ([[31-a de decembro]] [[1842]] – [[Zagrebo]], [[15-a de julio]] [[1901]]): entomologo. * [[Antal Péch]] ([[14-a de junio]] [[1822]] – [[Selmecbánya]], [[18-a de septembro]] [[1895]]): inĝeniero pro minado, ano de [[MTA]][http://www.magyarvagyok.com/kultura/hiressegek/akademikusok/744-Pech-Antal.html]. * [[Péter Pécsváradi B.]] (?, ? - Nagyvárad, ? [[1645]]): reformita eklezia verkisto. * [[Mandula Péli]] ([[1969]]): pentristo. * [[Zoltán Pengő]] (*[[22-a de junio]] [[1967]]): ĵurnalisto. * [[János Pergel]] ([[15-a de majo]] [[1791]] – [[Pest]], [[25-a de majo]] [[1838]]): jursciencisto, historiisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1832). * [[István Pete]] (n. [[2-a de oktobro]] [[1953]]): ekonomikisto, politikisto, universitata docento * [[Zoltán Péter I.]] (*[[1949]]): ĵurnalisto, verkisto, lokhistoriisto, kunlaboranto de [[Bihari Napló]]. * [[Ildikó Andrea Petrikó]] (n. [[26-a de oktobro]] [[1970]]): redaktorino * [[Ilka Petrovics]] ([[1855]] – [[Torda]], [[29-a de aprilo]] [[1890]]): operet- kaj popoldramkantistino. * [[Klára Piroska]] ([[1950]]): aktorino. * [[Mariska Polgár G.]] (?– Oradea, [[1964]]): aktorino. * [[Georges Politzer]] ([[1903]]-[[1942]]): filozofo. * [[Aurel Pop]] ([[Oşorhei]], [[3-a de septembro]] [[1921]] - Oradea, ? [[2003]]): pentristo. * Ioan Pop de Popa (*[[6-a de oktobro]] [[1927]]): kardiologo. * [[Titus Popovici]] ([[16-a de majo]] [[1930]] - [[Bucureşti]], [[30-a de novembro]] [[1994]]): prozaisto, dramaturgo. * [[László Possonyi]] ([[6-a de majo]] [[1903]] – [[Budapeŝto]], [[17-a de julio]] [[1987]]): verkisto, redaktoro. * [[Jenő Pozsonyi]] ([[1885]] - 1936): pentristo. * [[Ildikó Puskás]], hungara hindologo * [[Béla Pusztai]] ([[Koloĵvaro]], [[12-a de februaro]] [[1862]] - [[8-a de decembro]] [[1894]]) * [[Bálint Putnik]] [[3-a de februaro]] [[1901]] -?): aktoro, direktoro. == R == * [[Mihály Rácz]] ([[Szentpéterszeg]], [[1845]] – Nagyvárad, [[29-a de januaro]] [[1909]]): urba ĉefnotario, ĵurnalisto, poeto. * [[István Radó]] (*[[12-a de oktobro]] [[1952]]): violoĉelisto, adjunkto. * [[Erzsébet Radó-Révész]]: hungara neŭrologo. * [[Judit Radó]] (*[[18-a de oktobro]] [[1952]]): pianistino, instruistino. * [[Imre Radványi]] ([[5-a de decembro]] [[1909]] – [[Budapest]], [[27-a de decembro]] [[1984]]): inĝeniero, generalmajoro. * [[Georgo Rákóczi la 2-a]] ([[Sárospatak]], [[30-a de januaro]] [[1621]] – Nagyvárad, [[7-a de junio]] [[1660]]): reganto de [[Transilvanio]] (1648 – 1660). * [[László Rákóczi]], grafo (? , [[1633]] – Nagyvárad, [[17-a de majo]] [[1664]]): prefekto de departemento ''Sáros'', taglibro-verkisto. * [[Ottó Rappaport]] ([[20-a de julio]] [[1921]] – [[Tel-Aviv]], [[2-a de decembro]] [[1993]]): ĵurnalisto, reĝisoro, redaktoro. * [[Dódi Rappert]] ([[1920]]): aktorino. * [[Károly Rappert]] ([[1926]]): aktoro. * [[Antal Rencz]] ({[[25-a de decembro]] [[1942]]): reĝisoro. * [[István Rényes]] ([[5-a de decembro]] [[1647]] - [[Pozsony]], [[7-a de julio]] [[1699]]): katolika oratoro. * [[Mihály Répássy]] ([[1789]] – [[Szeged]], [[30-a de julio]] [[1849]]): generalo. * [[Andor Réthy]], ''Artúr Reischel'' ([[10-a de marto]] [[1904]] - [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[29-a de oktobro]] [[1972]]): bibliografo. * [[Mária Révész]] ([[1-a de oktobro]] [[1922]] – ? , [[1988]]): dramaturgino, tradukistino, Balázs Béla-premiito (1979), meritartistino (1984). * [[Szevér Reviczky]] (?, [[1840]] - [[Pest]], [[24-a de septembro]] [[1864]]): ĵurnalisto, estetikisto, ekonomisto. * [[György Ridzyk]] (*[[21-a de januaro]] [[1950]]): instruisto, komponisto. * [[Kálmán Rimanóczy (patro)]]: arkitekto * [[Kálmán Rimanóczy (filo)]]: arkitekto * [[Lajos Ritók]], hungara [[pentristo]] * [[Emma Ritoók]] ([[15-a de julio]] [[1868]] – [[Budapest]], [[3-a de aprilo]] [[1945]]): poetino, verkistino, tradukistino. * [[Zsigmond Ritoók]] ([[5-a de januaro]] [[1870]] – [[Budapest]], [[1-a de oktobro]] [[1938]]): kuracisto, internisto. * [[Imre Robotos]] ([[Nyírmártonfalva]], [[18-a de oktobro]] [[1911]] - [[Budapest]], [[18-a de aprilo]] [[2001]]): verkisto, publicisto, redaktoro (ekde [[1985]] en [[Hungario]]). * [[Júlia Robotos]] ([[1951]]) skulptistinovivanta de [[1982]] en [[Hungario]][http://artportal.hu/lexikon/muveszek/robotos_julia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130227015237/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/robotos_julia |date=2013-02-27 }} * [[Andor Roboz]] ([[18-a de januaro]] [[1869]] - ?, ? [[1944]]): verkisto, redaktoro. * [[Margit Rolla]] ([[24-a de julio]] [[1908]] – [[Budapest]], [[16-a de februaro]] [[1990]]): poetino, ĵurnalistino, literaturhistoriistino. * [[Flóris Ferenc Rómer]] ([[Pozsony]], [[12-a de aprilo]] [[1815]] – Nagyvárad, [[18-a de marto]] [[1889]]): arkeologo, arthistoriisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1871). * [[Éva Róna]] (*[[22-a de novembro]] [[1926]]): ĵurnalistino. * [[Ernő Rónai]] (? [[1897]] - [[Budapest]], [[28-a de januaro]] [[ 1970]]): verkisto. * [[Gyula Rónai]], pli maljuna; ''József Mórocz'' ([[Somlóvásárhely]], [[6-a de januaro]] [[1828]] – Nagyvárad, [[4-a de septembro]] [[1874]]): aktoro, reĝisoro. * [[Ágnes Rózsa]] ([[17-a de decembro]] [[1910]] – ? [[1984]], [[Cluj-Napoca]]): tradukistino, taglibroverkistino. * [[Alíz Rózsa]], familia nomo ''Rosen'' (Nagyvárad, [[1909]] – [[1985]], [[Izrael]]): ĵurnalistino, verkistino. * [[György Rózsa (bibliotekisto)]] * [[István Rozsos]] ([[14-a de septembro]] [[1922]] – [[Budapest]], [[17-a de februaro]] [[1963]]): aktoro, Jászai-premiito (1959, 1962). * [[Péter Ruffy]] ([[28-a de julio]] [[1914]] – [[28-a de decembro]] [[1993]], [[Budapest]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Csaba Levente Rusz]] (*[[22-a de januaro]] [[1974]]): pupaktoro. == S == * [[László Salamon]], ''Salló Tamás'' ([[10-a de julio]] [[1891]] – [[Cluj-Napoca]], [[16-a de oktobro]] [[1983]]): poeto, publicisto, eseisto. * [[László Sall]] (n [[8-a de marto]] [[1961]]): poeto, reĝisoro de [[1990]] en [[Svedio]]. * [[Zoltán Sámy]] ([[1903]]–?, [[1945]]): kapelestro. * [[Böske Sándor]] ([[24-a de decembro]] [[1907]] – [[Budapest]], [[21-a de aprilo]] [[1992]]): aktorino. * Dénes Sándor (*[[Vărşag]], [[29-a de decembro]] [[1939]]): muzikinstruisto, muzikpublicisto, ekde [[1966]] sekretario de filharmonio en Oradea. * [[István Sándor]] (*[[16-a de majo]] [[1927]]): kuracisto, esploristo, universitata profesoro. * [[János Sándor ]] ([[23-a de septembro]] [[1888]] - [[Oradea]], [[13-a de junio]] [[1876]]) kuracisto, fakverkisto * [[Mária Sándor]] ([[1895]] – [[Budapest]], [[9-a de oktobro]] [[1964]]): kantistino (mezzosoprano). * [[Péter Sándor]] ([[1-a de februaro]] [[1937]]): pafisto, olimpikano. * [[József Sándorffy]]; ''Sándorffi'' ([[Hegyközújlak]], [[20-a de aprilo]] [[1767]] – Nagyvárad, [[30-a de novembro]] [[1824]]): mecenato de teatro. * [[Bernát Sartori]] ([[4-a de septembro]] [[1735]] – [[Miskolc]], [[21-a de aprilo]] [[1801]]): minorita pastroinstruisto, filozofia verkisto. * [[Ede Sas]] ([[Pest]], [[23-a de decembro]] – [[Budapest]], [[27-a de junio]] [[1928]]): ĵurnalisto, verkisto, redaktoro, ĉefredaktoro de [[Nagyvárad]]. * [[Zoltán Schenker]] ([[13-a de oktobro]] [[1880]] - [[1966]]): rapiristo kaj skermisto, olimpikano. * [[Magda Schmidt]] (*[[13-a de januaro]] [[1931]]): muzikinstruistino, pianistino. * [[István Schönvisner]], hungara arkeologo, kanoniko * [[Friedrich Schorr]] ([[2-a de septembro]] [[1888]] - [[New York]], [[Usono]], [[14-a de aŭgusto]] [[1953]]): operkantisto (basbaritono). * [[Márton Schreiner]] ([[8-a de junio]] [[1863]] – [[Lankwritz]], [[Germanio]], [[9-a de oktobro]] [[1926]]): rabeno, orientalisto, religifilozofo. * [[Anikó Schwartz (Juhász)]] (*[[31-a de januaro]] [[1950]]) esploristino pri kemio * [[Árpád Schwartz]] ([[21-a de junio]] [[1909]] - [[Kluĵo]], [[30-a de decembro]] [[1960]]) kuracisto, natruscienca fakverkisto * [[Andrea Scolari]] ([[Tizzano]], ? - Nagyvárad, [[18-a de januaro]] [[1426]]): artmecenato. * [[Ilona Stetine]] Sebestyénné, ''Sebetyén Gyuláné'' ([[27-a de marto]] [[1855]] - [[Budapest]], [[25-a de aprilo]] [[1933]]): pedagogia fakverkistino. * [[Géza Sebestyén]] ([[14-a de marto]] [[1912]] – [[Budapest]], [[5-a de aprilo]] [[1976]]): bibliotekisto, vicĉefdirektoro de [[Országos Széchényi Könyvtár]]. * [[János Selmeczi d-ro]] ([[31-a de julio]] [[1920]] – ): kapelestro. * [[Gusztáv Serényi]] ([[2-a de septembro]] [[1880]] – [[Budapest]], [[28-a de januaro]] [[1953]]): ĵurnalisto. * [[Gábor Serfőző]] ([[25-a de septembro]] [[1926]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Jenő Silbermann]] ([[6-a de julio]] [[1889]] - [[Bukareŝto]], [[1946]]) publicisto * [[Norbert Simon]] ([[1-a de marto]] [[1871]] – [[Budapest]], [[28-a de februaro]] [[1939]]): inĝeniero, teknika ĉefkonsilanto. * [[Judit Simon]] (*[[19-a de februaro]] [[1958]]): ĵurnalistino. * [[Zsuzsa Simon]] ([[24-a de oktobro]] [[1910]] - ?): aktorino, reĝisorino, direktorino. * [[Iván Sipos]] ([[18-a de junio]] [[1897]] - [[7-a de aprilo]] [[1937]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Ildiko Smit]] (n. [[25-a de junio]] [[1952]]): priarbara inĝenierino, universitata instruistino * [[Katalin Éva Solyom]] (n. [[28-a de januaro]] [[1971]]): aktorino * [[Lajos Sólyom]] (*[[Bukareŝto]], [[11-a de aŭgusto]] [[1935]]): projektantredaktoro, presisto, ĵurnalisto. * [[Miklós Solti]] ([[Budapest]], [[1911]] – Nagyvárad, [[1980]]): aktoro. * [[Károly Somogyi]] ([[Pusztakovácsi]], [[11-a de oktobro]] [[1845]] – Nagyvárad, [[6-a de marto]] [[1908]]): aktoro, reĝisoro, direktoro. * [[Pál Sós]] ([[9-a de septembro]] [[1907]] – [[Budapest]], [[14-a de junio]] [[1975]]): kuracist-kolonelo. * [[Pál Sőni]] ([[21-a de januaro]] [[1917]] – [[Cluj-Napoca]], [[14-a de oktobro]] [[1981]]): literaturhistoriisto, kritikisto, verkisto. * [[Károly Attila Soós]], hungara ekonomikisto. * [[Gyula Spett]], ''Szentannai'' ([[Debrecen]], [[3-a de julio]] [[1851]] – Oradea, [[12-a de septembro]] [[1922]]): rom- katolika grandpreposto. * [[Lajos Stachó]] ([[4-a de majo]] [[1920]] – [[Budapest]], [[20-a de decembro]] [[1982]]): matematikisto, kandidato de matematikaj János scoencoj (1981). * [[Bence Sztanik]] (n. [[20-a de januaro]] [[1985]]): ĵurnalisto * [[Erzsébet Stark]], Erzsébet Starkné Szilágyi (*[[29-a de januaro]] [[1935]]) redaktorino * [[Lajos Steiner]] ([[14-a de junio]] [[1903]] – [[Sidney]], [[Aŭstralio]], [[22-a de aprilo]] [[1975]]): internacia grandŝakmajstro. * [[Brunó F. Straub]] ([[5-a de januaro]] [[1914]] - [[Budapest]], [[15-a de februaro]] [[1996]]): [[biokemiisto]], ano de [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Erzsébet Sugár]] (*[[26-a de decembro]] [[1920]]): literaturhistoriistino, ĵurnalistino. * [[István Ströck I.]]([[11-a de februaro]] [[1901]] - ?) hungara piedpilkisto (olimpikano). * [[Andrea Katalin Szabó]] (n. [[3-a de januaro]] [[1980]]): arkitekturino * [[Barna Szabó]] (*[[12-a de julio]] [[1963]]): marionetaktoro. * [[Béla Szabó (kuracisto)|Béla Szabó]] (*[[25-a de septembro]] [[1957]]) kuracisto * [[József Szabó, B.]] ([[13-a de junio]] [[1870]] – [[Budapest]], [[28-a de januaro]] [[1917]]): aktoro, kantisto. * [[Lajos Szabó]] ([[Târgu Mureş]], [[2-a de februaro]] [[1932]] – Oradea, [[24-a de julio]] [[1988]]): aktoro. * [[Lajos Szabó E.]] (*[[30-a de januaro]] [[1947]]): aktoro. * [[Róza Szakáll]], hungara aktoro mortis en Oradea * [[János Szántay]] d-ro ([[16-a de decembro]] [[1922]]- [[Cluj-Napoca]], [[17-a de marto]] [[2007]]): biokemiisto, skermisto (olimpikano). * [[Sándor Szántó Lévay]] (*[[20-a de novembro]] [[1944]]): ĵurnalisto. * [[Zoltán Ádám Szántó]] (*[[14-a de marto]] [[1971]]): ĵurnalisto. * [[János Szánthó]] ([[12-a de marto]] [[1940]]): skermisto (olimpikano). * [[Ildikó Irén Szarvas]] ([[1964]]): pentristo. * [[Zsigmond Széchenyi]] ([[23-a de januaro]] [[1898]] - [[Budapest]], [[24-a de aprilo]] [[1967]]): [[Afriko]]-vojaĝisto, verkisto. * [[Gergely Szegedi (franciskano)]] * [[László Szegedi]] (*[[12-a de julio]] [[1939]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Katalin Szegő]] ([[18-a de februaro]] [[1933]] - Oradea, [[16-a de junio]] [[2005]]) filozofia fakverkistino, universitata profesorino. * [[Bálint Szeghalmy]], hungara arkitekto naskiĝis en Nagyvárad * [[Örs Szeghalmi]] )n. [[21-a de decembro]] [[1973]]): ĵurnalisto, redaktoro * [[Endréné Székely]] ''Horváth Ilona'' (Nagyvárad, [[18-a de aŭgusto]] [[1912]] – [[Budapest]], [[15-a de majo]] [[1979]]): instruistino, kandidatino de pedagogiaj sciencoj (1954). * [[István Székely (eklezia verkisto)|István Székely]] ([[26-a de februaro]] [[1861]] – [[Budapest]], [[26-a de februaro]] [[1927]]): eklezia verkisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1921). * [[József Székely (aktoro)|József Székely]] (?– Nagyvárad, [[28-a de aŭgusto]] [[1831]]): aktoro, direktoro. * [[Anna Széles]] (*[[24-a de aŭgusto]] [[1942]]): aktorino. * [[Kálmán Személyi]] ([[19-a de januaro]] [[1884]] – [[Szentes]], [[13-a de aŭgusto]] [[1946]]: juristo, universitata profesoro. * [[Dániel Szentessy]] ([[Zemplénszentes]], [[1805]] – Nagyvárad, [[1895]]): mondvojaĝisto, glavforĝisto-majstro. * [[Gyula Szentessy]] ([[18-a de decembro]] [[1870]] – [[Budapest]], [[30-a de oktobro]] [[1905]]): poeto. * [[Vilma Szentesy ]] ([[20-a de aŭgusto]] [[1854]] – [[Budapest]], [[18-a de marto]] [[1927]]): operet- kaj popoldramprimadono. * [[Lenke Szentpéteri Matta]] (*[[15-a de aprilo]] [[1969]]): marionetaktorino. * [[Csenge Szilágyi]], hungara aktoro * [[Dezső Szilágyi (politikisto)|Dezső Szilágyi]] ([[1-a de aprilo]] [[1840]] - [[Budapest]], [[31-a de julio]] [[1901]]): politikisto,, universitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]], justicministro. * [[Ete Szilágyi ]] ([[1844]] – [[Kolozsvár]], [[16-a de aprilo]] [[1894]]): kuracisto, universitata profesoro. * [[Dózsa Szilágyi M.]] ([[Győr]], [[4-a de aŭgusto]] [[1879]] - [[Oradea]], [[23-a de oktobro]] [[1949]]) romkatolika eklezia verkisto * [[Kinga Szilágyi]] (n. [[23-a de novembro]] [[1974]]): aktorino * [[Zsolt Szilágyi (politologo)|Zsolt Szilágyi]] (*[[29-a de julio]] [[1968]]): politologo, politikisto. * [[János Szilasy]] ([[Bögöte]], [[7-a de januaro]] [[1795]] – Nagyvárad, [[4-a de novembro]] [[1859]]): filozofia kaj pedagogia verkisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1830). * [[Zoltán Színi Sebő]] (aprilo [[1907]] - [[Tirano]], [[8-an de septembro]] [[1961]]): skulptisto, diplomato * [[László Szirmai]] ([[8-a de marto]] [[1905]] - [[Temeŝvaro]], [[13-a de novembro]] [[1929]])ĵurnalisto, verkisto, poeto. * [[Iosif Szitar]] (*[[27-a de decembro]] [[1932]]): pentristo. * [[György Szlávy]] ([[1766]]] – ?, [[16-a de februaro]] [[1818]]): ĉefoficisto de tribunalo en departamento Bihar. * [[János Szlávy]] ([[6-a de januaro]] [[1772]] – ? , [[29-a de aŭgusto]] [[1840]]): jurstudento, partopreninta en jakobina movado en [[1795]]. * [[Hugó Szolcsányi]], hungara statistikisto * [[Blanka Szombathelyi]] (*[[21-a de junio]] [[1918]]): aktorino. * [[Ottó Szombati Gille]] (*[[29-a de januaro]] [[1930]]): reĝisoro. * [[istván Sztojánov]] (*[[13-a de decembro]] [[1943]]) teknika verkisto. * [[Andor Sztupa]] ([[9-a de aprilo]] [[1826]] – [[Budapest]], [[2-a de januaro]] [[1893]]): aktoro, direktoro. * [[Edit Irén Szőke]] (n. [[14-a de aŭgusto]] [[1962]]): ĵurnalistino, redaktorino * [[András Sándor Szőke Kavinszki]] (n. [[10-a de aprilo]] [[1968]]): pupaktoro * [[István Szűcs]] (*[[8-a de aŭgusto]] [[1953]]): psikologo, universitata adjunkto. * [[László Szűcs]] (*[[4-a de majo]] [[1965]]): poeto, ĵurnalisto. * [[Tamás Szűcs]] (*[[18-a de majo]] [[1969]]): fotoraportisto. * [[Zoe Eisele-Szűcs]] (Oradea, *[[8-a de julio]] [[1948]]) scenejdekoraciistino, pentristino, verkistino.[http://ro.wikipedia.org/wiki/Zoe_Eisele-Sz%C5%B1cs] * [[Dezső Szüts]] ([[18-a de februaro]] [[1869]] – samloke, [[7-a de oktobro]] [[1926]]): ĵurnalisto. * [[Mircea Ştefănescu]] (*[[19-a de aŭgusto]] [[1929]]): skulptisto. == T == * [[Géza Tabéry]] ([[17-a de julio]] [[1890]] - samloke, [[6-a de januaro]] [[1958]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Gizella Takács]] (*[[28-a de aprilo]] [[1930]]): ĵurnalistino. * [[Henriette Takács]] ([[25-a de majo]] [[1848]]–?): aktorino, kantistino (soprano). * [[Alice Tamás]] (*[[24-a de julio]] [[1959]]): muzeologino, ceramikistino. * [[Emil Tanai]] (*[[15-a de majo]] [[1903]] - ?): aktoro. * [[Csatár Tar]], hungara infanĝardenisto * [[József István Tasi]] (*[[22-a de decembro]] [[1966]]): belartisto. * [[Erzsébet Tassin Varga]] (*[[16-a de majo]] [[1970]]): operkantistino (ekde [[1995]] en [[Nanterre]], [[Francio]]. * [[Sándor Tatai]] (*[[2-a de oktobro]] [[1951]]): aktoro. * [[József Tarnay]] ([[4-a de decembro]] [[1901]] - [[Budapest]], [[1-a de decembro]] [[1962]]): aktoro. * [[Alajos H. József Tauszik]] ([[1-a de septembro]] [[1904]] - [[ 2-a de septembro]] [[1992]]): eklezihistoriisto * [[Mikaelo Teleki]] (ĉirkaŭ [[1634]] aŭ [[1631]] - [[Zernest]], [[21-a de aŭgusto]] [[1690]]): kanceliero de [[Transilvanio]] * [[János Teleszky]] - politikisto * [[József Tempfli]] - episkopo * [[Béla Thótfalussy]] ([[28-a de julio]] [[1857]] - [[Budapest]], [[6-a de julio]] [[1904]]): katolika eklezia verkisto, tradukisto. * [[Margit Thurzó]] (*[[16-a de septembro]] [[1921]]): kantistino. * [[Sándor Thurzó]] (*[[17-a de marto]] [[1920]] - [[6-a de septembro]] [[2009]]): viololisto, muzikhistoriisto. * [[Sándor József Thurzó]] (*[[14-a de novembro]] [[1943]]): aldisto. * [[Zoltán Thurzó]] (n. [[13-a de januaro]] [[1980]]): pianisto * [[Ernő Tibor]] (Nagyvárad, [[1885]] - [[1945]], [[Dachau]]): pentristo.[http://biralat.hu/muveszek/tibor_erno.1087.html?pageid=56] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200923065010/https://biralat.hu/muveszek/tibor_erno.1087.html?pageid=56 |date=2020-09-23 }} * [[Edit Timkó]] (*[[25-a de januaro]] [[1925]]): baletistino. * [[Lajos Tisza]] ([[5-a de oktobro]] [[1798]] – [[Geszt]], [[23-a de aŭgusto]] [[1856]]): ĉefnotario de departamento Bihar. * [[Ágnes Tokaji]] (n. [[5-a de julio]] [[1952]]): violonistino, instruistino. * [[György Tokaji]] ([[7-a de majo]] [[1911]] - ?): verkisto, tradukisto, ĵurnalisto. * [[György Tokay]] (n. [[27-a de marto]] [[1939]]): juristo, politikisto, ambasadoro * [[János Tolnai Dali]] ([[1606]] – [[Tarcal]], [[1660]]): eklezia verkisto, reformita dekano. * [[Simon Tolnai]] ([[26-a de marto]] [[1868]] – [[Mauthausen]], fine de [[1944]]): presej- kaj ĵurnalposedanto,libroeldonisto. * [[Tibor Tolnay]] (Oradea, [[6-a de julio]] [[1932]] - samloke, [[18-a de oktobro]] [[2009]]): pentristo. * [[Mihály Tordai Székely]], pentristo tie laboris en la unua patro de la 20-a jarcento * [[József Toró]] (*[[4-a de julio]] [[1959]]): reklamgrafikisto. * [[László Toró]] (*[[20-a de februaro]] [[1954]]): fizikisto, scienca ĉefkunlaboranto. * [[Ágnes Tóth]] (*[[14-a de majo]] [[1946]]): ĵurnalistino, redaktoro. * [[István Tóth (fotisto)|István Tóth]] (n. [[1951]]): fotisto * [[Emese Tóth]] (n. [[21-a de majo]] [[1966]]) ekonomikistino * [[Flóra Tóth]] (* [[24-a de majo]] [[1949]]): pianistino, kapelestrino. * [[Sándor Tóth (aktoro)|Sándor Tóth]] (*[[24-a de julio]] [[1923]]): aktoro. * [[Ilona Tóth-Kovács, Cs.]] (*[[27-a de marto]] [[1927]]): aktorino, kantistino. * [[Lajos Tőkés]] ([[24-a de aprilo]] [[1873]] – [[Budapest]], [[13-a de septembro]] [[1951]]): piaristo, botanikisto, fakverkisto. * [[Miklós Török]] (*[[19-a de januaro]] [[1946]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Zsolt Csaba Török]] (*[[11-a de decembro]] [[1968]]): biologo, scienca esploristo. * [[József Tőzsér(luktisto)|József Tőzsér]]([[29-a de novembro]] [[1911]] - [[1992]]): luktisto (olimpikano). * [[László Trifán]] (*[[10-a de decembro]] [[1955]]): grafikisto, muzikisto, kantkomponisto. * [[Gábor Tuzson]] ([[Braŝovo]], [[3-a de junio]] [[1906]] - [[Oradea]], [[4-a de oktobro]] [[1996]]): priteknika verkisto * [[Bálint Tüzes]] ([[11-a de decembro]]] [[1951]] - [[9-a de junio]] [[2013]]): instruisto, ĵurnalisto, poeto[http://www.reggeliujsag.ro/tag/tuzes-balint/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203034711/http://www.reggeliujsag.ro/tag/tuzes-balint/ |date=2013-12-03 }} == U == * [[Sándor Újfalusy]] (? , [[1798]] – Nagyvárad, [[3-a de marto]] [[1845]]): aktoro. * [[László Újvárossy]] pentristo. * [[Rodica Ungureanu]] (*[[19-a de aprilo]] [[1940]]): skulptistino. * [[Mária Urszinyi]] (*[[23-a de majo]] [[1949]]): pentristino. * [[György Ürögdi]], ''Moskovits'' ([[8-a de julio]] [[1904]] – [[Budapest]], [[14-a de januaro]] [[1987]]): historiisto, kandidato de historiaj sciencoj (1966). == V == * [[Zoltán Vad]] (n. [[7-a de aprilo]] [[1971]]): instruisto, ĵurnalisto, inĝeniero pri mekaniko * [[Béla Vágó (aktoro)|Béla Vágó]] ([[26-a de junio]] [[1871]] – [[Budapest]], [[31-a de januaro]] [[1931]]): aktoro, reĝisoro. * [[József Vágó]] ([[23-a de decembro]] [[1877]] – [[Parizo]], [[7-a de junio]] [[1947]]): prikonstrua inĝeniero. * [[László Vágó]] ([[30-a de marto]] [[1875]] – [[Budapest]], [[30-a de decembro]] [[1933]]): konstruisto. * [[Imre Vajkovics]], hungara [[preposto]] * [[Kázmér Vajnovszki]] ([[11-a de februaro]] [[1928]] - [[Bukareŝto]], [[21-a de septembro]] [[2002]]): ĵurnalisto, redaktoro * [[Imre Ványai]] ([[27-a de novembro]] [[1904]] - ?) pentristo * [[Albert Váradi]] ([[1896]] - [[Parizo]], [[22-a de majo]] [[1925]]): grafikisto. * [[Mária Váradi]] (*[[20-a de decembro]] [[1928]] - [[Braŝovo]], [[12-a de novembro]] [[2002]]): ĵurnalistino. * Mihály Váradi K. (? - ?,): reformita eklezia verkisto. * [[László Váradi Balogh]] [[2-a de oktobro]] [[1916]]): aktoro. * [[Margit Váradi]] ([[6-a de aprilo]] [[1880]]–?): kantistino (aldo). * [[Pál Váradi Nagy]] (n. [[1985]]); ĵurnalisto, verkisto * [[Péter Váradi]] (Várad aŭ ĝia ĉirkaŭaĵo, ĉirkaŭ [[1450]] - ?, antaŭ junio [[1501]]): humanista leterverkisto, mecenato, ĉefepiskopo de [[Kalocsa]]. * [[János Váradi-Sternberg]], ''Sternberg Jakov Iszaakovics'' ([[10-a de januaro]] [[1924]] - [[Budapest]], [[12-a de februaro]] [[1992]]): historiisto. * [[György Várady]] ([[11-a de julio]] [[1926]] – [[Budapest]], [[29-a de novembro]] [[1980]]): aktoro, reĝisoro, teatrodirektoro, [[Jászai-premiito]] (1968), meritartisto (1975). * [[Júlia Várady]] ''Tőzsér'' ([[1-a de septembro]] [[1941]]): operkantistino (soprano) ĝis [[1970]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]], de [[1977]] en [[Germanio]]; edzino de [[Dietrich Fischer-Dieskau]]. * [[Rudolf Várady]] ([[20-a de aŭgusto]] [[1892]] – [[Târgu Mureş]], [[27-a de oktobro]] [[1957]]): aktoro. * [[Eleonóra Varga]] (*[[21-a de marto]] [[1974]]): ĵurnalistino. * [[Friderika Varga]] (*[[6-a de aprilo]] [[1975]]): marionetaktorino. * [[Gábor Varga]] (*[[5-a de aŭgusto]] [[1948]]): prikemia inĝeniero, scienca esploristo, verkisto, politikisto. * [[József Varga]] ([[21-a de majo]] [[1902]] - [[Târgu Mureş]], [[27-a de marto]] [[1976]]): aktoro. * [[Katalin Varga]] ([[7-a de februaro]] [[1951]]) grafikistino * [[Tibor László Varga]] (*[[10-a de julio]] [[1943]]): aktoro, reĝisoro. * [[Ármin Vendel Várszély]], hungara premonstrata monaĥo * [[Katalin Vásárhelyi D.]] (*[[24-a de februaro]] [[1944]]): aktorino. * [[Réka Vásárhelyi-Nyemec]] (n. [[12-a de majo]] [[1982]]): ĵurnalistino * [[Antal Vass]] ([[4-a de aprilo]] [[1917]] – [[Budapest]], [[8-a de oktobro]] [[1988]]): arkitekto, altlerneja profesoro, Ybl-premiito (1957). * [[Dezső Végh]] ([[19-a de novembro]] [[1882]] – [[Debrecen]], [[13-a de marto]] [[1953]]): redaktoro, vicurbestro. * [[Károly Vida]] ([[Páké]]. [[19-a de marto]] [[1919]] - [[Nagyvárad]], [[4-a de januaro]] [[1862]]); redaktoro, ĵuernalisto. * [[Zoltán Villányi]] (n. [[11-a de marto]] [[1976]]): raportisto, redaktoro-kameraisto * [[Ferenc Visky]] ([[Egri]], [[1-a de julio]] [[1918]] - [[Oradea]], [[5-a de oktobro]] [[2005]]): ref. teologo. * [[András Völgyesi]] (*[[1923]]): reĝisoro, scenejdekoraciisto. * [[János Völgyesi]] ([[19-a de majo]] [[1926]] - [[Sfântu Gheorghe]], [[4-a de februaro]] [[1987]]): aktoro. * [[Iosif Vulcan]] ([[Pusztahollód]], [[31-a de marto]] [[1841]] - Nagyvárad, [[8-a de septembro]] [[1907]]): verkisto, poeto, ĵurnalisto. * [[Romulus Vulpescu]] (*[[5-a de aprilo]] [[1933]]): poeto, verkisto, tradukisto. == W == * [[Nándor Wagner]] ([[7-a de oktobro]] [[1922]] - [[Moka]], [[Japanio]], [[15-a de novembro]] [[1997]]): skulptisto. * [[Attila Weinberger]] (''AG Weinberger'') ([[30-a de aŭgusto]] [[1965]]): blues-muzikisto. * [[György Wellmann]] (*[[15-a de aprilo]] [[1946]]): aktoro. * [[Adolf Wertheimer]] ([[12-a de marto]] [[1868]] – [[Budapest]], [[29-a de aprilo]] [[1955]]): bankdirektoro, artaĵkolektanto. * [[Rudolf Wolf]] ([[Oradea]], [[7-a de majo]] [[1951]] - [[Kluĵo]], [[9-a de septembro]] [[2008]]): historiisto == Z == * [[Mircea Zaciu]] [[28-a de aŭgusto]] [[1928]] - [[Cluj-Napoca]], [[21-a de marto]] [[2000]]): kritikisto, literaturhistoriisto, prozaisto. * [[Karola Zala]] ([[1-a de oktobro]] [[1879]] – [[Budapest]], [[13-a de januaro]] [[1970]]): aktorino. * [[András Zalder]] ([[24-a de aprilo]] [[1959]]) dezajnisto * [[Csaba Zemlényi]] (n. [[18-a de aŭgusto]] [[1943]]): pentristo[http://artportal.hu/lexikon/muveszek/zemlenyi_csaba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111212004956/http://artportal.hu/lexikon/muveszek/zemlenyi_csaba |date=2011-12-12 }} * [[Gusti Zimmermann]] ([[1863]]-?): aktorino, komponistino. * [[Anna Zöldhelyi]], ''Grünhut'' ([[24-a de februaro]] [[1902]] - [[Budapest]], ?): aktorino. * [[Péter Zoltán]] (*[[26-a de februaro]] [[1923]] - ): verkisto, ĵurnalisto. * [[Sándor Zöld]] ([[19-a de majo]] [[1913]] – [[Budapest]], [[20-a de aprilo]] [[1951]]): kuracisto, ministro por internaj aferoj de [[Hungario]]. * [[János Zudor]] (*[[27-a de aprilo]] [[1954]]): poeto, ĵurnalisto * [[János Zsugán]] (*[[1945]]): pentristo. * [[János Zsirkay]] ([[4-a de septembro]] [[1880]] – [[Rákospalota]], [[25-a de februaro]] [[1940]]): ĵurnalisto, politikisto, verkisto. * [[Ágnes Zsolt]] ([[12-a de decembro]] [[1912]] – [[Budapest]], [[3-a de aŭgusto]] [[1951]]): verkistino, ĵurnalistino, poetino. == Fontoj == * ''[http://artportal.hu/lexikon/muveszek Artportal.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140709045312/http://artportal.hu/lexikon/muveszek |date=2014-07-09 }}'' * ''[http://www.irodalom.org/uj/index.php Erdélyi magyar írók ligája] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120512164822/http://www.irodalom.org/uj/index.php |date=2012-05-12 }}'' * ''Erdélyi magyar ki kicsoda, 2000. * ''Erdélyi magyar ki kicsoda'', 2010. * ''Ki kicsoda Aradtól Csíkszeredáig'', [[Pallas-Akadémia Könyvkiadó]], [[Csíkszereda]], 1997. * [[Zoltán Banner]]: ''Erdélyi magyar művészet a XX. században'', Képzőművészeti Kiadó, Budapest, 1990. * ''[[Magyar Színházművészeti Lexikon]]'' * ''[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon]'' * ''[http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100529142356/http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula |date=2010-05-29 }}'' * ''[http://lexikon.kriterion.ro/szocikkek/s/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141019195711/http://lexikon.kriterion.ro/szocikkek/s/ |date=2014-10-19 }}'' * ''Romániai magyar ki kicsoda, 1997. * ''Új magyar irodalmi lexikon'', Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994. [[Kategorio:Rumanujaj hungaroj]] [[Kategorio:Oradea|!]] [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Hungaroj]] [[Kategorio:Rumanoj]] aeexpybb4fo8ld334mlk4csx7u39rzw 0 221704 9353148 9283745 2026-04-15T21:58:29Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:CO2 Emissions by Source Since 1880.svg]] → [[File:CO2 Emissions by Source.svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 9353148 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Nodding donkey.jpg|eta|300ra|Nafto-pumpilo elterigas [[nafto]]n.]] [[Dosiero:Coal anthracite.jpg|eta|250ra|Antracita karbo.]] '''Fosilia brulaĵo''', '''fosilia bruligaĵo''' aŭ '''minerala brulaĵo''' estas [[hidrokarbono]]j, kiuj troviĝis en la supraj tavoloj de la tera [[krusto]]. Tiuj varias de ege rapide elvaporiĝemaj materialoj kun malgranda rilatumo [[karbono]]:[[hidrogeno]], kiel [[metano]] tra likvaj [[naftaĵo]]j ĝis tute nevaporiĝemaj mineraloj konsistantaj preskaŭ nur el karbono, kiel [[antracito|antracita]] [[karbo]]. Ili originas per la {{Ill|lingvo=d|trad=Q555853|eo=senoksigena dismetado}} de mortintaj enterigitaj [[organismo]]j, koncentrante [[Organika kombinaĵo|organikajn kunmetaĵojn]] kreitajn de prahistoria [[fotosintezo]].<ref name="thermochemistry of formation">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.geochemsoc.org/files/6214/1261/1770/SP-2_271-284_Sato.pdf|titolo=thermochemistry of fossil fuel formation|alirdato=2022-02-13|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150920172448/http://www.geochemsoc.org/files/6214/1261/1770/SP-2_271-284_Sato.pdf|arkivdato=2015-09-20}}</ref> La evoluo el biologiaj materialoj al karbonriĉa fosilia brulaĵo ĝenerale postulas plurmilionjaran geologian procezon.<ref>Paul Mann, Lisa Gahagan, and Mark B. Gordon, "Tectonic setting of the world's giant oil and gas fields", en [[Michel T. Halbouty]] (ed.) [https://books.google.com/books?id=mrghwzjeU-AC&pg=PA50 ''Giant Oil and Gas Fields of the Decade, 1990–1999''], Tulsa, Okla.: [[American Association of Petroleum Geologists]], p. 50, alirita 22-an de junio, 2009.</ref> Laŭ pritaksoj en 2018, 85% de la hom-produktita energio venis pro brulado de fosiliaj brulaĵoj.<ref>{{Cite web|authors=[[World Bank]], [[International Energy Agency]], [[Energy Sector Management Assistance Program]]|title=Renewable energy consumption (% of total final energy consumption) {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/EG.FEC.RNEW.ZS|access-date=12-an de februaro 2019|website=data.worldbank.org|publisher=[[World Bank]]}}</ref> Fosilia brulaĵo estas [[nerenovigebla energio]], ĉar rezervoj, kiuj bezonis jarmilionojn por ekesti, estas elĉerpataj en nur jardekoj. Zorgoj pri liverado de fosilia brulaĵo estas unu el la plej oftaj kialoj de lokaj kaj globalaj konfliktoj. La globala movado direkte al la produktado de plene [[renovigebla energio]] povas anstataŭigi la kreskintajn bezonojn de fosilia brulaĵo. Bruligo de fosilia brulaĵo produktas ĉirkaŭ 35 gigatunojn (miliardojn da metrikaj tunoj) da [[karbondioksido]] ĉiujare,<ref>{{Cite news|last=Ambrose|first=Jillian|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/apr/12/global-carbon-emisions-could-fall-by-record-25bn-tonnes-in-2020|title=Carbon emissions from fossil fuels could fall by 2.5bn tonnes in 2020|date=12-an de aprilo 2020|work=The Guardian|access-date=27-an de aprilo 2020|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> kaj laŭ pritaksoj naturaj procezoj povas elsorbi nur ĉirkaŭ dekonon de la produktata karbondioksido (3.2 miliardojn da tunoj) jare.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.eia.doe.gov/oiaf/1605/ggccebro/chapter1.html|titolo=Usona departamento pri Energio|alirdato=2007-09-09}}</ref> Karbondioksido estas la ĉefa [[forceja gaso]], kiu kontribuas al [[tuttera plivarmiĝo]], tio estas, ke la suna varmo estis kaptita ĉe la tera surfaco kaj la averaĝa ĉetera temperaturo konsekvence plialtiĝas. == Unuaj aktualaj fontoj de energio == [[Dosiero:BarnettShaleDrilling-9323.jpg|eta|altdekstre|Elfosejo de natura gaso en [[Teksaso]], Usono.]] [[BP (firmao)|BP]] taksis en 2018, ke la ĉefaj [[Primara energio|primaraj fontoj]] de [[energio]] en la mondo estis: la [[nafto]] en 34%, la [[karbo]] en 27% kaj la [[natura gaso]] en 24%. Tial, kun 85%, la fosiliaj brulaĵoj estas la ĉefa [[energifonto]] en la tuta [[mondo]]. Tiaj energifontoj estas uzeblaj ĉu rekte aŭ en [[Termoelektra centralo|termoelektraj centraloj]], por produkti [[elektro]]n. Kelkaj nefosiliaj fontoj uzitaj en la mondo por primara energio en 2018 estas la [[hidroelektro]] (6,8%), konsiderata [[renoviĝanta energio]], la [[nuklea energio]] (4,4%) kaj [[sunenergio|sundevena]], [[Ventoenergio|ventodevena]], [[geoterma energio]]j, ktp., kiuj entute totalis 4,0% de la tutmonda konsumado.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html.|titolo=Primary energy: consumption by fuel|alirdato=7-an de januaro 2020|dato=2019|eldoninto=BP|verkaĵo=BP Statistical Review of World Energy 2019|paĝo=9}}</ref> La aktuala tendenco bedaŭrinde iras al la uzado de pli kaj pli da ĉiuj energifontoj, inklude fosiliajn, almenaŭ dum tio eblas. Ekzemple, en la dek jaroj inter [[2009]] kaj 2019 la tutmonda produktado de fosiliaj brulaĵoj pliiĝis je 21%, pli ol la atomenergio (4%), sed malpli ol la hidroelektro (30%).<ref>[https://www.eia.gov/international/data/world]</ref> == Damaĝoj al la medio == [[Dosiero:CO2 Emissions by Source.svg|eta|dekstra|altdekstre=1.35|La [[Tutmonda Karbona Projekto]] montras kiel pliiĝoj de [[karbondioksido]] post 1880 rezultis de la sinsekva aktiviĝo de pluraj fontoj.]] Bruligi fosiliajn brulaĵojn havas plurajn negativajn [[ekstera efiko|eksterajn efikojn]] (efikojn al la medio preter la bruligantoj). La efektivaj efikoj estas malsamaj laŭ la speco de bruligaĵo. Ĉiuj fosiliaj brulaĵoj ellasas [[karbondioksido]]n kiam ili brulas, kio plirapidigas [[Tutmonda varmiĝo|klimatan ŝanĝiĝon]]. Brulado de karbo, kaj laŭ malplia grado nafto kaj ĝiaj derivaĵoj, kontribuas al atmosfera [[partikla materialo]], [[fumnebulo]], kaj [[acida pluvo]].<ref>{{Cite book |author = Oswald Spengler |author-link = Oswald Spengler |title = Man and Technics |url = http://fatuma.net/text/Spengler_Man-Technics.pdf |year = 1932 |publisher = [[Alfred A. Knopf]] |isbn = 0-8371-8875-X |access-date = 7 December 2020 |archive-date = 12 November 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201112020604/http://fatuma.net/text/Spengler_Man-Technics.pdf |url-status = dead |titolo = Arkivita kopio |alirdato = 2022-02-14 |arkivurl = https://web.archive.org/web/20201112020604/http://fatuma.net/text/Spengler_Man-Technics.pdf |arkivdato = 2020-11-12 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201112020604/http://fatuma.net/text/Spengler_Man-Technics.pdf |date=2020-11-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://fatuma.net/text/Spengler_Man-Technics.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-02-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201112020604/http://fatuma.net/text/Spengler_Man-Technics.pdf |arkivdato=2020-11-12 }}</ref><ref name="CQ Researcher">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Alternative Energy|familia nomo=Griffin|persona nomo=Rodman|dato=10-a de julio 1992|volumo=2|numero=2|paĝoj=573–596}}</ref><ref name = "Mitigations">{{Citaĵo el libro|url=https://www.sciencedirect.com/book/9780128120217/energy-and-climate-change|titolo=Energy and Climate Change: An Introduction to Geological Controls, Interventions and Mitigations|aŭtoro=Michael Stephenson|jaro=2018|eldoninto=[[Elsevier]]|ISBN=978-0128120217}}</ref> [[Dosiero:Common Era Temperature.svg|eta|altdekstre=1.35|dekstra|Tutmonda surfaca temperaturo dum la lastaj 2000 jaroj laŭ indikaj datumoj el arbaj ringoj, koraloj, kaj glaciaj elboraĵoj, blue.<ref>{{cite journal |last1=Neukom |first1=Raphael |last2=Barboza |first2=Luis A. |last3=Erb |first3=Michael P. |last4=Shi|first4=Feng |display-authors=4 |last5=Emile-Geay|first5=Julien |last6=Evans|first6=Michael N. |last7=Franke|first7=Jörg |last8= Kaufman|first8=Darrell S. |last9=Lücke|first9=Lucie |last10=Rehfeld|first10=Kira |last11=Schurer|first11=Andrew |date=2019 |title=Consistent multidecadal variability in global temperature reconstructions and simulations over the Common Era |journal=Nature Geoscience |volume=12|issue=8|pages=643–649|doi=10.1038/s41561-019-0400-0|pmid=31372180 |pmc=6675609 |bibcode=2019NatGe..12..643P |issn=1752-0908}}</ref> Moviĝanta 5-jara averaĝo de rektobservaj datumoj estas markita ruĝe.<ref name="nasa temperatures">{{Citaĵo el la reto|url=https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/|titolo=Global Annual Mean Surface Air Temperature Change|alirdato=23-an de februaro 2020|eldoninto=NASA}}</ref>]] [[Dosiero:20210125 Europe Power Sector - Renewables vs Fossil Fuels - Climate change.svg|eta|altdekstre=1.35| En 2020, renoviĝaĵoj superis unuafoje fosiliaĵojn kiel la ĉefa elektrofonto de la Eŭropa Unio.<ref name=EmberEUpower_20210125>{{cite web |title=The European Power Sector in 2020 / Up-to-Date Analysis on the Electricity Transition |url=https://ember-climate.org/wp-content/uploads/2021/01/Report-European-Power-Sector-in-2020.pdf |website=ember-climate.org |publisher=Ember and Agora Energiewende |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125215659/https://ember-climate.org/wp-content/uploads/2021/01/Report-European-Power-Sector-in-2020.pdf |archive-date=25-an de januaro 2021 |date=25-an de januaro 2021 |url-status=live}}</ref>]] Klimata ŝanĝiĝo estas rezultigita ĉefe de la ellasado de forcejaj gasoj kiel [[karbondioksido]], kies ĉefa fonto estas la bruligado de fosiliaj brulaĵoj. En la plejparto de la mondo klimata ŝanĝo estas [[Ekologiaj efikoj de tutmonda varmiĝo|damaĝanta ekosistemojn]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impacts-ecosystems_.html#Extinction|titolo=Climate Impacts on Ecosystems|alirdato=7-an de decembro 2020|aŭtoro=EPA|dato=19-an de januaro 2017}}</ref> Tio inkludas kontribuon al la formortado de specioj kaj malpliebligon de homa manĝaĵa produktado, kio pligravigas la tutmondan problemecon de [[malsato]]. Daŭranta pliiĝo de tutmonda temperaturo estigos pliajn {{Ill|lingvo=d|trad=Q1430548|eo=Efikoj de tutmonda varmiĝo|teksto=damaĝojn}} al ekosistemoj kaj homoj. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] asertis, ke klimata ŝanĝiĝo estas la plej granda minaco al homa sano en la 21-a jarcento.<ref>{{cite web |date=November 2015 |title=WHO calls for urgent action to protect health from climate change |website=World Health Organization |url=https://www.who.int/globalchange/global-campaign/cop21/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008113710/http://www.who.int/globalchange/global-campaign/cop21/en/ |url-status=dead |archive-date=8-an de oktobro 2015 |access-date=7-an de decembro 2020}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=10211|titolo=WMO Statement on the State of the Global Climate in 2019|aŭtoro=World Meteorological Organization|jaro=2020|serio=WMO-No. 1248|loko=Geneva|ISBN=978-92-63-11248-4}}</ref> Krom la efikoj de bruligado, la elterigado, prilaborado, kaj disportado de fosiliaj brulaĵoj damaĝas la naturan medion. {{Ill|lingvo=d|trad=Q12880211|eo=Karbominado}}, precipe [[montopintoforigo]] kaj [[stria mino|stria minado]], estas damaĝa, kaj [[Mara nafta puto|maraj naftaj putoj]] estas danĝeraj por akvaj organismoj. == Origino == [[Dosiero:TTT Carboniferous (3).png|eta|maldekstre|250ra|Artefarita modelo de Karbonia arbaro.]] La fosiliaj brulaĵoj formiĝas per la anaeroba malkomponiĝo de la restaĵoj de [[organismoj]] kiuj estis stokitaj sur la fundo de la [[maro]] aŭ de [[lago]], kie ili restis ekster la atingeblo de la aerobaj mikroorganismoj kiuj malkomponigas la organikan materialon, en grandaj kvantoj antaŭ milionoj de jaroj. Pro la tempopaso, tiu [[Organika kombinaĵo|organika materio]], miksita kun [[koto]], estis enterigita sub pezegaj tavoloj de [[sedimento]]j. La sedimentoj okazigis altajn nivelojn kaj de [[premo]] (je ĉirkaŭ cent milionoj de [[Paskalo (mezurunuo)|paskaloj]]) kaj de [[temperaturo]] (de centoj de gradoj celsiaj)<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761586407/fossil_fuels.html "Fossil Fuels".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090713044541/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761586407/fossil_fuels.html |date=2009-07-13 }} {{Wayback|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761586407/fossil_fuels.html |date=20090713044541 }} ''MSN Encarta''. [Alirita la 3an de Junio 2009]</ref> kaj ŝanĝis la organikan materion [[kemio|kemie]]: unue al vakseca [[materialo]] nomata [[keroseno]], kiam la temperaturo estas de ĉirkaŭ {{GdC|50}}; poste, je ĉirkaŭ {{GdC|100}}, en [[nafto]]; kaj finfine, je {{GdC|120}} - {{GdC|150}}, formiĝas la [[natura gaso]].<ref>[http://www.sciencelearn.org.nz/contexts/future_fuels/sci_media/animations_and_interactives/oil_formation Oil formation.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090321125051/http://www.sciencelearn.org.nz/contexts/future_fuels/sci_media/animations_and_interactives/oil_formation |date=2009-03-21 }} ''Sciencelearn Hub.'' [Alirita la 3an de Junio 2009]</ref> La [[karbo]] formiĝas el [[tero|surteraj]] plantoj (majoritate [[arbo]]j), kiuj vivis en [[marĉo|marĉaj]] zonoj aŭ apud la maro kaj restis enterigitaj sub tavoloj de sedimentoj. Poste, la organika materio, kiu jam estis riĉa je [[oksigeno]], [[hidrogeno]] kaj [[karbono]], iĝis pli riĉa je karbono kaj malriĉa je hidrogeno kaj oksigeno.<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761586407/fossil_fuels.html Coal Formation.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090713044541/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761586407/fossil_fuels.html |date=2009-07-13 }} {{Wayback|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761586407/fossil_fuels.html |date=20090713044541 }} ''MSN Encarta.'' [Alirita la 3an de Junio 2009]</ref> La majoritato de la [[Geologia kuŝejo|kuŝejoj]] de karbo datas de la [[Karbonio]]. Tiu ĝenerale akceptita modelo estas konata kiel [[biogena teorio]] kaj estis proponita unue de [[Miĥail Lomonosov]] en la jaro 1757. Ekzistas ankaŭ kelkaj ĝenerale malakceptataj teorioj, laŭ kiuj plejmulto de vaporiĝemaj hidrogenokarbonoj, precipe la [[natura gaso]], aperis pro [[abiogeno|abiogenaj]] procezoj sen kontribuo de eksviva materialo. La fosiliaj brulaĵoj bezonas enorman kvanton da organika materio kaj da tempo por produktiĝi. Ekzemple: * Unu litro da normala [[benzino]] estas la rezulto akumulita de ĉirkaŭ 23,5 [[tuno]]j da iama organika materialo stokita sur la profundo de [[oceano]].<ref name=CBC>[https://web.archive.org/web/20031207011220/http://www.cbc.ca/quirks/archives/03-04/nov01.html Quirks & Quarks November 1, 2003] En «science show». Arkivita el la originalo la 7an de decembro 2003. Konsultita la 18an de Junio 2021.</ref> * La totala fosilia brulaĵo konsumita en la jaro [[1997]] estis egala al la tuta vegetala materio kreskinta sur la surfaco de la [[Tero]] kaj en ĉiuj oceanoj laŭlonge de 422 jaroj.<ref name=CBC/> La fosiliaj brulaĵoj estas [[Renoviĝanta energio|nerenoviĝantaj energiresursoj]] ĉar male de aliaj resursoj de biologia deveno, kiel la [[ligno]], la [[vegetala karbo]], la [[biodizelo]], povas esti anstataŭataj de novaj liveraĵoj nek je mallongaj nek je mezlongaj limdatoj. La troa konsumo de tiuj fosiliaj brulaĵoj fare de [[homo]]j ekde la [[industria revolucio]], tio estas, dum la lastaj kvar homaj generacioj,<ref>''Sostenibilitat, globalització i medi ambient'', de Josep Xercavins Valls kaj Enric Carrera Gallissà. Capítulo 1 de la Guía ambiental de la Universitat Politècnica de Catalunya UPC, zorgita de Ivan Capdevila kaj Antonio Torres. Ediciones de la Universitat Politècnica de Catalunya, Capellades, [[1998]]. {{ISBN|84-8301-278-2}} {{ca}}</ref> ĝis preskaŭ totala elĉerpiĝo, estigas gravan problemon de [[daŭripovo]] kaj [[eltena kapacito]]. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke tiuj elĉerpiĝos en la venonta jarcento, se oni ne ĉesos uzi ilin pli frue. == Tipoj de fosiliaj brulaĵoj == La fosiliaj brulaĵoj estas ĉefe jenaj kvar: [[nafto]], [[karbo]], [[natura gaso]] kaj [[LPG|likva naftogaso]]. Ili formiĝis el la akumulado de grandaj kvantoj de organikaj restaĵoj devenaj el plantoj kaj animaloj. Ties restaĵoj akumuliĝis en depresioj kiel la profundaĵoj de maroj kaj lagoj, kie ili restis ekster la atingeblo de la aerobaj mikroorganismoj kiuj malkomponigas la organikan materialon. Tie ili estis kovritaj per tavoloj de [[sedimento]]j. La kreskantaj premo kaj temperaturo transformis iom post iom tiujn organikajn restaĵojn en nafto, karbo kaj gaso, kiuj povas resti surloke aŭ migri tra rokoj, disiĝi, akumuliĝi aŭ eĉ fuĝi al la [[atmosfero]]. La bruligado de grandaj kvantoj de rezervaĵoj de fosiliaj brulaĵoj ne estas kongrua kun urĝaj politikoj kiel la limigo de la [[tutmonda varmiĝo]] je nur du gradoj centigradoj. === Nafto === [[Dosiero:Petroleum.JPG|eta|200ra|Botelo de nafto.]] {{Ĉefartikolo|Nafto|Petrolkemio}} La nafto estas oleeca likvo komponita el [[karbono]] kaj [[hidrogeno]] en diferencaj proporcioj. Ĝi troviĝas en profundaĵoj kiuj varias inter 600 kaj 5000 metroj. Tiu resurso estis uzata de homoj ekde la [[Antikveco]]: la [[Antikva Egipto|egiptanoj]] uzis nafton en la konservado de la [[mumio]]j, kaj la [[Antikva Romo|romianoj]] kiel [[brulaĵo]]n por la lumigo. La nafto kaj ĝiaj derivaĵoj havas multajn kaj variajn aplikaĵojn. Krom esti unuaranga brulaĵo, ĝi ankaŭ konstituas unuarangan [[krudmaterialo]]n fundamentan en [[industrio]], ĉar el nafto oni povas fabriki fibrojn, artefaritan [[kaŭĉuko]]n, [[plasto]]jn, [[sapo]]n, [[asfalto]]n, [[inko]]jn por [[presado|presindustrio]], kaŭĉukon por siavica fabrikado de [[pneŭo]]j, petrolon, benzinon kaj multnombrajn produktojn kiuj gamas en preskaŭ ĉiuj kampoj de la industrio. Nafto estas tipo de fosilia brulaĵo kaj likva kaj [[Viskozeco|viskoza]] kiu devenas de organika materio akumulita dum jarmiloj.<ref name=escoles>[http://www.etseq.urv.es/assignatures/pge/apuntes/ICAEN_Energie/energia_icaen.pdf L'energia]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Generalitato de Katalunio]], departamento de Enseñanza kaj ICAEN. Edicions i Serveis Escolars Domènech SA, decembro [[1999]] {{ca}}</ref> Oni kredas, ke nafto formiĝis post kiam [[planktono]] restis kovrita per diversaj sedimentaj materialoj pro la agado de [[mikroorganismo]]j kaj la efiko de precizaj [[premo]] kaj [[temperaturo]]. La substanco akirita rekte el la [[Geologia kuŝejo|kuŝejo]] nomiĝas [[nafto]]. Por povi uzi la energion kiun ĝi enhavas, nafto devas trapasi procezon de rafinado, post kiam ĝi nomiĝas petrolo. La [[naftorafinado]] estas okazigata en [[Nafta rafinejo|naftorafinejoj]], nomataj ankaŭ simple rafinejoj. Antaŭ ĉio oni devas purigi la krudan petrolon antaŭ ties konduko al la unuoj de frakciigo. Post la purigo por forigi la restaĵojn de akvo kaj sablo startas la procezo de frakcia distilado per du kolonoj de frakciigo, el kiuj unu je [[atmosfera premo]] kaj alia je [[vakuo]], kiuj povas esti ĝis kvindek metrojn altaj. La kruda petrolo estas varmigata je ĉirkaŭ {{GdC|320}} ĝis {{GdC|340}} kaj tiel ĝi iĝas gaso, kiu supreniras laŭ la kolono dum la diversaj komponantoj venas al sia [[bolpunkto]] kaj dum ili supreniras ili malvarmiĝas kaj kondensiĝas je diversaj niveloj (platetoj). Post kondensigo oni kolektas sinsekve la jenajn produktojn: [[butano]]n kaj aliajn [[LPG|likvajn petrolgasojn]] (LPG), [[benzino]]n, [[keroseno]]n, [[dizeloleo]]n kaj kromproduktojn uzatajn por fabriki [[mazuto]]n, [[oleo]]jn por [[Lubrikaĵo|lubrikado]] kaj [[gudro]]n. Aliaj tipaj procezoj de la naftoproduktado estas la ''krakigo'', por tranĉi la ĉenojn de hidrokarbidoj en aliaj pli malgrandaj kaj per kiu oni produktas la karbogason aŭ urbogason, por ekzemplo; la [[polimero|polimerigo]], kiu male transformas la mallongajn ĉenojn en longajn, kunigante ilin; la ''kataliza reformado'', por modifi la karakterojn de la benzinojn ktp. === Karbo === [[Dosiero:Coal.jpg|eta|maldekstre|180ra|La karbo estas uzata kiel brulaĵo en la termoelektraj centraloj.]] {{Ĉefartikolo|Karbo}} La karbo estas [[mineralo]] kiu formiĝis el vegetalaj restaĵoj, de diversa deveno laŭ la geologia epoko en kiu ili kreskis. Tiuj restaĵoj, enterigitaj per sedimentoj kaj submetitaj sinsekve al kondiĉoj de anoksio (senoksigeneco), kaj al kreskantaj premo kaj temperaturo, transformiĝis en la diversajn mineralojn, kiuj formas la karbojn. Kvankam la majoritato de karboj ekspluateblaj devenas de la restaĵoj de [[arbofiliko]]j kiuj kreskis dum la [[Karbonio]] aŭ de la [[gimnospermoj]] kiuj kreskis dum la [[Kretaceo]] — kiuj estas la du geologiaj periodoj kun plej granda kvanto de kuŝejoj —, estas karbo ankaŭ en [[Geologia formacio|formacioj]] kreitaj dum ĉiuj geologiaj periodoj. La gravo de la karbo baziĝas sur ĝia varmiga kapablo, kiu permesas ties uzadon kiel [[brulaĵo]], kaj sur la eblo akiri el ĝi krudmaterialojn por la karbokemia industrio, kiuj poste povas esti uzataj en la fabrikado de aliaj varoj. La unuaj [[vapormaŝino]]j uzitaj en [[ŝipo]]j, [[trajno]]j kaj industria maŝinaro estis movitaj per la [[energio]] havigita el tiu materialo. Poste ĝi estis anstataŭigita per nafto, sed plu estas [[krudmaterialo]] por la fabrikado de [[plasto]], [[kolorigilo]]j, [[parfumo]]j kaj [[oleo]]j. === Natura gaso === {{Ĉefartikolo|Natura gaso}} [[Dosiero: The fire within her.jpg|alt=A young woman holding a flame in her hands|eta|Metanaj bobeloj povas esti bruligitaj sur malsekaj manoj senvunde.]] La [[natura gaso]] konsistas ĉefe el [[metano]], kemia komponaĵo formata de [[atomo]]j de [[karbono]] kaj [[hidrogeno]]. Tiu gaso troviĝas subtere, kutime en la samaj kuŝejoj en kiuj estas stokita la [[nafto]]. Ĝi estas elfosata pere de tuboj, kaj oni stokas ĝin rekte en grandaj ujoj de [[aluminio]]. Poste oni distribuas ĝin al la uzantoj pere de [[gasodukto]]j. Ĝi estas senodora kaj [[koloro|senkolora]], pro kio antaŭ la distribuado oni miksas ĝin kun [[metilmerkaptano]] aŭ alia substanco kiu havigas fortan kaj malagrablan odoron. Tiel, estas facile detektebla ajna gasfuĝo. La natura gaso estas uzebla por generi [[elektro]]n kaj speciale en teknologioj de alta nivelo, kiel ekzemple la kombinitaj cikloj, en la sektoro de fridigo, kaj kiel brulaĵo de urbaj busoj, aŭtoj, ŝipoj, ktp.; kiel brulaĵo de gas-[[aparato]]j: laviloj, vazarlaviloj ktp.; por akiri hejman varmon: [[forno]]j, [[hejtilo]]j, varmigo de sanitara akvo, ktp.; aŭ kiel [[krudmaterialo]]j por la industria fabrikado. Oni povas akiri naturan gason farante traktadon de la organikaj restaĵoj separeblaj el la rubo, kiel oni faras ekzemple en la ''ecoparc'' de Barcelono. La tiel akirita gaso estas precize la sama kiel ĉe la natura gaso, ambaŭ estas [[metano]], sed nur kiel indikilo de ties deveno, kaj kiel strategio por merkatado kaj komerco, oni nomas ĝin ofte [[biogaso]]. Aliaj fosiliaj brulaĵoj [[gaso|gasaj]] estas la [[butano]] kaj la karbogaso aŭ urbogaso, produktebla el [[petrolo]]. == Kontraŭmedia efiko de la fosiliaj brulaĵoj == [[Dosiero:Bełchatów_Elektrownia.jpg|eta|maldekstre|Terkarbobruliganta elektroproduktejo.]] Unu de la ĉefaj malavantaĝoj de la fosiliaj brulaĵoj estas ke temas pri produktoj kiujn homoj ne povas produkti, kiujn produktas nur la [[naturo]] sed uzante milionojn da jaroj kaj kiuj praktike jam elĉerpiĝis. El ili restas tre malmulta [[kvanto]] kaj kiam naturo produktas plue tion kion jam homoj eluzis, plej verŝajne jam ne ekzistis la homaro. Tial temas pri grava problemo de [[daŭripovo]].<ref name="dema">Orilla Megías, María (2003). ''Demà: guia de desenvolupament sostenible'' (katalune). Intermón Oxfam Editorial. ISBN 9788484522423.</ref> Alia granda problemo estas la [[kontraŭmedia efiko]] derivita de la uzado de la fosiliaj brulaĵoj. Pro ilia kompono, riĉa en [[karbono]] kaj [[hidrogeno]], kaj ilia uzadmaniero, nome la [[Brulo|brulado]], aŭ [[kemia reakcio]] kun la oksigeno de la aero, uzi fosiliajn brulaĵojn nepre rezultas en la produktado de karbonaj oksidoj. La [[karbona monooksido]] (CO), kiu estas venena, estas abunda en okazo de nekompleta brulado (malbone plenumita brulado, en malabunda aero), kaj la [[karbona dioksido]] (CO₂) formiĝas amase en okazo de kompleta brulado (normalaj, kun sufiĉa aero). === Klimata ŝanĝo === La elsendoj de [[Forceja gaso|gasoj de forceja efiko]] produkto de la brulado de fosiliaj brulaĵoj estas la ĉefa kaŭzo de la [[tutmonda varmiĝo|homokazigita klimata ŝanĝo]].<ref name=":0" >[https://ciencia.nasa.gov/cambio-climatico/causas/ «Las causas del cambio climático».] ''Climate Change: Vital Signs of the Planet''. [[NASA]] Konsultita la 15an de oktobro 2021. </ref> Tiujn elsendojn oni okazigas kaj dum la produktado de la fosiliaj brulaĵoj kaj dum ilia fina uzado. La gasfuĝoj kaj la torĉobrulado de natura gaso estas du ekzemploj de procezoj kiuj elsendas [[metano]]n. [[Dosiero:Santiago30std.jpg|eta|La fosiliaj brulaĵoj estas la ĉefa kaŭzantoj de la [[aerpoluado|fotokemia nebulo]].]] === Atmosfera poluado === La fosiliajn brulaĵojn oni konsideras [[poluilo|poluaj elementoj]] ĉar ties brulado eligas gasojn de [[forceja efiko]], kiuj estas "[[Radioaktiveco|radiaktivaj]]" en la senco ke ili absorbas fotonojn de alta energio kaj elsendas fotonojn de malalta energio, tio estas, [[Infraruĝa radiado|infraruĝaj]]. Tiuj brulaĵoj okazigas surloke la [[aerpoluado|fotokemian nebulon]] kaj [[tutmondiĝo|tutmonde]] la nomitan efikon Callendar. Por akiri energion el tiuj brulaĵoj oni devas bruli ilin, kaj tiam oni okazigas kemiajn reakciojn kiuj rezultas en la celita [[varmo]], kiun oni povas uzi rekte aŭ transformi en [[elektro]], por ekzemplo, sed ankaŭ [[atmosfera poluado|atmosferajn poluilojn]], kiujn oni devas trakti per [[Filtrado|filtriloj]] kaj ciklonaj maŝinoj antaŭ liberigi ilin al la [[aero]]. Ĉiuoakze, parto de la poluiloj nepre eliras al la [[tera atmosfero]] kaj etendiĝas ien ajn. Krome, ili kreas [[aera poluado|atmosferan poluadon]] kaj, tra la aero, la [[aerpoluado|fotokemian nebulon]], krom la [[Acida pluvo|acidan pluvon]], kaj poluadon de la medioj kaj akvaj kaj [[Marpoluado|maraj]]. Oni elsendas ankaŭ aliajn poluajn gasojn kiuj okazigas negativajn efikojn por la [[sano]] kaj por la [[ekosistemo]], fakte la 80 % de elsendoj de karbona dioksido, [[Sulfura dioksido|dioksido de sulfuro]] kaj oksidoj de nitrogeno estas kreitaj de tiuj brulaĵoj.<ref name="dema" /> === Solidaj forĵetaĵoj === Oni devas trakti ankaŭ la generitajn solidajn forĵetaĵojn. La [[temperaturo]] de la aero kaj de la akvo elprenitaj de la naturo aŭ de liveriga reto al la procezoj en kiuj oni uzas tiujn brulaĵojn estas grava elemento en la industria traktado de tiuj brulaĵoj; oni devas redoni akvon kaj aeron al la naturo je temperaturoj "ne tre malproksimaj" de la temperaturo je kiu oni elprenis ilin; tiu traktado estas devigita [[juro|jure]] en pluraj landoj, ĉar ĝi aldonas ekonomian kostopliigon, kiun dekomence la [[entrepreno]]j dezirus ne pagi (kion ofte ili faras). Aliaj poluaj aspektoj damaĝas ekzemple la [[pejzaĝo]]n, pro elfosadoj, traktadfaktorioj, transportado kaj [[Termoelektra centralo|termoelektraj centraloj]]. == Geografia distribuado == [[Dosiero:KarteErdgasWeltproduktion.png|eta|maldekstre|300ra|La landoj en kiuj mankas natura gaso, grizkolore, estas ekonomie dependaj de la produktantaj landoj, verde.]] La fosiliaj brulaĵoj ne estas egale disaj tra la tuta mondo, kaj la dependeco de la nuntempa [[socio]] [[okcidenta mondo|okcidenta]] de tiuj necesaĵoj rezultas en la fakto ke multaj landoj dependas ekonomie de la entreprenoj kiuj produktas en eksterlandaj landoj. Ekzemple [[Hispanio]], kiu praktike dependas de [[Alĝerio]] por la liverigo de [[natura gaso]],<ref> Lafraya, Conchi (14a de oktobro 2010). «El Gobierno califica la batalla del gas con Argelia como "tema de Estado"». [[La Vanguardia]]: p. 60. </ref> dum ankaŭ aliaj landoj dependas de eksterlandaj liverigoj de gaso, karbo aŭ nafto. La fosiliaj brulaĵoj troviĝas tute malegale disaj sur la [[terkrusto]]: estas zonoj en kiu karbon oni povis rekte rikolti mane, en kestoj, apud [[strando]]; dum estas zonoj kaj malgrandaj landoj kiuj disponas de multe pli da nafto aŭ natura gaso ol tiu kiun ili uzas; kaj estas grandaj teritoriaj etendoj, kiuj inkludas multajn landojn, kiuj disponas de neniu el tiuj fosiliaj brulaĵoj. La 75 % de la tutmondaj rezervoj de nafto estas en manoj de nur naŭ landoj. Ilia komerco kaj transporto postulas grandajn kvantojn de energio, sed ĉefe ĉio tio kreas gravajn konfliktojn de interesoj, kio rezultas foje en [[milito|militoj]], akraj homekspluatado kaj aliaj maletikaj kondutoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Karbo]] * [[Klimata varmiĝo]] * [[Nafto]] * [[Natura gaso]] * [[Petrokemiaĵo]] * [[Petrolo]] * [[Renoviĝanta energio]] == Bibliografio == * Piero Angela, Lorenzo Pinna, [https://books.google.it/books?id=jgS0AAAAIAAJ&hl=es ''La sfida del secolo'',] Mondadori, 2006, ISBN 88-04-56071-1. * ''Arbeitsgemeinschaft Energiebilanzen'': ''Energie in Zahlen''. AGEB, Berlin 2019, ISBN 978-3-9814271-2-7 ([https://ag-energiebilanzen.de/wp-content/uploads/2019/01/ageb-energie_in_zahlen_2019-pdf-wpv_360x.jpg ag-energiebilanzen.de] [PDF]). * Ball, Max W.; Douglas Ball, Daniel S. Turner (1965). ''This Fascinating Oil Business''. Indianapolis: Bobbs-Merrill. ISBN 0-672-50829-X * Ross Barrett kaj Daniel Worden (eld.), ''Oil Culture.'' Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 2014. * [https://www.bdew.de/service/anwendungshilfen/quartalsberichte/ ''Energiewirtschaftliche Entwicklung in Deutschland - Quartalsberichte''.] ''Bundesverband der Energie- und Wasserwirtschaft'' (BDEW), 9a de Junio 2023, alirita la 9an de Aŭgusto 2023. * Manfred Hafner, Giacomo Luciani (eld.): ''The Palgrave Handbook of International Energy Economics''. Springer International Publishing, Cham 2022, ISBN 978-3-03086883-3, doi:10.1007/978-3-030-86884-0 (angle, malferme alirebla). * Bob Johnson, ''Carbon Nation: Fossil Fuels in the Making of American Culture.'' Lawrence, KS: University Press of Kansas, 2014. * Kurukulasuriya, Pradeep (3a de novembro 2021). [https://www.undp.org/es/blog/la-reforma-de-los-subsidios-los-combustibles-fosiles-podria-reducir-el-cambio-climatico-y-abordar-las-desigualdades-mundiales «La reforma de los subsidios a los combustibles fósiles podría reducir el cambio climático y abordar las desigualdades mundiales».] Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo. * Ripudaman Malhotra (eld.): ''Fossil Energy''. Springer New York, New York, NY 2020, ISBN 978-1-4939-9762-6, doi:10.1007/978-1-4939-9763-3 (angle). * Pierre Mariaud, Pascal Breton kaj Patrick De Wever, ''La faim du pétrole: une civilisation de l’énergie vue par des géologues'', EDP Sciences, 2013 (ISBN 978-2-7598-0778-9) * Orilla Megías, María (2003). ''Demà: guia de desenvolupament sostenible'' (en kataluna). Intermón Oxfam Editorial. ISBN 9788484522423. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Fosiliaj brulaĵoj}} * [https://globalenergymonitor.org/oil-and-gas/global-fossil-infrastructure-tracker/ Global Fossil Infrastructure Tracker] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191210235316/https://globalenergymonitor.org/oil-and-gas/global-fossil-infrastructure-tracker/ |date=2019-12-10 }} * [https://energyandcleanair.org/ Centre for Research on Energy and Clean Air] * {{en}} [http://oaspub.epa.gov/trs/trs_proc_qry.navigate_term?p_term_id=7068&p_term_cd=TERM "EPA rezignas pri fosilia brulaĵo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312054557/http://oaspub.epa.gov/trs/trs_proc_qry.navigate_term?p_term_id=7068&p_term_cd=TERM |date=2007-03-12 }} * {{en}} [http://www.wtrg.com/EnergyCrisis/index.html "Ĉu venas energia krizo?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201127015320/http://www.wtrg.com/EnergyCrisis/index.html |date=2020-11-27 }} - eseo de James L. Williams el WTRG Economics kaj A. F. Alhajji el Ohio Northern University * {{en}} [http://www7.nationalgeographic.com/ngm/0508/feature1/fulltext.html "Majstrante la estonton"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071201124124/http://www7.nationalgeographic.com/ngm/0508/feature1/fulltext.html |date=2007-12-01 }} - Michael Parfit (''National Geographic'') * {{en}} [http://www.omcea.be/903466.energy,problem/ "Ĉu la energio finiĝos?"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927091914/http://www.omcea.be/903466.energy,problem/ |date=2007-09-27 }} - artikolo de Mark Bradley {{Havenda artikolo|Fosilia brulaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fosiliaj brulaĵoj| ]] [[Kategorio:Brulaĵoj]] [[Kategorio:Energio]] [[Kategorio:Foklea energio]] byfv7isetfzh45f8xt3sajpjyp4al9a 0 227999 9353059 8390917 2026-04-15T16:43:05Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9353059 wikitext text/x-wiki '''Nyírábrány''' [njIrAbrAnj] estas [[grandvilaĝoj en Hungario|grandvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Hajdú-Bihar]], en [[Distrikto Nyíradony]]. La [[loknomo]] signifas: [[betulo]]-[[Abrahamo]]. [[Dosiero:Nyírábrány1.jpg|eta|maldekstra|Katolika preĝejo de Nyírábrány]] [[Dosiero:Nyírábrány2.jpg|eta|dekstra|Grekokatolika preĝejo de Nyírábrány]] [[Dosiero:Nyírábrány3.jpg|eta|Kastelo de Nyírábrány]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 56&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 3900 * [[Poŝtkodo]]: 4264 * [[Telefonprefikso]]: 52 == Geografio == Nyírábrány situas sur [[ebenaĵo]], laŭ ĉefvojo kaj [[fervojo]] Debrecen-[[Érmihályfalva]], laŭ la hungara-rumana ŝtatlimo kune kun trapasejoj voja kaj fervoja, [[Vámospércs]] estas proksime. == Historio == Dum la historio estis 2 [[vilaĝo]]j '''Budaábrány''' (la unua mencio pri la komunumo okazis en [[1279]]) kaj '''Szentgyörgyábrány''', kiuj unuiĝis en [[1901]], havanta la rangon grandvilaĝo. La [[turkoj]] faris senhoma la vilaĝojn, poste [[slovakoj]] kaj [[rumanoj]] alvenis. En [[1919]] la rumanoj okupis la komunumon, en [[1920]] la nova ŝtatlimo preteriras la komunumon. == Vidindaĵoj == Vidindaĵoj estas klasikisma [[Kastelo de Nyírábrány]] el [[1822]], [[preĝejo]]j grekokatolika kaj romkatolika el [[1867]]. == Famuloj == * En Nyírábrány naskiĝis [[aktoro]] [[János Derzsi]]. * En Szentgyörgyábrány naskiĝis [[Kornél Ábrányi (komponisto)]] kaj [[Emil Ábrányi (pli aĝa)]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario]] ku0t3d0b2a8kq1v2nhwruuqdwi3t135 0 241598 9353213 8102798 2026-04-16T08:48:06Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9353213 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko}} '''Muhamad al-Sanusi''' (naskiĝis en 1787, mortis en 1859) estis la fondinto de la [[Sanusio|Sanusi-ordeno]], religia islama reformita movado rapide disvastiĝanta en [[Libio]]. ==Vivo== Al-Sanusi, kies kompleta nomo estas '''[[sajido]] Muhammad ibn Ali as-Sanussi''', devenis el la familio de [[Fatima bint Muhamad|Fatima]], filino de la profeto, kaj tiel portis la honoran titolon de [[sajido]]. Al-Sanusi naskiĝis ĉe [[Mostaganem]], hodiaŭ [[Alĝerio]] kaj ricevis [[kleriko|klerikan]] edukadon en [[madraso]] en [[Fes]], [[Maroko]]. ==Verko== Dum pluraj vojaĝoj li predikis pri puriga reformo de la kredo en [[Tunizio]] kaj [[Tripolo]] kaj gajnis multajn anojn, poste plustudis ĉe [[Al-Azhar-Universitato]] de [[Kairo]]. En 1837 li fondis en [[Mekao]] la reformitan frataron ([[ordeno]]n) [[Sanusio]], sed devis forlasi Mekaon pro premo de la otomanoj (ĉ. 1840). La nova ordeno rapide disvastiĝis en [[Libio]], aparte en regiono [[Cyrenaica|Kirenaiko]]. La unua centro de la ordeno troviĝis en [[Ĵabal al Akhdar]], proksime al [[Bengazi]]. Kiam [[Otomana Imperio|otomano]]j okupis Libion en 1845 Al-Sanusi translokigis la centron al oazo [[Ĵaghbub]], Kirenaiko (300 km sude de [[Tobruk]]). Li konstruigis grandan moskeon kaj universitaton, kiu serioze konkurencis kun Al-Azhar - sed en 1984 ĝi estis fermita de [[Muamar Kadafi]], kaj samtempe la tomboj kaj memoriloj de Sanusi-familio tie estis perturbitaj. ==Posteuloj== Post la morto de Al-Sanusi en 1859 lia filo [[Muhamad al-Mahdi]] (1859-1902) fariĝis la nova gvidanto de la ordeno, kiu kreskas al 80 filioj nur en Libio, en 1916 sekvis ties filo Idris, kiu en 1951 fariĝis reĝo [[Idriso la 1-a de Libio]]. Lia nepo, ankaŭ kun nomo Idris vivas en usona ekzilo. ==Literaturo== * S. Khuda Bukhsh, Studies Indian and Islamic, Routledge 2001, p. 28 ISBN 0415244641 ==Vidu ankaŭ== * [[Sanusio]] {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Islamo]] [[Kategorio:Klerikoj]] [[Kategorio:Sufiismo]] [[Kategorio:Ordenoj]] [[Kategorio:Historio de Libio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1787]] [[Kategorio:Mortintoj en 1859]] 0cyvlx42r9s4jujb0yda1pf2zb7yq1i 0 261145 9353036 9188599 2026-04-15T15:18:31Z Sj1mor 12103 9353036 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|dato = novembro 2012}} [[Dosiero:Carl Spitzweg - Das Ständchen c1860.jpg|eta|dekstra|300ra|Carl Spitzweg: ''Das Ständchen'' (La serenado). Virvoĉaj kvartetoj resp. ĥoroj estis kantensembloj tipaj por la romantisma epoko en Germanio]] Kiel '''muziko de la romantikismo''' (de malnovfranca ''romance'', poeziaĵo, romano) oni nomas la dominan stiltendencon de la [[muziko de la 19-a jarcento]]. La plej gravaj ecoj de romantikisma muziko estas la emfazo de sentoplena esprimo, la dissolvo de la klasikaj formoj, la pliampleksigo de la tradicia [[harmoniscienco|harmoniko]] samkiel la asociado de la muziko kun ekstermuzikaj, ofte literaturaj ideoj ([[programmuziko]]). La [[orkestro]]n oni ĉiame pliampleksigis, por unuflanke atingi kolorecajn fajnaĵojn, aliflanke per uzado de ĉiuj disponeblaj rimedoj ebligi pli kaj pli grandiozajn impresojn. Krome oni enprenis ĉiam pli ofte elementojn de la [[popolmuziko]], parte en la kadro de la [[realismo]], parte kaŭzitaj per la naciaj skoloj de malgrandaj landoj. Kutime oni distingas inter tri fazoj de la romantikismo, kvankam en la literaturo la ekzaktaj rilatoj ne estas unuecaj. == Romantika muziko - determinado == La malfacilaĵo en la uzo de la nomoj [[Romantikismo]] kaj "romantika" por certa tendenco resp. [[Epokoj (muziko)|epoko]] en la [[muziko]] ĉefe devenas de tio, ke oni elektis nociojn, kiuj ligiĝas ekde la komenco de la 19-a jarcento kun la germana literatura romantiko ([[Novalis]], [[Wilhelm Heinrich Wackenroder]], [[Ludwig Tieck]], la fratoj [[August Wilhelm Schlegel|August Wilhelm]] kaj [[Friedrich Schlegel|Friedrich]] Schlegel, [[E. T. A. Hoffmann]], [[Clemens Brentano]] kaj aliaj). La pli longa antaŭhistorio de la terminoj "romantika" (en la 17-a kaj 18-a jarcentoj malesprime uzata en la senco de "romaneska, kiel en romano") kaj de la substantivigita formo (la "romantiko") en la muziko nur rolas tiom, kiom ili eniris la postan uzmanieron. Nur la germana [[romantikismo]] (la substantivo aperas unue ĉe Novalis), kies reprezentantojn baldaŭ oni nomis "romantikistoj", kreis la antaŭkondiĉon, apoge sur tio paroli pri muzika romantiko. Ĝia fizionomio tamen nur ekde la 1830-aj jaroj plireliefiĝas, kaj ĝi finiĝas kiel epoko jam ĉirkaŭ 1850. La impulsoj el tiu ĉi frua kaj esenca fazo de la muzika romantiko tamen daŭrigis sian efikon. Aliaflanke la aplikado de la nocion ''romantiko'' al la muziko atentigas pri interna, kvankam defazigita ligiteco inter la romantika movado en poezio, artoteorio kaj [[filozofio]] kaj la muzika romantiko, celata kontraŭpozicio al la muziko precipe de la [[Viena klasiko]] ([[Joseph Haydn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] kaj [[Ludwig van Beethoven]]). La [[antitezo]] ''klasika-romantika'' jam estis konata en la [[18-a jarcento]] (Anglio) kaj ricevis novan aktualan dimension per la antagonismo inter germana romantiko kaj "Vajmara klasiko" ([[Friedrich Schiller|Friedrich von Schiller]], [[Johann Wolfgang von Goethe]]). Sed por la romantikistoj mem kaj ĉepinte por [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] (estetiko, 1818–29), kiu tamen foris al ilia rezonado, validis ankoraŭ la pli malnova vortuzo de la kristana-eŭropa "romantika" arto, kiun kontraŭmetis [[Johann Gottfried Herder]] kaj [[Christoph Martin Wieland]] al la "klasika" arto. Terminologian konfuzon kreis dum la romantika epoko ankaŭ la evoluigo de nocio pri muziko, kiu tutsimple celis la [[esenco]]n de la muziko. Al E.T.A. Hoffmann ekz. - la ununura romantika [[poeto]], kiu mem profunde enrigardis la muzikon de sia epoko kaj mem estis [[komponisto]] – la [[instrumenta muziko]] de Haydn, Mozart kaj precipe de Beethoven ŝajnis la enkarniĝo de "romantika" muziko, ĉar li trovis plenumita en ĝi la plej altan nocion de muziko. ("Ĝi [la instrumenta muziko] estas la plej romantika de ĉiuj artoj, oni preskaŭ dirus, sole nur-romantika.") Li argumentis jene: "La muziko malfermas al homo nekonatan imperion; mondon kiu havas nenion komunan kun la ekstera sensa mondo ... kaj en kiu li postlasas ĉiujn sentojn difineblajn per nocioj, sindone al la neeldirebla." Ĉar muziko plejparte por la romantikistoj (ekz. Wackenroder, Hoffmann) esence estis ampleksa, [[Transcendeco|transcenda]]-malmateria arto, tute hejma en la sentosfero, la romantika nocio de arto kiel , kiun la 19-a jarcento neniam rezignis, stampis la komprenon de ĉia muziko. La difino de [[Arthur Schopenhauer]] de muziko kiel manifestado de la pura volo, do de la [[noumeno]], trans la aperaĵoj kaj nocioj kulminis la romantikaj ideoj pri muziko. Ankaŭ la idea koncepto de muzikdramo de [[Richard Wagner]] kiel interarta [[artverko]] ("[[tutarta verko]]") reiras al la ideoj de la germanaj romantikistoj (ekz. kunfandiĝo de la ĝenroj kaj artoj, utopiismo, sakraligo de la artverko), tamen sen ke oni povus enordigi la muzikdramojn de Wagner en la romantikon. Plua enordigo de la nomoj ''romantiko'' kaj ''romantika'' rezultas el la inkludado de la [[literaturscienco|literatursciencaj]] epokonomoj "[[bidermajro]]" kaj "[[antaŭmarto]]" (ĉ. 1815–48). Kvankam oni ne povas subordigi ĉiujn aperaĵojn en la muziko ekde 1800 sub romantiko kaj la nova romantika muziko kreskis sur grundo, kiun paralelis kaj parte preparis la Vienklasika muziko, tamen la diro de [[Heinrich Heine]] de la "fino de la artoperiodo de Wolfgang Goethe" ĉirkaŭ 1830 estis ĝusta tiom, kiom la mortoj de Beethoven (1827) kaj [[Franz Schubert]] (1828) finis muzikan eraon kaj malfermis ĉiujn eblecojn al la romantiko en la germana kaj franca muziko. == La romantisma epoko == La unuan fazon de grava burĝa muziko inter ĉirkaŭ 1830 kaj 1850 precipe en Germanio oni povas nomi pro komunaj kriterioj ''romantismon''. Unuaj "romantismaj" ĝermoj montriĝis en la objektelekto de la germana [[melodramo]] ekde la 70-aj jaroj de la 18-a jarcento, kiu kondukis al la opero ''Der Freischütz'' de [[Carl Maria von Weber]] (1821). Klare tamen sin anoncis la konturoj de germana romantisma opero jam en kelkaj verkoj de [[Louis Spohr|Ludwig (Louis) Spohr]] (ekz. ''Faust'', 1816; ''Jessonda'', 1823), [[E. T. A. Hoffmann]] (''Undine'', 1816), kaj laste, sed ne balaste, en la [[trakomponita]]j partoj de la ''Zauberflöte'' (magia fluto) de [[Mozart]]. La karakteron de nacia opero, kiu elĉerpis ĉiujn eblecojn el la natur-, fantom- kaj precipe fabelromantismo, jam en la pli malfruaj verkoj de Weber (''Euryanthe'', 1823; ''Oberon'', 1826) kovris la muzika lingvaĵo de la dominaj franca kaj itala operoj. Dume la romantisma eksteraĵo restis ekkonebla en la operoj de [[Heinrich Marschner]] (''Der Vampyr'', 1828; ''Hans Heiling'', 1833) kaj, bidermajrece, ĉe [[Albert Lortzing]] kaj [[Friedrich von Flotow]]. Sed ankaŭ [[Richard Wagner]] komencis per verkoj laŭ la stilo de la romantisma opero (''Der fliegende Holländer'', 1843; ''Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg'', 1845; ''Lohengrin,'' 1850). La nova etosiga kaj bildiga funkcioj de [[Harmoniscienco|harmoniaro]] kaj [[sonkoloro]]j peris jam en la ''Freischütz'' (precipe en la "''Wolfsschluchtszene''") tiujn sferojn kaj imagojn, kiujn oni nesepareble ligas kun la nocio ''romantismo'': la elvokado de la faro kaj esto de abisme neesploreblaj naturaj kaj fataj potencoj, la transnatura, la mita kaŭzo de legendoj kaj la fabela pasinteco, kiu fariĝas [[simbolo]] de utopia-praa stato. Alvenis populara-nacia kanteca tono, la muziko fariĝis permeabla por [[humoro]]j kaj scenaj bildoj, kiuj eliris el romantikaj motivoj kaj animstatoj. La lirike internen direktita, romantisme inspirita poeziigo, t. e. la senlimigo de la tonlingvo atingas sian perfekton en la muziko de [[Robert Schumann]]. Pezocentroj je tio estas la [[pianomuziko]] instigita per la verkoj de [[Jean Paul]] kaj [[E. T. A. Hoffmann]] (pianocikloj, i.a.: ''Papillons'' - papilioj Op. 2, 1828–32; ''Carnaval'' - karnavalo Op. 9, 1834–35; ''Fantasiestücke'' - fantaziaĵoj Op. 12, 1832–37; ''Kinderszenen'' - infanecoscenoj Op. 15, 1838; ''Kreisleriana'' Op. 16, 1838) kaj la [[lido]]j, en kiuj poezio de la romantismo kaj muziko laŭlitere kunfandiĝas, ekz. en ''Liederkreis'' (lidciklo) Op. 24 (teksto: [[Heinrich Heine]], 1849), en "Myrthen" Op. 25 (1840) kaj en ''Liederkreis'' Op. 39 (teksto: [[Joseph von Eichendorff]], 1840). Ke la romantismo de Schumann unue disvolviĝis en la „lirika pianopeco“ ([[karakterpeco]]), estas simbolo por la radikala deturniĝo de ĝenroj kaj strukturoj de la vienklasika muziko. Ankaŭ en la romantisma lido, kies poezio je Schumann esence rezultas el la pianakompanaĵo, la novkomenco kompare kun la lidoj de [[Franz Schubert]] estas fundamenta; Schumann enprenis inspirojn el la antaŭŝuberta lido. En siaj [[simfonio]]j (1841-51), la pianokonĉerto op.54 (1-a movimento 1841, 2-a kaj 3-a movimentoj 1845) kaj la sonatoj Schumann transformis la klasikan ĝenron per romantismaj-poeziaj enhavoj. Per la opero Genoveva (1850) li provis malfermi al si la scenejon. Origine romantisma estas en la muziko de Schumann unuflanke la tendenco al eksterlimiĝo kaj ĝenrofandiĝo sub la signo de transfaka poezia lingvaĵo kaj konverĝe kun la ideo de [[Friedrich von Schlegel]] pri „progresema universalpoezio“ (''116. Athenäumsfragment''). en kiu temas pri la „unuigo de ĉiuj apartigitaj ĝenroj“, transsalti la barilojn inter la artoj. Aliaflanke la deturniĝo de kompleksaj, multmembraj arkitekturoj favore al „ideo“, disvolviĝanta en ekstertempa momento, kiu rezistas al [[temo (muziko)|laŭtema]] transformado apartenas al la esencaj distingiloj de muzika romantismo. La dissolvo de ĝisnune validaj muzikaj leĝoj kaj konstrumanieroj plenumiĝas kun la intenco, alkonduki al la muziko novajn, transmuzikajn enhavojn. Ekde la morto de Beethoven oni ripetfoje komprenis muzikon kiel manifestado de iu „neeldirebla“. Schumann kaj [[Frédéric Chopin]] malkovris en la [[piano]]muziko la lirikan valoron de la sono kaj de figura [[virtuozeco]] por la perado de la poezia. Epoke antaŭmetita parte estas la romantisma klasikismo de [[Felix Mendelssohn Bartholdy]], al kiu atribuendus ankaŭ kelkiom el la opera kaj [[instrumenta muziko]] de Hoffmann, Spohr kaj aliaj. Prezipe en la „Lieder ohne Worte“ (Kantoj sen vortoj – 1830-45) samkiel en la muziko pri [[Sonĝo de Somermeza Nokto]] (1842, uverturo jam 1826) la virtuoza traktado de muzikaj bildoj kreas subliman poeziecon. Reflektoj de naturaj kaj pejzaĝaj bildoj en liaj ĉefverkoj estas same esencaj elementoj kiel la imago de senpeza elfomoviĝo. La malkovro kaj glorkronado de la muziko de la pasinteco, malvaste ligitaj kun streboj de la literatura romantismo (ekz .la „renaskiĝo“ de [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]]), preparita fare de la agado de [[Carl Friedrich Zelter]] ĉe la miksita ĥoro ''Sing-Akademie zu Berlin'' kaj de la artoteoria agado (antikva kaj nova eklezia muziko, 1814) kaj komponaĵoj de Hoffmann, tutamplekse nur Mendelssohn muzikhistorie utiligis per sia prezentado de la Pasiono laŭ Mateo de [[Johann Sebastian Bach]] en Berlino (1829). Multaj romantistoj studis ĉe komponistoj, kiu ne rekte rilatis kun la vienklasikistoj. La centroj de la muzika romantismo en Germanio ĉefe troviĝis en norda kaj meza Germanio ([[Berlin]], [[Dresden]], [[Leipzig]]). Tute apartan romantismon evoluigis Chopin per sia pianomuziko (studaĵoj op. 10 1829–32; studaĵoj op. 25, 1832–36, preludoj op. 28, 1836–39; mazurkoj, nokturnoj, baladoj; konĉertoj e-minoro op. 11 (1830) kaj f-minoro op. 21 (1829)). Malgraŭ de sia virtuozeco lian muzikon preskaŭ ĉiam penetras [[melankolio]] kaj fatalismo. Multe pli ol je Schumann oni sentas en la verkoj de Chopin, kiujn Schumann fervore bonvenigis, la subjektivan geston kaj la reflekto sur suferanta-sentema mio, kiu konsumiĝas en romantisma sopiro. Specife [[Francio|francan]] romantismon reprezentas la instrumenta muziko de [[Hector Berlioz]]. Bazaj verkoj kiel la "''Symphonie fantastique''" (fantasta simfonio – 1830), "''Harold en Italie''" (Haroldo en Italio – 1834), la "''Symphonie dramatique Roméo et Juliette''" (drameca simfonio Roméo et Juliette – 1839) kaj aliaj celas la kunfandiĝon de la ĝenro per la enpreno de poeziaj aŭ temoj deduktitaj kaj novinterpretitaj el poeziaĵoj de la tutmonda literaturo ([[William Shakespeare]], [[Vergilio]], Goethe, [[George Byron|Lord Byron]]). Ili malŝlosis sferojn de altstreĉa, neplenumebla sopiro, de ekstazo, de vagado en sonĝomondoj kaj de vizia fantazio, el kiu elpaŝas kiel subjekto la nova (romantisma) imago de arta geniulo. La intermiksaj [[ĝenro]]j de la [[programmuziko]] kaj de la [[Simfonia poemo]] — ĉilasta pregita kaj propagandita precipe de [[Franz Liszt]], poste reekprenita de [[Richard Strauss]] — ankaŭ fontas el la idearo de la romantismo. Ankaŭ en la itala kaj franca opero inter 1830 kaj ĉirkaŭ 1850 oni ne povas preteraŭdi romantismajn influojn. Precipe la molan-elegian melodiaron de [[Vincenzo Bellini]], kiu tamen ankaŭ enhavas instigan pasion, oni ĉiam komprenis kiel origine romantisma. Ĝi aperas ankaŭ en la operoj de [[Gaetano Donizetti]], sed en la frua verkaro de [[Giuseppe Verdi]] ĝi reenfoniĝas. Pli sekundaraj ankaŭ estas la romantismaj trajtoj en la franca [[granda opero]] ([[Giacomo Meyerbeer]], [[Daniel-François-Esprit Auber]]). Dum kiam en ĉi tiuj la granda sceneja, dekoracia elspezo kontraŭstaris romantisman internecon, je Verdi la drama rigoreco nur marĝene aperigis romantismon. Per la tragika kaj historia-simboleca dramoj ankaŭ la opero de la 19-a jarcento en ĝenerale ligiĝas kun la eŭropa romantismo, kiu kaŭzis en [[Francio]] per [[François-René de Chateaubriand]] (Génie du Christianisme, 1802), [[Alphonse de Lamartine]], [[Victor Hugo]], [[Alfred de Musset]] kaj [[Charles Baudelaire]], en [[Italio]] per [[Alessandro Manzoni]] kaj [[Giacomo Leopardi]] samkiel en [[Anglio]] per [[Samuel Taylor Coleridge]], Byron, [[Percy Bysshe Shelley]] kaj [[John Keats]] idean revolucion. === Fruromantismo (ĉ. 1790 ĝis 1820) === [[Dosiero:Beethoven.jpg|eta|150ra|maldekstra|[[Ludwig van Beethoven]]]] [[Dosiero:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|eta|150ra|[[Franz Schubert]]]] La transiro ekde la [[Klasika epoko (eŭropa muziko)|Viena klasiko]] al romantismo troviĝas en la verkaro de [[Ludwig van Beethoven]] (1770–1827). Kun multaj romantismaj elementoj oni renkontiĝas unuan fojon en siaj verko. La plej grava reprezentanto de la vera fruromantismo tamen estas [[Franz Schubert]] (1797–1828), la tipa kaj elstara [[lido]]komponisto. Sur ĉi tiu kampo ankaŭ [[Carl Loewe]] (1796–1869) aktivis per siaj [[balado]]j. Grava por la evoluo de la germana opero estas [[Carl Maria von Weber]] (1786–1826), ĉefe pro lia populara ''Freischütz''. Alvenas fantastaj-sinistraj operoj de [[Heinrich Marschner]] (1795–1861) kaj la serena ludopero de [[Albert Lortzing]] (1801–1851), dum kiam [[Louis Spohr]] (1784–1859) ĉefe famiĝis pro sia instrumenta muziko. Plejparte teniĝa en la klasiko estas la verkaro de [[Johann Nepomuk Hummel]] (1778–1837), [[Ferdinand Ries]] (1784–1838) samkiel de la franco [[Georges Onslow]] (1784–1853). [[Italio]] travivis en la fruromantismo la florepokon de la [[belkanto]]-opero, kiu ligiĝas kun la nomoj de [[Gioacchino Rossini]] (1792–1868), [[Gaetano Donizetti]] (1797–1848) kaj [[Vincenzo Bellini]] (1801–1835). Dum kiam de Rossini nuntempe la komikaj operoj estas konataj, ofte nur pro iliaj entuziasmigaj uverturoj, je Donizetti kaj Bellini dominas tragikaj enhavoj. La plej grava itala instrumenta komponisto tiutempa estis la legenda „diabloviolonisto“ [[Niccolò Paganini]] (1782–1840). En [[Francio]] evoluis unuflanke la serena [[franca komika opero|komika opero]], iliaj reprezentantoj estis [[François Adrien Boieldieu]] (1775–1834), [[Daniel-François-Esprit Auber]] (1782–1871) kaj [[Adolphe Adam]] (1803–1856), ĉilasta ankaŭ konata pro siaj [[baleto]]j. Menciindas krome la fama ekscentra komponisto kaj harpisto [[Nicolas Bochsa]] (1789–1856, sep operoj). Krom tio aperis la [[granda opero]] kun pompaj scenaranĝoj, baletoj kaj grandaj ĥoroj. Ĝia unua reprezentanto estis [[Gaspare Spontini]] (1774–1851), ĝia plej grava [[Giacomo Meyerbeer]] (1791–1864). Ankaŭ en aliaj eŭropaj landoj la muzika evoluo prosperis. La [[Irlando (lando)|irlandano]] [[John Field]] (1782–1837) komponis la unuajn [[nokturno]]jn por [[piano]], en [[Danio]] verkis kaj laboris [[Friedrich Kuhlau]] (1786–1832) kaj la [[Svedio|svedo]] [[Franz Berwald]] (1796–1868) verkis kvar tre skurilajn [[simfonio]]jn. === Altromantismo (ĉ. 1820 ĝis 1850) === [[Dosiero:Robert Schumann 1839.jpg|eta|[[Robert Schumann]]]] La altromantismo estas dividebla en du fazojn. Dum la unua fazo la esenca romantisma muziko atingis sian kulminon. La [[Pollando|polo]] [[Frédéric Chopin]] (1810–1849) elsondis en siaj karakterpecoj kaj dancoj por piano ĝistiame nekonatajn sentoprofundojn . [[Robert Schumann]] (1810–1856), kiu je la fino de sia vivo freneziĝis, prezentas kaj per sia persono kaj per sia muziko fakte la pratipon de pasia artisto romantisma, ombrumita de tragiko. Liaj skurilaj pianopecoj, ĉambromuzikaj verkoj kaj simfonioj efike influontis la sekvontan muzikistan generacion. [[Franz Liszt]] (1811–1886), devena de la germana minoritato en Hungario, unuflanke estis ŝvarme ĉirkaŭata pianovirtuozo, sed aliflanke ankaŭ metis per siaj harmonie aŭdacaj [[simfonia poemo|simfoniaj poemoj]] la fundamentŝtonon por la progresema „[[novgermana skolo]]“. Same engaĝita pri programmuziko estis la tekniko de la „[[fiksa ideo]]“ de la franco [[Hector Berlioz]] (1803–1869), kiu ankaŭ decide pliampleksigis la orkestron. [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] (1809–1847) pli reorientiĝis je la klasikisma formaro kaj fariĝis modela precipe por [[Skandinavio|skandinavaj]] komponistoj kiel la dano [[Niels Wilhelm Gade]] (1817–1890). En Germanio dominis je la opero la ludoperoj de [[Otto Nicolai]] (1810–1849) kaj [[Friedrich von Flotow]] (1812–1883), kiam [[Richard Wagner]] (1813–1883) verkis siajn unuajn romantikajn operojn. Ankaŭ la fruaj verkoj de [[Giuseppe Verdi]] (1813–1901) ankoraŭ orientiĝis je la belkanto-idealo de la antaŭa generacio. En Francio [[Ambroise Thomas]] (1811–1896) kaj [[Charles Gounod]] (1818–1893) evoluigis la lirikan operon. La [[Rusio|rusa]] muziko trovis sian propran lingvon en la operoj de [[Miĥail Glinka]] (1804–1857) kaj [[Aleksandr Sergejeviĉ Dargomiĵskij|Aleksandr Dargomiĵskij]] (1813–1869). La dua fazo de la altromantismo, parte ankaŭ nomata [[novromantismo]], paralelas kun la stiltendenco de la realismo en literaturo kaj bildigaj artoj. Dum sia dua duono de sia krea fazo Wagner nun evoluigis sian [[gvidmotivo|gvidmotivan]] teknikon, per kiu li kuntenas la kvarpartan, sen [[ario]]j [[trakomponita formo|trakomponitan]] ''La ringo de la Nibelungoj''; li traktas la orkestron simfoniece kaj pluevoluigis la [[kromata gamo|kromatismon]] en ''Tristan kaj Isolde'' ĝisekstreme. Granda disĉiplaro staras sub influo de la progresemaj ideoj de Wagner, inter ili ekz. [[Peter Cornelius]] (1824–1874). Kontraŭ tio ekestis opozicio de multaj pli konservemaj komponistoj, kies decida modelo fariĝis [[Johannes Brahms]] (1833–1897) pro la intenseco de la sentoj kaj majstra [[komponado (muziko)|kompontekniko]] , kiu celis pri simfonieco, [[ĉambromuziko]] kaj lido logikan daŭrigon de la klasikismo. Al ĉi tiu partio apartenis i.a. [[Robert Volkmann]] (1815–1883), [[Friedrich Kiel]] (1821–1885), [[Carl Reinecke]] (1824–1910), [[Max Bruch]] (1838–1920), [[Josef Gabriel Rheinberger|Josef Rheinberger]] (1839–1901) kaj [[Hermann Goetz]] (1840–1876). Krom tiuj kelkaj gravaj individualistoj aperis, inter kiuj precipe [[Anton Bruckner]] (1824–1896) elstaras. Kvankam Wagner-partiano, lia stilo esence distingiĝas de tiu de Wagner. Ekz. la blokeca instrumentigo de la naŭ simfonioj de Bruckner deduktiĝas de la registroj de la [[orgeno]]. Dum la ideologia batalo kontraŭ la kontraŭuloj de Wagners ties adeptoj elstarigis Bruckner kiel antagoniston de Brahms. Ankaŭ [[Felix Draeseke]] (1835–1913), kiu komence deiris ekde Liszt, verkis "estontomuzikon laŭ klasika formo" kaj do kompozicie staris inter la partioj. Ankaŭ Verdi atingis, kvankam alimaniere ol Wagner, la vojon al trakomponita [[muzikdramo]]. Lia nemesurebla elradiado paligis en Italio ĉiujn aliajn komponistojn, ekz. ankaŭ [[Amilcare Ponchielli]] (1834–1886) kaj [[Arrigo Boito]] (1842–1918), kiu ankaŭ estis libretisto de liaj postaj operoj ''Otello'' kaj ''Falstaff''. En Francio tamen komence triumfis la distra muziko en formo de socikritikaj [[opereto]]j de [[Jacques Offenbach]] (1819–1880). La lirika opero trovis sian kulminon en la verko de [[Jules Massenet]] (1842–1912), dum kiam en ''Carmen'' de [[Georges Bizet]] (1838–1875) unuan fojon eniris realismo. Stilan transiron al la germana muziko kreis [[Louis Théodore Gouvy]] (1819–1898). La operoj, simfonioj kaj ĉambromuzikaĵoj de la multflanka [[Camille Saint-Saëns]] (1835–1921) estis same kiel la baletoj de [[Léo Delibes]] (1836–1891) pli tradiciemaj. Novaj orkestrokoloroj troviĝis en la komponaĵoj de [[Édouard Lalo]] (1823–1892) kaj [[Emmanuel Chabrier]] (1841–1894). La naskita [[Belgio|belgo]] [[César Franck]] (1822–1890) revivigis la orgenmuzikon, kaj tion daŭrigis [[Charles-Marie Widor]] (1844–1937), poste ankaŭ [[Louis Vierne]] (1870–1937) kaj [[Charles Tournemire]] (1870–1939). En preskaŭ ĉiuj eŭropaj landoj nun formiĝis apartaj naciaj romantismoj. La nacirusan tendencon, kiun komencis Glinka, daŭrigis en Rusio la „[[kvinopo]]“, do [[Milij Aleksejeviĉ Balakirev|Milil Balakirev]] (1837–1910), [[Aleksandr Porfirjeviĉ Borodin|Aleksandr Borodin]] (1833–1887), [[Modest Petroviĉ Musorgskij|Modest Musorgskij]] (1839–1881) kaj [[Nikolaj Rimskij-Korsakov]] (1844–1908). Pli okcidentemaj estis [[Anton Grigorjeviĉ Rubinŝtejn|Anton Rubinŝtejn]] (1829–1894) kaj [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Pjotr Ĉajkovskij]] (1840–1893), kies baletoj kaj simfonioj atingis altan popularecon. La [[Ĉeĥio|ĉeĥan]] nacian muzikon fondis [[Bedřich Smetana]] (1824–1884) per siaj operoj kaj la simfoniaj poemoj orientitaj je Liszt. La simfonioj, konĉertoj kaj ĉambromuzikaj verkoj de [[Antonín Dvořák]] (1841–1904) tamen sekvis la modelon de Brahms. En Pollando [[Stanisław Moniuszko]] (1819–1872) estis la gvida operkomponisto, en Hungario [[Ferenc Erkel]] (1810–1893). [[Norvegio]] aperigis per [[Edvard Grieg]] (1843–1907), kreinto de lirikaj pianoverkoj, lidoj kaj orkestroverkoj kiel la Peer-Gynt-Suito, sian plej faman komponiston; en [[Anglio]] komponis [[Hubert Parry]] (1848–1918), kiu orientita je Brahms komponis precipe ĥorverkojn kaj simfoniojn, kaj la kreinto de skurilaj operetoj [[Arthur Sullivan]] (1842–1900). === Malfrua romantismo (ĉ. 1850–1890) === [[Dosiero:Max Liebermann Bildnis Richard Strauss.jpg|eta|[[Richard Strauss]]]] Dum la malfrua romantismo, ankaŭ nomita postromantismo, la tradiciaj formoj kaj elementoj de la muziko estas plu dissolvitaj. Pli kaj pli kolora orketsropaletro, pli granda elspezo de muzikaj rimedoj, la eluzado de la [[tonaleco]] ĝis ĝiaj limoj, troaltigitaj emocioj kaj pli kaj pli individua tonlingvaĵo de la unuopa komponisto estas tipaj signo; la muziko pasas al la sojlo de la [[modernismo]]. Ekzemple la simfonioj de [[Gustav Mahler]] (1860–1911) atingis dimensiojn antaŭe ne konataj, rezignas parte la tradician kvarmovimentecon kaj ofte enhavas voĉkantajn partojn. Sed malantaŭ la monumenta fasado troviĝas la moderna esprimivo tipa por la fino de la 19-a jarcento. Ĉi tiun psikologian esprimpovon entenas malgrandskale ankaŭ la lidoj de [[Hugo Wolf]] (1860–1903), miniaturdramoj por kantvoĉo kaj piano. Pli forte orientita je la tradicio, ĉefe je Bruckner, estas la simfonioj de [[Franz Schmidt (komponisto)|Franz Schmidt]] (1874–1939) kaj [[Richard Wetz]] (1875–1935), dum kiam [[Max Reger]] (1873–1916) en siaj multaj instrumentaj komponaĵoj ja reekprenis la polifonion de [[Johann Sebastian Bach|Bach]], tamen pluevoluis ĝin aŭdacege. El inter la multaj komponistoj de la Reger-sukcedo elstaras [[Julius Weismann]] (1879–1950) kaj [[Joseph Haas]] (1879–1960). Al la elstaraj malfruromantismaj komponistoj krome apartenas la propravola [[Hans Pfitzner]] (1869–1949). Kvankam tradiciisto kaj decidiĝinta kontraŭulo de modernaj influoj, ne malmultaj el siaj verkoj proksimas nepre la muzikan progreson. Liaj sukcedantoj estas [[Walter Braunfels]] (1882–1953), precipe operkomponisto, kaj la simfoniisto [[Wilhelm Furtwängler]] (1886–1954). Sed kompreneble la operscenejo taŭgis bonege por intensigitaj emocioj. Sufiĉe bravis ankoraŭ la popol- kaj fabeloperoj de [[Engelbert Humperdinck]] (1854–1921), [[Wilhelm Kienzl]] (1857–1941) kaj [[Siegfried Wagner]] (1869–1930), filo de Richard. Sed jam [[Eugen d’Albert]] (1864–1932) kaj [[Max von Schillings]] (1868–1933) agacis la nervojn per germana varianto de la [[verismo]]. Erotika simbolismo troviĝas en la teatraj verkoj de [[Alexander von Zemlinsky]] (1871–1942) kaj [[Franz Schreker]] (1878–1934). Pli proksimen al la limoj de la tonaleco paŝis [[Richard Strauss]] (1864–1949) per ''Salome'' kaj ''Elektra'', antaŭ ol li per sia ''Rosenkavalier'' denove surpaŝis pli tradiciajn vojojn. Laŭstile parencaj montriĝas la komponaĵoj de [[Emil Nikolaus von Rezniĉek]] (1860–1945) kaj [[Paul Graener]]s (1872–1944). En Italio dominis ankaŭ tiutempe la opero. Tie evoluis la verismo, intensigita realismo, kiu sur operscenejo povis facile gliti en la ŝablonecon kaj melodramecon. Ekzemple [[Ruggero Leoncavallo]] (1857–1919), [[Pietro Mascagni]] (1863–1945) kaj [[Umberto Giordano]] (1867–1948) renomiĝis malgraŭ sia ampleksa verkaroj nur per po unu opero. Nur la kreado de [[Giacomo Puccini]] (1858–1924) konserviĝis komplete en la repertuaro de la operejoj, kvankam oni ankaŭ al li riproĉis sentimentalecon. Malgraŭ kelkaj verismaj komponaĵoj [[Ermanno Wolf-Ferrari]] (1876–1948) validas ĉefe kiel reviviginto de la [[Opera buffa]]. [[Ferruccio Busoni]] (1866–1924), partatempe en Germanio vivanta defendanto de moderna klasikismo, postlasis tamen iomete konvencian, malmulte prezentatan verkaron. Tiel la instrumenta muziko trovis ian lokon en la itala muziko nur per la impresionisme influita muziko de [[Ottorino Respighi]] (1879–1936). {{Ĉefartikolo|Verismo}} La nocio [[impresionismo]] devenas de la pentrarto, kaj kiel en tiu, ĝi ankaŭ evoluis en la muziko en Francio. En la komponaĵoj de [[Claude Debussy]] (1862–1918) strukturoj dissolviĝis en plej subtilajn nuancojn el ritmaro, dinamiko kaj sonkoloro. Tiun ĉi evoluon preparis la komponaĵoj de [[Vincent d'Indy]] (1851–1931) kaj precipe la lidoj kaj la ĉambromuzikaĵoj de [[Gabriel Fauré]] (1845–1924). Ĉiuj postsekvaj francaj komponistoj pli malpli estis influataj de impresionismo. La plej gravaj inter ili estis [[Maurice Ravel]] (1875–1937), brila orkestrovirtuozo. [[Albert Roussel]] (1869–1937) komenco prilaboris unue [[ekzotiko|ekzotikajn]] temojn, antaŭ ol li same kiel Ravel anticipis [[novklasikismo (muziko)|novklasikismajn]] tendencoj. Ankaŭ [[Gabriel Pierné]] (1863–1937), [[Paul Dukas]] (1865–1935), [[Charles Koechlin]] (1867–1950) kaj [[Florent Schmitt]] (1870–1958) pritraktis simbolismajn kaj ekzotik-orientumajn materialojn. Stranga unuopulo estis [[Erik Satie]] (1866–1925), kreinto de halucinaj pianopecoj kaj idolo de la posta generacio. {{Ĉefartikolo|Impresionisma muziko}} Hubert Parry samkiel la irlandano [[Charles Villiers Stanford]] (1852–1924) enkondukis en Anglio la malfruromantismon, kies unua grava reprezentanto estis [[Edward Elgar]] (1857–1934). Dum kiam li revivigis la [[oratorio]]n kaj verkis simfoniojn kaj konĉertojn, [[Frederick Delius]] (1862–1934) sindediĉis per propra variaĵo de impresionismo ĉefe al malgrandaj orkestrobildoj. [[Ethel Smyth]] (1858–1944) verkis en stilo memoranta al Brahms precipe operojn kaj ĉambromuzikon. La plej grava simfoniisto de sia lando fariĝis [[Ralph Vaughan Williams]] (1872–1958), kies verkoj estis inspiritaj de anglaj popolkantoj kaj la [[renesanco]]muziko. [[Gustav Holst]] (1874–1934) enfluigis en sian verkaron grekan [[Mitologio (mitaro)|mitaron]] kaj baratajn saĝodoktrinojn. Tre skurilaj komponistoj je la transiro al modernismo estis ankaŭ [[Havergal Brian]] (1876–1972) kaj [[Frank Bridge]] (1879–1941). En Rusio [[Aleksandr Konstantinoviĉ Glazunov|Aleksandr Glazunov]] (1865–1936) ornamis sian tradicieman komponteknikon per buntega orkestropaletro. La [[mistikismo|mistikisto]] [[Aleksandr Nikolajeviĉ Skrjabin|Aleksandr Skrjabin]] (1872–1915) revis pri sintezo el koloroj, sonoj kaj odoro. [[Sergej Rachmaninoff]] (1873–1943) komponis melankoliajn-patetikajn pianopecojn kaj -konĉertojn plenajn de ebria virtuozeco, dum kiam la pianokomponaĵoj de [[Nikolaj Medtner]] (1880–1951) estas pli lirikaj En Ĉeĥio [[Leoš Janáček]] (1854–1928), profunde enradikita en la muziko de sia der Musik seiner [[Moravio|moravia]] patrio, trovis novajn esprimeblecojn per evoluo de la [[intonacio]]. Ankaŭ en la muziko de [[Zdeněk Fibich]] (1850–1900), [[Josef Bohuslav Foerster]] (1859–1951), [[Vítězslav Novák]] (1870–1949) kaj [[Josef Suk pli aĝa|Josef Suk]] (1874–1935) la hejmlandaj sonoroj estas malpreteraŭdeblaj. Tamen en la verkaro de la polo [[Karol Szymanowski]] (1882–1937) troviĝas krom popolmuzikaj influoj ankaŭ iomete morbida ekzotiko kaj poste klasikisma modereco. La plej grava dana komponisto estis [[Carl Nielsen]] (1865–1931), fama pro siaj simfonioj kaj konĉertoj. Eĉ pli domina en sia lando estis la pozicio de [[Finnlando|finno]] [[Jean Sibelius]] (1865–1957), same simfoniisto de melankolia esprimivo kaj klara formado de linioj. En Svedio la verkaroj de [[Wilhelm Peterson-Berger]] (1867–1942), [[Wilhelm Stenhammar]] (1871–1927) kaj [[Hugo Alfvén]] (1872–1960) surmontras tipe nordan konservemon, kaj ankaŭ norvego [[Christian Sinding]] (1856–1941) komponis tradicieme. Ankaŭ la voĉo de [[Hispanio]] post longa tempo eksonis, unue en la pianoverkoj de [[Isaac Albéniz]] (1860–1909) kaj [[Enrique Granados]] (1867–1916), poste en la operoj, baletoj kaj orkestroverkoj de impresionisme influita [[Manuel de Falla]] (1876–1946). Finfine kun [[Edward MacDowell]] (1861–1908) kaj [[Amy Beach]] (1867–1944) aperis ankaŭ unuaj malfrukromantismaj komponistoj de [[Usono]]. Sed jam la verkaro de [[Charles Ives]] (1874–1954) nur parte apartenis al malfruromantismo – multe el tio jam estis radikala kaj montris malproksime en la [[20-a jarcento|20-an jarcenton]] == Romantisma muziko kiel monda percepto == Malgraŭ disiraj direktoj kaj aperaĵoj la romantismaj impulsoj ĝis meze de la 19-a jarcento estis tiamaniere interĉenitaj, ke oni povas singardeme diri pri romantisma epoko, en kiu tamen ankaŭ kontraŭmovadoj aktivis. Kvankam ĝis meze de la [[20-a jarcento]] kaj trans tiu romantismaj enhavoj kaj sintenoj ĉiam denove kaj en kelkaj komponaĵoj ekzemple trarompiĝis (ekde "Tristan und Isolde "de Wagner, 1857-59, trans [[Johannes Brahms]], [[Anton Bruckner]] kaj [[Gustav Mahler]] ĝis [[Arnold Schönberg]], ekz. ''Verklärte Nacht'' (transfigurita nokto), 1899, eksplicite precipe en la verkoj de [[Hans Pfitzner]]), la reto de interrilatoj estas tro maldense tegita, ol ke oni sufiĉe fundite povus paroli pri "[[malfruromantismo]]" aŭ "novromantismo". La romantisma mondo- kaj estopercepto sin malligis de sia ligo al epoko. Ke romantisma muziko finfine kontraŭstaras fiksadon sur tempe limigita kaj geografie lokalizita epoko, verŝajne revenas sur siaj internaj motivoj: ĉesigo de reala tempeco (ekz. en muziko de la Viena klasikistoj), ĉesigo de la interartaj limoj, Priĵurado de la pasinteco kiel fora idealbildo (glorkronata foreco), tendenco al malmaterialigo de la tono (entute de la artorimedoj), el tio sekve sublimado, spiritualigo, malakcepto de la [[klerismo]] (noktosimbolismo), enrompiĝo de la neracia. Krome nomendas jenaj kriterioj: emfazo kaj rompiteco, tendenco al "malferma" formo, subjektivigo de ĉiu sperto, tiel ke ĉiu artista eldiro aperas kiel reflekso de travivaĵo sur subjekto. El tio sekvas malintegrado kaj memdissolvo de la [[subjekto]] ("sopiro pri morto", [[Thomas Mann]]). Per la unuigo de mio kaj mondo ("Eĉ tiam mi estas la mondo!", Tristan, 2-a akto) kaj per saviĝo helpe de memdissolvo Wagner ekigis la bazan temon de la romantismo, tamen donis al ĝi neatendite novajn dimensiojn. El la romantisma produktado de "artefaritaj paradizoj" (Baudelaire) ekestis la ideo de "arto por la arto", kies venkado estas unu el la ĉefaj tendencoj en la artoj de la nuntempo. La kontraŭfortoj kontraŭ la romantisma, kiuj ĉie ekmoviĝis en la dua duono de la 19-a jarcento (Brahms, Bruckner, Mahler) kaj estas observeblaj ĝis en la konstruktivismaj tendencoj de la arto de la 20-a jarcento, ĉiam staris sub la signo de regajnado de objektiveco, realo kaj senpotencigo de la subjektiva. == Komponistoj == === Fruromantika muziko === {{Div col|cols = 3}} * [[Adolphe Adam]] * [[Daniel François Esprit Auber]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Vincenzo Bellini]] * [[Franz Berwald]] * [[François-Adrien Boieldieu]] * [[Carl Czerny]] * [[Gaetano Donizetti]] * [[Jan Ladislav Dusík]] * [[John Field]] * [[Mauro Giuliani]] * [[Johann Nepomuk Hummel]] * [[Conradin Kreutzer]] * [[Friedrich Kuhlau]] * [[Franz Lachner]] * [[Carl Loewe]] * [[Albert Lortzing]] * [[Heinrich Marschner]] * [[Saverio Mercadante]] * [[Giacomo Meyerbeer]] * [[Georges Onslow]] * [[Niccolò Paganini]] * [[Ferdinand Ries]] * [[Gioacchino Rossini]] * [[Franz Schubert]] * [[Fernando Sor]] * [[Louis Spohr]] * [[Gaspare Spontini]] * [[Carl Maria von Weber]] * [[Christoph Ernst Friedrich Weyse]] {{Div col end}} === Romantika muziko === {{Div col|cols = 3}} * [[Charles Alkan]] * [[Mili Balakirev]] * [[Vincenzo Bellini]] * [[Hector Berlioz]] * [[Georges Bizet]] * [[Vilém Blodek]] * [[Arrigo Boito]] * [[Aleksandr Porfirjeviĉ Borodin]] * [[Johannes Brahms]] * [[Max Bruch]] * [[Anton Bruckner]] * [[Ole Bull]] * [[Emmanuel Chabrier]] * [[Fryderyk Chopin]] * [[Peter Cornelius]] * [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] * [[Leo Delibes]] * [[Antonín Dvořák]] * [[Ferenc Erkel]] * [[Gabriel Fauré]] * [[Zdeněk Fibich]] * [[Friedrich von Flotow]] * [[César Franck]] * [[Niels Wilhelm Gade]] * [[Miĥail Glinka]] * [[Hermann Goetz]] * [[Karl Goldmark]] * [[Louis Moreau Gottschalk]] * [[Charles Gounod]] * [[Edvard Grieg]] * [[Édouard Lalo]] * [[Franz Liszt]] * [[Hans Christian Lumbye]] * [[Jules Massenet]] * [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] * [[Fanny Mendelssohn-Hensel]] * [[Stanisław Moniuszko]] * [[Modest Mussorgski]] * [[Otto Nicolai]] * [[Jacques Offenbach]] * [[Hubert Parry]] * [[Amilcare Ponchielli]] * [[Joachim Raff]] * [[Carl Reinecke]] * [[Joseph Rheinberger]] * [[Nikolaj Rimski-Korsakov]] * [[Anton Rubinstein]] * [[Camille Saint-Saëns]] * [[Francesco Sangalli]] * [[Robert Schumann]] * [[Bedřich Smetana]] * [[Johann Strauss (filo)]] * [[Arthur Sullivan]] * [[Johan Svendsen]] * [[Ambroise Thomas]] * [[Giuseppe Verdi]] * [[Henri Vieuxtemps]] * [[Robert Volkmann]] * [[Richard Wagner]] * [[Émile Waldteufel]] * [[Charles-Marie Widor]] * [[Clara Schumann|Clara Wieck-Schumann]] * [[Henryk Wieniawski]] * [[Ivan Zajc]] {{Div col end}} === Malfruromantika muziko === {{Div col|cols = 3}} * [[Isaac Albéniz]] * [[Eugène d'Albert]] * [[Hugo Alfvén]] * [[Anton Arenski]] * [[Amy Beach]] * [[Havergal Brian]] * [[Frank Bridge]] * [[Ferruccio Busoni]] * [[Joseph Canteloube]] * [[Gustave Charpentier]] * [[Ernest Chausson]] * [[Claude Debussy]] * [[Frederick Delius]] * [[Erno˝ von Dohnányi]] * [[Paul Dukas]] * [[Edward Elgar]] * [[George Enescu]] * [[Manuel de Falla]] * [[Josef Bohuslav Foerster]] * [[Umberto Giordano]] * [[Aleksandr Glazunov]] * [[Reinhold Glière]] * [[Percy Grainger]] * [[Enrique Granados]] * [[Gustav Holst]] * [[Engelbert Humperdinck]] * [[Vincent d'Indy]] * [[John Ireland]] * [[Leoš Janáček]] * [[Wilhelm Kienzl]] * [[Charles Koechlin]] * [[Ruggero Leoncavallo]] * [[Edward MacDowell]] * [[Gustav Mahler]] * [[Pietro Mascagni]] * [[Nikolaj Medtner]] * [[Oskar Nedbal]] * [[Carl Nielsen]] * [[Vítězslav Novák]] * [[Ignacy Paderewski]] * [[Wilhelm Peterson-Berger]] * [[Hans Pfitzner]] * [[Gabriel Pierné]] * [[Giacomo Puccini]] * [[Sergej Rachmaninoff|Sergej Raĥmaninov]] * [[Maurice Ravel]] * [[Max Reger]] * [[Ottorino Respighi]] * [[Albert Roussel]] * [[Erik Satie]] * [[Max von Schillings]] * [[Franz Schmidt]] * [[Florent Schmitt]] * [[Othmar Schoeck]] * [[Franz Schreker]] * [[Jean Sibelius]] * [[Christian Sinding]] * [[Aleksandr Skrjabin]] * [[Ethel Smyth]] * [[Charles Villiers Stanford]] * [[Wilhelm Stenhammar]] * [[Richard Strauss]] * [[Josef Suk]] * [[Karol Szymanowski]] * [[Sergej Tanejev]] * [[Charles Tournemire]] * [[Joaquín Turina]] * [[Ralph Vaughan Williams]] * [[Louis Vierne]] * [[Siegfried Wagner]] * [[Hugo Wolf]] * [[Ermanno Wolf-Ferrari]] * [[Alexander von Zemlinsky]] {{Div col end}} == Literaturo == * E. Kurth, Romantische Harmonik und ihre Krise in Wagners "Tristan" (1920, represo 1968) * E. Istel, Die Blütezeit der musikalischen Romantik in Deutschland (1921) * F. Strich, Deutsche Klassik und Romantik oder Vollendung und Unendlichkeit (1922, 1962) * W. Kahl, Lyrische Klavierstücke der Romantik (1926) * R. Benz, Die deutsche Romantik (1927, 1956) * A. Schmitz, Das romantische Beethoven-Bild (1927) * R. Ullmann-H. Gotthardt, Geschichte des Begriffs Romantik in Deutschland (1927) (= Germanische Studien VI/50) * E. Bücken, Die Musik des 19. Jahrhunderts bis zur Moderne (1929) (=Handbuch der Musikwissenschaft o. Nr.) * H. Eckhardt, Die Musikauffassung der französischen Romantik (1935) (=Heidelberger Studien zur Mwusikwissenschaft 3) * A. Damerini, Classicismo e romanticismo nella musica (1942) * R. Dumnesil, La musique romantique française (1945) * W. Reich, Musik in romantischer Schau (1946) * [[Alfred Einstein|A. Einstein]], Music in the Romantic Era (1947), germana traduko: Die Romantik in der Musik (1950, 1992) * R. Benz, Die Welt der Dichter (1949), Kapitel Romantik und Musik * M. Jacob, Die Musikanschauung im dichterischen Weltbild der R. (disertaĵo, 1949) * E. Mannack, Die Bedeutung der lyrischen Einlage für die Entwicklung des Kunstvolksliedes. Ein Beitrag zur Geschichte der romantischen Lyrik (disertaĵo, 1955) * H. Besseler, Das musikalische Hören der Neuzeit (1959) (=Bericht über die Verhandlungen der Sächsischen Akademie der Wissenschaften zu Leipzig, Philos.-hist. Klasse 104/6) * K. Stephenson, Romantik in der Tonkunst (1961) (=DMW 21) * G. Abraham, Slavonic and Romantic Music (1968) * Begriffsbestimmung der Romantik, hrsg. v. H. Prang (1968) (=WDF 150) * The Romantic Period in Germany, hrsg. v. S. Prawer (1970) * S. Goslich, Die dt. Romantische Oper (1975) * E. J. Dent, The Rise of Romantic Opera, eldonata fare de W. Dean (1976) (prelegoj 1937—38) * Carl Dahlhaus, Die Idee der absoluten Musik (1978) * Carl Dahlhaus, Die Musik des 19. Jahrhunderts (1980, 1989) * Lexikon Orchestermusik Romantik, hrsg. v. W. Konold, 3 Bde. (1989) * Romanticism, hrsg. v. G. Abraham (1990) (=New Oxford History of Music 9) * Music Theory in the Age of Romanticism, eldonata fare de I. Bent (1996) {{Portalo Muziko}} == Fonto == {{Tradukitaĵo|de|Musik der Romantik|revizio=51398563|enmetrevizio=1978787}} {{ADLS|2010|05}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Romantika muziko| ]] [[Kategorio:Muziko en la 19-a jarcento]] nefemav15bm4vq94r6ndx4qs5ojvfbl 0 262098 9353066 9349683 2026-04-15T16:48:42Z Sj1mor 12103 9353066 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Rumana Antologio | aŭtoro = diversaj | eldonjaro = 1990 | eldonurbo = Zagrebo | eldoninto = Internacia Kultura Servo | paĝoj = 92 | isbn = | bildo = }} '''''Rumana Antologio''''' estas [[Esperanto|esperantlingva]] kolekto da [[Rumanujo|rumanaj]] verkoj, redaktita de [[Constantin Dominte]] kaj [[József_E._Nagy|Jozefo Nagy]], kun enkonduko de [[Laurenţiu Ulici]]. Tradukistoj estis Constantin Bârjoveanu, Aurel Boia, Tudor Denektin, Constantin Dominte, Eugenia Morariu, Tiberiu Morariu, Jozefo Nagy, Jozefo Petrin, Sigismundo Pragano, Aura Soare kaj Mikaelo Sokolesku. La 92-paĝa verko estas eldonita de [[Internacia Kultura Servo]] (IKS) el [[Zagrebo]] en la jaro [[1990]]. == Enhavo == Tiu libreto estas fakte nur eta kolekto de tradukaĵoj el la rumana literaturo de la [[20-a jarcento]]. Ĝi celis esti la unua ero en projekto, bedaŭrinde, neniam realigita: ''Balkana Antologio''. La projekton iniciatis, precipe, [[Bulgara Esperanto-Asocio]] kaj vartis [[Internacia Kultura Servo]], kiu ankaŭ eldonis la libron ''Rumana Antologio'' en 1990. La eldonon prizorgis [[Spomenka Štimec]], helpate de [[Mirjana Galeković]], kiu tajpis la tekstojn, [[Ivica Špoljarec]], kiu grafike kaj teknike aranĝis la libron kaj [[Josip Pleadin]], kiu presis ĝin. La enhavon redaktis [[Constantin Dominte]] kaj [[József_E._Nagy|Jozefo Nagy]], kiuj ankaŭ verkis la "Enkondukajn vortojn". "Anstataŭ antaŭparolon" verkis [[Laurenţiu Ulici]], la tiama redaktoro de la kultura revuo ''[[Luceafărul]]''. * Arghezi, Tudor: ''La ulo mempensanta'', ''Ĉifonulo'', ''La ŝtelisto'' * Sadoveanu, Mihail: ''Malnova historio'' * Bacovia, George: ''Dekoro'' * Goga, Octavian: ''Iama okanzintaĵo'' * Minulescu, Ion: ''Alvenas, jen, la ŝipoj...'' * Voiculescu, Vasile: ''Dornoj'' * Rebreanu, Liviu: ''La nesto de l' revoj'' * Topîrceanu, George: ''La balado de l' morto'', ''La balado de l' korvoj'', ''Printempo'', ''La testudo'', ''La muŝo'' * Isac, Emil: ''Sonorilo kaj kanono'' * Sperantia, Eugeniu: ''Krucmilito'', ''Sed tamen'' * Eftimiu, Victor: ''Ovidio'' * Pillat, Ion: ''El 'Unuversaj poemoj' '' * Cotruş, Aron: ''Ho, forveturoj, forveturoj'' * Blaga, Lucian: ''La revulo'', ''La versisto'', ''Tri vizaĝoj'', ''Atendas mi vesperkrepuskon mian'', ''La kroniko kaj la kanto de l' aĝoj'' * Philippide, Alexandru: ''Ho, multaj pensoj'' * Beniuc, Mihai: ''La ombro en Hiroŝimo'', ''Pomuj' vojranda'' * Carianopol, Virgil: ''El la vivo'' * [[Geo Bogza|Bogza, Geo]]: ''Daŭro'' * Stanca, Radu: ''Groteska bankedo'' * Doinaş, Ştefan Augustin: ''Abako'', ''Esperanto'' * Cassian, Nina: ''Homo'' * Maiorescu, Toma George: ''Rev' de Ĥorano'' * Stănescu, Nichita: ''Kuraĝiga kanto'', ''Ausweis'', ''Leciono de legado'', ''Alia matematiko'' * Labiş, Nicolae: ''Letero al mia patrino'' * [[Ana Blandiana|Blandiana, Ana]]: ''Renkonto'', ''Literoj'', ''Fabelo'' * Dinescu, Mircea: ''Danco'' La libro finiĝas per kurtaj biografiaj notoj pri la aŭtoroj prezentitaj en la libro. == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=3834 ''Rumana Antologio''] ĉe libroservo de [[UEA]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Rumana%20Antologio&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita rumanlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-antologioj]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] sj2gr3o8iygpx8r7b10jm5366tol0qt 0 264735 9353232 6652330 2026-04-16T09:53:37Z Sj1mor 12103 9353232 wikitext text/x-wiki {{informkesto gravulo}} '''Giovanni di Bicci de' Medici''' (n. en [[1360]] - m. en [[februaro]] [[1429]]) estis la fondinto de la fama kaj potenca dinastio de la [[Mediĉoj]] en [[Florenco]], kaj fondinto de la [[banko Mediĉo]]. Li estis la patro de [[Kosimo de Mediĉo]] (''Pater Patriae'') kaj la praavo de [[Lorenzo de Mediĉo]]. Giovanni de Bicci de Medici naskiĝis en [[Florenco]]. Li estis la filo de [[Averardo de' Medici]]. Kvankam li estas rigardita kiel la fondinto de la riĉa mediĉa dinastio, li ne devenis de riĉa familio. La malmulta mono lasita de lia patro estis dividita inter lia vidvino kaj kvin filoj, tiel ke Giovanni ricevis nur malgrandan heredaĵon. Giovanni ne vere interesiĝis pri politiko, krom se la diskutitaj aferoj temis pri li aŭ lia banko. En [[1410]], meze de la [[granda okcidenta skismo]], Giovanni sukcese prognozis la revenon de la [[papo]] al [[Romo]] : rekompencante Giovanni pro lia subteno, postaj papoj plejofte elektis lian bankon por zorgi pri la papa buĝeto. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Medici, Giovanni Di Bicci De}} [[Kategorio:Italaj bankistoj]] [[Kategorio:Historio de Florenco]] [[Kategorio:Mediĉoj|Giovanni Di Bicci]] mtn89gf5fqay3cgbkpsytmdynw5k2p8 0 266458 9353233 8823829 2026-04-16T09:56:10Z Sj1mor 12103 9353233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>''' Kozimo de Mediĉo<br />(1389-1464)'''</font></big></big></span> |dosiero =Cosimo_di_Medici_(Bronzino).jpg |priskribo =itala bankisto kaj ŝtatestro |dato de naskiĝo =[[27-a de Septembro]] [[1389]] |loko de naskiĝo =[[Florenco]], [[Italio]] |dato de morto =[[1-a de Aŭgusto]] [[1464]] |loko de morto =[[Florenco]], [[Italio]] | alma_mater = }} ''' Kozimo de Mediĉo''', aŭ [[itale]] '''Cosimo de' Medici''' (n. la [[27-an de septembro]] [[1389]] en [[Florenco]] - m. la [[1-an de aŭgusto]] [[1464]] samloke) estis [[Italio|itala]] [[Banko|bankisto]] kaj ŝtatestro. Li estas rigardita kiel la fondinto de la politika dinastio de la [[Mediĉoj]], kiuj neoficiale regis [[Florenco]]n dum la plej granda parto de [[itala Renesanco]]. Kozimo estis kromnomita " Kozimo la pliaĝa" (''Cosimo il Vecchio'') aŭ "Cosimo ''Pater Patriae''". Li estis la filo [[Giovanni di Bicci de' Medici]] kaj de [[Piccarda de Bueri]]. Post la morto de sia patro en [[1429]], li kontraŭis la [[Oligarkio|oligarkian reĝimon]], kiu tiam regis Florencon kaj estis kontrolita de la rivala familio [[Albizzi]]. La influo de Kozimo, tre lerta politikisto, despli graviĝis, kiam la oligarkestro [[Rinaldo Albizzi]] arestigis lin en [[1433]] pro akuzo de korupto. Li estis enkarcerigita en la ''[[palazzo Vecchio]]'', kaj sekve ekziligita dum dek jaroj. == Vidu ankaŭ == [[Kozimo la 1-a de Mediĉo]] (1519-1574) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historio de Florenco]] [[Kategorio:Mediĉoj]] app742pacpl6gxsgvnv9vq4favfbe6b 0 273977 9353174 7479992 2026-04-16T05:27:46Z Petr Tomasovsky 678 9353174 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | kastelo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mnichovo Hradiště | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = kastelo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mnichovo Hradiště | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Mnichovo Hradiště zámek 1.jpg | dosiero_priskribo = Kastelo Mnichovo Hradiště <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Mnichovo Hradiště | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | stilo = [[Baroka arkitekturo|Baroka]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = | konstruaĵo_noto = | konstruaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Mnichovo Hradiště | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 380 | lat_d = 50 | lat_m = 31 | lat_s = 39 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 58 | long_s = 15 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 17-a jarcento | establita_tipo = Konstruado | dato = | ĉefulo = Václav Budovec z Budova | ĉefulo_tipo = Konstruisto | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Mnichovo Hradiště Castle | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Kastelo Mnichovo Hradiště''' situas en samnoma urbo [[Mnichovo Hradiště]] en [[Ĉeĥio]], en [[Mezbohemia regiono]], [[distrikto Mladá Boleslav]]. == Historio == Origine [[renesanca]] kastelo de [[Václav Budovec z Budova]] estis post [[Batalo sur Blanka monto]] ([[1620]]) posedaĵo de [[Albrecht z Valdštejna]] kaj barokstile rekonstruita de M.A.Canevallo por Arnošt Josef z Valdštejna. La kastelo ŝanĝiĝis je ampleksa arealo kun ĉevalejoj, rajdejo, kalaŝejo, t.n.sala terrena, franca ĝardeno, angla parko kaj komplekso de iama kapucena monaĥejo kun preĝejo de Tri magoj kun kapelo de Sankta Anna . Nuntempe la kastelo estas ŝtata havaĵo kaj ĝi estas publike alirebla. == Vidindaĵoj == *1. '''Ŝtata kastelo''': **'''1-a itinero''' – originaj internoj de Valdštejn, bildgalerio, salonoj kun kolektoj de porcelano, biblioteko de [[Duchcov]] prilaborita de [[Giacomo Casanova]] ***Komplete konservita empira'''kastela teatro''' el [[1833]] (en kiu porokaze estas stile prezentataj barokaj operoj) **'''3-a itinero''' – preĝejo de [[Tri reĝoj]] kaj kapelo de [[Sankta Anna]] kun [[kripto]] de [[Albrecht z Valdštejna]], kolekto de barokaj skulptaĵoj *2.'''Urba muzeo''': [[arkeologio]], [[etnografio]], figuraj [[abelo|abelujo]]j, prezento de malnova [[apoteko]], modelo de Drábské světničky (rokmasivo kaj ligna burgo proksime al la burgo), galerio de lokaj artistoj, malnovaj [[biciklo]]j, centjaraj infanĉaretoj, malnovaj [[kudromaŝino]]j <gallery> Zámek Mnichovo Hradiště.jpg|Kastelo Dosiero:Mnichovo Hradiště castel library.jpg|kastela biblioteko Dosiero:Mnichovo Hradiště castel st anna chapel.jpg|kapelo de Sankta Anna Dosiero:Mnichovo Hradiště castel chapel inside1.jpg|interno de la kapelo </gallery> == Praktikaj informoj == *La kastelo publike alireblas ekde aprilo ĝis oktobro, alitempe post interkonsento. *Trarigardoj okazas kun ĉiĉerono, la muzeo alireblas memstare aŭ kun ĉiĉerono. == Literaturo == *Mojmír Horyna, Květa Křížová: ''Zámek Mnichovo Hradiště''. Památkový Ústav Středních Čech v Praze 1996, ISBN 80-85094-48-7. == Eksteraj ligiloj == * {{commonscat linio}} *[http://www.mnichovo-hradiste.cz/ Oficiala kastela retpaĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090219000913/http://mnichovo-hradiste.cz/ |date=2009-02-19 }} ĉeĥe, angle, germane *[http://www.mnhradiste.cz/eo/ Oficiala urba retpaĝaro en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090508115520/http://www.mnhradiste.cz/eo/ |date=2009-05-08 }} [[Kategorio:Mnichovo Hradiště]] [[Kategorio:Kasteloj en Mezbohemia regiono]] [[Kategorio:Muzeoj en Mezbohemia regiono]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Barokaj kasteloj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Mezbohemia regiono]] hfhc3i80597ccddwug3awqrnrnk6s27 0 281824 9353141 9351935 2026-04-15T21:34:53Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Nacia Parko Phong Nha-Kẻ Bàng]] 9353141 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nacia Parko Phong Nha-Kẻ Bàng]] b3f3imtpqql6vrcrfmcxzvhzv4tulc0 0 285309 9353136 8916577 2026-04-15T21:34:03Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Heinrich Fischer-Galatz]] 9353136 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Heinrich Fischer-Galatz]] mvxwcxdrtovg8i42029asyqh144o9x6 0 289875 9352995 9271196 2026-04-15T13:03:16Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9352995 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ousmane SEMBÈNE''' (n. [[1-an de januaro]] [[1923]] en [[Ziginĉor]]; m. [[9-an de junio]] [[2007]] en [[Dakar]]) estis [[Senegalio|senegala]] [[verkisto]], [[reĝisoro]], [[aktoro]] kaj [[scenaro|scenaristo]]. Li estas rigardata kiel unu el la plej eminentaj verkistoj de [[Afriko]] kaj kiel „la patro de la afrika [[Kino|kinoarto]]" sude de la [[Saharo]]. Liaj filmoj ofte traktas socie engaĝitajn temojn kiel ekzemple [[koloniismo]]n, [[rasismo]]n kaj [[Virinaj rajtoj|virinajn rajtojn]]. Li gajnis premiojn en la festivaloj de [[Berlino]], [[Cannes]] kaj [[Venecio]]. == Pri lingvoj == Sembène verkis romanojn en la [[Franca lingvo|franca]] kaj la [[Volofa lingvo|volofa]]<ref>(en) ''[http://articles.latimes.com/2007/jun/14/local/me-sembene14 Ousmane Sembene, 84; Sengalese hailed as «the father of African film]''» Arkivita de la originalo la 8-an de marto 2014 pere de [[Wayback Machine]]. [[Los Angeles Times]], la 14-an de junio 2007</ref>. Demandinte de ĵurnalisto ĉu liaj filmoj estas komprenataj en Eŭropo, li respondis jene: ''"Por klareco iomete. Post 100 jaroj en mia lando, ĉu ili parolas mian lingvon? Mi parolas ilian (lingvon). Kial esti sunfloro kaj turni sin al la suno anstataŭ esti la suno?"''<ref>(nl) ''[https://www.2doc.nl/documentaires/2023/10/als-ik-zelf-de-zon-ben.html Wanneer ik zelf de zon ben]'' (Kiam mi mem estas la suno), 2Doc.nl, la 9-an de oktobro 2023.</ref> == Verkaro == === Romanoj === * 1956 : ''Le Docker noir'', (reeldonita Présence africaine), 2000, ISBN 2-7087-0293-9) * 1957 : ''Ô pays, mon beau peuple'' * 1960 : ''Les Bouts de bois de Dieu'' * 1962 : ''Voltaïque'' * 1964 : ''L'Harmattan'' * 1965 : ''Le Mandat'' * 2000 : ''Vehi-Ciosane, aŭ, Blanche-Genèse'' ; * 1973 : ''Xala'', Présence Africaine, reeldonita 1995 * 1981 : ''Le Dernier de l'Empire'' * 1987 : ''Niiwam'' * 2000 : ''Vehi-Ciosane, aŭ, Blanche-Genèse'' ; reeldonita 2000, ISBN 2-7087-0170-3 === Filmografio === * 1963 ''Borom Sarret'', kurtfilmo * 1963 ''L’Empire songhay'', dokumentada kurtfilmo * 1964 ''Niaye'' * 1966 ''La Noire de...'' (scenaristo, reĝisoro) * 1968 ''Le Mandat'' ''(Mandabi)'' (scenaristo, reĝisoro) * 1970 ''Taaw'', kurtfilmo * 1971 ''Emitaï'' ''(Dieu du tonnerre)'' (scenaristo, reĝisoro) * 1974 ''Xala'' (scenaristo, reĝisoro) * 1976 ''Ceddo'' (scenaristo, reĝisoro, aktoro) * 1987 ''Le Camp de Thiaroye'' (scenaristo, reĝisoro) * 1992 ''Guelwaar'' * 2000 ''Faat Kiné'' * 2003 ''Moolaadé'' (scenaristo, reĝisoro) == Bibliografio == === Verkoj pri Sembène === * france: Samba Gadjigo, ''Ousmane Sembène: Une conscience africaine'', Paris, Homnisphères (collection Lattitudes noires), 2007 * angle: Samba Gadjigo, ''Ousmane Sembène: Dialogues with Critics and Writers'', [[Amherst: University of Massachusetts Press|Amherst, University of Massachusetts Press]], 1993 * germane: Pierre Haffner, « Der Widerstandskämpfer: Sembène Ousmane », en ''Revue pour le cinéma français'' (CICIM), n° 27-28, Institut français de Munich, 1989, p. 76-92 (laŭ intervjuo de 1977) * france: Martin T. Bestman, ''Sembene Ousmane et l'esthétique du roman negro-africain'', Sherbrooke, Éditions Naaan, 1981 * france: Khonde Bonfenda, ''Le néo-bourgeois de Dakar, d'après Sembene Ousmane'', [[Université de Montréal]], 1991 (M.A.) * france: Marie A. Lanthiez-Schweitzer, ''Ousmane Sembène, romancier de l'Afrique émergente'', University of British Columbia, 1976 (disertacio) * angle: David Murphy, ''Imagining Alternatives in Film and Fiction - Sembene'', Oxford, Africa World Press Inc., 2001 * angle: Sada Niang et Samba Gadjigo, « Intervjuo kun Ousmane Sembene », ''Research in African Literatures'', 26:3 (aŭtuno 1995), p. 174-178 * angle: Françoise Pfaff, ''The Cinema of Ousmane Sembène'', New York, Londres, 1984 * france: « Sembène Ousmane », ''CinémAction'', n° 34, 1995 * france: Sada Niang, ''Littérature et cinéma en Afrique francophone : Ousmane Sembène et Assia Djebar'', Paris, L’Harmattan, 1996 * france: Ahmed Rufa'i, ''L'image de la femme africaine dans l'œuvre d'Ousmane Sembene'', Université de Sherbrooke, 1983 (M.A.) * france: Paulin Soumanou Vieyra, '' Ousmane Sembène : cinéaste. Unua periodo 1962-1971'', Paris, Présence Africaine, 1972, 244 p. == Referencoj{{Vivtempo|Sembene, Ousmane}} == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ousmanesembene.com/ oficiala retpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070915095728/http://www.ousmanesembene.com/ |date=2007-09-15 }} * [http://www.senegalaisement.com/senegal/ousmane_sembene.html La paĝo dediĉita al Ousmane Sembène sur la retpaĝo Senegalaisement.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070915070255/http://www.senegalaisement.com/senegal/ousmane_sembene.html |date=2007-09-15 }} * [http://www.courrierinternational.com/article.asp?obj_id=35528 Portrait d'Ousmane Sembène] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090125005936/http://courrierinternational.com/article.asp?obj_id=35528 |date=2009-01-25 }} * [http://www.senegalpass.net/news.php?item.8.5 Omaĝo al Ousmane Sembène sur la retpaĝo Senegalpass.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101203040951/http://www.senegalpass.net/news.php?item.8.5 |date=2010-12-03 }} '''À propos « de Moolaadé » :''' * [http://www.humanite.presse.fr/journal/2004-05-15/2004-05-15-393759 Intervjuo kun Ousmane Sembène en Humanité de la 15-a de majo 2004.] * [http://www.africultures.com/index.asp?menu=affiche_article&no=3425 Konversacio kun la aktorino Fatoumata Coulibaly, sur la retpaĝo Africultures] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Senegalaj verkistoj]] [[Kategorio:Senegala kino]] a8s9x2i0w20cpd9vcda3xnrln8cljs8 0 290508 9353043 8995247 2026-04-15T15:22:04Z Sj1mor 12103 9353043 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Preĝejo de Ĉieliro de Maria}} {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Paroĥa preĝejo de<br />Ĉieliro de Maria | larĝo de informkesto = | dosiero = Kostel Ostrava-Michalkovice.jpg | grandeco de dosiero = 250px | priskribo de dosiero = Preĝejo de Ĉieliro de Maria | eklezio = [[romkatolika eklezio]] | provinco = [[Moravia eklezia provinco|moravia]] | diocezo = [[Diocezo ostrava-opava|Ostrava-Opava]] | unio = | dekanujo = [[Dekanujo Ostrava|Ostrava]] | vikariujo = | asocio = | paroĥo = [[Romkatolika paroĥo Ostrava-Michálkovice|Ostrava-Michálkovice]] | ensemblo = | ŝtato = {{Ĉeĥio}} | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | ŝtato subtutaĵo2 nomo = | ŝtato subtutaĵo2 = | municipo = [[Ostrava]], [[Michálkovice]] | latitudo = 49/50/24/N | longitudo = 18/20/43.7/E | regiono-ISO = CZ-MO | zomo = 17 | mapo = Ostrava | konsekro = [[7-an de januaro]] [[1907]] | konsekrinto = | titolo = Paroĥa preĝejo | uzado = | arkitekto = | stilo = [[novromantikismo|novromantikisma]] | ark tipo = | fondo = | finigo = | kapacito = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = masonita | adreso = Sládečkova 362/73<br />715&nbsp;00&nbsp;&nbsp;Ostrava-Michálkovice | ttt = | commons = }} '''Preĝejo de Ĉieliro de Maria''' troviĝas en [[ostrava]] loka parto [[Michálkovice]] kaj ĝi estas la dua preĝejo en Ostrava dediĉita al [[Ĉieliro de Maria]]. La konstruado de la nova michálkovica preĝejo estis planita ja ekde la jaro [[1897]], sed ĝi komencis nur en la jaro [[1901]]. Reprezentantoj volis devene por la konstruado uzi profitoj el konsuma imposto el [[etanolo]], sed tio estis malpermesita al ili, tial la bezonata sumo estis kunmetita el kolektoj kaj prunteprenoj. La konstruado en [[Novromantikismo|novromantikisma]] stilo finis en la jaro [[1902]] kaj solena konsekro okazis la [[7-an de januaro]] [[1907]]. == Literaturo == * JUŘICA, Martin. Ostravské svatostánky. Ostrava : Repronis, 2006. ISBN 80-7329-116-9. s. 19–21. {{Portalo Ostrava}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Preĝejoj en Ostrava|Ĉieliro]] [[Kategorio:Preĝejoj de Ostrava-opava diocezo|Ĉieliro]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de la Ĉielenpreno de Sankta Maria|Ostrava-Michalkovice]] [[Kategorio:Michálkovice]] qij1o3h1vlwqwdzufna1g5nf8mfdvip 0 315738 9353254 9344525 2026-04-16T10:43:46Z Claudio Pistilli 25073 /* Studentaj jaroj */ 9353254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |loko de naskiĝo = [[Breslaŭo]], [[Prusio]] }} '''Ferdinand LASSALLE''' (en Esperanto dubinde nomebla "Ferdinando LASALO",{{mankas fonto}} n. la [[11-an de aprilo]] [[1825]] en [[Breslaŭo]], [[prusa Silezio]], [[reĝlando Prusio]]; m. la [[31-an de aŭgusto]] [[1864]] en [[Carouge]] proksime de [[Ĝenevo]], [[Svislando]]; naskiĝis kiel ''Ferdinand Johann Gottlieb Lassal'') estis [[verkisto]] kaj [[kooperativo|kooperative]] orientita [[socialismo|socialista]] politikisto en la germana ŝtataro [[Germana Ligo]]. Kiel unu el la porparolantoj de la frua [[laborista movado]] en [[Germanio]] kaj kiel ĉefa iniciatinto kaj prezidanto de la unua [[socialdemokratio|socialdemokrata]] parti-organizaĵo en [[Germanlingvio]], la en 1863 fondita [[Ĝenerala Germana Laborist-Asocio]] (ADAV laŭ ĝia siglo en la [[germana]]), li estas konsiderata unu el la fondopatroj de la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] (germane: ''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'', SPD) fondita 26 jarojn post lia morto kiel kunfandiĝo el la - lasalisma - ADAV kaj la - marksisma - [[Socialdemokrata Labortistpartio]] (Germanio). Pro siaj ideoj pri [[socialismo]], orientitaj ĉefe laŭ [[Prusio|prusaj]] [[naciŝtato|naciŝtataj]] interesoj, li konfliktiĝis kun la [[revolucio|revolucie]] kaj [[internaciismo|internaciisme]] orientita skolo de [[marksismo]]. Tiu konflikto kondukis ankoraŭ dum lia vivo al disiĝoj ene de la ADAV kaj mallonge post lia subita morto (sekve al pistola duelo pro privataj kialoj) al fendiĝo de la germanaj socialdemokratoj en du tendencojn kaj partiojn. En la ekonomia scienco, al Lasalo estas atribuita de [[Karl Marx|Marx]] la [[Fera Leĝo de Salajroj|fera leĝo pri salajroj]]. == Junaĝo kaj lernejo == Ferdinando Lasalo estis filo de prospera juda komercisto pri [[silko]], [[Heyman Lassal]] (ankaŭ nomata "[[Loslau]]er". Lia patrino estis Rosalie Lassal, naskita Heizfeld (n, la 8-an de majo 1797; m. la 13-an de februaro 1870). Lia fratino nomiĝis Friederike. Lia frato Rochus mortis trijara je [[ftizo]]. Lia batalemo montriĝis jam ĉe agoj de la infana resp. juna Ferdinando: Jam kiel 12-jarulo li defiis konkuranton pri la favoro de 14-jara knabino skribe al duelo, solvmaniero kiu mortigis lin 27 jarojn poste.<ref name="schirokauer">Arno Schirokauer: ''Lassalle. Die Macht der Illusion, die Illusion der Macht.'' Paul List Verlag, Leipzig 1928.</ref> Kiel 15-jarulo li priskribis en sia taglibro Germanion kiel ''grandan malliberejon, kies rajtoj estas surtretataj de [[tirano]]j''. De 1835 ĝis 1840 li frekventis en [[Breslaŭo]] la gimnazion ''Maria Magdalena''. Liaj tieaj samlernejanoj (i.a. August Meitzen) kaj ankaŭ tiuj de la komerca lernejo en [[Lepsiko]], kiun li frekventis en la jaroj 1840 kaj 1841, priskribis lin kiel homon kun forte evoluinta sento de sia propra valoro, kaj kiu scias trudi sin kaj rebati. == Studentaj jaroj == Ferdinando Lasalo forlasis la komercan lernejon antaŭtempe, ĉar por li ne sufiĉis dediĉi sian vivon sole nur al komerco. Li volis okupiĝi pri intelektaj aferoj kaj studi ilin. Laŭ tiu motivo li decidis la 26-an de aŭgusto 1840 fariĝi verkisto kaj engaĝiĝi por la libereco kaj la [[homrajtoj|rajtoj de la homoj]] kaj de la [[popolrajto|popoloj]]. En 1843 li sukcesis en Breslaŭo la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]]. Kontraŭ la volo de sia patro li revenis en la gepatran domon (malkutima konduto por la tiamaj kutimoj) kaj, subtenate de siaj patrino kaj fratino, li kaŝis sin en subtegmenta kamero. Tie lie studis la tekstojn kiujn li bezonis por sukcesi la [[ekzameno]]jn, por povi enskribi sin ĉe la [[universitato de Breslau]] kaj poste en [[Berlino]] ĉe la [[Humboldt-Universitato]] (tiama nomo: Friedrich-Wilhelms-Universität) por la fakoj [[historio]], [[arĥeologio]], [[filozofio]] kaj [[filologio]]. Li sukcesis tiun ekzamenon kaj prezentis nun al sia patro la rezulton. Sekve, tiu donis al li, kvankam maleme, sian konsenton por universitata studado de Ferdinando. Li timis ke sia filo ne kapablus nutri sin per tiaj studoj. == Koncentriĝo al filozofio == Ferdinando Lasalo estis jam frue fascinata de la [[Hegelo|hegelaj]] ideoj. Li transprenis la ideojn de Hegelo, ke la ŝtato estas ''"unueco de la individuoj en morala tutaĵo, en unueco, kiu pliigas la fortojn de ĉiuj unuopuloj milionoble"''. Tiujn ideojn Lasalo poste transigis al la germana [[socialdemokratio]]. En siaj studentaj jaroj li dediĉis sin intense al la diskuto pri tekstoj kaj al ellaborado de siaj propraj ideoj. Pro siaj studoj li parte neglektis ĉiutagajn aferojn kiel manĝon. Unu el liaj biografiistoj, Arno Schirokauer, resumas tiun tempon: ''"Li laboras senmezure. Li ĵetas sin sovaĝe en la legadon de Hegelo kaj povas vespere nur malfacile ĉesi. [De tempo al tempo li forlasas la laboron] por freneze diboĉi. Faskojn da fakturoj li ŝtopas en la tirkestojn de sia skribtablo, atestojn de troigita eleganteco, atesto de lukso kiu volas esti nutrata per [vinoj] Médoc, Château Larose, ĉampano kaj korso-veturadoj"''.<ref name="schirokauer"/> En sia universitata tempo de 1843 ĝis 1846 Ferdinando Lasalo studis tekstojn de Hegelo, [[Heinrich Heine|Hejno]], [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]], [[Johann Gottlieb Fichte|Fiĥto]] kaj de multaj kromaj germanaj poetoj. Li interesiĝis aparte pri la antikva antaŭsokrata filozofo [[Heraklito]]. Por akiri agnoskon en intelektulaj rondoj kaj ĉefe ĉar li esperis alvokon kiel universitata profesoro, li verkis la filozofian libron ''La filozofio de Heraklito la Malluma de Efezo''. Sub la influo de la verkoj de [[Ludwig Börne]], Henriko Hejno, la [[junhegelanoj]] kaj de la [[utopia socialismo]], li turnis sin al [[demokratio|demokratiaj]] kaj [[socialismo|socialismaj]] ideoj. Sub tiu influo li salutis unu el la unuaj proletaj ribeloj en la [[Germana Ligo]], la [[silezia teksistribelo|silezian teksistribelon]] de junio 1844. Lasalo konsideris la diversajn historiajn epokojn kiel diversajn evoluŝtupojn de la ideo de libereco, la klasojn kiel portantojn de diversaj principoj, en kiuj la memdetermino enkorpiĝas. Al la popolaj amasoj li atribuis nenian revolucian forton. Ili estis por li nur la objekto de la gvidantoj kiuj akiris la ekkonon de la ideo. Li konsideris la ŝtaton kiel la enkorpiĝon de la ĝenerala homo [[moralo]]. == Personaj evoluoj kaj juraj sukcesoj == <!--[[Dosiero:Lassalle 1.jpg|miniatur|hochkant=1.3|Memoraĵo en la iama domo de la [[Sophie von Hatzfeldt|grafino]] en la Friedrichstrasse de [[Duseldorfo]].]]--> Dudekjara li ekkonis la duoble pli aĝan [[Sophie von Hatzfeldt|Sophie, Grafinon von Hatzfeldt]] en Berlino. Ŝi serĉis eblecojn disiĝi de sia [[edzo]], al kiu ŝi estis trude edzinigita, ĉar tiu trompis ŝin kun aliaj virinoj. Lasalo okupiĝis pri ŝiaj problemoj kaj reprezentis ŝin, post profundaj studadoj en la fako [[jurscienco]]j, dum naŭ jaroj (de 1846 ĝis 1854) antaŭ 36 tribunaloj. Li faris tion pro sia kompreno pri justo. Per tiu proceso, sensacia en la tiama germana lingvospaco, li akiris famon kaj konsiderindan havaĵon. Li loĝis en la jaroj 1856 kaj 1857 en la domo de la grafino en Duseldorfo. Ne estas konate ĉu Lasalo havis intiman rilaton kun la grafino, ĉiukaze ŝi subtenis lin en liaj pensadoj kaj ideoj tra jaroj. En februaro 1848, ankoraŭ dum la Hatzfeld-aj procesoj, Lasalo estis dum duona jaro malliberigita, ĉar li estis akuzita je ''delogo al ŝtelo'' de ujo kun gravaj dokumentoj ("kasedproceso"). Profunde impresitaj de lia elokvento, la ĵurianoj en aŭgusto 1848 decidis liberigi lin. Intertempe komenciĝis en la Germana Ligo la liberala [[Germana revolucio de 1848|marta revolucio]], ĉefe kun la celo de germana regna unuiĝo kaj de demokratiaj reformoj. Post lia liberigo Lasalo ree engaĝiĝis en la demokratia popolklubo. Li tiam persone kontaktiĝis kun [[Karlo Markso]] kaj [[Frederiko Engelso]] kaj konsideris sin mem unu el iliaj kunbatalantoj. Li legis la ''[[Manifesto de la Komunista Partio|Manifeston de la Komunista Partio]]'' kaj atente sekvis la ''[[Neue Rheinische Zeitung]]'' eldonatan de Karlo Markso en [[Kolonjo]], al kiu ankaŭ li kontribuis per kelkaj artikoloj. Ekde 1847 li skribis sian familian nomon (Lassal) laŭ franca ortografio, eble pro densaj kontaktoj kun francaj socialistoj. == La agado de Lasalo en la revolucia tempo == [[Dosiero:Lassalle1928Denkmal.jpg|miniatur|hochkant|Anstecker el la monumento el la jaro 1928 kaj malmuntita en 1936 en la Winarsky-korto en la [[Brigittenau]] ([[Vieno]])]] Kiam la [[Frankfurta Nacia Asembleo]] estis elpelita el [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj en Berlino dekretiĝis la == Notoj == {{Referencoj}} Teknika noto: "Tradukado el la germana Vikipedio daŭrigota (Vilhelmo Lutermano)" de marto 2010, sed ekde tiam ĝis almenaŭ aprilo 2026 daŭriĝis nenio. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz48322.html#indexcontent Ferdinand Lassalle] en la ''Deutsche Biographie'' ({{de}}) * [http://www.historische-kommission-muenchen-editionen.de/lassalle/ ''Ferdinand Lassalle. Nachgelassene Briefe und Schriften'']. Mit Online-Namens-Recherche. (Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften) * Hugo Ball: [http://gutenberg.spiegel.de/ball/krintell/krint401.htm ''Zur Kritik der deutschen Intelligenz'']. 4. Kapitel (über Ferdinand Lassalle). * [http://www.marxists.org/deutsch/referenz/lassalle/bismarck/briefe/index.htm Briefwechsel mit Bismarck 1863–64]. Auf: ''marxists.org''. * Ferdinand Lassalle: [http://www.digitalis.uni-koeln.de/Lassalle/lassalle_index.html ''Reden und Schriften''.] Neue Gesamtausgabe. Mit einer biographischen Einleitung. Hrsg. von Eduard Bernstein, Bd. 1–3. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lassalle, Ferdinand}} [[Kategorio:Germanaj socialistoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo]] jsa6lpp2rma30o2tepq51n0k7ukykar 9353255 9353254 2026-04-16T10:44:36Z Claudio Pistilli 25073 /* Studentaj jaroj */ 9353255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |loko de naskiĝo = [[Breslaŭo]], [[Prusio]] }} '''Ferdinand LASSALLE''' (en Esperanto dubinde nomebla "Ferdinando LASALO",{{mankas fonto}} n. la [[11-an de aprilo]] [[1825]] en [[Breslaŭo]], [[prusa Silezio]], [[reĝlando Prusio]]; m. la [[31-an de aŭgusto]] [[1864]] en [[Carouge]] proksime de [[Ĝenevo]], [[Svislando]]; naskiĝis kiel ''Ferdinand Johann Gottlieb Lassal'') estis [[verkisto]] kaj [[kooperativo|kooperative]] orientita [[socialismo|socialista]] politikisto en la germana ŝtataro [[Germana Ligo]]. Kiel unu el la porparolantoj de la frua [[laborista movado]] en [[Germanio]] kaj kiel ĉefa iniciatinto kaj prezidanto de la unua [[socialdemokratio|socialdemokrata]] parti-organizaĵo en [[Germanlingvio]], la en 1863 fondita [[Ĝenerala Germana Laborist-Asocio]] (ADAV laŭ ĝia siglo en la [[germana]]), li estas konsiderata unu el la fondopatroj de la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] (germane: ''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'', SPD) fondita 26 jarojn post lia morto kiel kunfandiĝo el la - lasalisma - ADAV kaj la - marksisma - [[Socialdemokrata Labortistpartio]] (Germanio). Pro siaj ideoj pri [[socialismo]], orientitaj ĉefe laŭ [[Prusio|prusaj]] [[naciŝtato|naciŝtataj]] interesoj, li konfliktiĝis kun la [[revolucio|revolucie]] kaj [[internaciismo|internaciisme]] orientita skolo de [[marksismo]]. Tiu konflikto kondukis ankoraŭ dum lia vivo al disiĝoj ene de la ADAV kaj mallonge post lia subita morto (sekve al pistola duelo pro privataj kialoj) al fendiĝo de la germanaj socialdemokratoj en du tendencojn kaj partiojn. En la ekonomia scienco, al Lasalo estas atribuita de [[Karl Marx|Marx]] la [[Fera Leĝo de Salajroj|fera leĝo pri salajroj]]. == Junaĝo kaj lernejo == Ferdinando Lasalo estis filo de prospera juda komercisto pri [[silko]], [[Heyman Lassal]] (ankaŭ nomata "[[Loslau]]er". Lia patrino estis Rosalie Lassal, naskita Heizfeld (n, la 8-an de majo 1797; m. la 13-an de februaro 1870). Lia fratino nomiĝis Friederike. Lia frato Rochus mortis trijara je [[ftizo]]. Lia batalemo montriĝis jam ĉe agoj de la infana resp. juna Ferdinando: Jam kiel 12-jarulo li defiis konkuranton pri la favoro de 14-jara knabino skribe al duelo, solvmaniero kiu mortigis lin 27 jarojn poste.<ref name="schirokauer">Arno Schirokauer: ''Lassalle. Die Macht der Illusion, die Illusion der Macht.'' Paul List Verlag, Leipzig 1928.</ref> Kiel 15-jarulo li priskribis en sia taglibro Germanion kiel ''grandan malliberejon, kies rajtoj estas surtretataj de [[tirano]]j''. De 1835 ĝis 1840 li frekventis en [[Breslaŭo]] la gimnazion ''Maria Magdalena''. Liaj tieaj samlernejanoj (i.a. August Meitzen) kaj ankaŭ tiuj de la komerca lernejo en [[Lepsiko]], kiun li frekventis en la jaroj 1840 kaj 1841, priskribis lin kiel homon kun forte evoluinta sento de sia propra valoro, kaj kiu scias trudi sin kaj rebati. == Studentaj jaroj == Ferdinando Lasalo forlasis la komercan lernejon antaŭtempe, ĉar por li ne sufiĉis dediĉi sian vivon sole nur al komerco. Li volis okupiĝi pri intelektaj aferoj kaj studi ilin. Laŭ tiu motivo li decidis la 26-an de aŭgusto 1840 fariĝi verkisto kaj engaĝiĝi por la libereco kaj la [[homrajtoj|rajtoj de la homoj]] kaj de la [[popolrajto|popoloj]]. En 1843 li sukcesis en Breslaŭo la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]]. Kontraŭ la volo de sia patro li revenis en la gepatran domon (malkutima konduto por la tiamaj kutimoj) kaj, subtenate de siaj patrino kaj fratino, li kaŝis sin en subtegmenta kamero. Tie lie studis la tekstojn kiujn li bezonis por sukcesi la [[ekzameno]]jn, por povi enskribi sin ĉe la [[Universitato de Vroclavo|universitato de Breslaŭ]] kaj poste en [[Berlino]] ĉe la [[Humboldt-Universitato]] (tiama nomo: Friedrich-Wilhelms-Universität) por la fakoj [[historio]], [[arĥeologio]], [[filozofio]] kaj [[filologio]]. Li sukcesis tiun ekzamenon kaj prezentis nun al sia patro la rezulton. Sekve, tiu donis al li, kvankam maleme, sian konsenton por universitata studado de Ferdinando. Li timis ke sia filo ne kapablus nutri sin per tiaj studoj. == Koncentriĝo al filozofio == Ferdinando Lasalo estis jam frue fascinata de la [[Hegelo|hegelaj]] ideoj. Li transprenis la ideojn de Hegelo, ke la ŝtato estas ''"unueco de la individuoj en morala tutaĵo, en unueco, kiu pliigas la fortojn de ĉiuj unuopuloj milionoble"''. Tiujn ideojn Lasalo poste transigis al la germana [[socialdemokratio]]. En siaj studentaj jaroj li dediĉis sin intense al la diskuto pri tekstoj kaj al ellaborado de siaj propraj ideoj. Pro siaj studoj li parte neglektis ĉiutagajn aferojn kiel manĝon. Unu el liaj biografiistoj, Arno Schirokauer, resumas tiun tempon: ''"Li laboras senmezure. Li ĵetas sin sovaĝe en la legadon de Hegelo kaj povas vespere nur malfacile ĉesi. [De tempo al tempo li forlasas la laboron] por freneze diboĉi. Faskojn da fakturoj li ŝtopas en la tirkestojn de sia skribtablo, atestojn de troigita eleganteco, atesto de lukso kiu volas esti nutrata per [vinoj] Médoc, Château Larose, ĉampano kaj korso-veturadoj"''.<ref name="schirokauer"/> En sia universitata tempo de 1843 ĝis 1846 Ferdinando Lasalo studis tekstojn de Hegelo, [[Heinrich Heine|Hejno]], [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]], [[Johann Gottlieb Fichte|Fiĥto]] kaj de multaj kromaj germanaj poetoj. Li interesiĝis aparte pri la antikva antaŭsokrata filozofo [[Heraklito]]. Por akiri agnoskon en intelektulaj rondoj kaj ĉefe ĉar li esperis alvokon kiel universitata profesoro, li verkis la filozofian libron ''La filozofio de Heraklito la Malluma de Efezo''. Sub la influo de la verkoj de [[Ludwig Börne]], Henriko Hejno, la [[junhegelanoj]] kaj de la [[utopia socialismo]], li turnis sin al [[demokratio|demokratiaj]] kaj [[socialismo|socialismaj]] ideoj. Sub tiu influo li salutis unu el la unuaj proletaj ribeloj en la [[Germana Ligo]], la [[silezia teksistribelo|silezian teksistribelon]] de junio 1844. Lasalo konsideris la diversajn historiajn epokojn kiel diversajn evoluŝtupojn de la ideo de libereco, la klasojn kiel portantojn de diversaj principoj, en kiuj la memdetermino enkorpiĝas. Al la popolaj amasoj li atribuis nenian revolucian forton. Ili estis por li nur la objekto de la gvidantoj kiuj akiris la ekkonon de la ideo. Li konsideris la ŝtaton kiel la enkorpiĝon de la ĝenerala homo [[moralo]]. == Personaj evoluoj kaj juraj sukcesoj == <!--[[Dosiero:Lassalle 1.jpg|miniatur|hochkant=1.3|Memoraĵo en la iama domo de la [[Sophie von Hatzfeldt|grafino]] en la Friedrichstrasse de [[Duseldorfo]].]]--> Dudekjara li ekkonis la duoble pli aĝan [[Sophie von Hatzfeldt|Sophie, Grafinon von Hatzfeldt]] en Berlino. Ŝi serĉis eblecojn disiĝi de sia [[edzo]], al kiu ŝi estis trude edzinigita, ĉar tiu trompis ŝin kun aliaj virinoj. Lasalo okupiĝis pri ŝiaj problemoj kaj reprezentis ŝin, post profundaj studadoj en la fako [[jurscienco]]j, dum naŭ jaroj (de 1846 ĝis 1854) antaŭ 36 tribunaloj. Li faris tion pro sia kompreno pri justo. Per tiu proceso, sensacia en la tiama germana lingvospaco, li akiris famon kaj konsiderindan havaĵon. Li loĝis en la jaroj 1856 kaj 1857 en la domo de la grafino en Duseldorfo. Ne estas konate ĉu Lasalo havis intiman rilaton kun la grafino, ĉiukaze ŝi subtenis lin en liaj pensadoj kaj ideoj tra jaroj. En februaro 1848, ankoraŭ dum la Hatzfeld-aj procesoj, Lasalo estis dum duona jaro malliberigita, ĉar li estis akuzita je ''delogo al ŝtelo'' de ujo kun gravaj dokumentoj ("kasedproceso"). Profunde impresitaj de lia elokvento, la ĵurianoj en aŭgusto 1848 decidis liberigi lin. Intertempe komenciĝis en la Germana Ligo la liberala [[Germana revolucio de 1848|marta revolucio]], ĉefe kun la celo de germana regna unuiĝo kaj de demokratiaj reformoj. Post lia liberigo Lasalo ree engaĝiĝis en la demokratia popolklubo. Li tiam persone kontaktiĝis kun [[Karlo Markso]] kaj [[Frederiko Engelso]] kaj konsideris sin mem unu el iliaj kunbatalantoj. Li legis la ''[[Manifesto de la Komunista Partio|Manifeston de la Komunista Partio]]'' kaj atente sekvis la ''[[Neue Rheinische Zeitung]]'' eldonatan de Karlo Markso en [[Kolonjo]], al kiu ankaŭ li kontribuis per kelkaj artikoloj. Ekde 1847 li skribis sian familian nomon (Lassal) laŭ franca ortografio, eble pro densaj kontaktoj kun francaj socialistoj. == La agado de Lasalo en la revolucia tempo == [[Dosiero:Lassalle1928Denkmal.jpg|miniatur|hochkant|Anstecker el la monumento el la jaro 1928 kaj malmuntita en 1936 en la Winarsky-korto en la [[Brigittenau]] ([[Vieno]])]] Kiam la [[Frankfurta Nacia Asembleo]] estis elpelita el [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj en Berlino dekretiĝis la == Notoj == {{Referencoj}} Teknika noto: "Tradukado el la germana Vikipedio daŭrigota (Vilhelmo Lutermano)" de marto 2010, sed ekde tiam ĝis almenaŭ aprilo 2026 daŭriĝis nenio. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz48322.html#indexcontent Ferdinand Lassalle] en la ''Deutsche Biographie'' ({{de}}) * [http://www.historische-kommission-muenchen-editionen.de/lassalle/ ''Ferdinand Lassalle. Nachgelassene Briefe und Schriften'']. Mit Online-Namens-Recherche. (Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften) * Hugo Ball: [http://gutenberg.spiegel.de/ball/krintell/krint401.htm ''Zur Kritik der deutschen Intelligenz'']. 4. Kapitel (über Ferdinand Lassalle). * [http://www.marxists.org/deutsch/referenz/lassalle/bismarck/briefe/index.htm Briefwechsel mit Bismarck 1863–64]. Auf: ''marxists.org''. * Ferdinand Lassalle: [http://www.digitalis.uni-koeln.de/Lassalle/lassalle_index.html ''Reden und Schriften''.] Neue Gesamtausgabe. Mit einer biographischen Einleitung. Hrsg. von Eduard Bernstein, Bd. 1–3. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lassalle, Ferdinand}} [[Kategorio:Germanaj socialistoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo]] falvm3tbg9gg4flozmpzuqkxdfnymhg 9353256 9353255 2026-04-16T10:46:32Z Claudio Pistilli 25073 /* Personaj evoluoj kaj juraj sukcesoj */ 9353256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |loko de naskiĝo = [[Breslaŭo]], [[Prusio]] }} '''Ferdinand LASSALLE''' (en Esperanto dubinde nomebla "Ferdinando LASALO",{{mankas fonto}} n. la [[11-an de aprilo]] [[1825]] en [[Breslaŭo]], [[prusa Silezio]], [[reĝlando Prusio]]; m. la [[31-an de aŭgusto]] [[1864]] en [[Carouge]] proksime de [[Ĝenevo]], [[Svislando]]; naskiĝis kiel ''Ferdinand Johann Gottlieb Lassal'') estis [[verkisto]] kaj [[kooperativo|kooperative]] orientita [[socialismo|socialista]] politikisto en la germana ŝtataro [[Germana Ligo]]. Kiel unu el la porparolantoj de la frua [[laborista movado]] en [[Germanio]] kaj kiel ĉefa iniciatinto kaj prezidanto de la unua [[socialdemokratio|socialdemokrata]] parti-organizaĵo en [[Germanlingvio]], la en 1863 fondita [[Ĝenerala Germana Laborist-Asocio]] (ADAV laŭ ĝia siglo en la [[germana]]), li estas konsiderata unu el la fondopatroj de la [[Socialdemokrata Partio de Germanio]] (germane: ''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'', SPD) fondita 26 jarojn post lia morto kiel kunfandiĝo el la - lasalisma - ADAV kaj la - marksisma - [[Socialdemokrata Labortistpartio]] (Germanio). Pro siaj ideoj pri [[socialismo]], orientitaj ĉefe laŭ [[Prusio|prusaj]] [[naciŝtato|naciŝtataj]] interesoj, li konfliktiĝis kun la [[revolucio|revolucie]] kaj [[internaciismo|internaciisme]] orientita skolo de [[marksismo]]. Tiu konflikto kondukis ankoraŭ dum lia vivo al disiĝoj ene de la ADAV kaj mallonge post lia subita morto (sekve al pistola duelo pro privataj kialoj) al fendiĝo de la germanaj socialdemokratoj en du tendencojn kaj partiojn. En la ekonomia scienco, al Lasalo estas atribuita de [[Karl Marx|Marx]] la [[Fera Leĝo de Salajroj|fera leĝo pri salajroj]]. == Junaĝo kaj lernejo == Ferdinando Lasalo estis filo de prospera juda komercisto pri [[silko]], [[Heyman Lassal]] (ankaŭ nomata "[[Loslau]]er". Lia patrino estis Rosalie Lassal, naskita Heizfeld (n, la 8-an de majo 1797; m. la 13-an de februaro 1870). Lia fratino nomiĝis Friederike. Lia frato Rochus mortis trijara je [[ftizo]]. Lia batalemo montriĝis jam ĉe agoj de la infana resp. juna Ferdinando: Jam kiel 12-jarulo li defiis konkuranton pri la favoro de 14-jara knabino skribe al duelo, solvmaniero kiu mortigis lin 27 jarojn poste.<ref name="schirokauer">Arno Schirokauer: ''Lassalle. Die Macht der Illusion, die Illusion der Macht.'' Paul List Verlag, Leipzig 1928.</ref> Kiel 15-jarulo li priskribis en sia taglibro Germanion kiel ''grandan malliberejon, kies rajtoj estas surtretataj de [[tirano]]j''. De 1835 ĝis 1840 li frekventis en [[Breslaŭo]] la gimnazion ''Maria Magdalena''. Liaj tieaj samlernejanoj (i.a. August Meitzen) kaj ankaŭ tiuj de la komerca lernejo en [[Lepsiko]], kiun li frekventis en la jaroj 1840 kaj 1841, priskribis lin kiel homon kun forte evoluinta sento de sia propra valoro, kaj kiu scias trudi sin kaj rebati. == Studentaj jaroj == Ferdinando Lasalo forlasis la komercan lernejon antaŭtempe, ĉar por li ne sufiĉis dediĉi sian vivon sole nur al komerco. Li volis okupiĝi pri intelektaj aferoj kaj studi ilin. Laŭ tiu motivo li decidis la 26-an de aŭgusto 1840 fariĝi verkisto kaj engaĝiĝi por la libereco kaj la [[homrajtoj|rajtoj de la homoj]] kaj de la [[popolrajto|popoloj]]. En 1843 li sukcesis en Breslaŭo la [[abiturienta ekzameno|abiturientan ekzamenon]]. Kontraŭ la volo de sia patro li revenis en la gepatran domon (malkutima konduto por la tiamaj kutimoj) kaj, subtenate de siaj patrino kaj fratino, li kaŝis sin en subtegmenta kamero. Tie lie studis la tekstojn kiujn li bezonis por sukcesi la [[ekzameno]]jn, por povi enskribi sin ĉe la [[Universitato de Vroclavo|universitato de Breslaŭ]] kaj poste en [[Berlino]] ĉe la [[Humboldt-Universitato]] (tiama nomo: Friedrich-Wilhelms-Universität) por la fakoj [[historio]], [[arĥeologio]], [[filozofio]] kaj [[filologio]]. Li sukcesis tiun ekzamenon kaj prezentis nun al sia patro la rezulton. Sekve, tiu donis al li, kvankam maleme, sian konsenton por universitata studado de Ferdinando. Li timis ke sia filo ne kapablus nutri sin per tiaj studoj. == Koncentriĝo al filozofio == Ferdinando Lasalo estis jam frue fascinata de la [[Hegelo|hegelaj]] ideoj. Li transprenis la ideojn de Hegelo, ke la ŝtato estas ''"unueco de la individuoj en morala tutaĵo, en unueco, kiu pliigas la fortojn de ĉiuj unuopuloj milionoble"''. Tiujn ideojn Lasalo poste transigis al la germana [[socialdemokratio]]. En siaj studentaj jaroj li dediĉis sin intense al la diskuto pri tekstoj kaj al ellaborado de siaj propraj ideoj. Pro siaj studoj li parte neglektis ĉiutagajn aferojn kiel manĝon. Unu el liaj biografiistoj, Arno Schirokauer, resumas tiun tempon: ''"Li laboras senmezure. Li ĵetas sin sovaĝe en la legadon de Hegelo kaj povas vespere nur malfacile ĉesi. [De tempo al tempo li forlasas la laboron] por freneze diboĉi. Faskojn da fakturoj li ŝtopas en la tirkestojn de sia skribtablo, atestojn de troigita eleganteco, atesto de lukso kiu volas esti nutrata per [vinoj] Médoc, Château Larose, ĉampano kaj korso-veturadoj"''.<ref name="schirokauer"/> En sia universitata tempo de 1843 ĝis 1846 Ferdinando Lasalo studis tekstojn de Hegelo, [[Heinrich Heine|Hejno]], [[Johann Wolfgang von Goethe|Goeto]], [[Johann Gottlieb Fichte|Fiĥto]] kaj de multaj kromaj germanaj poetoj. Li interesiĝis aparte pri la antikva antaŭsokrata filozofo [[Heraklito]]. Por akiri agnoskon en intelektulaj rondoj kaj ĉefe ĉar li esperis alvokon kiel universitata profesoro, li verkis la filozofian libron ''La filozofio de Heraklito la Malluma de Efezo''. Sub la influo de la verkoj de [[Ludwig Börne]], Henriko Hejno, la [[junhegelanoj]] kaj de la [[utopia socialismo]], li turnis sin al [[demokratio|demokratiaj]] kaj [[socialismo|socialismaj]] ideoj. Sub tiu influo li salutis unu el la unuaj proletaj ribeloj en la [[Germana Ligo]], la [[silezia teksistribelo|silezian teksistribelon]] de junio 1844. Lasalo konsideris la diversajn historiajn epokojn kiel diversajn evoluŝtupojn de la ideo de libereco, la klasojn kiel portantojn de diversaj principoj, en kiuj la memdetermino enkorpiĝas. Al la popolaj amasoj li atribuis nenian revolucian forton. Ili estis por li nur la objekto de la gvidantoj kiuj akiris la ekkonon de la ideo. Li konsideris la ŝtaton kiel la enkorpiĝon de la ĝenerala homo [[moralo]]. == Personaj evoluoj kaj juraj sukcesoj == <!--[[Dosiero:Lassalle 1.jpg|miniatur|hochkant=1.3|Memoraĵo en la iama domo de la [[Sophie von Hatzfeldt|grafino]] en la Friedrichstrasse de [[Duseldorfo]].]]--> Dudekjara li ekkonis la duoble pli aĝan [[:en:Sophie von Hatzfeldt|Sophie, Grafinon von Hatzfeldt]] en Berlino. Ŝi serĉis eblecojn disiĝi de sia [[edzo]], al kiu ŝi estis trude edzinigita, ĉar tiu trompis ŝin kun aliaj virinoj. Lasalo okupiĝis pri ŝiaj problemoj kaj reprezentis ŝin, post profundaj studadoj en la fako [[jurscienco]]j, dum naŭ jaroj (de 1846 ĝis 1854) antaŭ 36 tribunaloj. Li faris tion pro sia kompreno pri justo. Per tiu proceso, sensacia en la tiama germana lingvospaco, li akiris famon kaj konsiderindan havaĵon. Li loĝis en la jaroj 1856 kaj 1857 en la domo de la grafino en Duseldorfo. Ne estas konate ĉu Lasalo havis intiman rilaton kun la grafino, ĉiukaze ŝi subtenis lin en liaj pensadoj kaj ideoj tra jaroj. En februaro 1848, ankoraŭ dum la Hatzfeld-aj procesoj, Lasalo estis dum duona jaro malliberigita, ĉar li estis akuzita je ''delogo al ŝtelo'' de ujo kun gravaj dokumentoj ("kasedproceso"). Profunde impresitaj de lia elokvento, la ĵurianoj en aŭgusto 1848 decidis liberigi lin. Intertempe komenciĝis en la Germana Ligo la liberala [[Germana revolucio de 1848|marta revolucio]], ĉefe kun la celo de germana regna unuiĝo kaj de demokratiaj reformoj. Post lia liberigo Lasalo ree engaĝiĝis en la demokratia popolklubo. Li tiam persone kontaktiĝis kun [[Karlo Markso]] kaj [[Frederiko Engelso]] kaj konsideris sin mem unu el iliaj kunbatalantoj. Li legis la ''[[Manifesto de la Komunista Partio|Manifeston de la Komunista Partio]]'' kaj atente sekvis la ''[[Neue Rheinische Zeitung]]'' eldonatan de Karlo Markso en [[Kolonjo]], al kiu ankaŭ li kontribuis per kelkaj artikoloj. Ekde 1847 li skribis sian familian nomon (Lassal) laŭ franca ortografio, eble pro densaj kontaktoj kun francaj socialistoj. == La agado de Lasalo en la revolucia tempo == [[Dosiero:Lassalle1928Denkmal.jpg|miniatur|hochkant|Anstecker el la monumento el la jaro 1928 kaj malmuntita en 1936 en la Winarsky-korto en la [[Brigittenau]] ([[Vieno]])]] Kiam la [[Frankfurta Nacia Asembleo]] estis elpelita el [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj en Berlino dekretiĝis la == Notoj == {{Referencoj}} Teknika noto: "Tradukado el la germana Vikipedio daŭrigota (Vilhelmo Lutermano)" de marto 2010, sed ekde tiam ĝis almenaŭ aprilo 2026 daŭriĝis nenio. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.deutsche-biographie.de/sfz48322.html#indexcontent Ferdinand Lassalle] en la ''Deutsche Biographie'' ({{de}}) * [http://www.historische-kommission-muenchen-editionen.de/lassalle/ ''Ferdinand Lassalle. Nachgelassene Briefe und Schriften'']. Mit Online-Namens-Recherche. (Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften) * Hugo Ball: [http://gutenberg.spiegel.de/ball/krintell/krint401.htm ''Zur Kritik der deutschen Intelligenz'']. 4. Kapitel (über Ferdinand Lassalle). * [http://www.marxists.org/deutsch/referenz/lassalle/bismarck/briefe/index.htm Briefwechsel mit Bismarck 1863–64]. Auf: ''marxists.org''. * Ferdinand Lassalle: [http://www.digitalis.uni-koeln.de/Lassalle/lassalle_index.html ''Reden und Schriften''.] Neue Gesamtausgabe. Mit einer biographischen Einleitung. Hrsg. von Eduard Bernstein, Bd. 1–3. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lassalle, Ferdinand}} [[Kategorio:Germanaj socialistoj]] [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj judoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo]] cc5btvl9hnbsiz9roztqot6aig7ywwm 0 320997 9353265 9254425 2026-04-16T11:11:40Z Crosstor 3176 /* Kariero */ 9353265 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BÁRSONY János''' [pr. ba:rŝonj] (naskiĝis la [[31-an de julio]] [[1860]] en [[Nagykároly]], mortis la [[28-an de februaro]] [[1926]] en [[Budapeŝto]]) estis hungara [[kuracisto]], akuŝisto, ginekologo, universitata [[profesoro]]. == Kariero == Bársony diplomitiĝis en [[1884]] kaj ekde [[1903]] ĝis [[1926]] li prelegis en la [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] kaj estris la virinan [[kliniko]]n numero 1-a. En 1922–23 li estis rektoro de la universitato. Li priokupiĝis ĉefe postnaskan infekton. == Verkoj == * Ovariotomia terhes nőnél; * Macerált szülések és lefolyásuk a gyermekágyra; * A méhenkívüli terhesség; * Gynatresia. == Fonto == * Magyar Életrajzi Lexikon {{Projektoj}} {{Vivtempo|Barsony, Janos}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj obstetrikistoj]] 14ahp1xqc9ek9k4og5lnhdti6gf4mii 1 324485 9353009 9352939 2026-04-15T14:13:30Z Arbarulo 135469 9353009 wikitext text/x-wiki Kial tiu ĉi paĝo estas en Kategorio:Apartigiloj? [[Vikipediisto:Le Un I|Le Un I]] 18:48, 4. Jun 2010 (UTC) {{Tradukitaĵo|fr|Révolution française|versio=140895141|enmetversio=6215092}} == Tajperaro == "En granda entuziasmo, ili pronuncis la tiel nomatan [[Ĵuro de la Pilkoludejo|Ĵuron de la Pilkoludejo]]. anoncis? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:46, 13 jan. 2026 (UTC) :Jes, mi ripetas la demandon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:52, 15 apr. 2026 (UTC) ::Verŝajne "faris" aŭ "eldiris". ''Pronounce'' en la angla kaj ''pronunciar'' en la hispana povas havi la signifon "eldiri". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:13, 15 apr. 2026 (UTC) gquad1s07nzy34w4c6w9ikfl14iimcj 0 328752 9353172 8473781 2026-04-16T03:12:21Z ЯпНик 243030 bona 9353172 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Chicken with tartar sauce.jpg|eta|dekstra|250ra|Kokidaĵo kun tatara saŭco]] '''Tatara saŭco''' aŭ '''Tartara saŭco''' estas malvarma [[saŭco]] preparata ĉefe el [[majonezo]]. Ĝi estas servata kun fumaĵitaj viandaĵoj, malvarma [[viando]], bolitaj [[ovo]]j, [[marfrukto]]j kaj [[terpomfingroj]]. Ĝiaj [[ingredienco]]j estas: * [[majonezo]] * [[kremo]] aŭ [[jogurto]] * fajne dispecigitaj acidaj ([[peklado|peklitaj]]) [[kukumo]]j * fajne dispecigitaj peklitaj [[fungo]]j (ekz. [[ĉampinjono]]j) * [[mustardo]], [[salo]], [[pipro]], [[sukero]], [[citrono|citrona]] suko, ev. [[vinagro]] Al tatara saŭco oni foje aldonas ankaŭ [[cepo]]n, [[ŝenoprazo]]n, raspitan [[kreno]]n, [[fromaĝo]]n, [[kaporo]]jn, hakitan ovon, [[petroselo]]n, [[olivo]]jn kaj aliajn ingrediencojn. Kiuj ajn estas la ingrediencoj, ili devas esti dispecigitaj ne tro fajne, por ke oni sentu pecojn dum la manĝo. {{Projektoj}} [[Kategorio:Saŭcoj]] fjbkv6lrymdpowqyoqh97uq8oeb1r7j 0 341978 9353076 9234750 2026-04-15T17:36:21Z Sj1mor 12103 9353076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alberto GIACOMETTI''' (fonetike ĉirkaŭ: '''ĝakomEti''') (n. [[10a de oktobro]] [[1901]] en [[Borgonovo]], komunumo [[Stampa]], valo [[Bergell]] de itallingva parto de [[Svisujo]]; m. [[11a de januaro]] [[1966]] en [[Koiro]], germane'' Chur'', fonetike: '''ĥur''', [[Svisujo]]) estis svisa [[Skulptarto|skulptisto]], [[Pentrarto|pentristo]] kaj artisto. Li devenis el artista praularo; lia patro, [[Giovanni Giacometti|Giovanni]], estis konata [[Impresionismo|Postimpresionista]] pentristo. Alberto estis la plej aĝa de kvar gefratoj kaj interesiĝis pri arto el komenco de sia vivo. == Biografio == [[Dosiero:E Wehrmann - Alberto Giacomett in Venedig (1962) cropped.jpg|maldekstre|eta|Giacometti, 1962]] [[Dosiero:CHF100 8 front.jpg|derecha|eta|Giacometti en monbileto svisa de 100 svisaj frankoj]] [[Dosiero:CHF100 8 back.jpg|derecha|eta|Verkoj de Giacometti en monbileto svisa de 100 svisaj frankoj]] * Alberto Giacometti estis svisa skulptisto, pentristo kaj grafikisto de moderna arto. * Ekde [[1922]] li ofte vivis kaj laboris nur en [[Parizo]], [[Francio]]. * Alberto Giacometti regule vizitis la hejman montan valon [[Bergell]] pri arte labori kaj viziti la familion. Li studis en [[Ĝenovo]]. En 1922 li translokiĝis al Parizo por studi ĉe la skulptisto [[Antoine Bourdelle]], partnero de [[Auguste Rodin]]. Tie Giacometti eksperimentis ĉe [[kubismo]] kaj [[superrealismo]] kaj iĝis unu el plej agnoskataj superrealistaj skulptistoj. Inter liaj konatuloj estis [[Joan Miró]], [[Max Ernst]], [[Pablo Picasso]] kaj [[Balthus]]. Inter 1936 kaj 1940, Giacometti koncentris sian skulptarton sur la homa kapo, fokuse sur tiu de la fratino. Li preferis proksimajn modelulinojn, sian fraton kaj la artistinon [[Isabel Rawsthorne]] (tiam konata kiel Isabel Delmer). Tion sekvis unika arta epoko kiam la statuoj de Isabel maldikiĝis; ŝiaj membroj plilongiĝis.<ref>New York Times, artikolo ''The Women of Giacometti'', Pace Wildenstein Gallery 2005 [http://www.nytimes.com/2005/11/20/arts/design/20kino.html?pagewanted=all]</ref> Obsedita pro kreo de siaj skulptaĵoj ekzakte kial li vidis la objektojn pere de sia unika vidpunkto, li ofte elfosis ĝis kiam ili estis maldikaj kiel najloj kaj reduktitaj al malgrando de cigaredujo. Post lia edzigo al Annette Arm liaj maldikegaj skulptaĵoj iome grandiĝis, sed ju pli grandiĝis, des pli maldikiĝis. Giacometti diris, ke la fina rezulto reprezentis la senton, kiun li sentis kiam li rigardas virinon. Liaj pentraĵoj suferis paralelan procezon. La figuroj aperas izolataj, kaj estas rezulto de konstanta reverkado. Objektoj estis ofte reviziitaj: unu el liaj preferaj modeloj estis lia juna frato [[Diego Giacometti]].<ref>[http://www.tate.org.uk/servlet/ViewWork?cgroupid=999999961&workid=5141&searchid=8724 Tate Collection: Seated Man de Alberto Giacometti] Konsultita la [[13an de julio]] 2007.</ref> Tria frato [[Bruno Giacometti]] estis svisa arkitekto. == Verkoj == * Verkoj estas parte en Tate, vidu eksterajn ligilojn. * La artomuzeo [[Wolfsburg]] [[Germanujo]] faros ekspozicion pri Alberto Giacometti nome ''La origino de spaco'' aŭ ''Der Ursprung des Raumes'' ekde 20-a novembro 2010. == Rekordaj prezoj ĉe internacia merkato == Laŭ la prezdatumbazo de Artnet, retejo kiu kovras internaciajn artmerkatojn, en 2008 la bronza skulptaĵo kiun li kreis, ''Grande femme debout II'', 2,74 metrojn alta, estis aĉetita ĉe [[Christie's]] en [[Novjorko]] kontraŭ 27,4 milionoj [[USD]]. Ĝis tiu jaro ĝi estis la plej alta prezo por kiu skulptaĵo de Giacometti estis vendita. En 2010, okazis turnopunkto kiam li iĝis la unua kaj nur skulptisto ĝis nun se temas pri transpasi la 100 milionojn USD ĉe [[aŭkcio]], kiam lia skulptaĵo ''L'homme qui marche'' de 1960 estis vendita ĉe Sotheby's en [[Londono]] por 104 milionoj USD. En 2015, ĉe aŭkcio ĉe Christie's en Novjorko, 1,8 metrojn altan skulptaĵon nomitan ''L'homme au doigt'' de 1947 estis aĉetita por 141 milionoj da dolaroj <ref>{{cite news|title=Two Artworks Top $100 Million Each at Christie's Sale (Artsbeat blog)|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2015/05/11/two-art-works-top-100-million-each-at-christies-sale/|first1=Scott|last1=Reyburn|access-date=12 May 2015|newspaper=New York Times|date=11 May 2015}}</ref>. En 2019, la skulptaĵo ''Grande femme I'' (2,76 metrojn alta, 1966) estis vendita ĉe Sotheby's en Novjorko kontraŭ 90 milionoj da dolaroj. La identeco de la aĉetanto kutime ne estas malkaŝita. == Kapcsolatok == * [[Giannino Castiglioni]] * [[Tommaso Panizza]] ==Referencoj== {{Referencoj}} == Literaturo == * Jacques Dupin, ''Alberto Giacometti'', Maeght, París 1962. * Reinhold Hohl,'' Alberto Giacometti'', Gerd Hatje, Stuttgart 1971. * Christian Klemm, ''Die Sammlung der Alberto Giacometti-Stiftung'', Zürcher Kunstgesellschaft, Zürich 1990. * [[Yves Bonnefoy]], ''Alberto Giacometti. Biographie d'une oeuvre'', Flammarion, París 1991. * Suzanne Pagé, ''Alberto Giacometti. Sculptures - peintures - dessins'', [[Muzeo de Moderna Arto de Parizo|Musée d'art moderne de la Ville de Paris]], Paris 1991-1992. * Toni Stooss, Patrick Elliott, Christoph Doswald, ''Alberto Giacometti 1901-1966'', Kunsthalle Wien, 1996. * Jean Soldini, ''Alberto Giacometti. La somiglianza introvabile'', Jaca Book, Milano 1998. * Agnès de la Beaumelle, ''Alberto Giacometti. Le dessin à l'oeuvre'', Centre Georges Pompidou, [[Nacia Muzeo de Moderna Arto (Francio)|Musée national d'Art moderne]], París, 2001. * Christian Klemm, Carolyn Lanchner, Tobia Bezzola, Anne Umland, ''Alberto Giacometti'', Kunsthaus Zürich, 2001 y The Museum of Modern Art, New York 2001-2002. * Francesco Poli, ''La scultura del novecento'', Edizioni Laterza, Roma 2006. * Rosalind Krauss, ''Passaggi. Storia della scultura da Rodin alla Land Art.'' Edizioni Bruno Mondadori, Milano 1998. * María Bolaños, ''Interpretar el arte, a través de las obras maestras y los artistas más universales.'' Editorial Libsa, Madrid 2007 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.kunstmuseum-wolfsburg.de/exhibition/114/Alberto_Giacometti._Der_Ursprung_des_Raumes artomuzeo [[Wolfsburg]] [[Germanujo]] ekspozicio Alberto_Giacometti La origino de spaco ''(Der Ursprung des Raumes)'' ekde 20-a novembro 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101119010015/http://www.kunstmuseum-wolfsburg.de/exhibition/114/Alberto_Giacometti._Der_Ursprung_des_Raumes |date=2010-11-19 }} * [http://www.tate.org.uk/servlet/WorksList?searchid=26219&page=1 www.tate.org.uk Alberto Giacometti] * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Alberto_Giacometti?uselang=eo bildoj en vikimedia pri Alberto Giacometti] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Giacometti, Alberto}} [[Kategorio:Svisaj skulptistoj]] [[Kategorio:Superrealismaj artistoj]] 2zafueysfx3je8hzpc5tlwhvouuul6g 0 342975 9353002 9334885 2026-04-15T13:51:55Z Sj1mor 12103 9353002 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Elisaveta BAGRJANA''' (en [[bulgara lingvo]]: Елисавета Багряна) (naskiĝis la 29-an de aprilo 1893, Sofio; mortis la 23-an de marto 1991, Sofio), denaska nomo Elisaveta Ljubomirova Belĉeva (en bulgara: Елисавета Любомирова Белчева), estis [[Bulgario|bulgara]] poeto. Ŝi skribis la unuajn versojn en 1907–08 dum vivado kun la familio en [[Veliko Tarnovo]]. Oni rigardas ŝin kaj [[Dora Gabe]] (1886–1983) kiel la bulgaraj patrinoj de literaturo. [[Dosiero:Sofia_-_Bulgaria_-_Lion's_Bridge_and_the_surrounding_area_in_1910.jpg|220ra|eta|maldekstra|Leonponto super Vladaja Rivero en Sofio, 1910.]] == Juneco == [[Dosiero:Sofia University Rectorate TB.jpg|220ra|eta|maldekstra|Pastrodomo de [[Klemento de Oĥrido]], Sofia Universitato.]] [[Dosiero:BASA 118K-2-85 Elisaveta Bagriana (crop).jpg|dekstra|eta|Elisaveta Bagrjana]] Dum la jaroj 1910 kaj 1911 Bagrjana instruis en la vilaĝo Aftane (hodiaŭ Nedjalsko Недялско), kie ŝi spertis la kamparan vivon, post kio ŝi studis literaturan kaj slavan filologiojn ĉe [[Sofia Universitato]]. [[Dosiero:Vrattsa-from-above.jpg|220ra|eta|dekstra|Vido de Vraca, Bulgario.]] Dum ĉi tiu periodo ŝi renkontis kelkajn verkistojn, interalie Georgi Raiĉev, Konstantin Konstantinov, Dimĉo Debeljanov, Dimitar Podvarzaĉov, Ĥristo Jasenov kaj [[Jordan Jovkov]] (Йордан Йовков). En 1916 Jovkov (1880–1937), sen ricevi ŝian permeson, montris du de ŝiaj unuaj poemoj al la redaktoro de "Nuntempa penso," kiu eldonis ambaŭ poemojn sub ŝia denaska nomo kiel L. Belĉeva. Li eldonis la poemojn en 1915 — "Kial" (''Zaŝto'') kaj "Nokto Kanto" (''Veĉerna pesen'') — en la revuo ''Suvremenna misul'' (''Съвременна мисъл'', "Nuntempa penso"). El tiu sama jaro ĝis 1919 ŝi laboris kiel gimnazia instruisto en [[Vraca]] (Враца) kaj [[Kjustendil]] (Кюстендил). Post ĉi tiu iom akcidenta debuto ŝi ne rapidiĝis por provi eldonigi pli da poemojn; anstataŭe, ŝi evoluigis ŝian literaturan edukadon kaj poezitekniko per ŝia traduko de la verkoj da poetoj [[Anna Aĥmatova]] kaj [[Marina Cvetajeva]].<ref name="pw">Edward Możejko, [http://www.jstor.org/pss/40133289 "The Private World of Elisaveta Bagryana"] ("La privatmondo de Elisaveta Bagrjana"), ''[[World Literature Today]]'', 1977.</ref> [[Dosiero:Sofia movie 1897.jpg|268ra|eta|maldekstra|Reklamo pri la unua filmo montrita en Sofio, 1897.]] == Kariero == En 1921 ŝi revenis al Sofio kaj serioze komencis sian literaturkarieron, kiam la redaktoro de la influa literatura revuo ''[[Zlatorog]]'' ("Orkornulo") sugestis al ŝi daŭrantan eldonadan kunlaboron. Li ankaŭ donis ŝian literaturan pseŭdonimon Elisaveta Bagrjana.<ref name="pw" />; ŝi estis ĉefa kontribuanto al lia poezirevuo en la 1920-aj kaj la 1930-aj jaroj.<ref name="nebio">Jennifer Uglow, [http://books.google.ca/books?id=zlQKDvU1WV0C&pg=PA41&lpg=PA42 "Bagryana, Elisaveta"] en la ''Northeastern dictionary of women's biography'', 3rd ed. ("Nordorienta leksikono de virina biografio, tria eldono"), 1999, pp. 41-42. ISBN 1-55553-421-X</ref> Ŝiaj poemoj aperis en kelkaj revuoj kaj ĵurnaloj. Komence, oni eldoniĝis iujn el ŝiaj poemoj sub diversaj plumnomoj, kiel Elisaveta Blenova, Niĉija Dolĉe, Mikaela kaj Bagrjana. Ŝia unua poezikolekto, ''Вечната и святата'' ("La eternino kaj sanktino"), kiu aperis en 1927, montris ŝian komforton kaj konfidon en nacia voĉa folkloro kiel fonto de inspiro kaj ankaŭ sendevian persistemon al la emancipo de virinoj. Edvardo Moĵejko diras pri ŝi: "De ĝia konkreta karaktero la frua poezio de Bagrjana reagis kontraŭ simboleco; de ĝia persona tono ĝi kontrastis kun la revolucia retoriko de [[Ĥristo Botev]] (1849 - 1876) kaj la malnovmoda patriotismo de [[Ivan Vazov]] (1850–1921)."<ref name="pw" /> Moĵejko ankaŭ analizas ŝian tutan verkokorpon kiel havanta kvar interplektaj temoj: virino, amo, vojaĝanta spaco kaj la vivo kiel biologia fenomeno. Ŝi poemciklo "Sismografo de la koro" petas kompatemon kontraste kun mekanisma moderna kulturo.<ref name="nebio" /> [[Dosiero:Sofia - Müllfahrer.jpg|217ra|eta|1916a poŝtkarto montras rubaĵkolektiston en Sofio.]] == Libroj de poezio == * (1927) ''Вечната и святата'' ("La eterna kaj la sankta") * (1931) ''Търкулната годинка'' * (1931) ''Звезда на моряка'' ("Stelo por la maristo") * (1936) ''Сърце човешко'' ("La homa koro") * (1957) "Elektitaj verkoj" * (1963) ''От бряг до бряг'' ("De bordo al bordo") * (1972) ''Контрапункти'' ("Kontrapunkto") * (1977) ''Светлосенки'' ("Ombrolumo") * (1983) ''На брега на времето'' ("Sur la bordo de tempo") * Стихии ("Elementoj") * (1993) ''Penelope of the Twentieth Century: Selected Poems of Elisaveta Bagryana'' ("Penelope de la Dudeka Jarcento: Elektitajn Poemojn de Elisaveta Bagrjana"), Forest Books (anglalingva), 138 paĝoj. ISBN 1-85610-026-X == Tradukoj == Oni tradukis la poemojn de Elisaveta Bagrjana en 30 lingvoj, kaj ŝiaj libroj estas eldonitaj en [[Francio]], [[Ĉeĥio]], [[Rusio]], [[Rumanio]], [[Italio]], [[Svedio]], [[Pollando]] kaj aliloke. {| border="0" |- style="vertical-align: top;" |style="padding-right: 20px"| ;Потомка Няма прародителски портрети,<br /> ни фамилна книга в моя род<br /> и не знам аз техните завети,<br /> техните лица, души, живот. Но усещам, в мене бие древна,<br /> скитническа, непокорна кръв.<br /> Тя от сън ме буди нощем гневно,<br /> тя ме води към греха ни пръв. Може би прабаба тъмноока,<br /> в свилени шалвари и тюрбан,<br /> е избягала в среднощ дълбока<br /> с някой чуждестранен, светъл хан. Конски тропот може би кънтял е<br /> из крайдунавските равнини<br /> и спасил е двама от кинжала<br /> вятърът, следите изравнил. Затова аз може би обичам<br /> необхватните с око поля,<br /> конски бяг под плясъка на бича,<br /> волен глас, по вятъра разлян. Може би съм грешна и коварна,<br /> може би средпът ще се сломя -<br /> аз съм само щерка твоя вярна,<br /> моя кръвна майчице-земя. ''Originala bulgara poemo de Elisaveta Bagrjana'' |style="border-left: solid 1px #999; padding: 0 20px;"| ;Posteulo Ne estas familia bildlibro<br /> nek iuj portretoj de prapatroj;<br /> ne scias ilia heredaĵo,<br /> iliaj frontoj, animoj, vivoj. Sed la ribelama nomadsango —<br /> mi sentas ĝian antikvan pulson;<br /> ĝi vekas min kolere el dormo,<br /> tiras unuan trovintan pekon. Eble malhelokula avino<br /> kun silka ŝalvaro kaj turbano,<br /> eskapis dum la plej malhelnokto<br /> kun fremdula, lumohara ĥano. Eble tamburaj hufoj resonis<br /> de ĉevaloj trans danubaj stepoj;<br /> tamen, ekvento la spurojn kaŝis<br /> kaj savis ilin de la ponardoj. Eble tial la landoj min tenas,<br /> malkaptitaj de homaj okuloj;<br /> vipo krakas, kaj ĉevaloj flugas<br /> kun ventplaŭdaj, liberantaj krioj. Eble mi hezitos laŭ la vojo,<br /> kaj duonvoje, ruzoj rompos min,<br /> sed el sangligoj, patrina tero<br /> tamen estas mi fidela filin'. ''Tradukita de Erik Pedersen'' |} [[Dosiero:Sofia Plan Meyer 1908.jpg|226ra|eta|Urbomapo de Sofio de 1908. Bonvolu noti la ''Zigeunerviertel'' ([[Ciganoj|Romakvartalon]] norde de Slivnitza Bulvardo kaj oriente de Maria-Luisa Ulica.]] == Honoroj == Ŝi gajnis la 1969 [[Honoraj ordoj, stato ornamaĵoj kaj medaloj de Bulgario|Oran Medalon de Poezio]] de la Internacia Asocio de Poezio, kiu havas sian sidejon en [[Romo]]. Ŝi estis aljuĝita la honoran titolon "Heroo de la Popola Respubliko de Bulgario" (''Герой На Народна Република България'') en 1983. Sur la 24-a de aŭgusto 1985 la [[Bulgara Nacia Observatorio]] ĉe Roĵeno eltrovis la [[Asteroido]] [[4400 Bagryana]], nomita en ŝia honoro.<ref name="jpl">[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=4400+Bagryana "4400 Bagryana (1985 QH4):]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Milena Caneva (Милена Цанева), ''Речник по нова българска литература (1978–1992)''. "Leksikono de nova bulgara literaturo (1978–1992)". Hemus, Sofio: 1994. ISBN 954-428-061-8 * Tufarulo,G,M.-Pathos ed estetica nella poesia di Elisaveta Bagrjana- Corriere del Giorno, 9 ottobre, 1997. * Tufarulo,G,M.- Elisaveta Bagrjana ed Anna Achmatova: tratti critici di un percorso parallelo- Silarus, n° 195, 1998. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bagrjana, Elisaveta}} [[Kategorio:Bulgaraj poetoj]] [[Kategorio:Bulgaraj tradukistoj]] [[Kategorio:Bulgaraj feministoj]] [[Kategorio:Sofianoj]] ipd3stpchxjzagdnyc2tz9pzbbyi4nn 0 358267 9353188 9349634 2026-04-16T06:26:36Z ~2026-23204-28 255305 This page should be moved to [[András Krupka]]. 9353188 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = András Krupka |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Krupka András Szilveszter |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1878|06|30}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Oradea|Nagyvárad]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1950|05|24}} |loko de morto = [[Budapeŝto]] }} '''[[Andreo|András]] Krupka''' [andrAŝ krupka], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Krupka András Szilveszter''' estis [[Hungario|hungara]] filmteknikisto (pioniro de la hungara filmtekniko) naskita en [[Hungara reĝlando]] en [[Oradea|Nagyvárad]] (nuntempa [[Oradea]] en [[Rumanio]]) la [[30-an de junio]] [[1878]] kaj mortinta en [[?]] la [[24-an de majo]] [[1950]]. Liaj nomvariantoj estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) [http://www.imdb.com/name/nm0468451/] ''Krupka András'', ''Krupka Endre'', liaj [[pseŭdonimo]]j estis ''K. Kovács András, K. Kovács Andor''. Lia [[frato]] estis [[Gusztáv Mihály Kovács]]. ==Biografio== András Krupka akiris [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Reĝa Teatra Akademio]] en [[Budapeŝto]], poste li komencis sian karieron en [[kabaredo]]. En [[1911]] li havis rolojn en ''Teatro Király'' kaj [[Teatro Magyar]]. Ekde la sekva jaro li havis ankaŭ malgrandajn rolojn en filmaj [[skeĉo]]j. Dum filmado li spertiĝis pri la tekniko, tial li fondis en [[1915]] memstaran filmlaboratorion kune kun sia frato en [[Budapeŝto]], kiu en [[1949]] eniĝis en Magyar Filmlaboratórium Állami Vállalat (Ŝtata Entrepreno de Hungara Filmlaboratorio). == Elektitaj teatraj roloj == * [[Ferenc Lehár]]: ''Luxemburg grófja'' (opereto) - [[pentristo]] Brisard (250-foje!) == Elektitaj filmaj roloj == * ''Gazdag ember kabátja (1912, skeĉo; ankaŭ reĝisoro) - riĉulo * ''Krausz doktor a vérpadon'' (1913, skeĉo) * ''Az iglói diákok'' (1918, ankaŭ reĝisoro) - lerneja servisto == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] * [http://www.filmintezet.hu/magyar/filmint/filmspir/25/lajta.htm Filintézet.hu] * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/krupka-andras hungarlingva biografio kun desegnaĵo] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Kruppka, Andras}} [[Kategorio:Hungaraj filmistoj]] [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] epvvdaxz629g4ie5d2tnpz8veydvtrv 0 398535 9353230 9300566 2026-04-16T09:50:30Z Markuss86 187791 9353230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = Atlético Madrid | dosiero = Estadio Metropolitano - Atlético de Madrid - Escudo en el césped - September 2022.jpg <!--{{#invoke:Wikidata|claim|P154}}--> | bilda grandeco = 140 | plena nomo = Club Atlético de Madrid | kromnomo = Colchoneros | fondita = 1903 | stadiono = [[Metropola Stadiono (Madrido)|Metropola Stadiono]] <br /> [[Madrido]] | kapacito = 68.456 | prezidanto = {{Flago|Hispanio}} {{#invoke:Wikidata|claim|P505|parameter=link}} <small>(stato: {{#invoke:Wikidata|claim|P505|qualifier=P580}})</small> | trejnisto = {{Flago|Hispanio}} {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} <small>(stato: {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})</small> | ligo = [[La Liga]] | sezono = 2024-25 | pozicio = 3-a pozicio | ttt = www.atleticodemadrid.com |modelo de korpo1= _atleticomadrid2526h |korpo1=FF0000 |modelo de maldekstra brako1= _atleticomadrid2526h |maldekstra brako1=FF0000 |modelo de dekstra brako1= _atleticomadrid2526h |dekstra brako1=183B8E |ŝorto1=0000FF |modelo de ŝtrumpoj1= |ŝtrumpoj1=0000FF |modelo de korpo2=_atleticomadrid2526a |modelo de maldekstra brako2= _atleticomadrid2526a |modelo de dekstra brako2= _atleticomadrid2526a |dekstra brako2= 3B3C62 |modelo de ŝorto2= _atleticomadrid2526a |ŝorto2=3B3C62 |modelo de ŝtrumpoj2=_atleticomadrid2526a |ŝtrumpoj2=3B3C62 }} [[Dosiero:AtMad.PNG|eta|maldekstra|300ra|{{centre||Athletic de Madrid en [[1927]]}}]] [[Dosiero:2005-11-27 18-14-28 atleti copia.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Sekvantoj de Atlético de Madrid}}]] '''Atlético Madrid''' estas anonima sporta societo kun sidejo en la urbo [[Madrido]], ĉefurbo de [[Hispanio]]. Ĝi estas la unua teamo de tiu unuo kiu konkuras en la Hispana Ligo de futbalo kiel Unua Divizio. Ĝia oficiala lokalo estis dum jaroj la stadiono ''Vicente Calderón'', situanta en la distrikto [[Arganzuelo]], kiu havas spacon por 54.851 spektantoj, sed nun estas la [[Metropola Stadiono (Madrido)|Metropola Stadiono]]. La 26-an de aprilo 1903, grupo de [[biskajo|biskajaj]] studentoj de la Speciala Lernejo de Inĝenieroj pri Minoj, formita de Ramón de Arancibia kaj Lebarri, Ignacio Gortázar kaj Manso, Ricardo Gortázar kaj Manso, kaj Manuel de Goyarrola kaj Alderna, decidis fondi branĉan teamon de la Athletic Club de Bilbao, kiu nomiĝis Athletic Club de Madrid. En [[1928]] ĝi konvertiĝis en unu el la kluboj fondintoj de la Hispana Ligo de Futbalo, estante parto de ĝia Unua Divizio kaj en [[1992]] kaj laŭ la hispana Leĝo de la Sporto, ĝi iĝis Sporta Anonima Societo. La prezidento de la societo estas la kinoproduktanto ''Enrique Cerezo''. Aliflanke, [[Filipo de Burbono kaj Grekio]], [[princo de Asturio]] kaj heredanto de la Hispana Krono, estas honora prezidanto de la klubo. Atlético de Madrid estas la tria hispana klubo kun pli da naciaj titoloj de la "La Ligo", la unua divizio de Hispanio (10 titoloj). Ĝi estas la kvara klubo de Hispanio kun pli da titoloj de la [[Pokalo de la Reĝo|Pokalo]] kaj la tria kiu pli da sezonoj ludis en [[Eŭropo]]. Ĝi estis la dua hispana klubo kiu proklamiĝis monda ĉampiono de kluboj, gajninte en [[1975]] la [[Interkontinenta Pokalo 1974|Interkontinenta]], kaj la tria kiu ludis en la finalo de la [[Ligo de Ĉampionoj de UEFA|Eŭropa Pokalo]], finalo en kiu ĝi konkuris kun [[FC Bayern München]] en la Ligo de Ĉampeonoj 1974. Atlético de Madrid, [[Futbala Klubo de Barcelono|FK Barcelono]] kaj [[Real Madrid]] estas la nuraj hispanaj teamoj kiuj estis mondaj ĉampeonoj je kluba nivelo. [[dosiero:{{#invoke:Wikidata|claim|P18}}|eta|maldekstra|200ra|{{centre|la [[Metropola Stadiono (Madrido)|Metropola Stadiono]] de [[Madrido]]}}]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.atleticodemadrid.com/ Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj futbalteamoj]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1903]] [[Kategorio:Sporto en Madrido]] 0lcubwscxpsnme6tn1uzxp31rnmbvev 0 407474 9353258 9295008 2026-04-16T10:54:39Z Petr Tomasovsky 678 9353258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero = Petr Tomašovský, 13.12.2017 a.jpg |priskribo = Petr Tomašovský en 2017 |loko de naskiĝo = {{flago|Ĉeĥoslovakio}} [[Ostrava]], [[Ĉeĥoslovakio]] |nacieco = [[ĉeĥo]] |tradukis = [[Petr Tomašovský#Tradukitaj libroj|liaj tradukoj]] |esperantiĝis en = [[1983]] }} '''Petr Tomašovský''' (naskiĝis la [[9-an de aprilo]] [[1964]] en [[Ostrava]]) estas ĉeĥa esperantisto. Li esperantistiĝis en la jaro [[1983]]. En la jaro [[1986]] li sukcese faris laŭ postuloj de [[ĈEA]] ekzamenon por instrui Esperanton. Liaj tradukitaj libroj aperis en la sveda [[eLibrejo]] kaj en [[Belgio]] aperis lia propra libro en Esperanto sur kompakta disko. Post kaj pro plurfoja ofendiĝo dum vikipedia laboro, li deklaris [[kabei]] en 2008.{{Mankas fonto|dato=marto 2018}} [[Dosiero:Justa Chess.jpg|maldekstra|150px|eta|Bitlibro Justa Chess]] [[Dosiero:Humoraĵoj.jpg|eta|150px|maldekstra|Bitlibro Humoraĵoj]] == Verkoj kaj tradukoj == * '''[[Humoraĵoj]]''' (origina verko de Petr Tomašovský en Esperanto) – (la libro estas trovebla en [[eLibrejo]] <ref>{{Retarkivo|2008|http://www.luin.se/inko/181-X.pdf Humoraĵoj}}</ref>) * '''[[Justa Chess]]''' (aŭtoro: [[Vláďa Zíka]]) – (la libro estas trovebla en [[eLibrejo]] <ref>{{Retarkivo|2008|http://www.luin.se/inko/185-2.pdf Justa Chess}}</ref>) * ''LA FORTIKIGADO DE OSTRAVA-REGIONO en la jaroj 1935 ĝis 1938'' (aŭtoro: [[Josef Durčák]]) * '''[[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava]]''' ([[aŭtoro]]: Petr Tomašovský) * ''[[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj en Hlučín]]'' * ''Memorskriboj de [[ekzekutisto]] [[Jan Mydlář|Mydlář]]'' (aŭtoro: [[Josef Svátek]]) * ''Kiel akiri geamikojn kaj influi homojn'', angle : [[:en:How to Win Friends and Influence People]] (aŭtoro: [[Dale Carnegie]]) == Neciklopedio == Ekde la jaro 2011 ekzistas pri Petr Tomašovský ankaŭ artikolo en Neciklopedio en Esperanto. <ref>https://m.neciklopedio.org/wiki/Petr_Tomasovsky </ref> == Vikidatumoj == * [https://www.wikidata.org/wiki/Q12353763 Vikidatumoj pri Petr Tomašovský] == Vikivortaro == La jenaj vortoj, kiujn uzis Petr Tomašovský en sia traduko de libro Justa Chess, estis uzitaj en Vikivortaro. * Alpeli - [li] ordonis, ke ĉiuj, krom kvin, forrajdu al la gregoj kaj '''alpelu''' ilin ankoraŭ pli proksimen al la farmo. <ref>https://en.wiktionary.org/wiki/alpeli</ref> * Alrajdi - Finfine la nekonato '''alrajdis''' ĝis la loko, kie antaŭe ambaŭ devojiĝis. <ref>https://en.wiktionary.org/wiki/alrajdi</ref> * Gastameco - La trian tagon ili nerapidante rajdis al la bordo, kie ili esperis trovi '''gastamecon''' en iu el la multnombraj hispanaj farmoj. <ref>https://en.wiktionary.org/wiki/gastameco</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.es:8080/jspui/handle/11013/4076 Libro Justa Chess en Esperanto en Hispana Esperanto-Federacio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190222204411/http://www.esperanto.es:8080/jspui/handle/11013/4076 |date=2019-02-22 }} * [http://bitoteko.esperanto.es:8080/jspui/handle/11013/4071 Libro Humoraĵoj en Esperanto en Hispana Esperanto-Federacio] * [http://arl.uhk.cz/arl-hk/cs/detail-hk_us_cat-m0272570-Atlas-objektu-tezkeho-opevneni-useku-Moravska-Ostrava/ Detalo de noto pri libro Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava en Universitato Hradec Králové] * [https://biblio.hiu.cas.cz/documents/63186?back=https%3A%2F%2Fbiblio.hiu.cas.cz%2Fauthorities%2F161783%3Flocale%3Dcs&group=63186 Libro Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava en Bibliografio de historio de Ĉeĥaj landoj, Historia instituto de Akademio de sciencoj de Ĉeĥa respubliko] * [https://katalog.mknachod.cz/documents/48258?back=https%3A%2F%2Fkatalog.mknachod.cz%2Fauthorities%2F39029&group=48258 Libro Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava en katalogo de urba biblioteko en Náchod] * [https://aleph.nkp.cz/F/AUB4SV3X6KM3P96TRKJA2CRTRSIRNJLMQTL7UTNNY96G8K2AH8-19106?func=find-b&find_code=WRD&x=0&y=0&request=Petr+Toma%C5%A1ovsk%C3%BD&adjacent=N Datumbazo de Nacia biblioteko de Ĉeĥa respubliko] {{Projektoj |commonscat=Petr Tomašovský |commonscat_title={{PAĜNOMO}} |wikt = en:alrajdi }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tomasovsky, Petr}} [[Kategorio:Petr Tomašovský| ]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 9-an de aprilo]] [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj vikimedianoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ostrava]] [[Kategorio:Homoj el Hlučín]] rljji38ww4f0l22a2qd5myg3b4ibxlz 0 414132 9353095 8617814 2026-04-15T18:53:14Z Dissident93 75734 9353095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{NFL teamo | Nomo = Washington Football Team | Simbolo = Washington Redskins Football (1991.88.1).jpg | Fondita = 1932 | Subligo = National Football Conference | Divizio = NFC East | Ĉefteamestro = Dan Quinn | Prezidanto = Mark Clouse | Proprietulo = Josh Harris | Koloroj = Burgundio kaj Oro | Stadiono = Fedex Field | Fotostadiono = FedexField photo by Flickr user dbking.jpg }} La '''Washington Football Team''' ("Futbalteamo de Vaŝingtono"), antaŭe la '''Washington Redskins''' ("Ruĝhaŭtuloj de Vaŝingtono") estas profesia teamo por [[usona piedpilko]] de la [[National Football League]] en [[Vaŝingtono]], [[Usono]]. La teamo estis fondita en [[1933|1932]] sub la nomo '''Boston Braves'''. En [[1937]] la teamo transiĝis de [[Bostono]] al Vaŝingtono. La Football Team estas historia teamo, ludis en Vaŝingtono de 1937, gajnis 5 ĉampionadojn de NFL (2 antaŭ ol Super Bowl, 3 Super Bowl), kaj 5 Ĉampionadojn de Konferenco NFC. == Bonegaj momentoj == * Gviditis de nova (unue-jara) ĵetulo Sammy Baugh, gajnis ilian unuan ĉampiadon la teamo en 1937, ilia unua jaro en la urbo. * La Redskins aliris ilian 3an ĉampiadan ludon en 1942, kaj gajnis la ĉampiadon, malvenkinta la Chicago Bears. * La Redskins aliris ilian 2an ĉampiadan ludon en 1940 kaj ilian 4an ĉampiadan ludon en 1943, sed malvenkiĝis de la Chicago Bears. En 1945 aliris la Redskins ilian 5an ĉampiadan ludon, sed malvenkiĝis de la Cleveland Rams. * La Redskins gajnis la ĉampiadojn de NFC en 1972, 1982, 1983, 1987, kaj 1991, aperis en 5 Super Bowl ludojn. * La Redskins gajnis 3 Super Bowl Ĉampiadojn: 1983 (Super Bowl 17 - malvenkis la Miami Dolphins), 1988 (Super Bowl 22 - malvenkis la Denver Broncos), kaj 1992 (Super Bowl 26 - malvenkis la Buffalo Bills). == Ĉampiadoj kaj Atingoj == * Ĉampiadoj de NFL (antaŭ ol Super Bowl): 1937, 1942 * Ĉampiadoj de NFL (Super Bowl): 1982, 1987, 1991. * Ĉampiadoj de NFC: 1972, 1982, 1983, 1987, 1991. * Ĉampiadoj de Orienta Grupo de NFL/NFC: 1936, 1937, 1940, 1942, 1943, 1945, 1972, 1982, 1983, 1984, 1987, 1991, 1999, 2012, 2015 == Notindaj nunaj teamanoj == * Dwayne Haskins * Ryan Kerrigan * Terry McLaurin * Adrian Peterson == Notindaj eks-teamanoj == * Sammy Baugh * Art Monk * Gary Clark * Ricky Sanders * John Riggins * Doug Williams * Joe Thiesmann * Mark Rypien * Darrel Green * Jeff Bostic * Charles Mann * Dexter Manley * Charley Taylor * Sonny Jurgensen * Billy Kilmer {{Projektoj}} {{Ĝermo|sporto}} [[Kategorio:Teamoj de la NFL]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1933]] t59rm3k6e0ac3ky80x9q9tkt0d6wr0w 9353097 9353095 2026-04-15T18:54:08Z Dissident93 75734 9353097 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{NFL teamo | Nomo = Washington Commanders | Simbolo = Washington Redskins Football (1991.88.1).jpg | Fondita = 1932 | Subligo = National Football Conference | Divizio = NFC East | Ĉefteamestro = Dan Quinn | Prezidanto = Mark Clouse | Proprietulo = Josh Harris | Koloroj = Burgundio kaj Oro | Stadiono = Fedex Field | Fotostadiono = FedexField photo by Flickr user dbking.jpg }} La '''Washington Commanders''', antaŭe la '''Washington Redskins''' ("Ruĝhaŭtuloj de Vaŝingtono") estas profesia teamo por [[usona piedpilko]] de la [[National Football League]] en [[Vaŝingtono]], [[Usono]]. La teamo estis fondita en [[1933|1932]] sub la nomo '''Boston Braves'''. En [[1937]] la teamo transiĝis de [[Bostono]] al Vaŝingtono. La Commanders estas historia teamo, ludis en Vaŝingtono de 1937, gajnis 5 ĉampionadojn de NFL (2 antaŭ ol Super Bowl, 3 Super Bowl), kaj 5 Ĉampionadojn de Konferenco NFC. == Bonegaj momentoj == * Gviditis de nova (unue-jara) ĵetulo Sammy Baugh, gajnis ilian unuan ĉampiadon la teamo en 1937, ilia unua jaro en la urbo. * La Redskins aliris ilian 3an ĉampiadan ludon en 1942, kaj gajnis la ĉampiadon, malvenkinta la Chicago Bears. * La Redskins aliris ilian 2an ĉampiadan ludon en 1940 kaj ilian 4an ĉampiadan ludon en 1943, sed malvenkiĝis de la Chicago Bears. En 1945 aliris la Redskins ilian 5an ĉampiadan ludon, sed malvenkiĝis de la Cleveland Rams. * La Redskins gajnis la ĉampiadojn de NFC en 1972, 1982, 1983, 1987, kaj 1991, aperis en 5 Super Bowl ludojn. * La Redskins gajnis 3 Super Bowl Ĉampiadojn: 1983 (Super Bowl 17 - malvenkis la Miami Dolphins), 1988 (Super Bowl 22 - malvenkis la Denver Broncos), kaj 1992 (Super Bowl 26 - malvenkis la Buffalo Bills). == Ĉampiadoj kaj Atingoj == * Ĉampiadoj de NFL (antaŭ ol Super Bowl): 1937, 1942 * Ĉampiadoj de NFL (Super Bowl): 1982, 1987, 1991. * Ĉampiadoj de NFC: 1972, 1982, 1983, 1987, 1991. * Ĉampiadoj de Orienta Grupo de NFL/NFC: 1936, 1937, 1940, 1942, 1943, 1945, 1972, 1982, 1983, 1984, 1987, 1991, 1999, 2012, 2015 == Notindaj nunaj teamanoj == * Dwayne Haskins * Ryan Kerrigan * Terry McLaurin * Adrian Peterson == Notindaj eks-teamanoj == * Sammy Baugh * Art Monk * Gary Clark * Ricky Sanders * John Riggins * Doug Williams * Joe Thiesmann * Mark Rypien * Darrel Green * Jeff Bostic * Charles Mann * Dexter Manley * Charley Taylor * Sonny Jurgensen * Billy Kilmer {{Projektoj}} {{Ĝermo|sporto}} [[Kategorio:Teamoj de la NFL]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1933]] 7jy1qh4nqm7cpx08cfwskx41lw1fapq 0 415904 9353137 4605674 2026-04-15T21:34:13Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Li Yuying]] 9353137 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Li Yuying]] 9ygtp9nw5p9nhp1l85fayas0mxjd3tc 0 421070 9353169 8430368 2026-04-16T01:02:23Z LilyKitty 25129 de kardiologio kaj biokemio 9353169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Robert Lefkowitz''' (naskiĝis la [[15-an de aprilo]] [[1943]], en [[Novjorko]]) estas [[usona]] [[kuracisto]], [[kardiologio|kardiologisto]] kaj [[biokemio|biokemisto]]. La [[10-an de oktobro]] [[2012]] li kun [[Brian Kolbika]] estis honorigita per duono de la [[Nobel-premio pri kemio]] pro ilia esplorado de la [[Proteino-G-ligata ricevanto|proteino-G-ligataj ricevantoj]]. Li unue laboris kun β-[[adrenalino]][[Ricevanto (biologio)|ricevanto]] kaj poste li konstatis ke proteino-G-ligataj ricevantoj rolas en multaj aliaj meĥanismoj. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri kemio}} {{Vivtempo|Lefkowitz, Robert}} [[Kategorio:Usonaj biokemiistoj‎]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj kemiistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] a9dnhbc7ujadx8gq6no2mlvsl7jx53e 0 461236 9353106 9156816 2026-04-15T19:57:25Z Tirolischleioans 254019 9353106 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Karl RENNER''' (naskiĝis la [[14-an de decembro]] [[1870]] en Untertannowitz (hodiaŭ [[Dolní Dunajovice]] en [[Ĉeĥio]]), mortis la [[31-an de decembro]] [[1950]] en [[Vieno]]) estis [[Aŭstrio|aŭstra]] [[politikisto]]. De [[1890]] ĝis [[1896]] li studis [[juro]]n ĉe la [[Universitato de Vieno]]. En [[1895]] li estis unu el la fondintoj de la organizaĵo [[Naturamikoj]] (germane: ''Naturfreunde'') kaj kreis ilian emblemon. == Politika vivo dummonarkie == Estante parlamenta bibliotekisto, li iĝis gvidanto de la aŭstraj [[Socialdemokratio|socialdemokratoj]] kaj en 1907 membro de la parlamento (Reichsrat). Kiel porparolanto de la dekstra alo de la aŭstraj [[marksismo|marksistoj]] li estis konvinkita pri la ŝanco pli kaj pli ŝtatigi la ekonomion. Tiel iĝu transformado de la kapitalisma sociordo al socialisma. Koncerne la diversajn etnojn en [[Aŭstrio-Hungario]] li postulis egalrajtecon por ĉiuj sur bazoj federacia-nacia kaj demokratia. == La politikisto kaj la Unua respubliko == Post la disfalo de [[Aŭstrio-Hungario]] en 1918 Renner fariĝis Ŝtata kanceliero de oktobro 1918 ĝis julio 1920. En 1919-20 li samtempe estis Ŝtata sekretario pri eksteraj aferoj. En 1919 li subskribis nome de Aŭstrio la [[Traktato de Saint-Germain-en-Laye|Traktaton de Saint-Germain-en-Laye]]. Ellaborante provizoran konstitucion kaj akceptinte leĝojn pri la posedaĵoj kaj regopovo de la [[Habsburgoj]] kiel ankaŭ socialajn leĝojn, lia registaro metis la fundamenton por la Unua aŭstria respubliko. Dum la 1920-aj jaroj li dediĉis sin al la formado de kooperativoj. De 1931-33 li fariĝis la unua prezidanto de la [[Nacia Konsilio (Aŭstrio)|Nacia Konsilio]]. Lia retiriĝo donis al la kanceliero [[Engelbert Dollfuß]] la pretekston malfunkciigi la parlamenton. En 1934 li mallongan tempon estis eĉ arestita. En 1938 Renner publike favoris la nuligon de [[Aŭstrio]] kaj la [[Anschluss|unuiĝon]] al [[Nazia Germanio]]. == Novaj taskoj dum la Dua respubliko == La 27-an de aprilo 1945, do ankoraŭ antaŭ la fino de la [[Dua mondmilito]], li formis laŭ komisio de [[Stalino]] la provizoran aŭstrian registaron, kiu zorgu pri la futura kreo de la Dua respubliko kaj metu ties bazojn. En la 20-a de decembro 1945 li estis elektita [[Prezidanto de Aŭstrujo]]. == Memoro == En la [[Urbodoma parko (Vieno)|Urbodoma parko]] en [[Vieno]] staras monumento de Karl Renner<ref name="stano">{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/vagado-tra-interna-urbo-de-vieno.html | titolo = Vagado tra Interna urbo de Vieno | titolo-aldono = | alirdato = 2019-03-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-06-12 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76iU8Lxq2?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/vagado-tra-interna-urbo-de-vieno.html | arkivdato = 2019-03-08 | citaĵo = }}</ref>. == Verkoj == * ''Staat und Nation'', Wien 1899 * ''Die Rechtsinstitute des Privatrechts und ihre soziale Funktion. Ein Beitrag zur Kritik des bürgerlichen Rechts''. * ''Österreichs Erneuerung'', Wien 1916 * ''Wege der Verwirklichung'', Berlin 1929 * ''Mensch und Gesellschaft'', Wien 1952 * ''Wandlungen der modernen Gesellschaft'', Wien 1953 * ''Das Weltbild der Moderne'', Wien 1954 * ''Schriften'', Salzburg 1994 * ''An der Wende zweier Zeiten''. Rememoroj de Karl Renner, Wien 1946 * ''Die Gründung der Republik Deutsch-Österreich, der Anschluß und die Sudetendeutsche Frage'', skribita en 1938/39, eldonita kaj komentita fare de Eduard Rabofsky, Wien 1990 (ĝis 1990 nepublikita) == Literaturo == * Elisabeth Dietrich-Schulz, Karl Megner: ''Karl Renner. Notizen zu seinem Tätigkeitsbereich in der Parlamentsbibliothek (Bibliothek des Reichsrates) 1895–1907.'' Typoskript Parlamentsbibliothek. Wien 1993. * Siegfried Nasko, Johannes Reichl: ''Karl Renner. Zwischen Anschluß und Europa''. Verlag Holzhausen, Wien 2000, ISBN 3-85493-026-7. * Anton Pelinka: ''Karl Renner zur Einführung''. Edition SOAK im Junius-Verlag, Hamburg 1989, ISBN 3-88506-846-X. * [[Hugo Portisch]]: ''Österreich II. Die Wiedergeburt unseres Staates''. 2 Bände, Verlag Österreichische Staatsdruckerei, Wien 1985, ISBN 3-218-00422-5. * Walter Rauscher: ''Karl Renner, ein österreichischer Mythos''. Verlag Ueberreuter, Wien 1995, ISBN 3-8000-3558-8. * Karl Renner – Naturfreund und Europäer. Gesammelte Vorträge des Internationalen Symposiums „Dr. Karl Renner – Naturfreund und Europäer“ v. 16. Juni 2007. (Hrsg. v.d. Naturfreunde Internationale; Red. Manfred Pils). Wien 2008 * Peter Riesbeck: ''Sozialdemokratie und Minderheitenrecht. Der Beitrag der österreichischen Sozialdemokraten Otto Bauer und Karl Renner zum internationalen Minderheitenrecht'', Verlag für Entwicklungspolitik, Saarbrücken 1996, ISBN 3-88156-686-4. * Erwin Scharf: ''Ich hab’s gewagt mit Sinnen… Entscheidungen im antifaschistischen Widerstand, Erlebnisse in der politischen Konfrontation''. Verlag Globus, Wien 1988, ISBN 3-85364-199-7. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.rennermuseum.at/ Hejmpaĝo de la Renner-muzeo en Gloggnitz] * [http://www.oesterreich-am-wort.at/trefferliste/action/expert/aspect/czozNzoiaW5kZXhQZXJzb25zOnJlbm5lciwga2FybCBBTkQgZXg6b2VhdyI7 Sonbendigitaĵoj de Renner.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203051146/http://www.oesterreich-am-wort.at/trefferliste/action/expert/aspect/czozNzoiaW5kZXhQZXJzb25zOnJlbm5lciwga2FybCBBTkQgZXg6b2VhdyI7 |date=2013-12-03 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Prezidantoj de Aŭstrujo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Renner, Karl}} [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Socialdemokratoj]] [[Kategorio:Kancelieroj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Prezidantoj de Aŭstrio]] ngbcd0cd4l19121t0nkeb34zbmrjmft 0 463665 9353165 7624921 2026-04-15T23:11:01Z Custinne 22539 9353165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Otto Wels''' (n. la 15-an de septembro 1873 en [[Berlino]]; m. la 16-an de septembro 1939 en [[Parizo]]) estis germana socialista politikisto. Ano de [[SPD]], li estis deputito inter 1919 kaj 1933. La 23-an de marto 1933, Otto Wels estis la ununura deputito kiu parolis ene de la [[Reichstag (institucio)|Reichstag]] kontraŭ la leĝo de plenpovoj kiun [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nacisocialistoj]] tiam postulis al la germana deputitaro. Li mortis ekzilita en [[Parizo]], en 1939. {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wels, Otto}} [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[Kategorio:Germanaj politikistoj]] [[Kategorio:Germanaj socialdemokratoj]] fomgoxcnny9aqxtemqx6h7by2dq5z2u 0 481523 9353132 5464515 2026-04-15T21:33:23Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Golfo Hạ Long]] 9353132 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Golfo Hạ Long]] 88ny29cbn1ne4n4hth2ihx850jw7jly 0 495598 9352983 9251414 2026-04-15T12:44:10Z Crosstor 3176 /* A */ 9352983 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Debrecen]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Emil Ádám]], korusestro * [[György Almássy (radiologo)]] * [[Lőrinc Alváry]], [[operkantisto]] * [[Zoltán Ambrus (verkisto)]] * [[Miklós Apáti]], [[predikisto]] * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Babiczky]], bibliotekisto * [[Bálint Bacsó]], [[kuracisto]] * [[Jenő Bacsó]], profesoro * [[József Bakucz]], poeto * [[Dénes Balázs]], [[geografo]] * [[Klári Balázs]], ŝlagrokantisto * [[Péter Balczó]], operkantisto * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[György Balla]], kuracisto * [[József Balla (kuracisto)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Sándor Balogh (agronomo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Richárd Barabás]], politikisto * [[József Barcza (instruisto)]] * [[Kálmán Bardócz]], librotenisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[László Beczner]], [[virologo]] * [[Zoltán Bedő]], [[agronomo]] * [[Imre Beke]], luktisto * [[András Békés]], [[reĝisoro]] * [[István Békés]], [[verkisto]] * [[Itala Békés]], [[aktoro]] * [[Rita Békés]], aktoro * [[Jenő Békessy]], bredisto * [[Márta Belényesi]], historiisto * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[Pál Beregszászi Nagy (inĝeniero)]] * [[Dénes Berényi (fizikisto)]] * [[Gabriella Bernáth]], kemiisto * [[Lajos Bertók]], aktoro * [[Ferenc Bihar]], [[ministro]] * [[Sándor Bihari (1947)]], [[pentristo]] * [[János Blaskó (pentristo)]] * [[Károly Boka]], [[violonisto]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Géza Böszörményi]], reĝisoro * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Ferenc Buda]], [[poeto]] {{Div col end}} == C == * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[Lajos Csire]], bredisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Ádám D. Varga]], aktoro * [[Gergely Dánielfy]], ŝlagrokantisto * [[Csaba Danku]], juristo * [[Sarolta Deczki]], literaturhistoriisto * [[Lajos Debreceni Kiss]], violonisto * [[Attila Debreczeni]], literaturhistoriisto * [[Lajos Dézsi]], literaturhistoriisto * [[Gábor Dienes]], pentristo * [[Sámuel Diószegi]], [[botanikisto]] * [[László Domahidy (pli aĝa)]], operkantisto * [[László Domahidy (pli juna)]], operkantisto * [[Lajos Domokos (urbestro)]] * [[Balázs Dzsudzsák]], futbalisto == E == * [[István Ecsedi]], muzeestro * [[Jenő Egerváry]], [[matematikisto]] * [[Péter Erdei]], korusestro * [[István Erdős]], pupteatristo == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[László F. Földényi]], esteto * [[Éva Fahidi]], komercisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Imre Farkas]], komponisto * '''[[Mihály Fazekas]],''' [[poeto]] * [[Sári Feleki]], aktoro * [[Balázs Fenyvessy]], aktoro * [[Nelly Fésűs]], muzikalkantisto * [[Ádám Friedrich]], [[kornisto]] * [[Sándor Fülöp (pentristo)]] == G == * [[László Gábor (arkitekto)]] * [[Kálmán Gáborjáni Szabó]], pentristo * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[László Gali]], reĝisoro * [[Ádám Gáll]], pentristo * [[Tamás Garay Nagy]], aktoro * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Sári Gencsy]], [[operkantisto]] * [[Pál Gergely (biokemiisto)]] * [[Tibor Tivadar Glant]], biokemiisto * [[Nóra Görbe]], aktoro * [[László Görög]], aktoro * [[Béla Grega]], maŝininĝeniero * [[Gabi Gubás]], aktoro * [[Károly Gulyás]], [[pentristo]], [[bibliotekisto]] * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Olga Gyarmati]], atleto * [[István Győry]], ĝardenisto == H == * [[László Hadházi]], humuristo * [[Ákos Hadházy]], politikisto * [[József Hajdú]], aktoro * [[Szabolcs Hajdu]], reĝisoro * [[Jenő Haranghy]], grafikisto * [[Irén Harczos]], aktoro * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Havas]], [[mikrobiologo]] * [[Tamás Heller]], aktoro * [[Ica Horváth]], aktoro * [[István Horváth (fizikisto)]] * [[Zalán Horváth]], [[fizikisto]] == I == * [[Jenő Illés]], reĝisoro == J == * [[Tamás Jakab]], aktoro * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[Barnabás Janka]], aktoro * [[Zsombor Jéger]], aktoro * [[István Jóna]], radiologo * [[Bálint Józsa]], skulptisto * [[Richárd Juha]], skulptisto * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Pál Juhász-Nagy]], [[biologo]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[István Káldor]], venerologo * [[Ferenc Kállay]], [[historiisto]] * [[Tivadar Kanizsa]], akvopilkisto * [[Ernő Kánya]], maŝininĝeniero * [[Boglárka Kapás]], naĝisto * [[Dezső Kapás]], reĝisoro * [[László Karakas]], ministro * [[László Kardos]], literaturhistoriisto * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[György Kárpáti]], kuracisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Tamás Keresztes]], aktoro * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[András Kertész]], [[lingvisto]] * [[Gusztáv Kettesi]], naĝisto * [[Dezső Kiss]], fizikisto * [[Endre Kiss]], filozofo * [[Gergely Máté Kiss]], aktoro * [[György Kiss (juristo)]] * [[Károly Kiss (kemiisto)]] * [[Katalin É. Kiss]], lingvisto * [[Lajos Kiss (lingvisto)]] * [[Lajos Kiss (notario)]] * [[László Kiss (reĝisoro)]] * [[Miklós Kocsár]], [[komponisto]] * [[Tamás Kobzos Kiss]], [[muzikisto]] * [[Ferenc Köles]], aktoro * [[Tibor Koncz]], muzikisto * [[György Konrád]], [[verkisto]] * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[Paula Környey]], aktoro * [[Anni Kőrössi]], operkantisto * [[Lajos Kósa]], ministro * [[Kati Kóti]], aktoro * [[Pál Kovács (skermisto)]] * [[Zsolt Kovács]], aktoro * [[György Kozmann]], inĝeniero * [[Sándor Kubinyi]], pentristo * [[Viktória Kulcsár]], aktoro * [[Ernő Kulcsár Szabó]], literaturhistoriisto * [[Andor Kunda]], novelisto {{Div col end}} == L == * [[Ferenc Ladányi]], aktoro * [[Imre Lakatos (filozofo)]] * [[Csaba László (ministro)]] * [[Paul László]], arkitekto * [[Éva Lehoczky]], operkantisto * [[Gyula Leidenfrost]], [[iĥtiologo]] * [[Attila Lénárt]], grafikisto * [[Leó Liebermann]], kemiisto * [[Lajos Lőrincz (juristo)]] * [[Rezső György Lovas]], fizikisto * [[Sámuel Löwinger]], rabeno == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Katalin M. Kiss]], ceramikisto * [[Pál Maday]], lokhistoriisto * [[Attila Magyar]], aktoro * [[Enikő Magyari]], biologo * [[Imre Magyari (1894)]], violonisto * [[Gyula Magyary-Kossa]], [[farmaciisto]] * [[Lajos Makó]], aktoro * [[László Markó]], [[kemiisto]] * [[György Maróthi]], matematikisto * [[Csaba Martin]], filmreĝisoro * [[Imre Máthé]], botanikisto * [[László Matkó]], prosektoro * '''[[Ferenc Medgyessy]],''' [[skulptisto]] * [[Gyula Medgyessy-Kovács]], pentristo * [[János Mercs]], aktoro * [[Barna Mezey]], juristo * [[Ferenc Moldoványi]], reĝisoro * [[József Mórik]], kuracisto {{Div col end}} == N == * [[Béla Nagy (bestkuracisto)]] * [[Ferenc Nagy (akademiano)]], kemiisto * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Katalin Nemes]], pianisto * [[Gábor Németh (aktoro)]] * [[Júlia Nyakó]], aktoro == O == * [[Bálint Ökröss]], [[juristo]] * [[Zsuzsa Oláh]], aktoro * [[Soma Olasz Szabó]], aktoro * [[Mária Ormos]], historiisto * [[Dénes Orosz]], scenaristo == P == * [[István Pálffy (prezentisto)]] * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Péter Pál Pálfy]], matematikisto * [[Pál Pándi]], [[kritikisto]] * [[Lajos Papp (komponisto)]] * [[Lajos Papp (pafisto)]] * [[Ferenc Pataki (aktoro)]] * [[Gábor Pávai Vajna]], kuracisto * [[Béla Pavletits]], aktoro * [[Gyula Pekár]], verkisto kaj politikisto * [[Dénes Perczel]], arkitekto * [[Bence Péter]], pianisto * [[Judit Pinczési]], poeto * [[Imre Pongrácz (aktoro)]] * [[Zoltán Pósa]], literaturisto * [[Ilona Prunyi]], pianisto == R == * [[Jenő Rácz (ministro)]] * [[László Radácsi]], ekonomo * [[Mihály Réthy]], aktoro * [[Bálint Révész]], kalvinana [[episkopo]] * [[Kálmán Révész]], kalvinana episkopo * [[Ádám Reviczky]], [[politikisto]] * [[László Rózsa]], aktoro * [[Mózes Rubinyi]], lingvisto * [[István Rudas]], aktoro == S == {{Div col|cols = 2}} * [[János Salánki]], biologo * [[Sándor Sallai]], futbalisto * [[Imre Sarkadi]], verkisto * [[Ferenc Schafarzik]], geologo * [[Judit Schell]], aktoro * [[Gábor Sebestyén]], prokuroro * [[Gyula Sebestyén (arkitekto)]] * [[Attila Serfőző]], poeto * [[Sándor Sólymos]], arkitekto * [[Emma Somló]], aktoro * [[István Szabó (historiisto)]] * [[József Szabó (teatrestro)]] * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Máté Szabó (reĝisoro)]] * [[Zoltán Gábor Szabó]], fizikisto-kemiisto * [[Róza Szakáll]], aktoro * [[József Szarvas]], aktoro * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[József Székely (juristo)]] * [[Gábor Székelyhidi]], matematikisto * [[László Székelyhidi (pli juna)]], matematikisto * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szele]], matematikisto * [[Jenő Szigeti]], aktoro * [[Sámuel Szilágyi]], kalvinana episkopo * [[Pál Szőnyi]], edukisto * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Ilona Szoyer]], operkantisto * [[Jenő Szűcs]], historiisto * [[Mihály Szűcs]], violonisto {{Div col end}} == T == * [[Nóra Diána Takács]], aktoro * [[András Tállai]], politikisto * [[Edömér Tassonyi]], kuracisto * [[Károly Telepy]], pentristo * [[Réka Tenki]], aktoro * [[Albert Tikos]], pentristo * [[Zsolt Tokaji]], ĉinologo * [[Adolf Tollagi]], aktoro * [[Teri Tordai]], aktoro * [[Imre Törő]], kuracisto * [[Anita Tóth]], aktoro * [[Imre Tóth Bruti]], humuristo * [[Mátyás Tóth]], pupisto * [[Sándor Tóth (zoologo)]] * [[János Tüdős]], [[parlamentano]] * [[József Tumbász]], piedbatboksisto == U == * [[Miklos Udvardy]], kalvinana episkopo * [[József Ujfalussy]], muzikesteto * [[Ede Újházi]], aktoro (pri kiu ankaŭ fama [[supo]] estas nomita) * [[István Uri]], aktoro == V == * [[Eszter Vágó]], arkeologo * [[Szilárd Vágó]], biologo * [[Tibor Vályi-Nagy]], kuracisto * [[József Váradi (negocisto)]] * [[György Várallyay]], agronomo * [[Levente Varga]], arkitekto * [[Jenő Várnai]], aktoro * [[André Vásáry]], kantisto * '''[[Tamás Vásáry]],''' [[pianisto]] kaj [[dirigento]] * [[István Vaskuti]], kanuisto * [[József Vecsei]], [[filozofo]] * [[József Vekerdi]], bibliotekisto * [[Géza Voinovich]], literaturhistoriisto == Z == * [[Péter Závodszky]], fizikisto * [[Kornél Zempléni]], pianisto * [[Andrea Zsadon]], operkantisto * [[Klára Zsindelyné Tüdős]], kostumisto En apudaĵo de Debrecen (Debrecen-Pallagpuszta) naskiĝis: * [[János Dohy]], [[inĝeniero]] pri bestobredado == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Debrecen]] [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Debrecen]] [[Kategorio:Debrecen]] rgevfxr5qy4cy6nkcl4zvilbdjmuksd 0 496380 9353063 9348752 2026-04-15T16:44:54Z Crosstor 3176 /* A */ 9353063 wikitext text/x-wiki ''Ekde [[1873]] vidu la famulojn (kie mortis en tiu loko): [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto]]!'' Jen listo de famuloj, kiuj mortis en [[Budao (urbo)]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Emil Ábrányi (pli aĝa)]] * [[Alois Allnoch]], kolonelo * '''[[Andreo la 3-a (Hungario)]],''' [[reĝo]] * [[Gergely Árvay]], [[pastro]]-akademiano == B == * [[József Bachmann]], [[kemiisto]] * [[Károly Bebo]], [[skulptisto]] * [[Ferenc Bendik]], piaristo * [[János Fülöp Binder]], akvafortisto == C == * [[Adam Clark]], skota [[inĝeniero]] * [[Ferenc Csepelényi]], [[jezuito]] == D == * [[Elek Dedinszky]], [[arkivisto]] * [[János Dégen]], [[profesoro]] * [[János Nepomuk Dercsik]], titulara episkopo * [[Gábor Döbrentei]], [[poeto]] == E == * [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]], trezormajstro == F == * [[József Ferenc Falkoner]], pentristo * [[Bertalan Förderer]], katekisto * [[János Fusz]], komponisto == G == ** '''[[Sankta Gerardo]],''' [[episkopo]] ** [[Ferenc Gerliczy]], ĉambelano ** [[Márton Görgey]], [[preposto]] == H == * [[Joseph Anton Johann Habsburg]], [[palatino]] * [[Károly Hajnik]], [[stenografo]] * [[József Hajnóczy]], [[jakobeno]] * [[Kristóf Hamon]], masonisto * [[Imre Hatvani]], advokato * [[Antal Hörger]], skulptisto * [[Keresztély János Horváth]], [[monaĥo]] * [[Ladislao Hunyadi]], reĝido == J == * [[András Jallosics]], piaristo * [[András Jelky]], aventuristo * '''[[Vladislao la 2-a Jogajlido]],''' reĝo == K == * [[Ferenc Kállay]], [[historiisto]] * [[László Kelmenfi]], [[verkisto]] * [[Dénes Kemény (politikisto)]] * [[Ferenc Kiss (arkeologo)]] * [[Márton György Kovachich]], bibliotekisto == L == * [[János Laczkovics]], [[jakobeno]] * [[Franz Lamberg]], oficiro * [[Antal Lencsés]], akademia instruisto * [[Mihály Ignác Lenhossék]], germandevena ĉefkuracisto == M == * [[Pál Makó]], matematikisto * [[Ignác Martinovics]], pastro, [[martiro]] == N == * [[Kristóf Niczky]], [[reĝa juĝisto]] * [[Dániel Novák]], arkitekto == O == * [[Pál Őz]], [[jakobeno]] == P == * [[József Palotai]], [[teologo]] * [[András Petrich]], oficiro * [[József Podhradczky]], oficisto == R == * [[András Rácz]], pastro * [[Antal Reguly]], [[lingvisto]] == S == * [[János Sajnovics]], lingvisto, astronomo * [[János Zakariás Sax]], hidrologo * [[Adolf Schmidl]], geografo * [[Szörény Pál Schmidt]], benediktano * [[Mihály Schoretits]], kuracisto * [[Jakab Sigray]], [[jakobeno]] * [[Sebestyén Stettner]], pentristo * [[Péró Jovánovics Szegedinác]], serba kamparanestro * [[Ferenc Szentmarjay]], [[jakobeno]] * [[Sándor Szolártsik]], jakobeno == T == * [[Lajos Tallián]], monaĥo * [[Ferenc Taucher]], [[astronomo]] * [[Dániel Tersztyánszky]], juĝisto * [[Joseph Thalherr]], arkitekto * [[Pál Tittel]], astronomo == V == * [[Ferenc Verseghy]], poeto * [[Benedek Virág]], poeto == W == * [[Ferenc Weiss]], [[astronomo]] * [[István Werbőczy]], [[politikisto]], [[juristo]] * [[József Wolfstein]], matematikisto == Z == * [[Károly Zichy (ĉambelano)]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]] [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Buda]] amlp4dfq1o1voxk5v09bg5pmd4zff3m 0 498337 9353179 9351602 2026-04-16T05:53:17Z Crosstor 3176 /* A */ 9353179 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj mortis en [[Miskolc]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[István Ábrahám (aktoro)]] * [[János Adriany]], [[inĝeniero]] * [[Pál Áldásy]], [[bestokuracisto]] * [[József Antal Boza]], metalurgiisto * [[Pál Apostol]], luterana [[episkopo]] * [[Imre Aszódi (ginekologo)]] == B == * [[Imre Báder]], metalurgiisto * [[Károly Ballagi]], instruisto * [[László Bánhidi (mininĝeniero)]] * [[Pál Barczi]], [[grafikisto]] * [[János Bársony (juristo)]] * [[Imre Barta (ekonomikisto)]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[Károly Berecz]], [[poeto]] * [[Ákos Bizony]], advokato * [[Ferenc Bodgál]], etnografo * [[János Bognár]], [[kemiisto]] * [[József Budai]], [[botanikisto]] == C == * [[Kálmán Csabai]], pentristo * [[János Csapó]], aktoro * [[Gusztáv Csengey]], poeto kaj [[teologo]] * [[Gyula Csepregi]], [[saksofonisto]] == D == * [[Róza Déryné Széppataki]], [[aktoro]] * [[József Dévald]], kuracisto * [[Gábor Doleschall]], kuracisto == F == * [[Richárd Falk (inĝeniero)]] * [[Gyula Feledy]], [[grafikisto]] * [[Tóbiás Ferenczi]], monaĥo * [[Zoltán Fónyad]], matematikisto * [[Márta Fügedi]], muzeologo == G == * [[Damaszcén Gaál]], minoritano * [[Ignác Gálffy]], [[instruisto]] * [[János Gárdus]], instruisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Jenő Gáspár (aktoro)]] * [[József Gelei (instruisto)]] * [[Géza Grosschmid]], advokato == H == * [[Ervin Hacker]], kriminologo * [[Aladár Henszelmann]], radiologo * [[Béla Honti]], urbestro * [[Lajos Horváth (politikisto)]] * [[László Huszthy]], maŝininĝeniero == J == * [[Rozália Jambrik]], [[hidrogeologo]] == K == * [[Ernő Kartal]], minoritano * [[Csaba Kelemen]], aktoro * [[Didák Sámuel Kelemen]], minoritano * [[József Keszy]], aktoro * [[Zoltán Kőrössy]], aktoro * [[Lajos Kovács (geologo)]] * [[Terus Kováts]], aktoro * [[Gábor Kövessy]], hidrologo * [[Imre Kulcsár]], aktoro * [[Miklós Kun (urbestro)]] * [[Ernő Kunt]], pentristo == L == * [[Endre Latabár (pli aĝa)]], aktoro * [[Lajos Latkóczy]], [[pentristo]] * [[Zoltán Lenkey]], [[grafikisto]] * [[József Lévay]], poeto * [[László Lukovszky]], pentristo == M == * [[Vera Márffy]], aktoro * [[Géza Márky]], aktoro * [[Éva Máthé (aktoro)]] * [[Miklós Mazsaroff]], pentristo * [[Dezső Meilinger]], pentristo * [[István Mészáros (episkopo)]] == N == * [[Margit Gy. Nagy]], gobelinisto * [[Zoltán Novotni]], [[profesoro]] == R == * [[Iván Raisz]], matematikisto * [[Laura Réthy]], operetkantisto * [[Kálmán Révész]], kalvinana episkopo * [[Richárd Richter]], inĝeniero == S == * [[Gábor Sallós]], teatrestro * [[István Sályi]], inĝeniero * [[Bernát Sartori]], minoritano * [[János Seres]], pentristo * [[Sándor Simon (inĝeniero)]] * [[Ferenc Somló (pli aĝa)]], aktoro * [[Ferenc Somló (pli juna)]], aktoro * [[István Somló (1946-2012)]], aktoro * [[Mária Somló]], aktoro * [[Ottó Süpek]], literaturhistoriisto * [[Lajos Szalay]], grafikisto * [[László Szathmáry]], kemiisto * [[József Szathmári Paksi]], kalvinana episkopo * [[István Szentpáli]], [[urbestro]] * [[Gusztáv Szepesi]], aktoro * [[Sámuel Szűcs]], juristo == T == * [[Gusztáv Tarján]], [[inĝeniero]] * [[Zénó Terplán]], inĝeniero * [[Béla Tóth (teatrestro)]] * [[Imre Tóth (pentristo)]] * [[Miklósné Tóth]], pentristo * [[István Tüdős]], kalvinana episkopo == V == * [[Péter Vályi]], ministro * [[Gyula Varga (aktoro)]] * [[Judit Varga (juristo)]] * [[Miklós Varga (skulptisto)]] * [[Lajos Végvári]], arthistoriisto == W == * [[Mihály Wándza]], aktoro, pentristo == Z == * [[János Zambó]], inĝeniero * [[Pál Zelenka]], episkopo * [[István Zsignár]], pentristo == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Miskolc]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Miskolc]] [[Kategorio:Miskolc]] a2cxc6ii4jyi3ybohvmyqoha66ozf7y 0 499210 9352984 9350201 2026-04-15T12:45:27Z Crosstor 3176 /* A */ 9352984 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj mortis en [[Pécs]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Abay Nemes]], naĝisto * [[László Agócsy]], muzikinstruisto * [[Prosper Amtmann]], [[flutisto]] * [[József Angster]], [[orgenkonstruisto]] * [[János Ángyán]], [[kuracisto]] * [[Bálint Alsáni]], [[kardinalo]] * [[György Antal]], [[profesoro]] * [[Miklós Orbán Arató]], cisterciano * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] == B == * [[Zoltán Bachman]], arkitekto * [[Miklós Balassa]], advokato * [[Gyula Bálint]], [[pentristo]] * [[Lajos Barankay]], [[instruisto]] * [[Anna Bárdos]], operkantisto * [[Imre Barta]], kuracisto * [[Soma Beck]], kuracisto * [[Gellért Belon]], episkopo * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[György Benkő (radiologo)]] * [[József Benkő (matematikisto)]] * [[Konrád Beöthy]] * [[József Zsigmond Berényi]], [[episkopo]] * [[János Berze Nagy]], folkloristo * [[Márton Billisics]], paŭlano * [[Illés Béla Bitter]], [[monaĥo]] * [[Gyula Bocz]], [[skulptisto]] * [[Irén Bódis]], aktoro * [[Alajos Bogyó]], [[operkantisto]] * [[Béla Boros (instruisto)]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[István Boros (biologo)]] * [[Ábel József Buzássy]], instruisto == C == * [[László Cholnoky]], [[kemiisto]] * [[Kálmán Csákabonyi]], [[arkivisto]] * [[István Csekey]], juristo * [[József Cserháti]], [[episkopo]] * [[Győző Csorba]], [[poeto]] * [[László Czindery]], [[oficisto]] == D == * [[Valéria Dénes]], pentristo * [[János Dombay]], arkeologo * [[Szilárd Donhoffer]], kuracisto * [[Jenő Dulánszky (pli juna)]], arkitekto * [[Nándor Dulánszky]], episkopo == E == * [[Jenő Ernst (kuracisto)]] == F == * [[Ferenc Fáicser]], [[jezuito]] * [[Ferenc Faluhelyi]], [[juristo]] * [[Ernő Flachbarth]], juristo * [[Béla Flerkó]], kuracisto * [[Béla Füredi]], teatrestro * [[György Fürtös]], ceramikisto * [[Miklós Füzes]], [[arkivisto]] == G == * [[Jenő Gábor]], pentristo * [[Ernő Gebauer]], pentristo * [[István Gellér B.]], skulptisto * [[Sándor Gorka]], [[biologo]] * [[Frigyes Götz]], urologo * [[Endre Grastyán]], kuracisto * [[Pál Gróf]], kuracisto * [[Emil Győry]], aktoro == H == * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Ferenc Hanuy]], [[kanoniko]] * [[László Harsányi]], krimmedicina kuracisto * [[Béla Hetényi]], aktoro * [[Ottó Hoffmann]], lingvisto * [[József Holub]], [[historiisto]] * [[József Hunyady (verkisto)]] * [[Lajos Huszty]], juristo * [[Tivadar Huth]], kuracisto == I == * [[Dénes Ágoston Inczédy]], monaĥo * [[Albert Irk]], juristo == J == * [[Hugó Johan]], vitralisto == K == * [[Ilona Karay]], poeto * [[József Kassai]], [[pastro]], [[lingvisto]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Károly Keczkés]], [[hidrologo]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Miklós Kengyel]], juristo * [[Iván Kétyi]], bakteriologo * [[Balázs Kézdi]], psikiatro * [[Antal Klemm]], pastro, lingvisto * [[György Klimó]], [[episkopo]] * [[József Koller (kanoniko)]] * [[János Kolta]], notario * [[Mariska Komáromi]], operkantisto * [[Béla Kovács (ministro)]] * [[István Kozma (operetkantisto)]] * [[Ernő Kurnik]], [[agronomo]] == L == * [[Borbála Labancz]], aktoro * [[Kálmán Lambrecht]], paleontologo * [[Ferenc Laubhaimer]], pastro == M == * [[Ferenc Martyn]], [[pentristo]] * [[Flórián Mátyás]], historiisto * [[Károly Méhes (kuracisto)]] * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Mária Mirkovszky]], dancisto == N == * [[Sándor N. Szabó]], aktoro * [[Géza Nikelszky]], ceramikisto * [[Róbert Nógrádi]], reĝisoro == O == * [[Kelemen Ováry]], profesoro == P == * [[László Paál (aktoro)]] * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Jóska Pécsi Rabb]], popolkantisto * [[Piri Peéry]], aktoro * [[Mihály Pekár]], kuracisto * [[János Pollák]], kanoniko == R == * [[Károly Rauss]], kuracisto * [[Camillo Reuter]], kuracisto * [[Sándor Révai]], literaturhistoriisto * [[György Romhányi]], kuracisto == S == * [[Ráfael Schaurek]], juristo * [[Elemér Scipiades]], profesoro * [[Béla Simon (pentristo)]] * [[Máté Simon]], paŭlano * [[Ferenc Simor]], [[klimatologo]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Pál Zoltán Szabó]], [[geografo]] * [[Samu Szabó]], [[aktoro]] * [[Sándor Szakály (mikrobiologo)]] * [[Ottokár Lajos Székely]], monaĥo * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Ignác Szepesy]], episkopo * [[József Szeredy]], [[prelato]] * [[József Szivler]], reĝisoro * [[János Szolcsányi]], kuracisto * [[Ottó Szőnyi]], pastro * [[Mihály Szotáczky]], juristo == T == * [[Margit Takács]], aktoro * [[János Thalhammer]], pastro * [[Ernő Tolvaly]], pentristo * [[József Tóth (geografo)]] * [[Mátyás Trixler]], psikiatro * [[Tibor Tüskés]], instruisto == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vasváry]], juristo * [[Endre Veress (historiisto)]] * [[István Vermes]], kuracisto * [[Emil Vertán]], kuracisto * [[János Vinkler]], juristo * [[Ferenc Virág (episkopo)]] * [[Imre Vízkelety]], pentristo * [[Gabriella Vöő]], [[etnografo]] == Z == * '''[[Vilmos Zsolnay]],''' produktanto de artaj [[porcelano]]j == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pécs]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Pécs]] [[Kategorio:Pécs| ]] bxrdlbf91eoo33i88t95owvknkrgmlt 9353210 9352984 2026-04-16T08:36:14Z Crosstor 3176 /* B */ 9353210 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj mortis en [[Pécs]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Abay Nemes]], naĝisto * [[László Agócsy]], muzikinstruisto * [[Prosper Amtmann]], [[flutisto]] * [[József Angster]], [[orgenkonstruisto]] * [[János Ángyán]], [[kuracisto]] * [[Bálint Alsáni]], [[kardinalo]] * [[György Antal]], [[profesoro]] * [[Miklós Orbán Arató]], cisterciano * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] == B == * [[Zoltán Bachman]], arkitekto * [[Miklós Balassa]], advokato * [[Gyula Bálint]], [[pentristo]] * [[Endre Bán (ginekologo)]] * [[Lajos Barankay]], [[instruisto]] * [[Anna Bárdos]], operkantisto * [[Imre Barta]], kuracisto * [[Soma Beck]], kuracisto * [[Gellért Belon]], episkopo * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[György Benkő (radiologo)]] * [[József Benkő (matematikisto)]] * [[Konrád Beöthy]] * [[József Zsigmond Berényi]], [[episkopo]] * [[János Berze Nagy]], folkloristo * [[Márton Billisics]], paŭlano * [[Illés Béla Bitter]], [[monaĥo]] * [[Gyula Bocz]], [[skulptisto]] * [[Irén Bódis]], aktoro * [[Alajos Bogyó]], [[operkantisto]] * [[Béla Boros (instruisto)]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[István Boros (biologo)]] * [[Ábel József Buzássy]], instruisto == C == * [[László Cholnoky]], [[kemiisto]] * [[Kálmán Csákabonyi]], [[arkivisto]] * [[István Csekey]], juristo * [[József Cserháti]], [[episkopo]] * [[Győző Csorba]], [[poeto]] * [[László Czindery]], [[oficisto]] == D == * [[Valéria Dénes]], pentristo * [[János Dombay]], arkeologo * [[Szilárd Donhoffer]], kuracisto * [[Jenő Dulánszky (pli juna)]], arkitekto * [[Nándor Dulánszky]], episkopo == E == * [[Jenő Ernst (kuracisto)]] == F == * [[Ferenc Fáicser]], [[jezuito]] * [[Ferenc Faluhelyi]], [[juristo]] * [[Ernő Flachbarth]], juristo * [[Béla Flerkó]], kuracisto * [[Béla Füredi]], teatrestro * [[György Fürtös]], ceramikisto * [[Miklós Füzes]], [[arkivisto]] == G == * [[Jenő Gábor]], pentristo * [[Ernő Gebauer]], pentristo * [[István Gellér B.]], skulptisto * [[Sándor Gorka]], [[biologo]] * [[Frigyes Götz]], urologo * [[Endre Grastyán]], kuracisto * [[Pál Gróf]], kuracisto * [[Emil Győry]], aktoro == H == * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Ferenc Hanuy]], [[kanoniko]] * [[László Harsányi]], krimmedicina kuracisto * [[Béla Hetényi]], aktoro * [[Ottó Hoffmann]], lingvisto * [[József Holub]], [[historiisto]] * [[József Hunyady (verkisto)]] * [[Lajos Huszty]], juristo * [[Tivadar Huth]], kuracisto == I == * [[Dénes Ágoston Inczédy]], monaĥo * [[Albert Irk]], juristo == J == * [[Hugó Johan]], vitralisto == K == * [[Ilona Karay]], poeto * [[József Kassai]], [[pastro]], [[lingvisto]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Károly Keczkés]], [[hidrologo]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Miklós Kengyel]], juristo * [[Iván Kétyi]], bakteriologo * [[Balázs Kézdi]], psikiatro * [[Antal Klemm]], pastro, lingvisto * [[György Klimó]], [[episkopo]] * [[József Koller (kanoniko)]] * [[János Kolta]], notario * [[Mariska Komáromi]], operkantisto * [[Béla Kovács (ministro)]] * [[István Kozma (operetkantisto)]] * [[Ernő Kurnik]], [[agronomo]] == L == * [[Borbála Labancz]], aktoro * [[Kálmán Lambrecht]], paleontologo * [[Ferenc Laubhaimer]], pastro == M == * [[Ferenc Martyn]], [[pentristo]] * [[Flórián Mátyás]], historiisto * [[Károly Méhes (kuracisto)]] * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Mária Mirkovszky]], dancisto == N == * [[Sándor N. Szabó]], aktoro * [[Géza Nikelszky]], ceramikisto * [[Róbert Nógrádi]], reĝisoro == O == * [[Kelemen Ováry]], profesoro == P == * [[László Paál (aktoro)]] * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Jóska Pécsi Rabb]], popolkantisto * [[Piri Peéry]], aktoro * [[Mihály Pekár]], kuracisto * [[János Pollák]], kanoniko == R == * [[Károly Rauss]], kuracisto * [[Camillo Reuter]], kuracisto * [[Sándor Révai]], literaturhistoriisto * [[György Romhányi]], kuracisto == S == * [[Ráfael Schaurek]], juristo * [[Elemér Scipiades]], profesoro * [[Béla Simon (pentristo)]] * [[Máté Simon]], paŭlano * [[Ferenc Simor]], [[klimatologo]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Pál Zoltán Szabó]], [[geografo]] * [[Samu Szabó]], [[aktoro]] * [[Sándor Szakály (mikrobiologo)]] * [[Ottokár Lajos Székely]], monaĥo * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Ignác Szepesy]], episkopo * [[József Szeredy]], [[prelato]] * [[József Szivler]], reĝisoro * [[János Szolcsányi]], kuracisto * [[Ottó Szőnyi]], pastro * [[Mihály Szotáczky]], juristo == T == * [[Margit Takács]], aktoro * [[János Thalhammer]], pastro * [[Ernő Tolvaly]], pentristo * [[József Tóth (geografo)]] * [[Mátyás Trixler]], psikiatro * [[Tibor Tüskés]], instruisto == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vasváry]], juristo * [[Endre Veress (historiisto)]] * [[István Vermes]], kuracisto * [[Emil Vertán]], kuracisto * [[János Vinkler]], juristo * [[Ferenc Virág (episkopo)]] * [[Imre Vízkelety]], pentristo * [[Gabriella Vöő]], [[etnografo]] == Z == * '''[[Vilmos Zsolnay]],''' produktanto de artaj [[porcelano]]j == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pécs]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Pécs]] [[Kategorio:Pécs| ]] lh0686fsh76sa78erb80svvedk4m9yh 0 524404 9353267 7981605 2026-04-16T11:32:58Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] forigita; [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9353267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ede Flórián BIRLY''' [birli], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Birly Ede Flórián''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[akuŝistino|akuŝisto]]-[[ginekologo]], [[profesoro]]. Ede Flórián Birly [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/013/pc001360.html#1] naskiĝis la {{daton|6|decembro}} [[1787]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Odĵaci|Hódság]] (nuntempa [[Odĵaci]] en [[Serbio]]). Li mortis la {{daton|25|novembro}} [[1854]] en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == Birly lernis en [[Kalocsa]], [[Pécs]], [[Osijek]], [[Buda]], poste li frekventis [[universitato]]jn en Pest kaj [[Vieno]]. Li akiris kuracistan (ĉefe akuŝistan) [[diplomo]]n en [[1814]] en Vieno. Post siaj studoj li laboris en ginekologia kliniko de Vieno, kie li helpis al [[Johann Lucas Boër]] 3 jarojn. En [[1817]] li estis nomumita profesoro en [[ELTE|Universitato de Pest]], kie li instruis [[ginekologio]]n. En [[1824]] li nobeliĝis, en [[1842]] li atingis la rangon [[rektoro]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Dissertatio inaug. medica de epilepsia'' (1814) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/b/b01932.htm hungarlingva biografio] * [http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s03.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Birly, Ede Florian}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akuŝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] jc44ux526rtpla084hktkrnzvm0e63c 9353268 9353267 2026-04-16T11:33:20Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9353268 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ede Flórián BIRLY''' [birli], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Birly Ede Flórián''' estis [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[akuŝistino|akuŝisto]]-[[ginekologo]], [[profesoro]]. Ede Flórián Birly [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/013/pc001360.html#1] naskiĝis la {{daton|6|decembro}} [[1787]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Odĵaci|Hódság]] (nuntempa [[Odĵaci]] en [[Serbio]]). Li mortis la {{daton|25|novembro}} [[1854]] en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == Birly lernis en [[Kalocsa]], [[Pécs]], [[Osijek]], [[Buda]], poste li frekventis [[universitato]]jn en Pest kaj [[Vieno]]. Li akiris kuracistan (ĉefe akuŝistan) [[diplomo]]n en [[1814]] en Vieno. Post siaj studoj li laboris en ginekologia kliniko de Vieno, kie li helpis al [[Johann Lucas Boër]] 3 jarojn. En [[1817]] li estis nomumita profesoro en [[ELTE|Universitato de Pest]], kie li instruis [[ginekologio]]n. En [[1824]] li nobeliĝis, en [[1842]] li atingis la rangon [[rektoro]]. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Dissertatio inaug. medica de epilepsia'' (1814) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/b/b01932.htm hungarlingva biografio] * [http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-orvoseletrajzi/ch03s03.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Birly, Ede Florian}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj akuŝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] ssfpd9aipa1lotla748ww5clpbd3fgn 0 530306 9352994 8526500 2026-04-15T13:01:42Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9352994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Nafissatou DIA DIOUF''' ([[Dakaro]], [[11-a de septembro]] [[1973]]) estas [[senegal]]ia verkistino. Ŝia patrino estis instruistino kaj ŝia patro estis diplomato. Ŝi studis en la [[Universitato de Bordeaux]] III (Michel de Montaigne).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.u-bordeaux3.fr/es/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140717195103/http://www.u-bordeaux3.fr/es/index.html |arkivdato=2014-07-17 }}</ref> == Verkaro == * 2001: ''Retour d'un si long exil'' * 2003: ''Primeur, poèmes de jeunesse'' * 2004: ''Le Fabuleux Tour du monde de Raby'' * 2005: ''Je découvre l'ordinateur'' * 2005: ''Cytor & Tic Tic naviguent sur la toile'' * 2008: ''Les petits chercheurs'' " * 2010: ''Cirque de Missira et autres nouvelles'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nafidiadiouf.net www.nafidiadiouf.net] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20060616105142/http://www.nafidiadiouf.net/ |date=2006-06-16 }} * [http://www.ikuska.com/Africa/Historia/biografias/d/dia_nafi.htm www.ikuska.com] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dia Diouf, Nafissatou}} [[Kategorio:Senegalaj verkistoj]] 5rwr1xayrvo14d256rsipzt4dhjrihc 0 530524 9353234 8910457 2026-04-16T10:07:57Z Sj1mor 12103 9353234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gaspard de Coligny''' (naskiĝis la [[15-a de februaro|15-an de februaro]] [[1519]] en [[Châtillon-Coligny]], mortis la [[24-a de aŭgusto|24-an de aŭgusto]] [[1572]] en [[Parizo]]) estis [[franca]] [[admiralo]]. Gvidanto de [[hugenotoj]] dum la [[Religia milito|religiaj militoj]]. Murdita per [[defenestrigo]] dum la [[Masakro de la Sankta-Bartolomea tago]]. Lia detranĉita kapo estis sendita al [[Romo]] kiel donaco al papo [[Gregorio la 13-a]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Hugenotoj]] [[Kategorio:Francaj protestantoj]] i5tdpj6nxr8djcezm1l337rjsjlnoav 0 532924 9352972 9243075 2026-04-15T12:02:55Z Sj1mor 12103 9352972 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ivan Cankar''' ({{sondosiero|Sl-Ivan Cankar.oga|Prononco}}, naskiĝis la 10-an de majo 1876, mortis la 11-an de decembro 1918) estis [[slovenoj|slovena]] verkisto, dramisto, eseisto, poeto kaj politika aktivulo. Kune kun [[Otón Zupancic]], [[Dragotin Kette]] kaj [[Josip Murn]], li konsideriĝas la komencanto de [[modernismo]] en slovena literaturo. Li estas rigardata kiel la plej granda verkisto en la [[slovena lingvo]], kaj fojfoje komparatas al [[Franz Kafka]] kaj [[James Joyce]]. Lia unupersona teatraĵo ''Taso da kafo'' en esperantlingva versio estis unuafoje publike prezentita kadre de la [[53-a UK 1968]] en [[Madrido]], [[Hispanio]], fare de la aktoro [[Srdjan Flego]] de la [[Internacia Arta Teatro]]. Unu lia konatiganto estis la tradukistino [[Gusti Jirku]]. ==En Esperanto aperis== * '''Servulrajto''' (poemo en ses kantoj, kun prologo kaj epilogo). Trad. [[Jakob Stefanĉiĉ]] Eld. [[La suda stelo]], 1933. {{citaĵo|Post “[[La Morto de Smail-Aga Ĉengijiĉ]], nun venas belega eldono de Servulrajto, en ses kantoj kun prologo kaj epilogo. La enhavo pritraktas la baraktojn de maljuna servulo Jernej, eldomigita post 40-jara fidela servado, kiu batalas por sia servulrajto, sed ĉie renkontas mokon kaj forpuŝon anstataŭ subteno. Fine li forbruligas la mastrodomon. Ni angloj scias malmulton pri la [[balkanaj popoloj]] kaj ties moroj, sed pere de Esperanto kaj libroj kia la nuna, disponiĝas al ni scio alie ne facile akirebla. La tradukinton oni devas gratuli pri [[tasko]] majstre plenumita, kaj la eldonistoj rajtas fieri pri volumo, kies arta [[eksteraĵo]] neniel trompas la internaĵon. La preso estas bonega, la kovrilo okulfrapa. Unu afero meritas atenton : la neuzo de apostrofo, kie mankas la finaĵo “o” . Unuavide ĝi aspektas iom stranga, tamen ne malplaĉa. Ekzemple— ''Kien via voj, servul amika ?'' Sed malplaĉas la uzo de la litero “l” sole staranta: ekz., ''Kurba l korpo kaj balbuta l lango'' kaj ''Larĝa sojlo, malfermita l pordo. La libro estas rekomendinda al ĉiu, kiun plaĉas versforma literaturo. |R.J.Y.[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|sloveno}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cankar}} [[Kategorio:Slovenaj verkistoj]] 6var1izzvfgtok3s8ta6rs6papqdz1r 9352973 9352972 2026-04-15T12:03:33Z Sj1mor 12103 9352973 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ivan Cankar''' ({{sondosiero|Sl-Ivan Cankar.oga|Prononco}}, naskiĝis la 10-an de majo 1876, mortis la 11-an de decembro 1918) estis [[slovenoj|slovena]] verkisto, dramisto, eseisto, poeto kaj politika aktivulo. Kune kun [[Oton Župančič]], [[Dragotin Kette]] kaj [[Josip Murn]], li konsideriĝas la komencanto de [[modernismo]] en slovena literaturo. Li estas rigardata kiel la plej granda verkisto en la [[slovena lingvo]], kaj fojfoje komparatas al [[Franz Kafka]] kaj [[James Joyce]]. Lia unupersona teatraĵo ''Taso da kafo'' en esperantlingva versio estis unuafoje publike prezentita kadre de la [[53-a UK 1968]] en [[Madrido]], [[Hispanio]], fare de la aktoro [[Srdjan Flego]] de la [[Internacia Arta Teatro]]. Unu lia konatiganto estis la tradukistino [[Gusti Jirku]]. ==En Esperanto aperis== * '''Servulrajto''' (poemo en ses kantoj, kun prologo kaj epilogo). Trad. [[Jakob Stefanĉiĉ]] Eld. [[La suda stelo]], 1933. {{citaĵo|Post “[[La Morto de Smail-Aga Ĉengijiĉ]], nun venas belega eldono de Servulrajto, en ses kantoj kun prologo kaj epilogo. La enhavo pritraktas la baraktojn de maljuna servulo Jernej, eldomigita post 40-jara fidela servado, kiu batalas por sia servulrajto, sed ĉie renkontas mokon kaj forpuŝon anstataŭ subteno. Fine li forbruligas la mastrodomon. Ni angloj scias malmulton pri la [[balkanaj popoloj]] kaj ties moroj, sed pere de Esperanto kaj libroj kia la nuna, disponiĝas al ni scio alie ne facile akirebla. La tradukinton oni devas gratuli pri [[tasko]] majstre plenumita, kaj la eldonistoj rajtas fieri pri volumo, kies arta [[eksteraĵo]] neniel trompas la internaĵon. La preso estas bonega, la kovrilo okulfrapa. Unu afero meritas atenton : la neuzo de apostrofo, kie mankas la finaĵo “o” . Unuavide ĝi aspektas iom stranga, tamen ne malplaĉa. Ekzemple— ''Kien via voj, servul amika ?'' Sed malplaĉas la uzo de la litero “l” sole staranta: ekz., ''Kurba l korpo kaj balbuta l lango'' kaj ''Larĝa sojlo, malfermita l pordo. La libro estas rekomendinda al ĉiu, kiun plaĉas versforma literaturo. |R.J.Y.[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|sloveno}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cankar}} [[Kategorio:Slovenaj verkistoj]] 8u9debijo0l9ek851q700qg4vditklh 0 554987 9352992 9281909 2026-04-15T12:59:36Z Samkugatano 204422 9352992 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Vsevolod Emileviĉ MEJERHOLD''' ({{lang-ru|Все́волод Эми́льевич Мейерхо́льд}}; denaske {{lang-de|Karl Kasimir Theodor Meyerhold}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|9|2|1874|ligilo=jes|akuzativo=jes}}, mortis la {{daton|2|Februaro|1940}}) estis rusa kaj soveta [[teatra reĝisoro]], [[aktoro]] kaj [[teatra produktoro]]. Liaj provokaj eksperimentoj rilate al fizika esto kaj [[simbolismo]] en nekonvencia teatro faris lin unu el la semaj fortoj en moderna internacia [[teatro]].[[Dosiero:Grigoriev Meyerkhold.jpg|eta|dekstre|Vsevolod Mejerhold pentrita de [[Boris Grigoriev]], 1916.]] == Vivo kaj verko == === Komenca vivo === [[Dosiero:Meyerhold reads Chekhov's The Seagull in 1898.jpg|eta|maldekstre|La juna Mejerhold dum legado de la verko de [[Ĉeĥov]] nome ''La mevo''.]] Vsevolod Mejerhold naskiĝis kiel '''Karl Kasimir Theodor Meyerhold''' en [[Penza]] la 28an de januaro laŭ la [[julia kalendaro]] (la 9a de februaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]) 1874 en la familio de [[Rusaj germanoj|rus-germana]] vinfabrikanto Emil Fjodoroviĉ Mejerhold (germane ''Emil Meyerhold''), kaj lia edzino, Alvina Danilovna (germane respektive nederlande naskonome ''Alwina van der Neese'').<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.ca/books?id=JYnaFmCj_QIC&pg=PA5&dq=Alvina+Emil+Meyerhold&hl=en#v=onepage&q=Alvina%20Emil%20Meyerhold&f=false|titolo=Meyerhold: a Revolution in Theatre|aŭtoro=Edward Braun|jaro=1998|eldoninto=A & C Black|ISBN=9781408148808|paĝo=5}}</ref> Kvankam li ne estis el malriĉa familio, li estis la lasta de ok gefiloj.<ref name="Pitches_4">Pitches (2003, 4)</ref> Fininte lernadon en 1895, Mejerhold studis [[juro]]n ĉe la [[Moskva Universitato]] sed neniam kompletigis sian gradigon. Li hezitis ĉu studi teatron aŭ karieri kiel violonisto. Tamen, li malsukcesis en aŭdoprovo por iĝi la dua violonisto en la universitata orkestro kaj en 1896 li aliĝis al la Moskva Filarmonia Teatra Lernejo.<ref name="Pitches_4"/> Je sia 21a naskiĝtago, li konvertiĝis de [[Luteranismo]] al la [[Orienta Ortodoksismo|Ortodoksa Kristanismo]] kaj akceptis "Vsevolod" kiel ortodoksa nomo (laŭ la rusa verkisto [[Vsevolod Garŝin]], kies prozon Mejerhold amis). === Kariero === Mejerhold komencis aktori en 1896 kiel studento de la [[Rusa Akademio de Teatraj Artoj|Moskva Filarmonia Teatra Lernejo]] sub la estreco de [[Vladimir Nemiroviĉ-Danĉenko]], kunfondinto de la [[Moskva Arta Teatro]] (MAT). Ĉe la MAT, Mejerhold ludis 18 rolojn, kiaj tiuj de Vasilij Ŝujskij en ''[[Fjodor la 1-a Ivanoviĉ (Rusio)|Caro Fjodor Ioannoviĉ]]'' kaj [[Ivano la Terura]] en ''La morto de Ivan la Terura'' (ambaŭ de [[Aleksej Konstantinoviĉ Tolstoj|Aleksej Tolstoj]]), kaj Treplev en la verko de [[Anton Ĉeĥov|Ĉeĥov]] nome ''[[La mevo]]''. Forlasinte la MAT en 1902, Mejerhold partoprenis en multaj teatraj projektoj kiel reĝisoro kaj aktoro. Ĉiu projekto estis scenejo por eksperimenti kaj krei novajn scenmetodojn. Mejerhold estis unu el la plej fervoraj defendantoj de [[Simbolismo (arto)|Simbolismo]] en teatro, ĉefe kiam li laboris kiel ĉefproduktoro de la teatro de [[Vera Komisarĵevskaja]] en 1906–1907. Li estis invitita reen al la MAT ĉirkaŭ tiu tempo por disvolvigi siajn eksperimentajn ideojn. [[Dosiero:Alexander Y Golovin Portrait of Meyerhold.jpg|eta|dekstra|Portreto de Mejerhold fare de Aleksandr Golovin.]] Mejerhold daŭrigis teatran plinovigon dum la jardeko 1907–1917, dum li laboris ĉe la imperiaj teatroj en [[Sankt-Peterburgo]]. Li enkondukis klasikajn teatraĵojn en plinoviga maniero, kaj surscenigis verkojn de polemikaj tiutempaj aŭtoroj kiaj Fjodor Sologub, [[Zinaida Gippius]] kaj [[Aleksandro Blok]]. En tiuj teatraĵoj, Mejerhold klopodis reveni al aktorado laŭ la tradicioj de la ''[[Commedia dell'arte]]'', repensante ilin por la tiutempa teatra realo. Liaj teoriaj konceptoj de la "kondiĉa teatro" estis prilaboritaj en lia libro ''Pri teatro'' en 1913. La [[Rusa Revolucio de 1917]] faris Mejerhold unu el la plej entuziasmaj aktivuloj de la nova soveta teatro. Li aliĝis al la [[Bolŝevika Partio]] en 1918 kaj iĝis funkciulo de la Teatra Divizio (TEO) de la Komisararo pri Edukado kaj Klerigado. En 1918–1919, Mejerhold formis aliancon kun [[Olga Kameneva]], estro de la Divizio. Kune, ili klopodis radikaligi la rusajn teatrojn, fakte ŝtatigante ilin sub bolŝevikan regadon. Mejerhold estis atakita de [[tuberkulozo]] en majo 1919 kaj devis translokiĝi suden. Dum lia foresto, la estro de la Komisararo [[Anatolo Lunaĉarskij]], ricevis permeson de [[Vladimir Lenin]] por revizii la registaran politikon favore al pli tradiciaj teatroj kaj maldungis Kameneva en junio 1919.<ref>Vidu Robert Leach kaj Victor Borovsky. ''A History of Russian Theatre'', Cambridge University Press, 1999, ISBN 0-521-43220-0 p. 303.</ref> Reveninte en Moskvon, Mejerhold fondis sian propran teatron en 1920, kiu estis konata el 1923 kiel la Mejerholda Teatro ĝis 1938. Mejerhold kontraŭstaris la principojn de teatra [[akademiismo]], ĉar konsideris ilin malkapablaj trovi komunan lingvaĵon kun la nova realo. La metodoj de Mejerhold pri [[Konstruktivismo (arto)|sceneja konstruktivismo]] kaj [[cirko]]stilaj efikoj estis uzitaj en liaj plej sukcesaj verkoj de la epoko, inkluzive de ''La Mandato'' de Nikolai Erdman, ''Misterija-Buff'' de [[Vladimir Majakovskij]], ''[[Le Cocu magnifique]]'' (''La grandioza kukolulo'') de [[Fernand Crommelynck]] kaj ''La morto de Tarelkin'' de [[Aleksandr Suĥovo-Kobilin]]. Majakovskij kunlaboris kun Mejerhold kelkajn fojojn, kaj oni diris ke li verkis ''La litocimo'' ĉefe por li; Mejerhold plue surscenejigis la verkojn de Majakovskij eĉ post la [[memmortigo]] de la poeto. La geaktoroj partoprenantaj en la produktaĵoj de Mejerhold ludis laŭ la principo de ''biomeĥaniko'' (nur iomete rilata al la [[biomeĥaniko|nuntempa]] scienca uzado de la termino), nome la sistemo de aktor-trejnado kiu estos poste instruata en speciala lernejo kreita de Mejerhold. Mejerhold donis komencajn elanojn al la teatraj karieroj de kelkaj el la plej distingitaj aktoroj de Sovetunio, kiaj [[Sergej Martinson]], [[Igor Iljinskij]] kaj [[Erast Garin]]. Liaj ŝlosila surscenigo de la verko de [[Nikolai Gogol]] ''[[La Revizoro]]'' (1926) estis priskribita tiel: <blockquote>"Energia, fripona, ĉarma Iljinskij lasis sian postenon al la nervoza, fragila, subite frostiga, groteske anksia Garin. Energio estis anstataŭita per tranco, dinamismo per statismo, feliĉa ŝerca humoro per amara kaj trista satiro".<ref>Konstantin L. Rudnitsky. ''Meyerhold the Director''. Moskvo, 1969.</ref></blockquote> [[Dosiero:Vsiewolod E. Meyerhold.jpg|eta|maldekstre|Vsevolod Mejerhold.]] Aktortekniko de Mejerhold havis fundamentajn principojn similajn al tiuj adoptotaj de la usona koncepto de [[metodaktorado]]. Dum metodaktorado miksis la [[rolulo]]n kun la propraj personaj memoroj de la aktoro por krei la internan motivadon de la rolulo, Mejerhold konektis psikologiajn kaj fiziologiajn procezojn. Li faris ke la aktoroj emfazu lernadon de gestoj kaj movoj kiel vojon por esprimi emocion fizike. Sekvante la instruadon de [[Konstantin Stanislavski]], li diris ke la emocia stato de aktoro estas neeviteble ligita al lia fizika stato (kaj inverse), kaj ke oni povus alvoki emocion ludante per praktikado kaj akceptado de pozoj, gestoj kaj movoj. Li disvolvigis plurajn korpesprimojn kiujn liaj geaktoroj uzos por portreti specifajn emociojn kaj rolulojn (ankaŭ Stanislavski estis proksima al li, ĉar same kiel ĉe Mejerhold, lia alproksimiĝo estis psikofizika). Mejerhold inspiris revoluciajn artistojn kaj kinistojn kiaj [[Sergej Eisenstein]], kiu studis kun Mejerhold. En siaj [[filmo]]j, Eisenstein uzis geaktorojn kiuj laboris laŭ la tradicio de Mejerhold. Li ankaŭ elektis geaktorojn surbaze de ties aspekto kaj esprimivo, kaj sekvis la stiligitan aktormetodon de Mejerhold. En ''[[Striko (filmo)|Striko]]'', por ekzemplo, la burĝoj estas ĉaiam dikuloj, drinkemuloj, manĝemuloj, kaj fumantoj, dum la laboristoj estas pli atletaj. Mejerhold estis ege kontraŭ la [[socialisma realismo]]. Komence de la 1930-aj jaroj, kiam [[Josif Stalin]] tute subpremis [[avangardo|avangardajn]] arton kaj eksperimentadon, liaj verkoj estis proklamitaj kontraŭaj kaj fremdaj al la soveta popolo. Lia teatro estis fermita en januaro 1938. La malsana Stanislavski, tiam la reĝisoro de operteatro nune konata kiel [[Akademia Muzika Teatro Stanislavski kaj Nemiroviĉ-Danĉenko de Moskvo|Muzika Teatro Stanislavski kaj Nemiroviĉ-Danĉenko]], invitis Mejerhold estri sian kompanion. Stanislavski mortis en aŭgusto 1938. === Aresto kaj morto === [[Dosiero:MeyerholdMug.jpg|eta|dekstre|200ra|Foto de Mejerhold, farita post lia aresto.]] Mejerhold direktoris sian teatron dum preskaŭ unu jaro ĝis sia aresto en Leningrado la {{daton|20|6|1939}}. Tuj poste, la {{daton|15|julio}} lia edzino, la aktorino [[Zinaida Reich]], estis trovita murdita per multaj ponardovundoj en sia moskva loĝejo. Poste samjare Mejerhold estis brutale torturita<ref>Simon Sebag Montefiore. ''Stalin: The court of the Red Tsar''. 2004 p. 323</ref> kaj devigita konfesi ke li laboras por japana kaj brita [[spionado|spionservoj]]. Poste li nuligis la konfeson per letero al [[Vjaĉeslav Molotov]]. La dosierujo pri Mejerhold enhavas lian leteron el la prizono al Molotov: {{Cquote|La enketistoj komencis uzi perforton kontraŭ mi, malsana 65-jarulo. Mi estis devigita kuŝi kapon al tero kaj estis frapita sur la plandoj de miaj piedoj kaj sur la spino per guma rimeno... Dum la venontaj kelkaj tagoj, kiam tiuj partoj de miaj kruroj estis kovritaj de etendaj internaj hemoragioj, ili denove frapis la ruĝ-blu-flavajn lividaĵojn per la rimeno kaj la doloro estis tiom intensa ke mi sentis kvazaŭ boliĝanta akvo estas verŝata sur tiuj sensivaj areoj. Mi hurlis kaj ploris pro la doloro... Kiam mi kuŝis sur la litaĉo kaj endormiĝis, post 18 horoj da pridemandado, por reveni al unu horon plian, mi estis vekita pro mia propra ĝemado kaj ĉar mi estis skuita kiel paciento en la lastaj stadioj de tifoida febro.<ref>{{Cite book|title=From letter to V. Molotov, 13a de Januaro 1940}}</ref> }} [[Dosiero:Meyerhold and Reich.jpg|eta|maldekstre|Vsevolod Mejerhold kaj lia dua edzino [[Zinaida Reich]].]] Li estis kondamnita al [[pafekzekutado]] la [[1an de februaro]] [[1940]], kaj estis [[Ekzekuto|ekzekutita]] la venontan tagon. La soveta registaro forigis ĉiujn akuzojn kontraŭ li en 1955, dum la unua tajdo de [[senstalinigo]]. == Edziĝoj kaj familio == Mejerhold edziĝis al sia unua edzino, Olga Munt, en 1896 kaj kune ili havis tri filinojn. Li poste renkontiĝis kun la aktorino Zinaida Reich kiam ŝi ekstudis kun li. Ili enamiĝis kaj li divorcis; Reich estis jam divorcinta kaj havis jam du filojn. Ili geedziĝis en 1922 aŭ 1924. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Russia-2000-stamp-Konstantin Stanislavski and Vsevolod Meyerhold.jpg|eta|dekstra|250ra|Rusa [[poŝtmarko]] montranta Mejerhold (maldekstre) kaj [[Konstantin Stanislavski]] (dekstre), 2000.]] == Literaturo == * Ursula Birri: ''Totaltheater bei Meyerhold und Piscator'', Zürich 1982 * Edward Braun: ''Meyerhold. A revolution in theatre'', Methuen, London 1995, ISBN 0-413-68770-8 * Ilja Ehrenburg: ''Menschen – Jahre – Leben (Memoiren)'', München 1962, Sonderausgabe München 1965, Band I 1991–1922, paĝoj 474-488, ISBN 3-463-00511-5 * Vsevolod Meyerhold. ''Theaterarbeit 1917–1930''. Eld. von Rosemarie Tietze. Carl Hanser, München 1984 * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Vsevolod Meyerhold|revizio=705794052}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meyerhold, Vsevolod}} [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Rusiaj germanoj]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj aktoroj]] [[Kategorio:Moderna teatro]] [[Kategorio:Teatraj teoriistoj]] [[Kategorio:Rusiaj komunistoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Viktimoj de Stalinismo]] msi9yug5hs78c7o0w75j56skkpxapf7 9353023 9352992 2026-04-15T15:09:04Z RG72 11847 9353023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Vsevolod Emileviĉ MEJERHOLD''' ({{lang-ru|Всеволод Эмильевич Мейерхольд}}; denaske {{lang-de|Karl Kasimir Theodor Meyerhold}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|9|2|1874|ligilo=jes|akuzativo=jes}} — mortis la {{daton|2|Februaro|1940}}) estis rusa kaj soveta [[teatra reĝisoro]], [[aktoro]] kaj [[teatra produktoro]]. Liaj provokaj eksperimentoj rilate al fizika esto kaj [[simbolismo]] en nekonvencia teatro faris lin unu el la semaj fortoj en moderna internacia [[teatro]].[[Dosiero:Grigoriev Meyerkhold.jpg|eta|dekstre|Vsevolod Mejerhold pentrita de [[Boris Grigoriev]], 1916.]] == Vivo kaj verko == === Komenca vivo === [[Dosiero:Meyerhold reads Chekhov's The Seagull in 1898.jpg|eta|maldekstre|La juna Mejerhold dum legado de la verko de [[Ĉeĥov]] nome ''La mevo''.]] Vsevolod Mejerhold naskiĝis kiel '''Karl Kasimir Theodor Meyerhold''' en [[Penza]] la 28an de januaro laŭ la [[julia kalendaro]] (la 9a de februaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]) 1874 en la familio de [[Rusaj germanoj|rus-germana]] vinfabrikanto Emil Fjodoroviĉ Mejerhold (germane ''Emil Meyerhold''), kaj lia edzino, Alvina Danilovna (germane respektive nederlande naskonome ''Alwina van der Neese'').<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.ca/books?id=JYnaFmCj_QIC&pg=PA5&dq=Alvina+Emil+Meyerhold&hl=en#v=onepage&q=Alvina%20Emil%20Meyerhold&f=false|titolo=Meyerhold: a Revolution in Theatre|aŭtoro=Edward Braun|jaro=1998|eldoninto=A & C Black|ISBN=9781408148808|paĝo=5}}</ref> Kvankam li ne estis el malriĉa familio, li estis la lasta de ok gefiloj.<ref name="Pitches_4">Pitches (2003, 4)</ref> Fininte lernadon en 1895, Mejerhold studis [[juro]]n ĉe la [[Moskva Universitato]] sed neniam kompletigis sian gradigon. Li hezitis ĉu studi teatron aŭ karieri kiel violonisto. Tamen, li malsukcesis en aŭdoprovo por iĝi la dua violonisto en la universitata orkestro kaj en 1896 li aliĝis al la Moskva Filarmonia Teatra Lernejo.<ref name="Pitches_4"/> Je sia 21a naskiĝtago, li konvertiĝis de [[Luteranismo]] al la [[Orienta Ortodoksismo|Ortodoksa Kristanismo]] kaj akceptis "Vsevolod" kiel ortodoksa nomo (laŭ la rusa verkisto [[Vsevolod Garŝin]], kies prozon Mejerhold amis). === Kariero === Mejerhold komencis aktori en 1896 kiel studento de la [[Rusa Akademio de Teatraj Artoj|Moskva Filarmonia Teatra Lernejo]] sub la estreco de [[Vladimir Nemiroviĉ-Danĉenko]], kunfondinto de la [[Moskva Arta Teatro]] (MAT). Ĉe la MAT, Mejerhold ludis 18 rolojn, kiaj tiuj de Vasilij Ŝujskij en ''[[Fjodor la 1-a Ivanoviĉ (Rusio)|Caro Fjodor Ioannoviĉ]]'' kaj [[Ivano la Terura]] en ''La morto de Ivan la Terura'' (ambaŭ de [[Aleksej Konstantinoviĉ Tolstoj|Aleksej Tolstoj]]), kaj Treplev en la verko de [[Anton Ĉeĥov|Ĉeĥov]] nome ''[[La mevo]]''. Forlasinte la MAT en 1902, Mejerhold partoprenis en multaj teatraj projektoj kiel reĝisoro kaj aktoro. Ĉiu projekto estis scenejo por eksperimenti kaj krei novajn scenmetodojn. Mejerhold estis unu el la plej fervoraj defendantoj de [[Simbolismo (arto)|Simbolismo]] en teatro, ĉefe kiam li laboris kiel ĉefproduktoro de la teatro de [[Vera Komisarĵevskaja]] en 1906–1907. Li estis invitita reen al la MAT ĉirkaŭ tiu tempo por disvolvigi siajn eksperimentajn ideojn. [[Dosiero:Alexander Y Golovin Portrait of Meyerhold.jpg|eta|dekstra|Portreto de Mejerhold fare de Aleksandr Golovin.]] Mejerhold daŭrigis teatran plinovigon dum la jardeko 1907–1917, dum li laboris ĉe la imperiaj teatroj en [[Sankt-Peterburgo]]. Li enkondukis klasikajn teatraĵojn en plinoviga maniero, kaj surscenigis verkojn de polemikaj tiutempaj aŭtoroj kiaj Fjodor Sologub, [[Zinaida Gippius]] kaj [[Aleksandro Blok]]. En tiuj teatraĵoj, Mejerhold klopodis reveni al aktorado laŭ la tradicioj de la ''[[Commedia dell'arte]]'', repensante ilin por la tiutempa teatra realo. Liaj teoriaj konceptoj de la "kondiĉa teatro" estis prilaboritaj en lia libro ''Pri teatro'' en 1913. La [[Rusa Revolucio de 1917]] faris Mejerhold unu el la plej entuziasmaj aktivuloj de la nova soveta teatro. Li aliĝis al la [[Bolŝevika Partio]] en 1918 kaj iĝis funkciulo de la Teatra Divizio (TEO) de la Komisararo pri Edukado kaj Klerigado. En 1918–1919, Mejerhold formis aliancon kun [[Olga Kameneva]], estro de la Divizio. Kune, ili klopodis radikaligi la rusajn teatrojn, fakte ŝtatigante ilin sub bolŝevikan regadon. Mejerhold estis atakita de [[tuberkulozo]] en majo 1919 kaj devis translokiĝi suden. Dum lia foresto, la estro de la Komisararo [[Anatolo Lunaĉarskij]], ricevis permeson de [[Vladimir Lenin]] por revizii la registaran politikon favore al pli tradiciaj teatroj kaj maldungis Kameneva en junio 1919.<ref>Vidu Robert Leach kaj Victor Borovsky. ''A History of Russian Theatre'', Cambridge University Press, 1999, ISBN 0-521-43220-0 p. 303.</ref> Reveninte en Moskvon, Mejerhold fondis sian propran teatron en 1920, kiu estis konata el 1923 kiel la Mejerholda Teatro ĝis 1938. Mejerhold kontraŭstaris la principojn de teatra [[akademiismo]], ĉar konsideris ilin malkapablaj trovi komunan lingvaĵon kun la nova realo. La metodoj de Mejerhold pri [[Konstruktivismo (arto)|sceneja konstruktivismo]] kaj [[cirko]]stilaj efikoj estis uzitaj en liaj plej sukcesaj verkoj de la epoko, inkluzive de ''La Mandato'' de Nikolai Erdman, ''Misterija-Buff'' de [[Vladimir Majakovskij]], ''[[Le Cocu magnifique]]'' (''La grandioza kukolulo'') de [[Fernand Crommelynck]] kaj ''La morto de Tarelkin'' de [[Aleksandr Suĥovo-Kobilin]]. Majakovskij kunlaboris kun Mejerhold kelkajn fojojn, kaj oni diris ke li verkis ''La litocimo'' ĉefe por li; Mejerhold plue surscenejigis la verkojn de Majakovskij eĉ post la [[memmortigo]] de la poeto. La geaktoroj partoprenantaj en la produktaĵoj de Mejerhold ludis laŭ la principo de ''biomeĥaniko'' (nur iomete rilata al la [[biomeĥaniko|nuntempa]] scienca uzado de la termino), nome la sistemo de aktor-trejnado kiu estos poste instruata en speciala lernejo kreita de Mejerhold. Mejerhold donis komencajn elanojn al la teatraj karieroj de kelkaj el la plej distingitaj aktoroj de Sovetunio, kiaj [[Sergej Martinson]], [[Igor Iljinskij]] kaj [[Erast Garin]]. Liaj ŝlosila surscenigo de la verko de [[Nikolai Gogol]] ''[[La Revizoro]]'' (1926) estis priskribita tiel: <blockquote>"Energia, fripona, ĉarma Iljinskij lasis sian postenon al la nervoza, fragila, subite frostiga, groteske anksia Garin. Energio estis anstataŭita per tranco, dinamismo per statismo, feliĉa ŝerca humoro per amara kaj trista satiro".<ref>Konstantin L. Rudnitsky. ''Meyerhold the Director''. Moskvo, 1969.</ref></blockquote> [[Dosiero:Vsiewolod E. Meyerhold.jpg|eta|maldekstre|Vsevolod Mejerhold.]] Aktortekniko de Mejerhold havis fundamentajn principojn similajn al tiuj adoptotaj de la usona koncepto de [[metodaktorado]]. Dum metodaktorado miksis la [[rolulo]]n kun la propraj personaj memoroj de la aktoro por krei la internan motivadon de la rolulo, Mejerhold konektis psikologiajn kaj fiziologiajn procezojn. Li faris ke la aktoroj emfazu lernadon de gestoj kaj movoj kiel vojon por esprimi emocion fizike. Sekvante la instruadon de [[Konstantin Stanislavski]], li diris ke la emocia stato de aktoro estas neeviteble ligita al lia fizika stato (kaj inverse), kaj ke oni povus alvoki emocion ludante per praktikado kaj akceptado de pozoj, gestoj kaj movoj. Li disvolvigis plurajn korpesprimojn kiujn liaj geaktoroj uzos por portreti specifajn emociojn kaj rolulojn (ankaŭ Stanislavski estis proksima al li, ĉar same kiel ĉe Mejerhold, lia alproksimiĝo estis psikofizika). Mejerhold inspiris revoluciajn artistojn kaj kinistojn kiaj [[Sergej Eisenstein]], kiu studis kun Mejerhold. En siaj [[filmo]]j, Eisenstein uzis geaktorojn kiuj laboris laŭ la tradicio de Mejerhold. Li ankaŭ elektis geaktorojn surbaze de ties aspekto kaj esprimivo, kaj sekvis la stiligitan aktormetodon de Mejerhold. En ''[[Striko (filmo)|Striko]]'', por ekzemplo, la burĝoj estas ĉaiam dikuloj, drinkemuloj, manĝemuloj, kaj fumantoj, dum la laboristoj estas pli atletaj. Mejerhold estis ege kontraŭ la [[socialisma realismo]]. Komence de la 1930-aj jaroj, kiam [[Josif Stalin]] tute subpremis [[avangardo|avangardajn]] arton kaj eksperimentadon, liaj verkoj estis proklamitaj kontraŭaj kaj fremdaj al la soveta popolo. Lia teatro estis fermita en januaro 1938. La malsana Stanislavski, tiam la reĝisoro de operteatro nune konata kiel [[Akademia Muzika Teatro Stanislavski kaj Nemiroviĉ-Danĉenko de Moskvo|Muzika Teatro Stanislavski kaj Nemiroviĉ-Danĉenko]], invitis Mejerhold estri sian kompanion. Stanislavski mortis en aŭgusto 1938. === Aresto kaj morto === [[Dosiero:MeyerholdMug.jpg|eta|dekstre|200ra|Foto de Mejerhold, farita post lia aresto.]] Mejerhold direktoris sian teatron dum preskaŭ unu jaro ĝis sia aresto en Leningrado la {{daton|20|6|1939}}. Tuj poste, la {{daton|15|julio}} lia edzino, la aktorino [[Zinaida Reich]], estis trovita murdita per multaj ponardovundoj en sia moskva loĝejo. Poste samjare Mejerhold estis brutale torturita<ref>Simon Sebag Montefiore. ''Stalin: The court of the Red Tsar''. 2004 p. 323</ref> kaj devigita konfesi ke li laboras por japana kaj brita [[spionado|spionservoj]]. Poste li nuligis la konfeson per letero al [[Vjaĉeslav Molotov]]. La dosierujo pri Mejerhold enhavas lian leteron el la prizono al Molotov: {{Cquote|La enketistoj komencis uzi perforton kontraŭ mi, malsana 65-jarulo. Mi estis devigita kuŝi kapon al tero kaj estis frapita sur la plandoj de miaj piedoj kaj sur la spino per guma rimeno... Dum la venontaj kelkaj tagoj, kiam tiuj partoj de miaj kruroj estis kovritaj de etendaj internaj hemoragioj, ili denove frapis la ruĝ-blu-flavajn lividaĵojn per la rimeno kaj la doloro estis tiom intensa ke mi sentis kvazaŭ boliĝanta akvo estas verŝata sur tiuj sensivaj areoj. Mi hurlis kaj ploris pro la doloro... Kiam mi kuŝis sur la litaĉo kaj endormiĝis, post 18 horoj da pridemandado, por reveni al unu horon plian, mi estis vekita pro mia propra ĝemado kaj ĉar mi estis skuita kiel paciento en la lastaj stadioj de tifoida febro.<ref>{{Cite book|title=From letter to V. Molotov, 13a de Januaro 1940}}</ref> }} [[Dosiero:Meyerhold and Reich.jpg|eta|maldekstre|Vsevolod Mejerhold kaj lia dua edzino [[Zinaida Reich]].]] Li estis kondamnita al [[pafekzekutado]] la [[1an de februaro]] [[1940]], kaj estis [[Ekzekuto|ekzekutita]] la venontan tagon. La soveta registaro forigis ĉiujn akuzojn kontraŭ li en 1955, dum la unua tajdo de [[senstalinigo]]. == Edziĝoj kaj familio == Mejerhold edziĝis al sia unua edzino, Olga Munt, en 1896 kaj kune ili havis tri filinojn. Li poste renkontiĝis kun la aktorino Zinaida Reich kiam ŝi ekstudis kun li. Ili enamiĝis kaj li divorcis; Reich estis jam divorcinta kaj havis jam du filojn. Ili geedziĝis en 1922 aŭ 1924. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Russia-2000-stamp-Konstantin Stanislavski and Vsevolod Meyerhold.jpg|eta|dekstra|250ra|Rusa [[poŝtmarko]] montranta Mejerhold (maldekstre) kaj [[Konstantin Stanislavski]] (dekstre), 2000.]] == Literaturo == * Ursula Birri: ''Totaltheater bei Meyerhold und Piscator'', Zürich 1982 * Edward Braun: ''Meyerhold. A revolution in theatre'', Methuen, London 1995, ISBN 0-413-68770-8 * Ilja Ehrenburg: ''Menschen – Jahre – Leben (Memoiren)'', München 1962, Sonderausgabe München 1965, Band I 1991–1922, paĝoj 474-488, ISBN 3-463-00511-5 * Vsevolod Meyerhold. ''Theaterarbeit 1917–1930''. Eld. von Rosemarie Tietze. Carl Hanser, München 1984 * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Vsevolod Meyerhold|revizio=705794052}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meyerhold, Vsevolod}} [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Rusiaj germanoj]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj aktoroj]] [[Kategorio:Moderna teatro]] [[Kategorio:Teatraj teoriistoj]] [[Kategorio:Rusiaj komunistoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Viktimoj de Stalinismo]] b8hdgnrt17nqa8u8ihaladfqtnxy9q9 0 562909 9353211 9304068 2026-04-16T08:36:55Z Crosstor 3176 /* B */ 9353211 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Universitato de Pécs]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo kaj al la aliĝintaj altlernejoj): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Abay Nemes]] * [[János Ábrahám (juristo)]] * [[Norbert Ács]] * [[Antal Ádám (konstitucia juĝisto)]] * [[László Agócsy]] * [[Miklós Orbán Arató]] * [[Sándor Ausch]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Bacher]] * [[Bálint Bachmann]] * [[László Bagossy]] * [[Zelka Baktay]] * [[Miklós Balassa]] * [[Endre Bán (ginekologo)]] * [[Mihály Barabás (radiologo)]] * [[István Bárány]] * [[Imre Barta]] * [[Miklós Bauer]] * [[Zoltán Beck]] * [[Árpád Bellyei]] * [[Imre Bencze (advokato)]] * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[László Benkő (juristo)]] * [[László Bernát Bérczi]] * [[Botond Berde]] * [[Richárd Bodor]] * [[Béla Bohus]] * [[Antal Bókay]] * [[Judit Bonyár]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[Angelo Brelich]] * [[Mario Brelich]] * [[Pál Bródy]] {{Div col end}} == C == * [[Balázs Csákabonyi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Judit Czunyiné Bertalan]] == D == * [[Ágnes Deli]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[László Dobszay (kuracisto)]] * [[László Domokos]] * [[Lajos Dorkota]] * [[Margit Dubovitz]] == E == * [[István Énekes (koreografo)]] * [[Péter Engert]] == F == * [[Károly Lajos Fábri]] * [[László Farádi]] * [[Endre Fejér]] * [[Renée Fonó]] * [[József Frankl]] * [[Miklós Füzes]] == G == * [[György Gábor (kardiologo)]] * [[László Pál Galuska]], dramisto * [[István Gellér B.]], skulptisto * [[László Geréb (tradukisto)]] * [[Árpád Gógl]], ministro * [[György Gonda (politikisto)]] * [[József Gödöny]], [[kriminologo]] * [[Frigyes Götz]], urologo * [[László Götz]], kuracisto * [[Ödön Gróf]], naĝisto * [[Pál Gróf]], kuracisto * [[István György (politikisto)]] * [[József Gyurácz]], ornitologo * [[Ferenc Gyurcsány]] ministrestro == H == * [[József Hajas]] * [[Helga Hajdu]] * [[László Hantos]] * [[Ottó Heinek]] * [[Zsuzsanna Helyes]] * [[Viktória Herencsár]] * [[Imre Holl]] * [[Béla Honti]] * [[Tamás Hoffmann (urbestro)]] * [[Mihály Hompola]] * [[György Honti]] * [[Péter Hoppál]] * [[Zoltán Horn]] * [[Diána Horváth-Márjánovics]] * [[Júlia Terézia Horváth]] * [[Károly Horváth (aktoro)]] * [[Lajos Huszty]] == J == * [[Tibor Jármy]] * [[Richárd Juha]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Erzsébet Kálmán]] * [[László Kálnoky]] * [[Erzsébet Kardos]] * [[Miklós Kárpáti]] * [[Attila Katus]] * [[László Kelemen (advokato)]] * [[Miklós Kellermayer]] * [[Gábor Keményffy]] * [[Miklós Kengyel]] * [[László Lóránt Keresztes]] * [[Sándor Keresztes (politikisto)]] * [[Iván Kétyi]] * [[Balázs Kézdi]] * [[Miklós Zsolt Kis]] * [[György Kiss (juristo)]] * [[Gyula Kiss (haŭtkuracisto)]] * [[László Kiss (konstitucia juĝisto)]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[László Levente Kocsis]] * [[István Kolber]] * [[Ferenc Köles]] * [[Emil Kolozsvári Grandpierre]] * [[János Kolta]] * [[Zsófia Konkoly]] * [[Gusztáv Kovács]] * [[István Kovács (operkantisto)]] * [[Tamás Kovács (prokuroro)]] * [[Zoltán Kőváry]] * [[Tamás Gergely Kucsera]] * [[István Kulcsár (psikiatro)]] * [[Csaba Kutnyánszky]] {{Div col end}} == L == * [[Tamás Lábady]] * [[Tamás Ladányi]] * [[Pál Lajkó]] * [[Tamás Lajos (kameraisto)]] * [[Mónika Lamperth]] * [[László Lénárd]] * [[Imre Littmann]] * [[Béla Locsmándi]] == M == * [[Zoltán Mága]] * [[Jenő Manninger]] * [[Ágnes Marsai]] * [[Krisztina Máté]] * [[László Matkó]] * [[Márta Mátrai]] * [[Tamás Mellár]] * [[Endre Mester]] * [[László Mester]] * [[György Mészáros]] * [[Zoltán Mericske]] * [[András Mohácsi]] * [[Viktória Monostory]] * [[Cecília Müller]] == N == * [[Sándor N. Szabó]] * [[Csaba Nagy (politikisto)]] * [[András Nemény]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[Krisztián Nyáry]] == P == * [[Péter P. Müller]] * [[Béla Palasovszky]] * [[Norbert Pap]] * [[Máté Pálhegyi]] * [[József Palotás (skulptisto)]] * [[Zoltán Palotás]] * [[István Pelle]] * [[József Perbíró]] * [[Péter Petrusz]] * [[Zsolt Pozsgai]] * [[Jenő Putnoky]] == R == * [[Jenő Rácz (kuracisto)]] * [[János Rechnitzer]] * [[Dóra Reglődi]] * [[Miklós Réthelyi]] * [[György Révész (kuracisto)]] * [[Zoltán Rihmer]] * [[Dávid Rózsa]] == S == * [[Béla Sarlós]] * [[János Schuster]] * [[Attila Simon (historiisto)]] * [[Tamás Soltra E.]] * [[László Solymosi (neŭrologo)]] * [[László Sólyom]] * [[Tamás Sors]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Tamás Suchman]] * [[Ferenc Sütő]] * [[Attila Szabó (kanuisto)]] * [[Zoltán Szabó (ministro)]] * [[László Szakács (politikisto)]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Miklós Szedő]] * [[Zsófia Szilágyi]] * [[Katalin Szili]] * [[Dávid Szolláth]] * [[Mihály Szotáczky]] * [[László Szunyogh]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[Eszter Takáts]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Tamás Tényi]] * [[József Tihanyi (instruisto)]] * [[Mátyás Trixler]] * [[András Ernő Tóth]] * [[Magdolna Tóth (ceramikisto)]] == V == * [[Attila Varga (ekonomikisto)]] * [[Csaba Varga (juristo)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[Imre Vas]] * [[István Vermes]] * [[Gábor Világosi]] * [[Antal Visegrády]] * [[György Vókó]] == W == * [[János Wagner (zoologo)]] * [[György Wéber (kirurgo)]] * [[János Weiss]] * [[Zoltán Wilhelm]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Universitato de Pécs| ]] 99uyomgbblcqomf7kk617zti3rf4z0o 0 564096 9353240 9230623 2026-04-16T10:20:01Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9353240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Majleso Koverdalo<br>([[1488]]-[[1569]]) |dosiero =Myles_Coverdale.jpg |priskribo =biblia tradukisto. |dato de naskiĝo =[[1488]] |loko de naskiĝo =[[Yorkshire]], {{ENG}} |dato de morto =[[20-a de januaro]] [[1569]] |loko de morto =[[Londono]], {{ENG}} | alma_mater =[[Universitato de Kembriĝo]] }} '''Myles Coverdale''' ([[1488]]–[[1569]])<ref>[http://www.bible-researcher.com/1911-coverdale.html Encyclopedia Britannica 1911]</ref> estis angla erudiciulo, biblia bibliisto kiu unue tradukis en la anglan la [[Malnova Testamento|Malnovan]] kaj la [[Nova Testamento|Novan Testamenton]], surbaze de la esploroj de sia mentoro [[William Tyndale|Vilhelmo Tindalo]] kaj farante uzon de du aliaj versioj latina k germana. ==Biografio== Majleso Koverdalo probable naskiĝis en 1488, Graflando [[Yorkshire]], norde de [[Anglio]]. Li studis en la [[Universitato de Kembriĝo]] kaj en 1514 li ordiniĝis sacerdoto. Influita de la angla martiro kaj reformisto [[Robert Barnes]], kiu estis admiranto de [[Marteno Lutero]], li montriĝis tre interesita pri la [[Reformo]]. En la predikoj faritaj sur la ambono de sia [[dosiero:Title_Page_of_Coverdale_Bible.jpg|200px|eta|maldekstra|<center>La Biblio, tradukita de [[William Tyndale]] kaj Myles Coverdale, eldono 1535</center>]] preĝejo, en 1528, Koverdalo paroladis sentime, kondamnante la ekleziajn praktikojn kiujn li konsideradis kontraŭskribaĵajn tiel kiel la [[Komunio]], la [[Konfeso]] kaj la [[Ikonoklasmo|kulto al la bildoj]]. Rimarkinte ke, per tiuj malfermaj plendoj, li serioze endanĝerigis sian vivon, li decide fuĝis el [[Anglio]] kaj restis en la kontinento dum proksimume sep jaroj. En [[Hamburgo]], [[Germanio]], Koverdalo solidigis fortan amikecon kun malnova konato, la reformisto [[William Tyndale|Vilhelmo Tindalo]]. Ekde tiam ambaŭ sin dediĉis al laboro por realigo de [[Biblio]] kiu estas legebla de la ordinaraj popoloj. Tamen, en [[1534]], [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]], havante defiita la papan aŭtoritatecon, havis planojn por konkretigo de ia angla biblio. La ŝanĝovento estis bone akceptita de Koverdalo kiu komencis sian novan verkon, kvankam li ne estis tiel bone preparita kiel sia mentoro kaj amiko Tindalo, kiu eĉ konis la grekan kaj la hebrean. Farante uzon de du tradukaĵoj latina kaj germana, Koverdalo reviziis la laboron de Tindalo, tiel ke, en [[1535]], lia biblio presiĝas en la kontinenta Eŭropo kun la konsento de la sama Henriko la 8-a. En 1539, Koverdalo revenis al Anglio, sed post la morto, en [[1540]], de sia amiko kaj protektanto [[Thomas Cromwell]] li ree revenas en ekzilon staĝinte kelkatempe en [[Tübingen|Tubingeno]]. En marto [[1548]] li reiris al sia patrio kaj estas bone akceptita de la nova reĝo [[Eduardo la 6-a (Anglio)|Eduardo la 6-a]]. En [[1551]], li fariĝis episkopo de [[Exeter|Egzetero]]<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Miles_Coverdale.aspx Encyclopedia.com]</ref>, tamen, kiam la katolikulino [[Mary Tudor|Maria Tudor]] sukcedis al Eduardo sur la trono de Anglio, en [[1553]], Koverdalo ree estas devigata fuĝi unue al [[Danio]] kaj poste al [[Svisio]] tie kie li publikigis la tri anglajn eldonojn de la [[Nova Testamento]], akompanata de la latina teksto. En [[1559]] li ree iras al Anglio, tamen ne estis restarigita ĉe sia episkopeco. Inter [[1564]] kaj [[1566]] li estis rektoro en la Preĝejo de Sankta Magno, en Londono, kie li mortis en la 20-a de januaro [[1569]]. == Literaturo == * [http://www.lcoggt.org/Coverdale%20Bible/miles_coverdale_bible.htm The Gospel Trumpet] * [http://www.greatsite.com/timeline-english-bible-history/myles-coverdale.html greatsite.com] * [http://satucket.com/lectionary/William_Tyndale.htm satucket.com] * [http://www.tlogical.net/biocoverdale.htm tlogical.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160326012144/http://tlogical.net/biocoverdale.htm |date=2016-03-26 }} * [https://global.britannica.com/biography/Miles-Coverdale britannica.com]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Vidu ankaŭ == * [[Justus Jonas, la maljuna]] (1493–1555) * [[Marteno Bucero]] (1491–1551) * [[Marteno Lutero]] (1483–1546) * [[Matthäus Aurogallus]] (1488–1560) * [[Paul Fagius]] (1504–1549) * [[William Tyndale|Vilhelmo Tindalo]] (1494–1536) == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj}} {{portalo|Teologio|Tradukistoj||}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Coverdale, Myles}} [[Kategorio:Anglikanaj sanktuloj]] [[Kategorio:Tradukistoj de la Biblio]] [[Kategorio:Tradukistoj al la angla lingvo]] [[Kategorio:Anglaj reformistoj]] [[Kategorio:Anglaj tradukistoj]] [[Kategorio:Anglaj episkopoj]] [[Kategorio:Lernantaro de la Universitato de Kembriĝo]] qmg2grfp3n9uxmgwnkkw4a96a5j7vm3 0 569585 9352981 9352868 2026-04-15T12:30:42Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:Heinsberg_Ancient.svg|Heinsberg_Ancient.svg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Túrelio|Túrelio]]: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: files from wappenwiki are created and published under [https://wappenwiki.org/ 9352981 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Allgemeiner_historischer_Handatlas_-_Deutschland_im_14._Jahrhundert.png|220ra|eta|[[Sankta Romia Imperio]] en la [[14a jarcento]] - Reglando Heinsberg kaj ĝia posedaĵo (helverda), nordokcidente de Jülich same kiel en [[Siebengebirge]]]] '''[[Reglando]] Heinsberg''' estis teritorio en la [[Sankta Romia Imperio]]. Ĉefa loko estis la urbo [[Heinsberg]] en [[Nordrejn-Vestfalio]] ([[Germanujo]]). Kiel plej elstara membro de la dinastio Heinsberg validas [[Filipo de Heinsberg]], ĉefepiskopo de Kolonjo kaj ĉefkanceliero de la Sankta Romia Imperio. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.genealogie-mittelalter.de/heinsberg_grafen_von/familie_der_grafen_von_heinsberg.html Dinastio de la grafoj de Heinsberg sub genealogie-mittelalter.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090430191408/http://www.genealogie-mittelalter.de/heinsberg_grafen_von/familie_der_grafen_von_heinsberg.html |date=2009-04-30 }} [[Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio|Heinsberg]] [[Kategorio:Heinsberg]] [[Kategorio:Historiaj landoj de Germanio]] [[Kategorio:Historio de Rejnlando]] njs3st6uwr7hl671w61heuyt9jwjha8 0 580341 9353224 8255643 2026-04-16T09:11:18Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9353224 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''John Woodward''' ([[1665]]-[[1728]]) estis angla kuracisto, filozofo, paleontologo, geologo, antikvaĵisto, naturalisto, profesoro en la Kolegio Gresham, en Londono kaj fondinto de la "Woodwardian Professorship of Geology", ia akademia posteno tenata de la "Departemento pri Tersciencoj" en la [[Universitato de Kembriĝo]]. Kvankam li estis ĉefa apoganto pri la graveco de la observado kaj eksperimentado, kiun hodiaŭ oni konas kiel scienco, malmultaj el liaj teorioj supervivis lin. En 1699, li publikigis dokumenton pri siaj eksperimentoj rilate al [[hidrokulturo|hidroponio]] kun [[mento|Mentha spicata]] kaj li malkovris ke plantoj el malpli puraj akvofontoj kreskis pli ol plantoj imergitaj en distilita akvo. Kune kun [[Isaac Newton]] (1642-1727) kaj [[Nikolao Stenono|Niels Stensen]] (1638-1686), li estas konsiderata unu el la vere fondintaj patroj de la geologio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://creationsciencehalloffame.org/inductees/deceased/john-woodward/ |titolo=Creation Science Hall of Fame |alirdato=2017-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170309022655/http://creationsciencehalloffame.org/inductees/deceased/john-woodward/ |arkivdato=2017-03-09 }}</ref> == Vivo == Estante 16-jara li iris al Londono, li komence iĝis lernanto de komercisto pri drapaĵoj, sed pli malfrue li studis medicinon sub gvidado de D-ro Peter Barwick (1619-1705), kuracisto de la reĝo [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] (1630-1685). Kiel influa kuracisto, kiu neniam estis en universitato, Woodward estis grava figuro en la Diskuto pri la Antikvuloj kaj Modernuloj en Anglio de la la 18-a jarcento. En 1692 li estis indikita kiel profesoro pri Medicino en la Kolegio de Gresham. En 1693, li elektiĝis kiel membro de la [[Reĝa Societo de Londono]], li iĝis doktoro pri medicino far Thomas Tenison (1636-1715), ĉefepiskopo de Canterbury kaj ankaŭ far la [[Universitato de Kembriĝo]]. En 1702, li iĝis membro de la '''Reĝa Kolegio de Kuracistoj'''. Kiam li estis ankoraŭ studanto, li interesiĝis pri [[botaniko]] kaj naturhistorio, kaj dum liaj vizitoj al [[Gloucestershire]] lia atento estis altirada de kelkaj fosilioj tie ekzistantaj. Li komencis krei sian grandan kolekton, konatan ĝis la hodiaŭaj tagoj. == Verkaro == * An Essay toward a Natural History of the Earth and Terrestrial Bodies, [[1695]] * Brief Instructions for making Observations in all Parts of the World ([[1696]]) * Natural history of Rocks and minerals, [[1702]] * Fossils. In: John Harris: Lexicon chemicum. [[1704]] * The natural history of the earth illustrated, enlarged, and defended, [[1714]] * Naturalis historia teluris. [[1714]] * The State of Physick and of Diseases ... Particularly of the Smallpox ([[1718]]) * An Attempt towards a Natural History of the Fossils of England, [[1728]] * Fossils of All Kinds Digested Into a Method [[1728]] == Literaturo == * [https://www.worldcat.org/identities/lccn-n85195843/ WorldCat Identities] * [http://creationwiki.org/John_Woodward Encyclopedia of Creation Science] * [http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/woodward.html The Galileo Project] * [https://books.google.com.br/books?id=30U3W2kI7foC&pg=PA139&dq=John+Woodward+geologist&hl=pt-BR&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=John%20Woodward%20geologist&f=false When Geologists Were Historians, 1665-1750], Rhoda Rappaport * [https://books.google.com.br/books?id=7SvtVoa1W-cC&pg=PA93&dq=John+Woodward+naturalist&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiam_vZye_RAhUCxpAKHdmpALwQ6AEIJDAB#v=onepage&q=John%20Woodward%20naturalist&f=false The History of Meteoritics and Key Meteorite Collections: Fireballs, Falls ...], Gerald Joseph Home McCall, A. J. Bowden, Richard John Howarth * [https://books.google.com.br/books?id=7W9WCgAAQBAJ&pg=PA286&dq=John+Woodward+naturalist&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiam_vZye_RAhUCxpAKHdmpALwQ6AEIKjAC#v=onepage&q=John%20Woodward%20naturalist&f=false The Renaissance of Science: The Story of the Cell and Biology], Albert Martini * [https://www.youtube.com/watch?v=U_8HLdRYmyg Youtube] == Vidu ankaŭ == * John Leland (1506-1552) * Peter Barwick (1619-1705) kuracisto de la reĝo [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] (1630-1685) * [[John Ray]] (1627-1705) * John Conyers (1633-1694) angla apotekisto * Thomas Tenison (1636-1715) ĉefepiskopo de Canterbury * [[Nikolao Stenono|Niels Stensen]] (1638-1686) * [[Isaac Newton]] (1642-1727) * John Arbuthnot (1667-1735) skota kuracisto * Johannes Scheuchzer (1672-1733) germana erudiciulo<ref>[https://books.google.com.br/books?id=XtV2nJcVolQC&pg=PA604&dq=John+Woodward+Scheuchzer&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwiwkpDgy-_RAhVGmJAKHf5qAUYQ6AEIKjAC#v=onepage&q=John%20Woodward%20Scheuchzer&f=false Scholars in Action (2 vols): The Practice of Knowledge and the Figure of the ...]</ref> * [[John Freind]] (1675-1728) * Thomas Hearne (1678-1735) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Anglio|Homoj|Medicino||}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Woodward, John}} [[Kategorio:Kuracistoj de la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Kuracistoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Anglaj kuracistoj]] [[Kategorio:Anglaj geologoj]] [[Kategorio:Anglaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Anglaj antikvaĵistoj]] [[Kategorio:Anglaj filozofoj]] [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] nsmxm6t5ut91bknbuqctzsd0u9axnvl 0 591616 9353190 8899192 2026-04-16T06:34:06Z ~2026-23306-56 255306 The page [[András Kruppka]] should be moved to [[András Krupka]]. 9353190 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gusztáv Mihály Kovács |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1895|07|29}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Lovasberény]]? ([[Oradea|Nagyvárad]])? ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1969|09|21}} |loko de morto = {{Flago|Aŭstralio}} [[Melburno]] ([[Aŭstralio]]) }} '''[[Gustavo|Gusztáv]] [[Mikaelo|Mihály]] Kovács''' [gustAv mihAj kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kovács Gusztáv Mihály''' estis [[Hungario|hungara]] [[kameraisto]], [[produktoro]], [[reĝisoro]]. Lia origina familia nomo estis ''Krupka'', lia [[frato]] estis [[András Kruppka|András Krupka]]. Gusztáv Mihály Krupka [http://www.imdb.com/name/nm0468466/] naskiĝis la {{daton|29|julio|1895}} en [[Lovasberény]] (laŭ alia informo en [[Oradea|Nagyvárad]]), li mortis la {{daton|21|septembro|1969}} en [[Melburno]] ([[Aŭstralio]]). == Biografio == Gusztáv Mihály Kovács frekventis industrian [[mezlernejo]]n en [[Budapeŝto]], poste en [[1912]] li lernis la filmoteknikon en [[Torino]]. Post 3 monatoj li malsaniĝis, tial li hejmenvenis. En la sekva jaro li estis en la hungara filma produktejo, kie li spertiĝis. En [[1915]] kune kun siaj [[frato]]j li establis memstaran filman [[laboratorio]]n, kiun li gvidis ekde la sekva jaro. Tamen li forlasis la laboratorion kaj li iĝis signifa [[kameraisto]], inter 1917-1919 li estis kameraisto de [[Alexander Korda]]. Inter [[1920]] kaj [[1925]] li laboris en filma produktejo de [[Vieno]], poste li hejmenvenis kaj li denove fondis laboratorion. En [[1936]] li inventis metodon, helpe de tio la eksterlandaj filmoj havis hungarajn voĉojn. Post la [[2-a mondmilito]] la komenciĝanta [[socialismo]] arestis lin, fine post diversaj aventuroj li disidis al [[Vieno]]. Ekde [[1950]] li vivis en Melburno, kie li havis [[posteno]]n en filma produktejo. Li pensiuliĝis en [[1964]]. Post 2 jaroj li revojaĝis al [[Budapeŝto]], sed li ne povis restarigi sian familion. Laŭ la ŝtato li estis figuro de la malnova reĝimo. Li revojaĝis al Aŭstralio, kie post jaroj li mortis. Ĉe lia [[tombo]] estas bronza tabulo, kiu manifestas: '''li estis unu el la fondintoj de la hungara filma industrio'''. Li edziĝis en [[1927]], baldaŭ li havis 3 [[filino]]jn, depost [[1945]] li pseŭde (laŭ dokumento) eksedziĝis, kio helpis forlasi la landon. == Elektitaj taskoj en filmoj == === kiel kameraisto === * ''Mire megvénülünk'' (1916) * [[Ombrelo de Sankta Petro (filmo de 1917)]] * ''Terike'' (1924) * ''Füst'' (1930, ankaŭ produktoro) === kiel reĝisoro === * ''A jól sikerült uzsonna'' (1929 ?, mallonga filmo) * ''Nevető Budapest'' (1930) == Fontoj == * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/kovacs-gusztav hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/kovacs-gusztav-mihaly-7664A/ hungarlingva biografio] * [http://www.lovasbereny.hu/hiressegeink?fb_comment_id=640970525986489_666979580052250#f24e05e846ec878 hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/08533.htm hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Kovacs, Gusztav Mihaly}} [[Kategorio:Hungaraj kameraistoj]] [[Kategorio:Hungaraj produktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungardevenaj aŭstralianoj‎]] mb3o6xogw3auso498im5v9wee987ko0 0 638606 9353115 8870975 2026-04-15T20:07:36Z Tirolischleioans 254019 9353115 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}}'''''Kurier''''' estas [[Germana lingvo|germanlingva]] [[Ĵurnalo|ĉiutaga gazeto]] bazita en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]. Kurier estis fondita kiel ''Wiener Kurier'' fare de la usonaj fortoj en Aŭstrio en 1945, dum la okupado de la [[Aliancanoj]] post la [[Dua Mondmilito]]. En 1954 la ĵurnalo estis akirita kaj reestigita de [[Ludwig Polsterer]] kiel ''Neuer Kurier''. [[Funke Mediengruppe]] posedas 49% de la gazeto. La firmao ankaŭ parte posedas [[Kronen Zeitung]]. La eldonisto de Kurier estas Kurier-Zeitungsverlag und Druckerei GmbH. Kurier estis la dekoka plej granda gazeto tutmonde kun trafiko de 443,000 ekzempleroj en la malfruaj 1980-aj jaroj. Estis la tria aŭstra ĵurnalo plej vendita en 1993 kun trafiko de 390.000 ekzempleroj. La cirkulado de Kurier estis 263,000 ekzempleroj en 2001. Ĝi estis la tria plej vendita aŭstria ĵurnalo en 2002 kun cirkulado de 252,000 ekzempleroj. La ĉiutaga gazeto havis trafikon de 254,000 ekzempleroj en 2004. Ĝia cirkulado en 2005 estis 172,000 ekzempleroj. La cirkulado de la gazeto en 2007 estis 169,481 ekzempleroj. {{projektoj}} [[Kategorio:Germanlingvaj gazetoj]] [[Kategorio:Aŭstriaj gazetoj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Vieno]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1954]] gqn091i24gizbr0weux4e47esdsry3m 9353117 9353115 2026-04-15T20:09:38Z Tirolischleioans 254019 9353117 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}}'''''Kurier''''' estas [[Germana lingvo|germanlingva]] [[Ĵurnalo|ĉiutaga gazeto]] bazita en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]. Kurier estis fondita kiel ''Wiener Kurier'' fare de la usonaj fortoj en Aŭstrio en 1945, dum la okupado de la [[Aliancanoj]] post la [[Dua Mondmilito]]. En 1954 la ĵurnalo estis akirita kaj reestigita de [[Ludwig Polsterer]] kiel ''Neuer Kurier''. Inter 1958 kaj 1967 estis ĝia ĉefredaktoro [[Hugo Portisch]]. [[Funke Mediengruppe]] posedas 49% de la gazeto. La firmao ankaŭ parte posedas [[Kronen Zeitung]]. La eldonisto de Kurier estas Kurier-Zeitungsverlag und Druckerei GmbH. Kurier estis la dekoka plej granda gazeto tutmonde kun trafiko de 443,000 ekzempleroj en la malfruaj 1980-aj jaroj. Estis la tria aŭstra ĵurnalo plej vendita en 1993 kun trafiko de 390.000 ekzempleroj. La cirkulado de Kurier estis 263,000 ekzempleroj en 2001. Ĝi estis la tria plej vendita aŭstria ĵurnalo en 2002 kun cirkulado de 252,000 ekzempleroj. La ĉiutaga gazeto havis trafikon de 254,000 ekzempleroj en 2004. Ĝia cirkulado en 2005 estis 172,000 ekzempleroj. La cirkulado de la gazeto en 2007 estis 169,481 ekzempleroj. {{projektoj}} [[Kategorio:Germanlingvaj gazetoj]] [[Kategorio:Aŭstriaj gazetoj]] [[Kategorio:Amaskomunikiloj en Vieno]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1954]] 3ekrrz01luz9ze5pzewyar23bdwd2e0 0 647266 9353133 8916286 2026-04-15T21:33:33Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Heinrich Fischer-Galatz]] 9353133 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Heinrich Fischer-Galatz]] mvxwcxdrtovg8i42029asyqh144o9x6 0 648280 9353126 8469021 2026-04-15T20:25:58Z NoychoH 2287 /* Literaturo */ malĝusta litero 9353126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Falongsibeiye.png|eta|350ra|Kopio de palmfolia manuskripto en [[Siddhaṃ]], originale ĉe la [[bikŝuejo]] [[Hōryūji]], [[Japanio]], nun ĉe la Nacia Muzeo de Tokio ĉe la galerio de trezoroj de Hōryūji. La originala kopio povus esti la plej antikva ankoraŭ ekzistanta manuskripto en [[Sanskrito]], de la 7-a aŭ 8-a jarcentoj.{{sfn|e-museum|2018}}]] La '''''Sutro de la koro de la perfekteco de saĝo''''' ({{lang-sa|प्रज्ञापारमिताहृदयसूत्र}}, ''Prajñāpāramitāhṛdayasūtra''), aŭ mallonge, la '''''Kora sutro''''', estas la plej recitita, kopiita kaj studita [[budhismo|budhisma]] [[sutro|skribo]] en Orienta Azio,{{sfn|McRae|2004|p=314}}{{sfn|Pine|2004}} recitita de anoj de [[Mahajano]] senkonsidere la skolon.{{sfn|Lusthaus|2003|pp=59–60}} == Skemo == En la [[sutro]], la [[bodisatvo]] [[Avalokiteŝvaro]], post praktiki la perfektecon de saĝo, eksplikas al la [[arahanto]] [[Ŝariputro]] pri la esenca vakueco (''śūnyatā'') de ĉiu fenomeno, prezentita kiel la [[kvin amasoj]] (''pañcaskandhāḥ''): formo (''rūpa''), sento (''vedanā''), distingo (''saṃjñā''), volo (''saṃskāra'') kaj konscio (''vijñāna''). Li diras ''formo estas vakuo, vakuo estas formo'' kaj deklaras la samon pri la aliaj amasoj, do [[Pratītyasamutpāda|depende originitaj]].<ref name="matilal">{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Matilal, Bimal Krishna |jaro=2002, reeldonita en 2015|eldoninto=Ganeri, Jonardon|titolo=The Collected Essays of Bimal Krishna Matilal, Volume 1|eldonejo=New Delhi: Oxford University Press|isbn=0-19-946094-9}}</ref> Li poste parolas pri la fundamentaj instruoj de [[budhismo]], kiel la [[kvar noblaj veroj]], kaj eksplikas, ke neniu el ĉi tiuj nocioj estas realo mem,<ref group="noto">Laŭ la [[doktrino de la du veroj]] (''dve satye'').</ref> sed ke li fidas, ke la perfekteco de saĝo estas la kielo rekte percepti realon sen [[upādāna|avido]] de konceptoj, tiel atingante [[nirvano]]n. La sutro finas per laŭdo al la mantro ''gate gate pāragate pārasaṃgate bodhi svāhā'' ("Atinginto, atinginto, purbordon-atinginto, purgbordon-elatinginto, versaĝo, hura!") == Vidu ankaŭ == * [[Praĝnja paramito|Prajñāpāramitā]] == Ekstera Ligilo == * {{eo}} IKEDA Hiroŝi, [http://budhana.org/Sanktaj_Tekstoj/KoroSutro.html "Esenca Sutro por Saĝo-Perfektiĝo"], traduko de la sutro al Esperanto, ĉe la retejo de la [[Budhana Ligo Esperantista]], represita el ''[[La Japana Budhano]]'' n-ro 142 (1971) * [https://chojus.tistory.com/5383 Esperanto-traduko de CHOE Taesok] == Notoj == {{Notoj}} == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Literaturo == * Beal, Samuel. (1865) The Paramita-hridaya Sutra. Or. The Great Paramita Heart Sutra. ''Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'', No.2 Dec 1865, 25-28 * BTTS (Buddhist Text Translation Society) (2002). Daily Recitation Handbook : Sagely City of Ten Thousand Buddhas. ISBN 0-88139-857-8 * Buswell Jr., Robert E. (ed). (2003) ''Encyclopedia of Buddhism'' MacMillan Reference Books. ISBN 0-02-865718-7 * Buswell Jr., Robert E. and Lopez Jr., Donald S. (ed). (2014) ''The Princeton Dictionary of Buddhism'' Princeton and Cambridge: Princeton University Press. ISBN 0-691-15786-3 <!-- C --> * Choo, B. Hyun (2006) 'An English Translation of the Banya paramilda simgyeong chan: Wonch'uk's Commentary on the Heart Sūtra (Prajñāpāramitā-hṛdaya-sūtra)' International Journal of Buddhist Thought & Culture. February 2006, Vol.6, pp.&nbsp;121–205. * Conze, Edward (1948). Text, Sources, and Bibliography of the Prajñāpāramitā-hṛdaya. ''Journal of the Royal Asiatic Society'', 80(1-2): 33-51. * Conze, Edward (1967). ‘The Prajñāpāramitā-Hṛdaya Sūtra’ in ''Thirty Years of Buddhist Studies: Selected Essays'', Bruno Cassirer. pp.&nbsp;147–167. * Conze, Edward (1974). The Short Prajñāpāramitā Texts. London and Totowa NJ: Luzac and Company, Ltd. and Rowman and Littlefield. ISBN 0-87471-192-4 * Conze, Edward. (1975). ''Buddhist Wisdom Books: Containing the "Diamond Sutra" and the "Heart Sutra"'' (New edition). Thorsons. ISBN 0-04-294090-7 * Conze, Edward. (2000) ''Prajnaparamita Literature'' Munshiram Manoharlal Publishers ISBN 81-215-0992-0 (originally published 1960 by Mouton & Co.) <!-- D --> * {{Citaĵo el libro|titolo=An Annotated Translation of Kūkai's Secret Key to the Heart Sūtra|familia nomo=Dreitlein|persona nomo=Thomas Eijō|jaro=2011|volumo=24|eldoninto=高野山大学密教文化研究所紀要(Bulletin of the Research Institute of Esoteric Buddhist Culture)|paĝoj=1–48(L)}}[https://www.koyasan-u.ac.jp/laboratory/publications/bulletin/pdf/kiyo24/24_thomas.pdf] <!-- E --> * {{citation |url=http://www.emuseum.jp/detail/100625/001/004?word=&d_lang=en&s_lang=&class=&title=&c_e=&region=&era=&cptype=&owner=&pos=1&num=1&mode=&century=t |year=2018 |website=e-Museum |volume= |pages= |title=Sanskrit Version of Heart Sutra and Vijaya Dharani |last=e-Museum |first=National Treasures & Important Cultural Properties of National Museums, Japan |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181122005412/http://www.emuseum.jp/detail/100625/001/004?word=&d_lang=en&s_lang=&class=&title=&c_e=&region=&era=&cptype=&owner=&pos=1&num=1&mode=&century=t |arkivdato=2018-11-22 |accessdate=2019-06-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181122005412/http://www.emuseum.jp/detail/100625/001/004?word=&d_lang=en&s_lang=&class=&title=&c_e=&region=&era=&cptype=&owner=&pos=1&num=1&mode=&century=t |archivedate=2018-11-22 }} <!-- F --> * {{Cite book|publisher=|year=1989|isbn=|script-title=zh:佛光山大詞典|trans-title=Foguangshan Dictionary of Buddhism|url=http://etext.fgs.org.tw/search02.aspx|title=|last=|first=|location=|pages=|language=zh-hant|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-06-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190623234529/http://etext.fgs.org.tw/search02.aspx|arkivdato=2019-06-23}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190623234529/http://etext.fgs.org.tw/search02.aspx |date=2019-06-23 }} * {{Cite book|author=Fukuda|first=Ryosei (福田 亮成)|year=1964|isbn=|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ibk1952/12/1/12_1_144/_article/-char/ja/|title=|script-title=ja:般若理趣經・智友Jñānamitra釋における一・二の問題|trans-title=A Few Problems with Jñānamitra's Commentary on the Adhyardhaśatikā prajñāpāramitā|publisher=Journal of Indian and Buddhist Studies|issue=23|location=|pages=144–145|language=ja}} * {{Cite book|title=|author=Fukui|first=Fumimasa (福井 文雅)|year=1987|script-title=ja:般若心経の歴史的研究|trans-title=Study of the History of the Prajñāpāramitā Sūtra|location=Tokyo|publisher=Shunjūsha (春秋社)|isbn=4-393-11128-1|pages=|language=ja}} <!-- G --> <!-- H --> * Hakeda, Y.S. (1972) ''Kūkai, Major works: Translated and with an account of his life and a study of his thought''. New York: Columbia University Press. (esp. pp 262–276 which has the English translation of Secret Key to the Heart Sutra) ISBN 978-0231059336 * {{Cite book|author=Harada|first=Waso (原田 和宗)|year=2002|isbn=|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jeb1947/2002/209/2002_209_L17/_article|title=|script-title=ja:梵文『小本・般若心経』和訳|trans-title=An Annotated Translation of The Prajñāpāramitāhṛdaya|publisher=Association of Esoteric Buddhist Studies|issue=209|pages=L17-L62|language=ja}} * {{Cite book|title=|author=Harada|first=Waso (原田 和宗)|year=2010|script-title=ja:「般若心経」の成立史論」|trans-title=History of the Establishment of Prajñāpāramitāhṛdayasūtram|location=Tokyo|publisher=Daizō-shuppan 大蔵出版|isbn=9784804305776|language=ja}} * {{Cite book|title=|last1=He|first1=Ming (贺铭)|last2=Xu|first2=Xiao yu (续小玉)|chapter=2|script-chapter=zh:早期《心经》的版本|trans-chapter=Early Editions of the Heart Sutra|editor1-last=Wang|editor1-first=Meng nan (王梦楠)|editor2-last=Fangshan Stone Sutra Museum (房山石经博物馆)|editor3-last=Fangshan Stone Sutra and Yunju Temple Culture Research Center (房山石经与云居寺文化研究中心)|script-title=zh:石经研究 第一辑|trans-title=Research on Stone Sutras Part I|language=zh-Hans|volume=1|publisher=Beijing Yanshan Press|publication-date=2017|pages=12–28|year=|isbn=9787540243944}} <!-- I --> * {{Cite book|title=|author=Ishii Kōsei 石井公成|first=Kōsei (石井 公成)|year=2015|trans-title=Issues Surrounding the Prajñāpāramitā-hṛdaya: Doubts Concerning Jan Nattier’s Theory of a Composition by Xuanzang|translator-last1=Kotyk|translator-first1=Jeffrey|script-title=ja:『般若心経』をめぐる諸問題 : ジャン・ナティエ氏の玄奘創作説を疑う|publisher=印度學佛教學研究|volume=64|number=1|pages=499–492|language=ja}} English translation --> [https://www.academia.edu/34979344/Issues_Surrounding_the_Praj%C3%B1%C4%81p%C4%81ramit%C4%81-h%E1%B9%9Bdaya_Doubts_Concerning_Jan_Nattier_s_Theory_of_a_Composition_by_Xuanzang] <!-- K --> * Kelsang Gyatso, Geshe (2001). ''Heart of Wisdom: An Explanation of the'' Heart Sutra, Tharpa Publications, (4th. ed.). ISBN 978-0-948006-77-7 <!-- L --> * {{Citation |last=Liao |first=Bensheng (廖本聖) |title=|date=1997 |script-title=zh:蓮花戒《般若波羅蜜多心經釋》之譯注研究 (廖本聖著) |trans-title=Research on the Translation of Kamalaśīla’s Prajñāpāramitāhṛdayamaṭīkā |journal=Chung-Hwa Buddhist Journal |series=10 |pages=83–123 |language=zh-hant}} * {{Citation |last=Lopez, Jr. |first=Donald S. |pages=|year=1988 |title =The Heart Sutra Explained: Indian and Tibetan Commentaries |volume=|publisher =State Univ of New York Pr. | isbn =0-88706-589-9}} * {{Citation |last=Lopez, Jr. |first=Donald S. |pages=|year=1996 |title=Elaborations on Emptiness: Uses of the Heart Sūtra |volume=|publisher =New Jersey: Princeton University Press |isbn=978-0691001883}} * {{Citation |last=Luk |first=Charles |title=Ch'an and Zen Teaching (Series I) |publication-place=Berkeley |publisher=Shambala |isbn=0877730091 |pages=211-224 |year=1970}} (cf pp 211–224 for tr. of Hanshan Deqing's Straight Talk on the Heart Sutra (Straightforward Explanation of the Heart Sutra)) * Lusthaus, Dan (2003). [https://www.academia.edu/225330/The_Heart_S%C5%ABtra_in_Chinese_Yog%C4%81c%C4%81ra_Some_Comparative_Comments_on_the_Heart_S%C5%ABtra_Commentaries_of_W%C5%8Fnch%C5%ADk_and_Kuei-chi The Heart Sūtra in Chinese Yogācāra: Some Comparative Comments on the Heart Sūtra Commentaries of Wŏnch’ŭk and K’uei-chi.] ''International Journal of Buddhist Thought & Culture'' 3, 59–103. <!-- M --> * {{Citation |last=McRae |first=John |year=2004 |chapter=Heart Sutra |editor-last=Buswell, Jr. |editor-first=Robert E. |title=Encyclopedia of Buddhism |volume=|publisher=MacMillan}} * Minoru Kiyota (1978). ''Mahayana Buddhist Meditation: Theory and Practice'' Hawaii: University of Hawaii Press. (esp. Cook, Francis H. ‘Fa-tsang’s Brief Commentary on the Prajñāpāramitā-hṛdaya-sūtra.’ pp.&nbsp;167–206.) ISBN 978-8120807600 * Müller, Max (1881). ‘The Ancient Palm Leaves containing the Prajñāpāramitā-Hṛidaya Sūtra and Uṣniṣa-vijaya-Dhāraṇi.’ in ''Buddhist Texts from Japan (Vol 1.iii)''. Oxford Univers* ity Press. [https://archive.org/details/buddhisttextsfr00bhgoog Online] <!-- N --> * Nattier, Jan (1992). '[http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/ojs/index.php/jiabs/article/download/8800/2707 The Heart Sūtra: A Chinese Apocryphal Text?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131029190717/http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/ojs/index.php/jiabs/article/download/8800/2707 |date=2013-10-29 }}'. ''Journal of the International Association of Buddhist Studies 15 (2), 153–223. * {{Citaĵo el libro|titolo=The History of Buddhism in Vietnam|familia nomo=Nguyen|persona nomo=Tai Thu|jaro=2008|eldoninto=Institute of Philosophy, Vietnamese Academy of Social Sciences-The Council for Research in Values and Philosophy|ISBN=978-1565180987}} <!-- P --> * Pine, Red (2004). ''The Heart Sutra: The Womb of the Buddhas'' (2004) Shoemaker 7 Hoard. ISBN 1-59376-009-4 <!-- S --> * Shih, Heng-Ching & Lusthaus, Dan (2006). ''A Comprehensive Commentary on the Heart Sutra (Prajnaparamita-hyrdaya-sutra)''. Numata Center for Buddhist Translation & Research. ISBN 978-1886439115 * {{Cite book|title=|last1=Siu|first1=Sai yau (蕭世友)|year=2017|script-title=zh:略本《般若波羅蜜多心經》重探：漢譯，譯史及文本類型|trans-title=Reinvestigation into the Shorter Heart Sūtra: Chinese Translation, History, and Text Type|publisher=[[Chinese University of Hong Kong]]|language=zh-hant}} * {{cite book |last1=Sonam Gyaltsen Gonta |first1=Geshe (索南格西) |last2=Shithar |first2=Kunchok(貢卻斯塔) |last3=Saito |first3=Yasutaka（齋藤保高） |translator-last1=凃 |translator-first1=玉盞 (Tu Yuzhan) |script-title=zh:西藏的般若心經 |trans-title=The Tibetan Heart Sutra |language=zh-hant |others=(Original language in Japanese) |date=2009 |location=Taipei |publisher=Shangzhou Press (商周出版) |isbn=9789866369650 }} <!-- T --> * Tai Situ Rinpoche (2005). ''Ground, Path and Fruition''. Zhyisil Chokyi Ghatsal Chatitable Trust. ISBN 978-1877294358 * Tanahashi, Kazuki (2014). ''The Heart Sutra: A Comprehensive Guide to the Classic of Mahayana Buddhism''. Shambala. ISBN 978-1611803129 * {{Citaĵo el libro|titolo=Buddhism and Zen in Vietnam in relation to the development of Buddhism in Asia|familia nomo=Thích|persona nomo=Thiện n|jaro=1979|eldoninto=Charles E.Tuttle & Co.|ISBN=978-0804811446}} <!-- W --> * Waddell, Norman (1996).''Zen Words for the Heart''. Shambala. (English translation of Hakuin's Commentary on the Heart Sutra : 般若心経毒語).ISBN 978-1-57062-165-9 <!-- Y --> * Yifa (Ven.) (2005), Owens, M.C., Romaskiewicz, P.M. [http://docs.wixstatic.com/ugd/9904ee_57a1f30587ae45148b39443ddee8b49b.pdf Prajnaparamita Heart Sutra], Buddha's Light Publishing. * Yu, Anthony C. (1980). ''The Journey to the West''. Chicago and London: The University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-97150-6. First published 1977. <!-- Z --> * {{Cite book|title=|last1=Zhou|first1=Zhi'an (周止菴)|year=1959|script-title=zh:般若波羅蜜多心經詮注|trans-title=Commentaries on the Prañāpāramitāhṛdaya Sutra|location=Taichung|publisher=[[:zh:瑞成書局|The Regent Store]]|language=zh-hant}} === Kromaj legadoj === * {{Citaĵo el libro|titolo=Perfection of Wisdom in Eight Thousand Lines & Its Verse Summary|familia nomo=Conze|persona nomo=Edward (translator)|jaro=1984|eldoninto=Grey Fox Press|ISBN=978-0-87704-049-1}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Heart of Buddhist Wisdom: A Translation of the Heart Sutra With Historical Introduction and Commentary|familia nomo=Fox|persona nomo=Douglass|jaro=1985|loko=Lewiston/Queenston Lampeter|eldoninto=The Edwin Mellen Press|ISBN=0-88946-053-1}} * {{cite book | last =Gyatso | first =Tenzin, the Fourteenth Dalai Lama | editor-last =Jinpa | editor-first =Thumpten | others =English translation by Geshe Thupten Jinpa | title =Essence of the Heart Sutra: The Dalai Lama's Heart of Wisdom Teachings | year =2002 | publisher =Wisdom Publications | location =Boston | isbn =0-86171-318-4 | url =http://www.lamrim.com/hhdl/ }} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Cave of Poison Grass: Essays on the Hannya Sutra|familia nomo=Hasegawa|persona nomo=Seikan|jaro=1975|loko=Arlington, Virginia|eldoninto=Great Ocean Publishers|ISBN=0-915556-00-6}} * {{Citaĵo el gazeto|url=http://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/jiabs/article/viewFile/8741/2648|titolo=Ch’an Commentaries on the Heart Sutra|familia nomo=McRae|persona nomo=John R.|dato=1988|gazeto=Journal of the International Association of Buddhist Studies|volumo=11|numero=2|paĝoj=87–115}} * {{Cite book | last = McLeod | first = Ken | coauthors = | title = An Arrow to the Heart | publisher = Trafford | year = 2007 | location = Victoria, BC, Canada | pages = | url = http://www.arrowtotheheart.com/ | archive-url = https://archive.is/20110727054707/http://www.arrowtotheheart.com/ | dead-url = yes | archive-date = 2011-07-27 | doi = | id = | isbn = 978-1-4251-3377-1 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2019-06-23 | arkivurl = https://archive.is/20110727054707/http://www.arrowtotheheart.com/ | arkivdato = 2011-07-27 }} {{Webarchiv|url=https://archive.is/20110727054707/http://www.arrowtotheheart.com/ |date=2011-07-27 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Heart of Understanding|familia nomo=Nhat Hanh|persona nomo=Thich|jaro=1988|loko=Berkeley, California|eldoninto=Parallax Press|ISBN=978-0-938077-11-4}} * Rinchen, Sonam. (2003) ''Heart Sutra: An Oral Commentary'' [http://www.snowlionpub.com/html/product_6838.html Snow Lion Publications] * {{Citaĵo el libro|titolo=Zen Words for the Heart: Hakuin's Commentary on the Heart Sutra|familia nomo=Waddell|persona nomo=Norman|dato=1996|loko=Boston, Massachusetts|eldoninto=Shambhala|ISBN=978-1-57062-165-9}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A comprehensive commentary on the Heart Sutra (transl. from the Chinese of K'uei-chi)|familia nomo=Shih|persona nomo=Heng-ching, trans.|jaro=2001|loko=Berkeley, Calif.|eldoninto=Numata Center for Buddhist Translation and Research|ISBN=1-886439-11-7}} {{Projektoj}} {{Portalo Budhismo}} [[Kategorio:Terminaro de Budhismo]] [[Kategorio:Mahajano]] [[Kategorio:Avalokiteŝvaro]] dgtd6hmsxaxzpgbnqpfl9nvxgxksw77 0 657721 9353222 8577478 2026-04-16T09:10:30Z Sj1mor 12103 /* Biografio */ 9353222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="yellow"><big><big>'''William Turner<br />(1509-1568)'''</font></big></big></span> |dosiero =Mandrake_-_William_Turner's_Herbal.jpg |priskribo =Bildo de [[Mandragoro]], planto el la herbolibro de William Turner, unua kiu estis originale verkita en la angla anstataŭ la latina. |dato de naskiĝo =[[1509]] |loko de naskiĝo ='''Morpeth''', [[Northumberland]], [[Anglio]] |dato de morto =[[7-a de Julio]] [[1568]]<br />[[13-a de Julio]] [[1568]] |loko de morto =[[Londono]], [[Anglio]] | alma_mater =[[Universitato de Kembriĝo|Kolegio Pembroke, Kembriĝo]]<br />[[Universitato de Ferrara]]<br />[[Universitato de Bolonjo]] }} '''William Turner''' (1509-1568) estis angla kuracisto, teologo, reformisto, botanikisto, [[ornitologio|ornitologo]], naturhistoriisto, kaj patro de la brita ornitologio kaj botaniko.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=Q9nM8063t6oC&pg=PA4&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwirmcH6nLfkAhUeGbkGHQrVA1w4HhDoAQhLMAY#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false The Growth of Natural History in Stuart England]</ref> Li studis Medicinon en [[Italio]] kaj estis intima amiko de la svisa naturalisto [[Conrad Gesner]] (1516-1565), de la profesoro [[Luca Ghini]], fondinto de la Botanika Ĝardeno de [[Bolonjo]], kaj mentoro de [[Andrea Cesalpino]] kaj Luigi Anguillara (1512-1570). Inter 1547-1552 li aktivis kiel persona kuracisto de [[Edward Seymour, 1-a Duko de Somerset]]. William Turner estis vere humanisto-naturalisto, kaj sincera reprezentanto de la [[Renesanco]]. Li estis la unua angla naturalisto kun internacia reputacio. [[Karolo Lineo]] omaĝis lin per la genro "Turnera" kaj la familinomo "Turneracoj". William Turner estas pioniro pri naturhistorio en [[Anglio]], sed li povas ankaŭ titoliĝi kiel la unua erudiciulo kun angla planto-nomo. == Biografio == Li estis edukita en la Kolegio Pembroke, [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]], inter 1526 kaj 1533, sub patroneco de Sir Thomas Wentworth (1501-1551), 1-a Barono Wentworth. Ĉirkaŭ 1538 li estis jam distingita pri sciencoj kaj erudicio, estante prave malkontenta kun la tiama informomanko. Naturfilozofio, medicino kaj ĉefe botaniko envolvis liajn ĉefajn interesojn, tamen la grandaj demandoj envolvantaj la vitalajn interesojn pri religiaj veraĵoj kaj liberecoj, ankaŭ agitigis lian menson, kaj li ankaŭ sin dediĉis al tiuj ekzamenoj, kiuj riskis lian vivon en la sincera persekutado de tiuj konoj. Turner, tiel kiel multaj aliaj en Anglio, tiuepoke, unuigis la karakteron de la kuracisto kun tiu de teologo. Li iĝis vojaĝanta predikanto, kun tiel fervora karaktero, ke la malaminda episkopo Stephen Gardiner (1483-1555) arestigis lin (1549). Post iom da tempo li liberiĝis tamen oni ne scias per kiuj rimedoj kaj iĝis volonta ekzilito en sia propra lando. [[Dosiero:William_Turner_Libellus_de_Re_Herbaria_1538_candido_lectori_SPD_page_02.jpg|eta|350ra|dekstre|<center>"Libellus de Re Herbaria Novus", verko eldonita en 1538.</center>]] [[Dosiero:Amara dulcis - William Turner's Herbal.jpg|eta|350ra|dekstre|<center>"Amara dulcis". el la verko "Herbals".</center>]] Li loĝis en la kontinento kune kun multaj aliaj anglaj rifuĝintoj, ĉefe el [[Kolonjo]] kaj [[Bazelo]] ĝis la morto de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]]. Dum tiuj intervaloj, Turner vojaĝis tra Svisio kaj Italio, kie li enamikiĝis al multaj renomaj botanikistoj kaj kuracistoj. En [[Universitato de Ferrara|Ferrara]], Turner ricevis sian diplomon pri fiziko (medicino), kiu konfirmiĝis en Oksfordo, kiam li reiris al Anglio okaze de ascendo de [[Eduardo la 6-a (Anglio)|Eduardo la 6-a]]. Tiuepoke li iĝis privata kuracisto de 1-a Duko de Somerset, kaj liaj ekleziaj meritoj estis pli abunde rekompencitaj pere de prebendo en [[Jorko]], kanonikejo en [[Windsor (Anglio)|Windsor]] kaj dekanejo en la Katedralo de [[Wells]] (1551). Li ricevis ĉiujn tiujn premiojn interŝanĝe de sennombraj publikaĵoj defende de la [[Protestantismo]], sed kies kaŭzoj devigis lin fuĝi el la persekutoj de la katolika reĝino [[Maria la 1-a (Anglio)|Maria la 1-a]] dum la tuta tempo kiam Turner restis eksterlande. La ascendo de [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeta la 1-a]] restarigis al li la liberecon en sia naskiĝa regiono, samkiel ĉiuj liaj ekleziaj beneficoj. La resto de sia vivo li sin dediĉis al siaj klerikaj devoj kaj al siaj botanikaj amuziĝoj, tiuj du klopodoj, kiuj piediradas kunaj ĉe multaj honestaj kaj amemaj homoj, por ilia avantaĝo kaj honoro. En Wells li havis botanikan ĝardenon kaj alian en [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono|Kew]]. Kaj li ŝajne dividis sian tempon inter la dekanejo kaj lia loĝejo en Crutched Friars, [[Londono]]. Turner mortis en 1568, laŭŝajne ne pliaĝa, kaj lasis kelkajn infanojn. Li estis sepultita en la Preĝejo de Sankta Olavo, en Londono. Lia filo Peter edukiĝis kiel kuracisto, vojaĝis kaj diplomiĝis eksterlande. Ricevis postenon kiel doktoro en Kembriĝo kaj en Oksfordo, kaj mortis aĝante 72 jarojn, en 1614, tamen laŭŝajne ne heredis sian pripatran ŝaton rilate al botaniko.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=zvAI1TCXRKcC&pg=PP444&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwirmcH6nLfkAhUeGbkGHQrVA1w4HhDoAQhYMAg#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false The Cyclopædia, Or, Universal Dictionary of Arts, Sciences, and literature] </ref> == Verkaro == * [https://books.google.com.br/books?id=oW4ZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=William+Turner+Libellus+de+re+herbaria+novus&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjDpsWY0bfkAhVsIrkGHYuMABQQ6AEIKjAA#v=onepage&q=William%20Turner%20Libellus%20de%20re%20herbaria%20novus&f=false Libellus de re herbaria novus] [[1538]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=-YJlAAAAMAAJ&q=William+Turner+Herball&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwip0oaimrfkAhXhFLkGHdK0Dgw4ChDoAQhWMAg Shakespearean Plant Names]</ref> * Hunting of the Roman Fox, against the Bishop Stephen Gardiner, [[1543]] * Avium praecipuarum quarum apud Plinium et Aristotlem mentio est ..., [[Kolonjo]], [[1544]], unua libro presita kaj tute dediĉita al ornitologio. * [https://books.google.com.br/books?id=rYvRAwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=William+Turner+1568&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVtOWLl7fkAhWCIrkGHY6KCE4Q6AEISzAF#v=onepage&q=William%20Turner%201568&f=false Turner on birds], [[1544]] * [https://books.google.com.br/books?id=_QZfAAAAcAAJ&pg=PP7&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwip0oaimrfkAhXhFLkGHdK0Dgw4ChDoAQhaMAk#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false The names of Herbes in Greke], Latin, Englishe, Duche and Frenche, [[1548]] * [https://books.google.com.br/books?id=jspsBuEWiwUC&printsec=frontcover&dq=William+Turner+1568&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVtOWLl7fkAhWCIrkGHY6KCE4Q6AEIKjAA#v=onepage&q&f=false William Turner: A New Herball] [[1551]] * A New Book of Spiritual Physick, [[1555]] * Booke of the natures and properties, [[1562]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=H_uJFH5uOxMC&pg=PA203&dq=William+Turner+1568&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVtOWLl7fkAhWCIrkGHY6KCE4Q6AEIRDAE#v=onepage&q=William%20Turner%201568&f=false Bound to Read: Compilations, Collections, and the Making of Renaissance ...]</ref> == Literaturo == * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/William_Turner_(Naturforscher) Personensuche] * [https://books.google.com.br/books?id=aByoBgAAQBAJ&pg=PA747&dq=William+Turner+1568&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVtOWLl7fkAhWCIrkGHY6KCE4Q6AEIPjAD#v=onepage&q=William%20Turner%201568&f=false The Correspondence of Dr. Martin Lister (1639-1712)] * [https://books.google.com.br/books?id=BjTBOk18GgUC&pg=PA24&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwja56udmbfkAhUAGrkGHdWjC18Q6AEIRTAE#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false Medical Authority and Englishwomen's Herbal Texts, 1550-1650] * [https://books.google.com.br/books?id=R9rx5mRprD4C&pg=PA231&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwja56udmbfkAhUAGrkGHdWjC18Q6AEISzAF#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false The Oxford History of the British Empire: The eighteenth century] * [https://books.google.com.br/books?id=8xHAfxSWf2UC&printsec=frontcover&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwip0oaimrfkAhXhFLkGHdK0Dgw4ChDoAQgzMAI#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false An Illustrated History of the Herbals] * [https://books.google.com.br/books?id=1_5X7XthH4YC&pg=PA160&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwirmcH6nLfkAhUeGbkGHQrVA1w4HhDoAQg1MAI#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false A History of Gardening in England] * [https://books.google.com.br/books?id=9KcHo4C7ytIC&pg=PA12&dq=William+Turner+Somerset&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj79LDq37fkAhVKDbkGHa8mCmkQ6AEIZDAJ#v=onepage&q=William%20Turner%20Somerset&f=false The Western Herbal Tradition E-Book: 2000 years of medicinal plant knowledge] * [https://books.google.com.br/books?id=jt5wDwAAQBAJ&pg=PA909&dq=William+Turner+ornithology&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjm6uGDo7fkAhXrIbkGHePGDYcQ6AEIODAC#v=onepage&q=William%20Turner%20ornithology&f=false Ornithology: Foundation, Analysis, and Application] == Vidu ankaŭ == * [[Charles Plumier]] (1646-1704) * Stephen Gardiner (1483-1555) ĉefepiskopo kiu arestigis lin<ref>[https://books.google.com.br/books?id=VzCrCwAAQBAJ&pg=PA1&dq=William+Turner+Stephen+Gardiner&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwja8duSobfkAhUIK7kGHfiwA00Q6AEIMDAB#v=onepage&q=William%20Turner%20Stephen%20Gardiner&f=false The Senses and the English Reformation]</ref> * [[Conrad Gesner]] * [[Luca Ghini]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglaj kuracistoj]] [[Kategorio:Anglaj botanikistoj]] [[Kategorio:Anglaj teologoj]] [[Kategorio:Anglaj ornitologoj]] [[Kategorio:Anglaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Anglaj reformistoj]] [[Kategorio:Pra-evoluistoj]] [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] [[Kategorio:Mortintoj la 7-an de julio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1509]] [[Kategorio:Mortintoj en 1568]] 3fgc3jsx2w6is31kkfkv1hh2m11ogzp 9353223 9353222 2026-04-16T09:10:55Z Sj1mor 12103 9353223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="yellow"><big><big>'''William Turner<br />(1509-1568)'''</font></big></big></span> |dosiero =Mandrake_-_William_Turner's_Herbal.jpg |priskribo =Bildo de [[Mandragoro]], planto el la herbolibro de William Turner, unua kiu estis originale verkita en la angla anstataŭ la latina. |dato de naskiĝo =[[1509]] |loko de naskiĝo ='''Morpeth''', [[Northumberland]], [[Anglio]] |dato de morto =[[7-a de Julio]] [[1568]]<br />[[13-a de Julio]] [[1568]] |loko de morto =[[Londono]], [[Anglio]] | alma_mater =[[Universitato de Kembriĝo|Kolegio Pembroke, Kembriĝo]]<br />[[Universitato de Ferrara]]<br />[[Universitato de Bolonjo]] }} '''William Turner''' (1509-1568) estis angla kuracisto, teologo, reformisto, botanikisto, [[ornitologio|ornitologo]], naturhistoriisto, kaj patro de la brita ornitologio kaj botaniko.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=Q9nM8063t6oC&pg=PA4&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwirmcH6nLfkAhUeGbkGHQrVA1w4HhDoAQhLMAY#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false The Growth of Natural History in Stuart England]</ref> Li studis Medicinon en [[Italio]] kaj estis intima amiko de la svisa naturalisto [[Conrad Gesner]] (1516-1565), de la profesoro [[Luca Ghini]], fondinto de la Botanika Ĝardeno de [[Bolonjo]], kaj mentoro de [[Andrea Cesalpino]] kaj Luigi Anguillara (1512-1570). Inter 1547-1552 li aktivis kiel persona kuracisto de [[Edward Seymour, 1-a Duko de Somerset]]. William Turner estis vere humanisto-naturalisto, kaj sincera reprezentanto de la [[Renesanco]]. Li estis la unua angla naturalisto kun internacia reputacio. [[Karolo Lineo]] omaĝis lin per la genro "Turnera" kaj la familinomo "Turneracoj". William Turner estas pioniro pri naturhistorio en [[Anglio]], sed li povas ankaŭ titoliĝi kiel la unua erudiciulo kun angla planto-nomo. == Biografio == Li estis edukita en la Kolegio Pembroke, [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]], inter 1526 kaj 1533, sub patroneco de Sir Thomas Wentworth (1501-1551), 1-a Barono Wentworth. Ĉirkaŭ 1538 li estis jam distingita pri sciencoj kaj erudicio, estante prave malkontenta kun la tiama informomanko. Naturfilozofio, medicino kaj ĉefe botaniko envolvis liajn ĉefajn interesojn, tamen la grandaj demandoj envolvantaj la vitalajn interesojn pri religiaj veraĵoj kaj liberecoj, ankaŭ agitigis lian menson, kaj li ankaŭ sin dediĉis al tiuj ekzamenoj, kiuj riskis lian vivon en la sincera persekutado de tiuj konoj. Turner, tiel kiel multaj aliaj en Anglio, tiuepoke, unuigis la karakteron de la kuracisto kun tiu de teologo. Li iĝis vojaĝanta predikanto, kun tiel fervora karaktero, ke la malaminda episkopo Stephen Gardiner (1483-1555) arestigis lin (1549). Post iom da tempo li liberiĝis tamen oni ne scias per kiuj rimedoj kaj iĝis volonta ekzilito en sia propra lando. [[Dosiero:William_Turner_Libellus_de_Re_Herbaria_1538_candido_lectori_SPD_page_02.jpg|eta|300ra|dekstre|<center>"Libellus de Re Herbaria Novus", verko eldonita en 1538.</center>]] [[Dosiero:Amara dulcis - William Turner's Herbal.jpg|eta|300ra|dekstre|<center>"Amara dulcis". el la verko "Herbals".</center>]] Li loĝis en la kontinento kune kun multaj aliaj anglaj rifuĝintoj, ĉefe el [[Kolonjo]] kaj [[Bazelo]] ĝis la morto de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]]. Dum tiuj intervaloj, Turner vojaĝis tra Svisio kaj Italio, kie li enamikiĝis al multaj renomaj botanikistoj kaj kuracistoj. En [[Universitato de Ferrara|Ferrara]], Turner ricevis sian diplomon pri fiziko (medicino), kiu konfirmiĝis en Oksfordo, kiam li reiris al Anglio okaze de ascendo de [[Eduardo la 6-a (Anglio)|Eduardo la 6-a]]. Tiuepoke li iĝis privata kuracisto de 1-a Duko de Somerset, kaj liaj ekleziaj meritoj estis pli abunde rekompencitaj pere de prebendo en [[Jorko]], kanonikejo en [[Windsor (Anglio)|Windsor]] kaj dekanejo en la Katedralo de [[Wells]] (1551). Li ricevis ĉiujn tiujn premiojn interŝanĝe de sennombraj publikaĵoj defende de la [[Protestantismo]], sed kies kaŭzoj devigis lin fuĝi el la persekutoj de la katolika reĝino [[Maria la 1-a (Anglio)|Maria la 1-a]] dum la tuta tempo kiam Turner restis eksterlande. La ascendo de [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeta la 1-a]] restarigis al li la liberecon en sia naskiĝa regiono, samkiel ĉiuj liaj ekleziaj beneficoj. La resto de sia vivo li sin dediĉis al siaj klerikaj devoj kaj al siaj botanikaj amuziĝoj, tiuj du klopodoj, kiuj piediradas kunaj ĉe multaj honestaj kaj amemaj homoj, por ilia avantaĝo kaj honoro. En Wells li havis botanikan ĝardenon kaj alian en [[Reĝa Botanika Ĝardeno de Londono|Kew]]. Kaj li ŝajne dividis sian tempon inter la dekanejo kaj lia loĝejo en Crutched Friars, [[Londono]]. Turner mortis en 1568, laŭŝajne ne pliaĝa, kaj lasis kelkajn infanojn. Li estis sepultita en la Preĝejo de Sankta Olavo, en Londono. Lia filo Peter edukiĝis kiel kuracisto, vojaĝis kaj diplomiĝis eksterlande. Ricevis postenon kiel doktoro en Kembriĝo kaj en Oksfordo, kaj mortis aĝante 72 jarojn, en 1614, tamen laŭŝajne ne heredis sian pripatran ŝaton rilate al botaniko.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=zvAI1TCXRKcC&pg=PP444&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwirmcH6nLfkAhUeGbkGHQrVA1w4HhDoAQhYMAg#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false The Cyclopædia, Or, Universal Dictionary of Arts, Sciences, and literature] </ref> == Verkaro == * [https://books.google.com.br/books?id=oW4ZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=William+Turner+Libellus+de+re+herbaria+novus&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjDpsWY0bfkAhVsIrkGHYuMABQQ6AEIKjAA#v=onepage&q=William%20Turner%20Libellus%20de%20re%20herbaria%20novus&f=false Libellus de re herbaria novus] [[1538]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=-YJlAAAAMAAJ&q=William+Turner+Herball&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwip0oaimrfkAhXhFLkGHdK0Dgw4ChDoAQhWMAg Shakespearean Plant Names]</ref> * Hunting of the Roman Fox, against the Bishop Stephen Gardiner, [[1543]] * Avium praecipuarum quarum apud Plinium et Aristotlem mentio est ..., [[Kolonjo]], [[1544]], unua libro presita kaj tute dediĉita al ornitologio. * [https://books.google.com.br/books?id=rYvRAwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=William+Turner+1568&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVtOWLl7fkAhWCIrkGHY6KCE4Q6AEISzAF#v=onepage&q=William%20Turner%201568&f=false Turner on birds], [[1544]] * [https://books.google.com.br/books?id=_QZfAAAAcAAJ&pg=PP7&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwip0oaimrfkAhXhFLkGHdK0Dgw4ChDoAQhaMAk#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false The names of Herbes in Greke], Latin, Englishe, Duche and Frenche, [[1548]] * [https://books.google.com.br/books?id=jspsBuEWiwUC&printsec=frontcover&dq=William+Turner+1568&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVtOWLl7fkAhWCIrkGHY6KCE4Q6AEIKjAA#v=onepage&q&f=false William Turner: A New Herball] [[1551]] * A New Book of Spiritual Physick, [[1555]] * Booke of the natures and properties, [[1562]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=H_uJFH5uOxMC&pg=PA203&dq=William+Turner+1568&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVtOWLl7fkAhWCIrkGHY6KCE4Q6AEIRDAE#v=onepage&q=William%20Turner%201568&f=false Bound to Read: Compilations, Collections, and the Making of Renaissance ...]</ref> == Literaturo == * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/William_Turner_(Naturforscher) Personensuche] * [https://books.google.com.br/books?id=aByoBgAAQBAJ&pg=PA747&dq=William+Turner+1568&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVtOWLl7fkAhWCIrkGHY6KCE4Q6AEIPjAD#v=onepage&q=William%20Turner%201568&f=false The Correspondence of Dr. Martin Lister (1639-1712)] * [https://books.google.com.br/books?id=BjTBOk18GgUC&pg=PA24&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwja56udmbfkAhUAGrkGHdWjC18Q6AEIRTAE#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false Medical Authority and Englishwomen's Herbal Texts, 1550-1650] * [https://books.google.com.br/books?id=R9rx5mRprD4C&pg=PA231&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwja56udmbfkAhUAGrkGHdWjC18Q6AEISzAF#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false The Oxford History of the British Empire: The eighteenth century] * [https://books.google.com.br/books?id=8xHAfxSWf2UC&printsec=frontcover&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwip0oaimrfkAhXhFLkGHdK0Dgw4ChDoAQgzMAI#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false An Illustrated History of the Herbals] * [https://books.google.com.br/books?id=1_5X7XthH4YC&pg=PA160&dq=William+Turner+Herball&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwirmcH6nLfkAhUeGbkGHQrVA1w4HhDoAQg1MAI#v=onepage&q=William%20Turner%20%20Herball&f=false A History of Gardening in England] * [https://books.google.com.br/books?id=9KcHo4C7ytIC&pg=PA12&dq=William+Turner+Somerset&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj79LDq37fkAhVKDbkGHa8mCmkQ6AEIZDAJ#v=onepage&q=William%20Turner%20Somerset&f=false The Western Herbal Tradition E-Book: 2000 years of medicinal plant knowledge] * [https://books.google.com.br/books?id=jt5wDwAAQBAJ&pg=PA909&dq=William+Turner+ornithology&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjm6uGDo7fkAhXrIbkGHePGDYcQ6AEIODAC#v=onepage&q=William%20Turner%20ornithology&f=false Ornithology: Foundation, Analysis, and Application] == Vidu ankaŭ == * [[Charles Plumier]] (1646-1704) * Stephen Gardiner (1483-1555) ĉefepiskopo kiu arestigis lin<ref>[https://books.google.com.br/books?id=VzCrCwAAQBAJ&pg=PA1&dq=William+Turner+Stephen+Gardiner&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwja8duSobfkAhUIK7kGHfiwA00Q6AEIMDAB#v=onepage&q=William%20Turner%20Stephen%20Gardiner&f=false The Senses and the English Reformation]</ref> * [[Conrad Gesner]] * [[Luca Ghini]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglaj kuracistoj]] [[Kategorio:Anglaj botanikistoj]] [[Kategorio:Anglaj teologoj]] [[Kategorio:Anglaj ornitologoj]] [[Kategorio:Anglaj natursciencistoj]] [[Kategorio:Anglaj reformistoj]] [[Kategorio:Pra-evoluistoj]] [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] [[Kategorio:Mortintoj la 7-an de julio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1509]] [[Kategorio:Mortintoj en 1568]] 7kgx453za1i9lq5n45zf9q0o5t6fr59 0 665102 9353225 8577315 2026-04-16T09:13:01Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9353225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Thomas Gale<br />(1507-1586)'''</font></big></big></span> |dosiero =Woodcut;_portrait_of_Thomas_Gale_Wellcome_M0002594.jpg |priskribo =Brita kirurgo, kuracisto, filologo kaj antikvaĵisto. |dato de naskiĝo =[[1507]] |loko de naskiĝo ='''Scruton''', [[Yorkshire]], [[Anglio]] |dato de morto =[[8-a de aprilo]] [[1586]] |loko de morto =[[Jorko]], [[Anglio]] | alma_mater =[[Trinity College (Kembriĝo)|Trinity College]]<br />[[Westminster School]], [[Londono]]<br />[[Universitato de Kembriĝo]]<br />[[Reĝa Societo de Londono]] }} '''Thomas Gale''' (1507-1586) estis brita kirurgo, kuracisto, filologo, helenisto, latinisto kaj antikvaĵisto. Li aktivis kiel kirurgo en [[Francio]] serve de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]] kaj kiel serĝento-kirurgo dum la regado de [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeta la 1-a]]. Li fekunde verkis, kaj en la angla, kaj en la latina, kaj akre atakis la malhonestajn kaj ĉarlatanojn kiuj prezentiĝas kiel kirurgoj. Samkiel [[Ambroise Paré]] (1510-1590), li neis ke la pafovundoj estis venenaj pro la [[pulvo]] kaj devis traktiĝi per bolanta oleo.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=OsZWFyUYtDQC&pg=PA46&dq=Thomas+Gale+surgeon&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVqO2xlJ7lAhVPHLkGHYhiCI0Q6AEIKTAA#v=onepage&q=Thomas%20Gale%20surgeon&f=false A History of Surgery]</ref> Li ĉeestis la sieĝon de [[Montreuil]], en 1544. Li ankaŭ servis kiel kuracisto en la armeo de [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] en la batalo de [[Saint-Quentin (Aisne)|Sankta Kentino]] en 1557. Ĉirkaŭ 1570 li establiĝis en [[Londono]] kiel praktikanto pri medicino, kiu altigis lin al konsiderinda eminenteco. [[Dosiero:A "wound man", anon, circa 1563. Wellcome L0000291.jpg|eta|300ra|maldekstre|<center>"Kelkaj kirurgiaj praktikoj", verko eldonita de Thomas Gale, en [[1563]].</center>]] Li estis aŭtoro de pluraj verkoj, krom diversaj tradukaĵoj el grekaj primedicinaj tekstoj. En sia traktaĵo pri vundoj faritaj per pafoj, li refutas ĝeneralan opinion siaepoke, kaj apogita de tiamaj renomaj kirurgoj (tiaj kiaj Hieronimo de Brunsvigo, la itala [[Giovanni da Vigo]], inter aliaj) ke la pulvo donas originon al venena vundo, rezultante en la morto de la paciento. Por kontraŭbatali tiujn konceptojn, li mencias la opiniojn de [[Galeno de Pergamo|Galeno]] kaj [[Dioskorido]], ke la ingrediencoj komponantaj la pulvon ofte montriĝas utilaj kiel kuraciloj. Tamen, li falis en eraron kiam li supozis ke la "nitro" uzata de antikvaj kuracistoj estis la sama [[kalia nitrato]] de la modernaj kemiistoj. Nuntempe oni scias ke la "nitro" uzata en la antikveco estas la sama [[natria karbonato]]. == Verkaro == {{Div col|cols = 3}} * Enchiridion of Surgery, [[1563]] * Treatise of wounds made with gunshot, ("Traktaĵo pri vundoj faritaj per pafoj") julio [[1563]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=JY8EAAAAQAAJ&pg=PA335&dq=Treatise+of+wounds+made+with+gunshot&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj5lL-Fl57lAhUBJrkGHR5WBskQ6AEIRDAE#v=onepage&q=Treatise%20of%20wounds%20made%20with%20gunshot&f=false A system of surgery, tr. and accompanied with notes and ...]</ref><ref>[https://books.google.com.br/books?id=bxn4cTdPMTUC&pg=PA85&dq=Thomas+Gale+Treatise+of+wounds+made+with+gunshot&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi0u5jRl57lAhWBC9QKHaktDoUQ6AEIKTAA#v=onepage&q=Thomas%20Gale%20Treatise%20of%20wounds%20made%20with%20gunshot&f=false Gunshot injuries]</ref> * Certaine workes of chirurgie, [[1563]] * Certaine Workes of Chirurgerie Newly Compiled and Published by T.G. Maister of Chirurgerie. [[1563]] * [https://books.google.com.br/books?id=6Q5mAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Thomas+Gale+surgeon&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVqO2xlJ7lAhVPHLkGHYhiCI0Q6AEIQjAE#v=onepage&q&f=false Certaine Vvorkes of Galens: Called Methodus Medendi], with a Briefe Declaration of the Worthie Art of Medicine, the Office of a Chirurgion, and an Epitome of the Third Booke of Galen, of Naturall Faculties: All Translated Into English, by Thomas Gale Maister in Chirurgerie, [[1586]] * An Institution of a Chirurgian, [[1971]] {{Div col end}} == Literaturo == * [https://books.google.com.br/books?id=rE8iDQAAQBAJ&pg=PA269&dq=Thomas+Gale&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjV0fW9-ZvlAhXXHLkGHW1AD8cQ6AEIMDAB#v=onepage&q=Thomas%20Gale&f=false The Surgions Mate: The First Compendium on Naval Medicine, Surgery and Drug ...] * [https://books.google.com.br/books?id=FTQYQ1xx6qsC&pg=PA85&dq=Thomas+Gale+surgeon&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVqO2xlJ7lAhVPHLkGHYhiCI0Q6AEIMDAB#v=onepage&q=Thomas%20Gale%20surgeon&f=false The Royal Doctors, 1485-1714: Medical Personnel at the Tudor and Stuart Courts] * [https://books.google.com.br/books?id=ENphAl918SIC&pg=PA220&dq=Thomas+Gale+surgeon&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjVqO2xlJ7lAhVPHLkGHYhiCI0Q6AEINjAC#v=onepage&q=Thomas%20Gale%20surgeon&f=false Knowledge and Practice in English Medicine, 1550-1680] * [https://books.google.com.br/books?id=yal-DwAAQBAJ&pg=PT57&dq=Thomas+Gale+surgeon&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjmlIL3lZ_lAhUcGbkGHUijBE0Q6AEITTAG#v=onepage&q=Thomas%20Gale%20surgeon&f=false Medical Theory, Surgical Practice: Studies in the History of Surgery] * [https://books.google.com.br/books?id=vtQEAAAAQAAJ&pg=PA86&dq=Thomas+Gale+surgeon&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjmlIL3lZ_lAhUcGbkGHUijBE0Q6AEIUzAH#v=onepage&q=Thomas%20Gale%20surgeon&f=false The edinburgh medical and surgical journal] * [https://books.google.com.br/books?id=99VNAQAAIAAJ&pg=RA4-PA1&dq=Thomas+Gale+surgeon&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjmlIL3lZ_lAhUcGbkGHUijBE0Q6AEIYDAJ#v=onepage&q=Thomas%20Gale%20surgeon&f=false Medical Portrait Gallery: Biographical Memoirs of the Most ...] * [https://books.google.com.br/books?id=onRMAQAAMAAJ&pg=PA169&dq=Thomas+Gale+surgeon&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjR_f_tnJ_lAhUMIbkGHb9qBss4ChDoAQgzMAI#v=onepage&q=Thomas%20Gale%20surgeon&f=false British Medical Journal] == Vidu ankaŭ == * Roger Gale (1672-1744) antikvaĵisto * Samuel Gale (1682-1754) antikvaĵisto * [[William Stukeley]] (1687-1765) angla antikvaĵisto * [[Ambroise Paré]] (1510-1590) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gale, Thomas|1507|1586}} [[Kategorio:Anglaj kirurgoj]] [[Kategorio:Anglaj kuracistoj]] [[Kategorio:Anglaj helenistoj]] [[Kategorio:Anglaj latinistoj]] [[Kategorio:Anglaj filologoj]] [[Kategorio:Anglaj antikvaĵistoj]] [[Kategorio:Anglaj medicinaj verkistoj‎]] [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] 6s5vl15jiswar1q0zup1mw7ykldmu4u 0 672734 9352985 9254398 2026-04-15T12:46:27Z Crosstor 3176 /* A */ 9352985 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[studento]]j en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kun la aliĝintaj altlernejoj ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ervin Aba]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[László Ablonczy]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Ablonczy]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Géza Aczél]], [[redaktoro]] * [[János Áfra (poeto)]] * [[Lajos Agárdi]], [[instruisto]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[János Aranyosi]], anestezisto * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Jolán Babus]], instruisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[József Bakos]], pedagogo * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balczó]], [[operkantisto]] * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]], muzeestro * [[Gedeon Barcza]], ŝakisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[Gyula Barla]], [[filologo]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[Júlia Bartha]], turkologo * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomo * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Bertalan Baskay Tóth]], agronomo * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Bauer]], agronomo * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[András Béres (etnografo)]] * [[Gyula Bereznai]], matematikisto * [[Zoltán Bertha]], literaturhistoriisto * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Szilárd Borbély]], redaktoro * [[Antal Borsi]], instruisto * [[Árpád István Borsos]], [[geografo]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Brindza]], matematikisto * [[Róbert Brósz]], juristo * [[Edit Buzás]], [[genetikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Márta Csabai]], psikologo * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[János Csontos]], ĵurnalisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Csaba Danku]], juristo * [[István Dobos]], kritikisto * [[János Dombay]], arkeologo * [[Zoltán Dövényi]], geografo * [[Károly Duló]], filmisto == E == * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Sándor F. Kovács]], politikisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Ibolya Fekete]], reĝisoro * [[László Filep]], matematikisto * [[Mária Filep]], arkitekto * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[Márta Fügedi]], muzeologo * [[Ferenc Fülep]], arkeologo == G == * [[Aurél Gábor]], kuracisto * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[László Gali]], [[reĝisoro]] * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[János Gárdus]], instruisto * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Péter Gaszner]], psikiatro * [[Artúr Gergely]], kemiisto * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Olga Geszti]], [[radiobiologio|radiobiologo]] * [[Mária Gődény]], radiologo * [[Iván Gönczi]], ekonomo * [[Béla Gróf]], agronomo * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zoltán Györgydeák]], kemiisto * [[Csaba Gyüre]], politikisto == H == * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[Gábor Herpay]], arkivisto * [[István Hoffmann]], lingvisto * [[Gábor Hollósi]], [[zoologo]] * [[József Hullay]], neŭrologo == I == * [[József Igmándy]], instruisto * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Nándor Ikvai]], muzeestro * [[Zsuzsanna Izsvák]], [[genetikisto]] == J == * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[József Jámbor]], aktoro * [[Ferenc Jánosi (politikisto)]] * [[György Jánosi]], ministro * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Gábor Jóna]], radiologo * [[István Jóna]], radiologo * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]], redaktoro == K == * [[István Káldor]], venerologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Ferenc Kardos (ginekologo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Andrea Katona]], bibliotekisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Mihály Kecskés]], mikrobiologo * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[Menyhért Kéri]], meteologo * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Eszter Kokas]], kuracisto * [[Mihály Komóczi]], psikologo * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[László Kordos]], geologo * [[Gergő Kosina]], naĝila naĝisto * [[Imre Kovách]], sociologo * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[János Kubassek]], geografo == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Gábor Laurenczy]] * [[Nándor Less]] == M == * [[Pál Maday]] * [[Enikő Magyari]] * [[Béla Márkus]] * [[László Matkó]] * [[Sándor Mészáros (literaturisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Lajos Nemes]], arkivisto * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Balázs Nyilasy]], poeto == P == * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Sándor János Petőfi]], [[lingvisto]] * [[Ferenc Pongor]], pulmonologo == R == * [[Alfréd Rényi]], matematikisto (1921–1970) * [[Erzsébet Rózsa]], [[filozofo]] == S == * [[István Samu]], psikiatro * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Árpád Sopsits]], reĝisoro * [[János Sőregi]], muzeestro * [[János Sugár]], patologo * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Magda Szabó]], verkisto * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[Tamás Székely (biologo)]] * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Sándor Szűcs (etnografo)]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[János Tibori]] * [[István Török (teologo)]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Zsombor Tóth]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] * [[Ferenc Túry]] == V == * [[Eszter Vágó]] * [[István Pál Vallasek]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] == Fontoj == * ĉerpoj el la koncernaj biografioj * ''La listo havas ankaŭ tiujn studentojn, kiuj studis en universitato, se ĝi havis alian nomon!'' * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] s07pwleu7w1cjthi11h2csw2hpewv14 9353180 9352985 2026-04-16T05:54:15Z Crosstor 3176 /* A */ 9353180 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[studento]]j en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kun la aliĝintaj altlernejoj ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ervin Aba]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[László Ablonczy]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Ablonczy]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Géza Aczél]], [[redaktoro]] * [[János Áfra (poeto)]] * [[Lajos Agárdi]], [[instruisto]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[János Aranyosi]], anestezisto * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] * [[Imre Aszódi (ginekologo)]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Jolán Babus]], instruisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[József Bakos]], pedagogo * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balczó]], [[operkantisto]] * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]], muzeestro * [[Gedeon Barcza]], ŝakisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[Gyula Barla]], [[filologo]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[Júlia Bartha]], turkologo * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomo * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Bertalan Baskay Tóth]], agronomo * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Bauer]], agronomo * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[András Béres (etnografo)]] * [[Gyula Bereznai]], matematikisto * [[Zoltán Bertha]], literaturhistoriisto * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Szilárd Borbély]], redaktoro * [[Antal Borsi]], instruisto * [[Árpád István Borsos]], [[geografo]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Brindza]], matematikisto * [[Róbert Brósz]], juristo * [[Edit Buzás]], [[genetikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Márta Csabai]], psikologo * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[János Csontos]], ĵurnalisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Csaba Danku]], juristo * [[István Dobos]], kritikisto * [[János Dombay]], arkeologo * [[Zoltán Dövényi]], geografo * [[Károly Duló]], filmisto == E == * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Sándor F. Kovács]], politikisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Ibolya Fekete]], reĝisoro * [[László Filep]], matematikisto * [[Mária Filep]], arkitekto * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[Márta Fügedi]], muzeologo * [[Ferenc Fülep]], arkeologo == G == * [[Aurél Gábor]], kuracisto * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[László Gali]], [[reĝisoro]] * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[János Gárdus]], instruisto * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Péter Gaszner]], psikiatro * [[Artúr Gergely]], kemiisto * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Olga Geszti]], [[radiobiologio|radiobiologo]] * [[Mária Gődény]], radiologo * [[Iván Gönczi]], ekonomo * [[Béla Gróf]], agronomo * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zoltán Györgydeák]], kemiisto * [[Csaba Gyüre]], politikisto == H == * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[Gábor Herpay]], arkivisto * [[István Hoffmann]], lingvisto * [[Gábor Hollósi]], [[zoologo]] * [[József Hullay]], neŭrologo == I == * [[József Igmándy]], instruisto * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Nándor Ikvai]], muzeestro * [[Zsuzsanna Izsvák]], [[genetikisto]] == J == * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[József Jámbor]], aktoro * [[Ferenc Jánosi (politikisto)]] * [[György Jánosi]], ministro * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Gábor Jóna]], radiologo * [[István Jóna]], radiologo * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]], redaktoro == K == * [[István Káldor]], venerologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Ferenc Kardos (ginekologo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Andrea Katona]], bibliotekisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Mihály Kecskés]], mikrobiologo * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[Menyhért Kéri]], meteologo * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Eszter Kokas]], kuracisto * [[Mihály Komóczi]], psikologo * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[László Kordos]], geologo * [[Gergő Kosina]], naĝila naĝisto * [[Imre Kovách]], sociologo * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[János Kubassek]], geografo == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Gábor Laurenczy]] * [[Nándor Less]] == M == * [[Pál Maday]] * [[Enikő Magyari]] * [[Béla Márkus]] * [[László Matkó]] * [[Sándor Mészáros (literaturisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Lajos Nemes]], arkivisto * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Balázs Nyilasy]], poeto == P == * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Sándor János Petőfi]], [[lingvisto]] * [[Ferenc Pongor]], pulmonologo == R == * [[Alfréd Rényi]], matematikisto (1921–1970) * [[Erzsébet Rózsa]], [[filozofo]] == S == * [[István Samu]], psikiatro * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Árpád Sopsits]], reĝisoro * [[János Sőregi]], muzeestro * [[János Sugár]], patologo * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Magda Szabó]], verkisto * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[Tamás Székely (biologo)]] * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Sándor Szűcs (etnografo)]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[János Tibori]] * [[István Török (teologo)]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Zsombor Tóth]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] * [[Ferenc Túry]] == V == * [[Eszter Vágó]] * [[István Pál Vallasek]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] == Fontoj == * ĉerpoj el la koncernaj biografioj * ''La listo havas ankaŭ tiujn studentojn, kiuj studis en universitato, se ĝi havis alian nomon!'' * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] fkimtvz4c1xd5vozjkfqoq9me265kfc 0 675250 9353078 9153855 2026-04-15T17:36:41Z Sj1mor 12103 9353078 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Michel DEGUY''', (naskiĝinta en [[Parizo]] la {{daton|23|majo|1930}} mortis la [[16-a de februaro]] [[2022]]) estis agregaciulo pri [[filozofio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sgdl.org/social/223-presentation-des-personnes/1953-present-biographie-de-michel-deguy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200101183129/https://www.sgdl.org/social/223-presentation-des-personnes/1953-present-biographie-de-michel-deguy |arkivdato=2020-01-01 }}</ref>, kaj franca [[poeto]] kaj [[eseisto]]. == Biografio == Proksima al Jacques Derrida, emerita beletroprofesoro ([[Universitato de Parizo]], [[Universitato Parizo-VIII]]), Michel Deguy partoprenas krome al revuoj [[Critique (revuo)|Critique]] (redakciokoncilio) kaj [[Les Temps modernes (revuo)|Les Temps modernes]]. Li prezidis de 1989 kaj 1992 la ''Collège international de philosophie'' [internacifilosofia kolegio] kaj de 1992 ĝis 1998 la ''Maison des écrivains'' [verkistdomo]. Li estis supera instruisto en liceo Buffon samtempe kun [[Maurice Clavel (filozofo)|Maurice Clavel]] en la 1960-aj jaroj, en liceo Claude-Bernard kaj en Centre Universitaire de Vincennes (universita centro de Vincennes). Ĉefredaktoro de la revuo ''Po&sie'', kiun li kreis en 1977. Li direktis la cipM [centro internacia de poezio de Marsejlo] de 1997 ĝis 1999. Petita de la filo de Gaston Gallimard, Michel Deguy apartenis al komitato de legado de Gallimard de 1962 ĝis 1987<ref>Michel Deguy, Confession d'un lecteur de grande maison,1988</ref>. En 1962, li ricevis la premion [[Max Jacob]], en 1998, la grandan nacian premion de poezio, en 2000, la grandan premion de poezio de la ''[[Société des gens de lettres]]'' kaj en 2004, la grandan premion de la [[Franca Akademio]]. == Opinioj == En 2012, kun pluraj aliaj intelektuloj, li subskribas artikolon en [[Le Monde]] favore al [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|prezidenta]] kandidato [[François Hollande]] titolita «Kial ni voĉdonu François Hollande» en kiu li klarigas la «neprajn argumentojn elekti François Hollande prezidenton de la Respubliko<ref>[https://www.lemonde.fr/idees/article/2012/05/04/pourquoi-il-faut-voter-francois-hollande_1695852_3232.html «Pourquoi il faut voter François Hollande»], ''lemonde.fr'', 4a de majo 2012.</ref>. == Familio == Li estas la patro de komediistino [[Marie-Armelle Deguy]]. == Verkaro == * ''Les Meurtrières'', Paris, Pierre Jean Oswald, 1959, 63 p. * ''Fragment du cadastre'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin », 1960, 156 p. * ''Poèmes de la presqu’île'', Paris, Hermann, coll. « Le Chemin », 1961, 149 p. * ''Le Monde de Thomas Mann'', Paris, Plon, 1962, 168 p. * ''Biefs : poèmes'', Paris, Gallimard, coll. « Blanche », 1964, 164 p. * ''Actes'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin », 1966. 301 p. * ''Ouï dire'', Paris, Gallimard, coll. « Blanche », 1966, 109 p. * ''Histoire des rechutes'', Paris, Éditions Promesse, coll. «Diptyque», 1968, 33 p. * ''Figurations : poèmes, propositions, études'', Paris, Gallimard, coll. «Le Chemin», 1969, 272 p. * ''Poèmes 1960-1970'', préface d’Henri Meschonnic, Paris, Gallimard, coll. «Poésie», (90), 1973, 143 p.; réédité en 1998 * ''Tombeau de Du Bellay'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin », 1973, 234 p.; réédité en 1989 * ''Coupes'', Luxembourg, Origine, coll. « Le Verger », (18), 1974, 33 p. * ''Interdictions du séjour'', Paris, L’Énergumène, 1975, 38 p. * ''Reliefs'', Paris, Éditions D’atelier, 1975, 143 p. * ''Abréviations usuelles'', Malakoff, Orange Export Ltd, coll. « Chutes », 1977 [s.n.] * ''Jumelages'', suivi de ''Made in USA : poèmes'', Paris, Le Seuil, coll. « Fiction & Cie », 1978, 232 p. * ''Vingt poètes américains'', Paris, Gallimard, coll. « Du monde entier », 1980, 495 p. [éd. bilingue] * ''Donnant, Donnant : cartes, airs, brevets'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin »), 1981, 140 p. * ''La Machine matrimoniale ou Marivaux'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin », 1982, 292 p., avec une bibliographie * ''René Girard et le problème du Mal'', Paris, Grasset, 1982, 333 p. * ''Gisants. Poèmes'', Paris, Gallimard, 1985, 139 p. - Prix Mallarmé * ''Brevets'', Seyssel, Champ Vallon, coll. « Recueil », 1986, 260 p. * ''Choses de la poésie et affaire culturelle'', Paris, Hachette, 1986, 220 p. * ''Poèmes II. 1970-1980'', Paris, Gallimard, coll. « Poésie », (205), 1986, 183 p., postface de l’auteur * ''La poésie n’est pas seule : court traité de poétique'', Paris, Le Seuil, coll. « Fiction & Cie », (99), 1987, 185 p. * ''Le Comité. Confessions d’un lecteur de grande maison'', Seyssel, Champ Vallon, 1988, 206 p. * ''Du sublime'', Paris, Belin, 1988, 259 p. * ''Arrêts fréquents'', Paris, A. M. Métailié, coll. « L’Élémentaire », 1990, 119 p. * ''Au sujet de ''Shoah'', le film de [[Claude Lanzmann]]'', Paris, Belin, coll. « L’Extrême contemporain », 1990, 316 p. * ''L’Hexaméron : il y a prose et prose'' * ''Aux heures d’affluence. Poèmes et proses'', Paris, Le Seuil, coll. « Fiction & Cie », 1993, 200 p. * ''À ce qui n’en finit pas. Thrène'', Paris, Le Seuil, coll. « La Librairie du XX^e siècle<!--{{s-|XX|e}}--> », 1995 [s.n.] * ''À l’infinitif'', Paris, Éditions La Centuplée, 1996, 56 p. * ''L’Énergie du désespoir, ou d’une poétique continuée par tous les moyens'', Paris, Presses universitaires de France, coll. « Les essais du Collège international de Philosophie », 1998, 119 p. * ''Gisants. Poèmes III. 1980-1995'', Paris, Gallimard, coll. « Poésie », 1999, 239 p. * ''La Raison poétique'', Paris, Galilée, coll. « La Philosophie en effet », 2000, 221 p. * ''L’Impair'', Tours, Farrago, 2000 [2001], 155 p. * ''Spleen de Paris'', Paris, Galilée, 2000, 54 p. * ''Poèmes en pensée'', Bordeaux, éd. Le Bleu du ciel, 2002, 59 p. * ''L’Amour et la vie d’une femme'', Bordeaux, éd. Le Bleu du ciel, juillet 2004, non paginé, hors commerce * ''Chirurgie esthétique'', Michel Deguy/Bertrand Dorny, 12 ex. photocopiés, accompagnés de collages originaux de Bertrand Dorny, Paris, Galerie Thessa Herold, 2004, 12 p. * ''Au jugé'', Paris, Galilée, 2004, 213 p. * ''Sans retour. Être ou ne pas être juif'', Paris, Galilée, 2004, 134 p. * ''Recumbents: poems. With « How to name » by Jacques Derrida'', translations, foreword, and notes by Wilson Baldridge, Middletown, Wesleyan University Press, 2005, 236 p. * ''Le Sens de la visite'', Paris, Stock, coll. « L'Autre Pensée », 2006, 353 p. * ''Des poètes français contemporains'', kun Robert Davreu kaj Hédi Kaddour, Éditions ADPF, Paris, 2006, 130 p. * ''Réouverture après travaux'', frontispice de Valerio Adami, Paris, Galilée, 2007, 271 p. * ''Desolatio'', Paris, Galilée, 2007, 97 p. * ''Grand cahier Michel Deguy'', collectif coordonné par J.-P. Moussaron, Coutras, éd. Le Bleu du ciel, 2007, 334 p. * ''La Fin dans le monde'', Paris, Hermann, coll. «Le Bel Aujourd'hui», 2009 * ''L’État de la désunion'', Paris, Galaade, 2010, 48 p. * ''Écologiques'', Paris, Hermann, coll. «Le Bel Aujourd'hui», 2012, 260 p. * ''La Pietà Baudelaire'', Paris, Belin, coll. « L'extrême contemporain », 2013. * ''La Vie subite'', Paris, Galilée, 2016. *''L'envergure des comparses: écologie et poétique'', Paris, Hermann, coll. «Le Bel Aujourd'hui», 2017. *''Poèmes et Tombeau pour [[Yves Bonnefoy]]'', La robe noire, 2018, 102p. == Kritika bibliografio == * Max Loreau, ''Michel Deguy. La poursuite de la poésie tout entière'', Gallimard, coll. « Le Chemin », 1980. * Jean-Pierre Moussaron, ''La Poésie comme avenir. Essai sur l'œuvre de Michel Deguy'', précédé de « Syllabe », de Jacques Derrida, Le Griffon d'argile/Presses universitaires de Grenoble, coll. « Trait d'union », Sainte-Foy/Grenoble, 1992. * Hélène Volat et Robert Harvey, ''[http://hvolat.com/Deguy/Deguyindex.html Les écrits de Michel Deguy : Bibliographie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200806163849/http://hvolat.com/Deguy/Deguyindex.html |date=2020-08-06 }}, 1960-2000'', IMEC, coll. « Inventaires », Paris, 2002. * Martin Rueff, ''Différence et identité. Michel Deguy, situation d'un poète lyrique à l'apogée du capitalisme culturel'', Hermann, Paris, 2009. == Kolokvo == *''Michel Deguy. L'allégresse pensive'', Martin Rueff (dir.), Paris, Belin, coll. «L'extrême contemporain», 2007, 575 p.; Centre culturel international de Cerisy-la-Salle, Manche, 2006 == Honoraĵoj == === Premioj === * 1961 : [[Prix Fénéon]] pour ''Fragments du cadastre'' * 1962 : [[Prix Max-Jacob]] pour ''Poèmes de la presqu'île'' * 1989 : [[Grand prix national de la poésie]] * 2000 : [[Grand prix de poésie de la SGDL]] * 2004 : [[Grand prix de poésie de l'Académie française]] === Honoraĵoj === * Li estas [[komandoro]] de [[Ordre des Arts et des Lettres|Ordeno de la Artoj kaj de la Literaturo]] la 11-a de decembro 1997<ref>[https://www.siv.archives-nationales.culture.gouv.fr/siv/rechercheconsultation/consultation/ir/pdfIR.action?irId=FRAN_IR_026438 Archives des nominations et promotions dans l'ordre des Arts et des Lettres.]</ref>. == Notoj kaj referencoj== {{Referencoj}} === Eksteraj ligiloj === * [http://micheldeguy.pbworks.com/ Site wiki consacré à l'œuvre de Michel Deguy] * [http://remue.net/spip.php?rubrique182 Un dossier sur Michel Deguy sur remue.net] * [http://www.sens-public.org/article.php3?id_article=422 ''La poésie fait mal ?'' de Michel Deguy, avec une lecture de ce texte par l'auteur (format mp3), Revue ''Sens Public''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161114235914/http://www.sens-public.org/article.php3?id_article=422 |date=2016-11-14 }} * [http://www.sens-public.org/spip.php?article598 Discours de Michel Deguy sur le plurilinguisme et la traduction] * [http://www.t-pas-net.com/libr-critique/?p=1336 Jean-Claude Pinson à propos d'un essai de Martin Rueff sur Michel Deguy] * [http://www.maulpoix.net/Deguyentretien.html Entretien sur l'hybridité avec Jean-Michel Maulpoix] * [http://www.myscratchbook.net/?q=content/actuelles Textes de Michel Deguy de la rubrique ''« Actuelles »'' du site de la revue ''Po&sie'' (cliquer sur les différentes dates)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304175125/http://myscratchbook.net/?q=content%2Factuelles |date=2016-03-04 }} * ''[http://raquel-levy.org/index.php/edition/tous-les-livres-orange-export-ltd Abréviations usuelles] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171205042030/http://raquel-levy.org/index.php/edition/tous-les-livres-orange-export-ltd |date=2017-12-05 }}'' {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Deguy, Michel}} [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj eseistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Instruistoj de Universitato Parizo 8]] 1e5o4heq7z7x6n8lvd7wez8ktu1hihe 9353079 9353078 2026-04-15T17:37:12Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9353079 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Michel DEGUY''', (naskiĝinta en [[Parizo]] la {{daton|23|majo|1930}} mortis la [[16-a de februaro]] [[2022]]) estis agregaciulo pri [[filozofio]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sgdl.org/social/223-presentation-des-personnes/1953-present-biographie-de-michel-deguy |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200101183129/https://www.sgdl.org/social/223-presentation-des-personnes/1953-present-biographie-de-michel-deguy |arkivdato=2020-01-01 }}</ref>, kaj franca [[poeto]] kaj [[eseisto]]. == Biografio == Proksima al Jacques Derrida, emerita beletroprofesoro ([[Universitato de Parizo]], [[Universitato Parizo-VIII]]), Michel Deguy partoprenas krome al revuoj [[Critique (revuo)|Critique]] (redakciokoncilio) kaj [[Les Temps modernes (revuo)|Les Temps modernes]]. Li prezidis de 1989 kaj 1992 la ''Collège international de philosophie'' [internacifilosofia kolegio] kaj de 1992 ĝis 1998 la ''Maison des écrivains'' [verkistdomo]. Li estis supera instruisto en liceo Buffon samtempe kun [[Maurice Clavel (filozofo)|Maurice Clavel]] en la 1960-aj jaroj, en liceo Claude-Bernard kaj en Centre Universitaire de Vincennes (universita centro de Vincennes). Ĉefredaktoro de la revuo ''Po&sie'', kiun li kreis en 1977. Li direktis la cipM [centro internacia de poezio de Marsejlo] de 1997 ĝis 1999. Petita de la filo de Gaston Gallimard, Michel Deguy apartenis al komitato de legado de Gallimard de 1962 ĝis 1987<ref>Michel Deguy, Confession d'un lecteur de grande maison,1988</ref>. En 1962, li ricevis la premion [[Max Jacob]], en 1998, la grandan nacian premion de poezio, en 2000, la grandan premion de poezio de la ''[[Société des gens de lettres]]'' kaj en 2004, la grandan premion de la [[Franca Akademio]]. == Opinioj == En 2012, kun pluraj aliaj intelektuloj, li subskribas artikolon en [[Le Monde]] favore al [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|prezidenta]] kandidato [[François Hollande]] titolita «Kial ni voĉdonu François Hollande» en kiu li klarigas la «neprajn argumentojn elekti François Hollande prezidenton de la Respubliko<ref>[https://www.lemonde.fr/idees/article/2012/05/04/pourquoi-il-faut-voter-francois-hollande_1695852_3232.html «Pourquoi il faut voter François Hollande»], ''lemonde.fr'', 4a de majo 2012.</ref>. == Familio == Li estas la patro de komediistino [[Marie-Armelle Deguy]]. == Verkaro == * ''Les Meurtrières'', Paris, Pierre Jean Oswald, 1959, 63 p. * ''Fragment du cadastre'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin », 1960, 156 p. * ''Poèmes de la presqu’île'', Paris, Hermann, coll. « Le Chemin », 1961, 149 p. * ''Le Monde de Thomas Mann'', Paris, Plon, 1962, 168 p. * ''Biefs : poèmes'', Paris, Gallimard, coll. « Blanche », 1964, 164 p. * ''Actes'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin », 1966. 301 p. * ''Ouï dire'', Paris, Gallimard, coll. « Blanche », 1966, 109 p. * ''Histoire des rechutes'', Paris, Éditions Promesse, coll. «Diptyque», 1968, 33 p. * ''Figurations : poèmes, propositions, études'', Paris, Gallimard, coll. «Le Chemin», 1969, 272 p. * ''Poèmes 1960-1970'', préface d’Henri Meschonnic, Paris, Gallimard, coll. «Poésie», (90), 1973, 143 p.; réédité en 1998 * ''Tombeau de Du Bellay'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin », 1973, 234 p.; réédité en 1989 * ''Coupes'', Luxembourg, Origine, coll. « Le Verger », (18), 1974, 33 p. * ''Interdictions du séjour'', Paris, L’Énergumène, 1975, 38 p. * ''Reliefs'', Paris, Éditions D’atelier, 1975, 143 p. * ''Abréviations usuelles'', Malakoff, Orange Export Ltd, coll. « Chutes », 1977 [s.n.] * ''Jumelages'', suivi de ''Made in USA : poèmes'', Paris, Le Seuil, coll. « Fiction & Cie », 1978, 232 p. * ''Vingt poètes américains'', Paris, Gallimard, coll. « Du monde entier », 1980, 495 p. [éd. bilingue] * ''Donnant, Donnant : cartes, airs, brevets'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin »), 1981, 140 p. * ''La Machine matrimoniale ou Marivaux'', Paris, Gallimard, coll. « Le Chemin », 1982, 292 p., avec une bibliographie * ''René Girard et le problème du Mal'', Paris, Grasset, 1982, 333 p. * ''Gisants. Poèmes'', Paris, Gallimard, 1985, 139 p. - Prix Mallarmé * ''Brevets'', Seyssel, Champ Vallon, coll. « Recueil », 1986, 260 p. * ''Choses de la poésie et affaire culturelle'', Paris, Hachette, 1986, 220 p. * ''Poèmes II. 1970-1980'', Paris, Gallimard, coll. « Poésie », (205), 1986, 183 p., postface de l’auteur * ''La poésie n’est pas seule : court traité de poétique'', Paris, Le Seuil, coll. « Fiction & Cie », (99), 1987, 185 p. * ''Le Comité. Confessions d’un lecteur de grande maison'', Seyssel, Champ Vallon, 1988, 206 p. * ''Du sublime'', Paris, Belin, 1988, 259 p. * ''Arrêts fréquents'', Paris, A. M. Métailié, coll. « L’Élémentaire », 1990, 119 p. * ''Au sujet de ''Shoah'', le film de [[Claude Lanzmann]]'', Paris, Belin, coll. « L’Extrême contemporain », 1990, 316 p. * ''L’Hexaméron : il y a prose et prose'' * ''Aux heures d’affluence. Poèmes et proses'', Paris, Le Seuil, coll. « Fiction & Cie », 1993, 200 p. * ''À ce qui n’en finit pas. Thrène'', Paris, Le Seuil, coll. « La Librairie du XX^e siècle<!--{{s-|XX|e}}--> », 1995 [s.n.] * ''À l’infinitif'', Paris, Éditions La Centuplée, 1996, 56 p. * ''L’Énergie du désespoir, ou d’une poétique continuée par tous les moyens'', Paris, Presses universitaires de France, coll. « Les essais du Collège international de Philosophie », 1998, 119 p. * ''Gisants. Poèmes III. 1980-1995'', Paris, Gallimard, coll. « Poésie », 1999, 239 p. * ''La Raison poétique'', Paris, Galilée, coll. « La Philosophie en effet », 2000, 221 p. * ''L’Impair'', Tours, Farrago, 2000 [2001], 155 p. * ''Spleen de Paris'', Paris, Galilée, 2000, 54 p. * ''Poèmes en pensée'', Bordeaux, éd. Le Bleu du ciel, 2002, 59 p. * ''L’Amour et la vie d’une femme'', Bordeaux, éd. Le Bleu du ciel, juillet 2004, non paginé, hors commerce * ''Chirurgie esthétique'', Michel Deguy/Bertrand Dorny, 12 ex. photocopiés, accompagnés de collages originaux de Bertrand Dorny, Paris, Galerie Thessa Herold, 2004, 12 p. * ''Au jugé'', Paris, Galilée, 2004, 213 p. * ''Sans retour. Être ou ne pas être juif'', Paris, Galilée, 2004, 134 p. * ''Recumbents: poems. With « How to name » by Jacques Derrida'', translations, foreword, and notes by Wilson Baldridge, Middletown, Wesleyan University Press, 2005, 236 p. * ''Le Sens de la visite'', Paris, Stock, coll. « L'Autre Pensée », 2006, 353 p. * ''Des poètes français contemporains'', kun Robert Davreu kaj Hédi Kaddour, Éditions ADPF, Paris, 2006, 130 p. * ''Réouverture après travaux'', frontispice de Valerio Adami, Paris, Galilée, 2007, 271 p. * ''Desolatio'', Paris, Galilée, 2007, 97 p. * ''Grand cahier Michel Deguy'', collectif coordonné par J.-P. Moussaron, Coutras, éd. Le Bleu du ciel, 2007, 334 p. * ''La Fin dans le monde'', Paris, Hermann, coll. «Le Bel Aujourd'hui», 2009 * ''L’État de la désunion'', Paris, Galaade, 2010, 48 p. * ''Écologiques'', Paris, Hermann, coll. «Le Bel Aujourd'hui», 2012, 260 p. * ''La Pietà Baudelaire'', Paris, Belin, coll. « L'extrême contemporain », 2013. * ''La Vie subite'', Paris, Galilée, 2016. *''L'envergure des comparses: écologie et poétique'', Paris, Hermann, coll. «Le Bel Aujourd'hui», 2017. *''Poèmes et Tombeau pour [[Yves Bonnefoy]]'', La robe noire, 2018, 102p. == Kritika bibliografio == * Max Loreau, ''Michel Deguy. La poursuite de la poésie tout entière'', Gallimard, coll. « Le Chemin », 1980. * Jean-Pierre Moussaron, ''La Poésie comme avenir. Essai sur l'œuvre de Michel Deguy'', précédé de « Syllabe », de Jacques Derrida, Le Griffon d'argile/Presses universitaires de Grenoble, coll. « Trait d'union », Sainte-Foy/Grenoble, 1992. * Hélène Volat et Robert Harvey, ''[http://hvolat.com/Deguy/Deguyindex.html Les écrits de Michel Deguy : Bibliographie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200806163849/http://hvolat.com/Deguy/Deguyindex.html |date=2020-08-06 }}, 1960-2000'', IMEC, coll. « Inventaires », Paris, 2002. * Martin Rueff, ''Différence et identité. Michel Deguy, situation d'un poète lyrique à l'apogée du capitalisme culturel'', Hermann, Paris, 2009. == Kolokvo == *''Michel Deguy. L'allégresse pensive'', Martin Rueff (dir.), Paris, Belin, coll. «L'extrême contemporain», 2007, 575 p.; Centre culturel international de Cerisy-la-Salle, Manche, 2006 == Honoraĵoj == === Premioj === * 1961 : [[Prix Fénéon]] pour ''Fragments du cadastre'' * 1962 : [[Prix Max-Jacob]] pour ''Poèmes de la presqu'île'' * 1989 : [[Grand prix national de la poésie]] * 2000 : [[Grand prix de poésie de la SGDL]] * 2004 : [[Grand prix de poésie de l'Académie française]] === Honoraĵoj === * Li estas [[komandoro]] de [[Ordre des Arts et des Lettres|Ordeno de la Artoj kaj de la Literaturo]] la 11-a de decembro 1997<ref>[https://www.siv.archives-nationales.culture.gouv.fr/siv/rechercheconsultation/consultation/ir/pdfIR.action?irId=FRAN_IR_026438 Archives des nominations et promotions dans l'ordre des Arts et des Lettres.]</ref>. == Notoj kaj referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://micheldeguy.pbworks.com/ Site wiki consacré à l'œuvre de Michel Deguy] * [http://remue.net/spip.php?rubrique182 Un dossier sur Michel Deguy sur remue.net] * [http://www.sens-public.org/article.php3?id_article=422 ''La poésie fait mal ?'' de Michel Deguy, avec une lecture de ce texte par l'auteur (format mp3), Revue ''Sens Public''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161114235914/http://www.sens-public.org/article.php3?id_article=422 |date=2016-11-14 }} * [http://www.sens-public.org/spip.php?article598 Discours de Michel Deguy sur le plurilinguisme et la traduction] * [http://www.t-pas-net.com/libr-critique/?p=1336 Jean-Claude Pinson à propos d'un essai de Martin Rueff sur Michel Deguy] * [http://www.maulpoix.net/Deguyentretien.html Entretien sur l'hybridité avec Jean-Michel Maulpoix] * [http://www.myscratchbook.net/?q=content/actuelles Textes de Michel Deguy de la rubrique ''« Actuelles »'' du site de la revue ''Po&sie'' (cliquer sur les différentes dates)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304175125/http://myscratchbook.net/?q=content%2Factuelles |date=2016-03-04 }} * ''[http://raquel-levy.org/index.php/edition/tous-les-livres-orange-export-ltd Abréviations usuelles] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171205042030/http://raquel-levy.org/index.php/edition/tous-les-livres-orange-export-ltd |date=2017-12-05 }}'' {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Deguy, Michel}} [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj eseistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Instruistoj de Universitato Parizo 8]] q7n3uz4m9o0r5g6xdw8soy0r1yfoycf 0 714035 9353202 7705621 2026-04-16T07:51:08Z Petr Tomasovsky 678 9353202 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mužský | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mužský | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Mužský.jpg | dosiero_priskribo = Domoj n-ro 15 kaj 27, vido de sonorilejeto <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Boseň | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = 2011 | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 32 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Mužský | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 385 | lat_d = 50 | lat_m = 31 | lat_s = 24 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 02 | long_s = 32 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.60 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Mužský <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 295 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Mužský | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Mužský''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Boseň]], troviĝanta en [[distrikto Mladá Boleslav]]. Ĝi troviĝas proksimume 2,9&nbsp;km nordoriente de Boseň. La vilaĝo situas sur deklivo de monteto [[Mužský (Jiĉina montetaro)|Mužský]]. Estas ĉi tie registritaj 32 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Mužský''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,60&nbsp;km². ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Naturrezervejo [[Příhrazské skály]] ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Drabaj ĉambretoj]] == Pluaj fotoj == <gallery> Mužský, venkovská usedlost čp.10.jpg|Mužský, kamparana domo n-ro 10 Mužský, venkovská usedlost čp.5.jpg|Mužský, kamparana domo n-ro 5 Mužský, venkovská usedlost čp.17.jpg|Mužský, kamparana domo n-ro 17 </gallery> {{Boseň}} [[Kategorio:Boseň]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] bm7zt4q4mzxn37beu2jcmpr1r68o6ai 0 714520 9353176 8135018 2026-04-16T05:40:32Z Petr Tomasovsky 678 9353176 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dneboh | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dneboh | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dneboh - pohled z Drábských světniček.jpg | dosiero_priskribo = Dneboh - vido el Drabaj ĉambretoj <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Mnichovo Hradiště | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = Drabaj ĉambretoj | memorindaĵo1 = Klamorna | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = 2011 | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 76 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Dneboh | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 257 | lat_d = 50 | lat_m = 31 | lat_s = 36 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 01 | long_s = 15 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dneboh <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 295 01 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Dneboh | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Dneboh''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de urbo [[Mnichovo Hradiště]], troviĝanta en [[distrikto Mladá Boleslav]]. Estas ĉi tie registritaj 76 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Dneboh''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio. == Historio == La [[27-a de junio]] [[1926]] okazis en deklivo super la municipo ampleksa [[terglito]] en longeco proksimume 2&nbsp;km, kies sekvo estis neniigo de 11 domoj. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == En la vilaĝo estas statuo de sankta Venceslao el la [[18-a jarcento]] kaj malfrue baroka kapelo. En la katastra teritorio Dneboh troviĝas sur edro de muro de [[Příhrazské skály]] ruinoj de [[rokburgo]]j [[Drabaj ĉambretoj]] kaj [[Klamorna]] kaj sur monta plataĵo de promontoro eksa burgejo [[Hrada]]. === Memorindaĵoj en ĉirkaŭaĵo === * [[Mužský (Jiĉina montetaro)|Mužský]] – [[bazalto|bazalta]] monteto, monumento de [[prusia-aŭstria milito]] * [[Valečov]] – ruino de burgo == Pluaj fotoj == <gallery> Dneboh, trafostanice.JPG|Eksa trafostacio en Dneboh Dneboh, hřiště (1).JPG|Ludejo en Dneboh Drábské světničky z Dneboha.jpg|Drabaj ĉambretoj el vilaĝo Dneboh </gallery> {{Mnichovo Hradiště}} [[Kategorio:Mnichovo Hradiště]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Geoparko Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] 1k5oa8zv2zedygqlkf5wm63ppw15gyc 0 721331 9353019 8406097 2026-04-15T14:59:29Z RG72 11847 9353019 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Milrevkom proclamation.jpg|eta|upright|''Milrevcom'' proklamo pri la dismuntado de la [[Portempa Registaro de Rusio|Provizora Registaro]].]] La '''Petrograda Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj''' ({{lang-ru|Петроградский совет рабочих и солдатских депутатов|t=Petrogradskiо sovet raboĉiĥ i soldatskiĥ deputatov}}) estis urba konsilantaro de [[Petrogrado]], tiama ĉefurbo de [[Rusio]]. Mallonge, ĝi estis kutime nomata '''Petrograda Soveto''' ({{lang-ru|Петроградский совет}}, ''Petrogradskij sovet''). Tiu soveto estis establita en Marto 1917 post la [[Februara Revolucio]] kiel reprezentanta ento de la [[laboristo]]j kaj [[soldato]]j de la urbo, kvankam la urbo jam estis havinta sian bone establitan urban konsilantaron, nome la [[:ru:Санкт-Петербургская городская дума|Sankt-Peterburga Urbodumao]] (Centra Dumao). Dum la revoluciaj tagoj, la konsilantaro klopodis etendi sian jurisdikcion tutlanden kiel rivala povocentro de la [[Portempa Registaro de Rusio|Provizora Registaro]], kreante tion kio en soveta historiografio estas konata kiel la ''Dvojevlastije'' (Duobla povo). Ties komitatoj ludis gravan rolon dum la [[Rusia Revolucio (1917)|Rusia Revolucio]] kaj kelkaj el ties komponantoj estris la armitan ribelon de la [[Oktobra Revolucio]]. == Bibliografio == * Wade, Rex A. (Editor) (2004). Revolutionary Russia: New Approaches. Psychology Press. ISBN 9780415307482. - 275 pp. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sovetoj]] [[Kategorio:Historio de Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Politiko de Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Rusia revolucio]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1917]] 6x8nu3e5vvdfyjrvb2143cmhcbvrp9l 0 731215 9353150 9352304 2026-04-15T22:03:54Z ~2026-22675-77 255134 9353150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marja-Sisko Aalto''', antaŭe '''Olli-Veikko Aalto''', estas finna [[luteranismo|luterana]] [[pastro]] kaj [[verkisto]]. Post naskiĝo ri ricevis masklan sekson. Ekde 1986 ĝis 2010 ri estis vikario en [[Imatra]]. Kiel vikario li estis ŝata en Imatra, sed je seksa transformado ri perdis grandparte la konfidon, ĉar multaj parokanoj ne akceptis ĝin kaj taksis rin malsana mense. En novembro 2008 ri publike anoncis ke ri estis transseksulo, kaj intencis transformi siajn seksajn ecojn al virinaj. Ri ekuzis virinan hormonon, kaj la genitala transformada operacio okazis en 2011. Ri estas la unua publike konata transseksula finna pastro. Ri diris ekzemple, ke sesjare ri demandis, kial li ne havas jupon kiel aliaj knabinoj, en [https://eo.wikipedia.org/wiki/oppikoulu tia lernejo] iĝis pli kaj pli malfacile uzi porknaban necesejon kaj dum la pubereco ri komencis kredi, ke temus pri [[transvestismo]] sed igxis klare, ke temas pri transsekseco kaj tion sxangxon de la koncepto ri ne povis eviti kaj tio estis malafable tie, ke kvankam ankaŭ transvestismo estas temo, pri kio oni ne prefere parolas kaj je kio iuj ridas, ĝi estas por multaj iomete pli facile akcepti ol transsekseco, kiu estas ege eta malplimulto. Ri elektis kiel sia antaŭnomo ''Marja-Sisko'', ĉar pre ria naskiĝo riaj gepatroj decidis, ke se la infano estas knabino, ili donos al ŝi tiun nomon. Ri donis radio- kaj televidintervjuojn, eĈ dekojn da radio-intervjuoj. Unu televida intervjuo komenciĝis per la demando de Helena Itkonen: "Marja-Sisko, vi naskiĝis en vira korpo sed vi sentas vin kiel virino. Kiom granda kontraŭdiro tio estis por vi?" Aalto respondis: "Ĝi estas ekstreme granda kontraŭdiro por ĉiuj transgenruloj." Ria kazo kaŭzis problemojn en la eklezio. Baldaŭ el la evangelia-luterana paroĥo de Imatra foriĝis multaj membroj. Teorie ne estis juraj maleventualecoj por ria daŭrigo en la vikaria profesio. [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando]] akceptis la pastrecon de virinoj en 1986, kaj ĝiaj unuaj virinaj pastroj estis inaŭguritaj 1988. Seta (''Seksuaalinen Tasavertaisuus'' "seksuala egeleco"), finnlanda asocio de seksualaj kaj seksaj malplimultoj, anoncis, ke Aalto havu nepre rajton daŭri en sia oficio. [[Voitto Huotari]], episkopo de la Episkopejo de Mikkeli, al kiu Imatra apartenas, tamen ne taksis, ke ria daurigo praktike estus realigebla. Oni demandis al Aalto en televido, kiajn sentojn la takso de Huotari elvokas. Aalto respondis, ke ĝi estas speciala, ĉar la sola afero, kiu ŝanĝiĝas, estas la ekstera aspekto - finfine, la ŝanĝo ne detruas la profesiecon aŭ jardekojn da labora sperto. Aalto havas tri infanojn kaj ok genepojn. La personpronomo ne kauzis multe da problemoj, ĉar la finna uzas saman triapersonan pronomon nedepende pri sekso. Sed la sveda (alia finnlanda nacia lingvo) havas la pronominojn ''han'' (li) kaj ''hon'' (ŝi). La finnlanda svedlingva gazeto [[Hufvudstadsbladet]] anoncis, ke honoras onian peton pri tio, ĉu oni estas gazete han au hon. == Verkisto == Aalto revenis al la laboro en 2009 sed sekvantjare demisiis ĉar li pensis, ke li permanente perdis konfidon. Aalto fariĝis verkisto anstataŭe. Ekde jaro 2013 Marja-Sisko Aalto publikigis sep romanojn, la plej frua nomiĝas ''Murha tuomiokapitulissa'' (= "murdo en episkopa konsistorio"). Ri loĝas nuntempe en [[Kuopio]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{Vivtempo|Aalto, Marja-Sisko}} [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Finnaj luteranoj]] [[Kategorio:Finnaj pastroj]] ftsb5xuehm0ua0h925yc1werom8bhc8 0 738414 9353075 8224728 2026-04-15T17:35:48Z Sj1mor 12103 9353075 wikitext text/x-wiki {{Hinda filozofio}} '''Hindua mitologio''' estas aro de [[mito]]j trovitaj en [[Hinduismo|Hinduaj tekstoj]] kiel la [[Vedoj|Veda]] literaturo,{{sfn|Macdonell|1978|p=1–9}} [[eposo]]j kiel ''[[Mahabarato]]'' kaj ''[[Ramajano]]'',{{sfn|Washburn Hopkins|1986|pp=1–3}} la [[Puranoj]],{{sfn|Bonnefoy|1993|p=90–101}} kaj la regiona literaturo kiel la [[Tamila lingvo|tamila]] ''Periĝa Puranam'' kaj ''Naalaĝira Divĝa Prabandham'', kaj la ''Mangal Kavja'' de [[Bengalio]]. Hindua mitologio troveblas ankaŭ en amplekse tradukitaj popularaj tekstoj kiel la fabeloj de la ''[[Panĉatantra]]'' kaj la ''[[Hitopadeŝa]]'', same kiel en tekstoj de [[Sudorienta Azio]].{{sfn|Olivelle|1999|p=xii–xiii}}{{sfn|Waldau|Patton|2009|p=186, 680}} == Fontoj == {{Div col}} * [[Vedoj]] ** [[Rigvedo|Rig]] ** [[Samavedo|Sama]] ** [[Jajurvedo|Jajur]] ** [[Atarvavedo|Atarva]] * [[Itihasa]] ** [[Ramajano]] ** [[Mahabarato]] * [[Puranoj]] ** [[Brahma Purano]] ** [[Brahmanda Purano]] ** [[Bagavata Purano]] ** [[Garuda Purano]] ** Viŝnua Purano ** Ŝiva Purano ** Skanda Purano ** Markandeja Purano ** Macja Purano ** Padma Purano ** Vaĝua Purano {{Div col end}} == Dioj == {{Div col|cols = 2}} * [[Ŝivo]] * [[Brahmao]] * [[Viŝnuo]] * [[Indro]] * [[Sarasvatio]] * [[Lakŝmio]] * [[Parvatio]] (enkarnigo de diino [[Ŝaktio]]) * [[Ganeŝo]] * [[Kriŝno]] (dio de Goloka) * Kartikeja * [[Ramo (Ramajano)|Ramo]] (enkarnigo de Sinjoro [[Viŝnuo]]) * [[Kalio (diino)|Kali]] (enkarnigo de diino [[Parvatio]]) * [[Durgo]] * [[Agnio]] * [[Ŝaktio]] * [[Vaĝo]] * Surĝa * [[Varuno]] * [[Hanumano]] (enkarnigo de Sinjoro [[Ŝivo]]) * [[Sito (Ramajano)|Sita]] (enkarnigo de diino [[Lakŝmio]]) * Sati (enkarnigo de diino [[Ŝaktio]]) * Kubera * Parŝurama (enkarnigo de Sinjoro [[Viŝnuo]]) * Ĝama * Ĉandra * Balarama (enkarnigo de Sinjoro Ŝeŝa) * Rukmini (enkarnigo de diino [[Lakŝmio]]) * Satĝabhama (enkarnigo de patrino Tero Bhudevi) * [[Radhao]] (diino de Goloka) {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * [[Yves Bonnefoy|Bonnefoy, Yves]] (1993). [https://books.google.es/books?id=r4I-FsZCzJEC&redir_esc=y Asian Mythologies.] University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-06456-7. * Macdonell, Arthur Anthony (1978). [https://books.google.es/books?id=b7Meabtj8mcC&redir_esc=y Vedic Mythology] ((represo) eld.). Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-1113-3. * Olivelle, Patrick (1999). [https://books.google.es/books?id=-BQj8cz0vvMC&redir_esc=y Pañcatantra: The Book of India's Folk Wisdom.] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-283988-6. * Waldau, Paul; Patton, Kimberley (2009). [https://books.google.es/books?id=5k6rAgAAQBAJ&redir_esc=y A Communion of Subjects: Animals in Religion, Science, and Ethics.] Columbia University Press. ISBN 978-0-231-13643-3. * Washburn Hopkins, Edward (1986). [https://books.google.es/books?id=ingAMQAACAAJ&redir_esc=y Epic Mythology.] Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0227-8. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hindua mitologio| ]] te34qalb7crftv4o41hcf7r1dlu9tgw 0 757513 9353238 8743824 2026-04-16T10:15:15Z 12318School 255316 9353238 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Wilhelm Freiherr von Wolzogen''' (naskiĝinta la {{daton|25|11|1762}} en [[Bauerbach (Turingio)|Bauerbach-Grabfeld]], mortinta la {{daton|17|12|1809}} en [[Wiesbaden]]) estis [[germanio|germana]] oficisto administrada, diplomato, filo de [[Henriette von Wolzogen]] kaj bofrato de Ŝilero. == Vivo == Estante samklasano kaj amiko de [[Friedrich Schiller]] li trejniĝis pri financa kaj ĝenerala administradoj ĉe [[Karlo-lernejo]] kaj dumstaĝe dum konstrulaboroj ĉe [[Kastelo Hohenheim]] apud [[Stutgarto]]. Wolzogen nomumitis [[virtembergo|virtemberga]] legata konsilisto kaj fine sekreta konsilisto apud [[Johann Wolfgang von Goethe]] ĉe [[Sekreta konsilio (Vajmaro)]].<ref>[https://www.friedrich-schiller-archiv.de/briefe/briefe-an-wilhelm-von-wolzogen/ "Schiller - Briefe an Wilhelm von Wolzogen"]</ref> Li nuptis en 1794 [[Caroline von Wolzogen|Caroline von Beulwitz]] post ties divorco de la unua edzo [[Friedrich Wilhelm Ludwig von Beulwitz]]. Kun ŝi li havis filon, Adolf von Wolzogen. En 1804 li elektitis koresponda membro ĉe [[Rusia Akademio de Sciencoj]].<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-49941.ln-ru Вольцоген, Вильгельм фон]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.wiesbaden.de/kultur/stadtgeschichte/persoenlichkeiten/wilhelm-von-wolzogen.php Biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411182118/https://www.wiesbaden.de/kultur/stadtgeschichte/persoenlichkeiten/wilhelm-von-wolzogen.php |date=2021-04-11 }} ĉe: wiesbaden.de * [http://www.literaturland-thueringen.de/personen/wilhelm-von-wolzogen/ Wilhelm von Wolzogen] ĉe: Literaturland Thüringen {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Wolzogen, Wilhelm von}} [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Friedrich Schiller]] [[Kategorio:Germanaj diplomatoj]] [[Kategorio:Oficistoj]] kubn7oeex8vgzzfpxdc2whc12dxzfv2 0 763869 9353138 7493809 2026-04-15T21:34:23Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Li Yuying]] 9353138 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Li Yuying]] 9ygtp9nw5p9nhp1l85fayas0mxjd3tc 0 792671 9353047 8666412 2026-04-15T15:22:40Z Sj1mor 12103 9353047 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Tadeusz MICIŃSKI''' (9a de Novembro 1873, en [[Łódź]] – Februaro [[1918]], en Rajono Ĉerikovo, [[Belorusio]]) estis influfara [[Poloj|pola]] [[poeto]], [[Gnostikismo|gnostikisto]] kaj [[dramaturgo]], kaj estis pioniro de [[Ekspresionismo]] kaj [[Surrealismo]].<ref> Weisstein, Ulrich (1a de Januaro 1973). [https://books.google.es/books?id=gWFBAAAAQBAJ&q=tadeusz+micinski&pg=PA306&redir_esc=y#v=snippet&q=tadeusz%20micinski&f=false Expressionism as an International Literary Phenomenon: Twenty-one essays and a bibliography.] John Benjamins Publishing. ISBN 9789027284808. Alirita la 26an de Majo 2018 – tra Google Books. </ref> Li estas unu el la verkistoj de la periodo de la [[Juna Pollando]] ([[Novromantikismo|novromantikisma]] movado). Liaj verkoj estas tre influitaj de la Malhela Romantismo kaj de la [[Romantismo|romantisma]] gotika fikcio, kun fokuso al moralaj bataloj inter bono kaj malbono.<ref name="britannica.com">[https://www.britannica.com/biography/Tadeusz-Micinski "Tadeusz Miciński - Polish writer".] Britannica.com. Alirita la 26an de Majo 2018. </ref> == Vivo == Li studis [[filozofio]]n en la [[Universitato de Krakovo]]. Lia verkaro estis tre influita de pola [[mesianismo]] kaj inkludis filozofiajn kaj mistikajn temojn. La plej bone konata el liaj poezikolektoj estas ''W mroku gwiazd'' (''Je la lumo de la steloj''), publikigita en 1902, kaj teatraĵo de 1906 nome ''Kniaź Patiomkin'' (''Princo Potemkino''). Li estis amiko de la verkisto kaj pentristo [[Stanisław Ignacy Witkiewicz]] kaj de la komponisto [[Karol Szymanowski]], kiu komponis muzikon dediĉitan al li.<ref>{{Cite web|url=http://www.karolszymanowski.pl/watch-listen/songs/four-songs-to-words-by-tadeusz-micinski-op-11-1904-1905/|title=Four songs to words by Tadeusz Miciński op. 11 (1904-1905) - Karol Szymanowski|website=www.karolszymanowski.pl|accessdate=26a de Majo 2018}}</ref> Miciński estis mortigita en 1918 dum la [[Rusa Revolucio]], dum li estis helpanta al organizado de polaj armitaj fortoj.<ref name="britannica.com"/> Estas strato nomita omaĝe al Tadeusz Miciński en la domaro de [[Łódź]] nome Teofilów. == Verkoj == Liaj plej popularaj verkoj estas jenaj: * "Łazarze" - ''Lazaroj'' (1896) - poemo, * "Nauczycielka" - ''La instruisto'' (1896) - novelo, * "W mroku gwiazd" - ''Je la lumo de la steloj'' (1902) - poezikolekto, * "Kniaź Patiomkin" - ''Princo Potemkino'' (1906) - dramo, * "Do źródeł duszy polskiej" - ''Al la origino de la pola animo'' (1906) - artikolo, * "W mrokach złotego pałacu, czyli Bazylissa Teofanu" (1909) - dramo, * "Nietota. Księga tajemna Tatr" - ''Nietota. La libro de la Tatra mistero'' (1910) - romano, * "Walka o Chrystusa" - ''La lukto por Kristo'' (1911) - artikolo, * "Dęby czarnobylskie" - ''La kverkoj de Ĉernobil'' (1911) - novelaro, * "Xiądz Faust" - ''Monako Faŭsto'' (1913) - romano. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Miciński, Tadeusz}} [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj poetoj]] [[Kategorio:Teozofoj]] i7eu86mzk0gdnic6xr2xffyylq3hxa5 0 832237 9353024 8504338 2026-04-15T15:10:02Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Valentina Matvienko]] al [[Valentina Matvijenko]] 8504338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Valentina Ivanovna MATVIENKO''' ({{Lang-ru|Валентина Ивановна Матвиенко}} naskita la [[7-a de aprilo|7-an de aprilo]] [[1949]]) estas [[Rusio|rusa]] [[ŝtatisto]] kaj [[diplomato]], prezidanto de la [[Federacia Konsilio de Rusio]]. De [[2003]] ĝis [[2011]] ŝi estis la [[Guberniestro de Sankt-Peterburgo]]. Post esti nomumita la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] 2011 kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, la [[supera ĉambro]] de la [[Parlamento de rusio|rusa parlamento]], Matvienko estas konsiderita la tria plej grava persono en la lando, post la [[Prezidanto de Rusio|prezidanto]] kaj la [[Ĉefministro de Rusio|ĉefministro]]. La posteno de prezidanto de la Federacia Konsilio estas la plej alta politika ofico, kiun virino atingis en [[Rusio]], ekde [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la Granda]] en [[1762]]. == Vivo == === Juneco, studoj kaj ekkariero en la Komsomolo === Matvienko estis naskita la 7-an de aprilo [[1949]] en la urbo [[Ŝepetivka]] (Шепетивка) en la distrikto [[Ĥmelnickijo]] de [[Ukrainio]] (tiam parto de [[Sovetunio]]). Ŝia naksnomo estis Tjutina (Тютина). En 1967 ŝi translokiĝis al [[Sankt-Peterburgo|Leningrado]]<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g,7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|title=Кто по национальности Валентина Матвиенко и как она выглядела в молодости?|website=one-smi.ru|access-date=2021-06-06|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402125543/https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g%2C7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|deadlink=no}}</ref>. En 1972 ŝi studentiĝis ĉe la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Kemia-Farmamacia Akademio|Instituto de Kemio kaj Farmacio de Leningrado]] kaj komencis publikan agadon kiam ŝi okupis plurajn altrangajn postenojn en la [[Komsomolo|Komsomola]] movado en la urbo kaj en la [[Leningrada provinco]]. De 1984 ĝis 1986 ŝi estis sekretario de la [[Komunista Partio de Sovetunio|Sovetia Komunista Partio]] en [[Krasnogorsk (Moskva provinco)|Krasnogorsk]]. En 1985 ŝi diplomiĝis ĉe la [[Rusa Akademio de Landa Ekonomio kaj Publika Administrado|Akademio de Sociaj Sciencoj]] de la [[Centra Komitato de la Komunista Partio de Sovetunio]]. Inter la jaroj 1986 - 1989 ŝi funkciis kiel vicprezidanto por kulturaj kaj edukaj aferoj de la plenuma komitato de la Konsilio de Popolaj Deputitoj de Leningrado. En 1989 ŝi estis elektita al la Supera Konsilio de Sovet-Unio kaj funkciis kiel la prezidanto de la Komitato por Virinoj kaj Familiaj Aferoj. En 1991 ŝi finis trejnkurson por altrangaj diplomatoj de la [[Diplomatia Akademio de Eksterlandaj Aferoj de la Rusa Federacio|Akademio de Eksterlandaj Aferoj de Sovetunio]]. === Diplomatia kariero === En la jaroj [[1991|1991-1994]] - ambasadoro de Sovetunio (ekde [[1992]] - ambasadoro de Rusio) en [[Malto]], kaj en la [[1994|jaroj]] [[1995|1994-1995]] - ambasadoro por specialaj aferoj. En la jaroj [[1997|1995-1997]], ŝi laboris ĉe la [[Ministerio pri Eksteraj Aferoj de Rusio|Ministerio de Eksterlandaj Aferoj de Rusio]] kiel respondeca por rilatoj kun rusaj provincoj, parlamentoj, kaj publikaj organizoj. En la jaroj [[1998|1997-1998]] ŝi funkciis kiel rusa ambasadoro en [[Grekio]]. === Vicministroprezidento kaj Guberniestro de Sankt-Peterburgo === De septembro 1998 ŝi funkciis kiel [[Vicĉefministro de Rusio|vicĉefministro]] en la registaro de [[Jevgenij Primakov]]. Ŝi daŭrigis sian postenon ankaŭ sub ĉefministroj [[Sergej Stepŝin]], [[Vladimir Putin]] kaj [[Miĥail Kasjanov]] <ref name="ТАСС">{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|title=Матвиенко, Валентина Ивановна|website=ТАСС|access-date=2021-10-28|archive-date=2021-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023102107/https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|deadlink=no}}</ref>. En marto 2003, ŝi estis nomumita la reprezentanto de la prezidanto en la [[Nordokcidenta federacia regiono]], kiu inkluzivas [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburgon]]. En oktobro, ŝi venkis en la baloto al la posteno de guberniestro de Sankt-Peterburgo (la urbestro de Sankt-Peterburgo estas nomita "guberniestro", ĉar la grandurbo havas la statuson de distrikto). Post la nuligo de la baloto por [[regionestro de Rusio|posteno de guberniestro en Rusio]], ŝi estis renomumita al la posteno fare de prezidanto Vladimir Putin kaj iĝis la sola ina guberniestro en [[Rusio]]. === Translokigo al la Federacia Konsilio de Rusio === En junio 2011, prezidanto [[Dmitrij Medvedev]] kunvenigis plurajn guberniestrojn kaj prezidantojn de respublikoj en la loka administracio en Rusio, kaj kune kun sia aserto fortigi la federacian parlamenton - la [[Federacia Konsilio de Rusio]], li petis ilin proponi taŭgan kandidaton por funkcii kiel prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, ekde la lasta prezidanto, [[Sergej Mironov]], Maldungita pro politikaj luktoj inter la regantaj partioj antaŭ la [[Parlamenta baloto en Rusio 2011]]. Ĉiuj unuanime sugestis la guberniestro de Sankt-Peterburgo, Valentina Matvienko. Medvedev siaflanke pozitive rimarkis ŝian kandidatiĝon kaj diris, ke li pozitive pripensas akcepti la proponon. La [[21-a de aŭgusto|21-an de aŭgusto]] 2011, ŝi estis elektita fare de granda plimulto en la komunuma baloto en Sankt-Peterburgo, kaj la reganta partio [[Unueca Rusio|Unuiĝinta Rusio]] antaŭenigis ŝian kandidatecon kiel membro de la Federacia Konsilio de Rusio nome de la municipa distrikto Petrovskij kaj la municipa distrikto Krasnankaja Reĉka en [[Sankt-Peterburgo]]. Sciinte pri sia venko en la baloto, ŝi iĝis senatano de la Federacia Konsilio de Rusio nome de tiuj distriktoj, kaj prezentis sian eksiĝon de la posteno de guberniestro al la Prezidanto de Rusio, kiu rapidis por nomumi anstataŭanton ĝis la urba registaro baloto, tio kiel paŝo al ŝia nomumo kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio <ref>{{Cite web|url=http://er.ru/persons/bureau/|title=Бюро Высшего совета Партии|publisher=Единая Россия|accessdate=2013-09-17|archive-date=2013-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127120240/http://er.ru/persons/bureau/|deadlink=yes}}</ref>. La [[31-a de aŭgusto|31-an de aŭgusto]], ŝi estis membro de la Federacio-Konsilio nome de la Sankt-Peterburga registaro. La [[21-a de septembro|21-an de septembro]] de la sama jaro, ŝi estis elektita per plimulto de 140 kontraŭ 1 por la posteno de [[Prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio]] kaj iĝis la unua virino en la historio de Rusio se temas pri estri la superan ĉambron de la Rusa Parlamento <ref>[http://top.rbc.ru/politics/21/09/2011/616519.shtml В.Матвиенко избрана спикером Совета Федерации -V. Matveenko estis elektita estro de la Federacia Konsilio]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://council.gov.ru/en/chairman Prezidanto de la Konsilio de la Federacio] * [http://petersburgcity.com/city/personalities/matvienko/ Mallonga biografio] {{en}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Matvienko, Valentina}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1949]] [[Kategorio:Rusaj naciistoj]] [[Kategorio:Urbestroj de Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Urbestroj de Rusio]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj]] mqihly60tl2r9s71r188cmf0k6chvr6 9353027 9353024 2026-04-15T15:15:08Z RG72 11847 9353027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Valentina Ivanovna MATVIJENKO''' ({{Lang-ru|Валентина Ивановна Матвиенко}} naskita la [[7-a de aprilo|7-an de aprilo]] [[1949]]) estas [[Rusio|rusa]] [[ŝtatisto]] kaj [[diplomato]], prezidanto de la [[Federacia Konsilio de Rusio]]. De [[2003]] ĝis [[2011]] ŝi estis la [[Guberniestro de Sankt-Peterburgo]]. Post esti nomumita la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] 2011 kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, la [[supera ĉambro]] de la [[Parlamento de rusio|rusa parlamento]], Matvijenko estas konsiderita la tria plej grava persono en la lando, post la [[Prezidanto de Rusio|prezidanto]] kaj la [[Ĉefministro de Rusio|ĉefministro]]. La posteno de prezidanto de la Federacia Konsilio estas la plej alta politika ofico, kiun virino atingis en [[Rusio]], ekde [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la Granda]] en [[1762]]. == Vivo == === Juneco, studoj kaj ekkariero en la Komsomolo === Matvijenko estis naskita la 7-an de aprilo [[1949]] en la urbo [[Ŝepetivka]] (Шепетивка) en la distrikto [[Ĥmelnickijo]] de [[Ukrainio]] (tiam parto de [[Sovetunio]]). Ŝia naksnomo estis Tjutina ({{l-ru|Тютина}}). En 1967 ŝi translokiĝis al [[Leningrado]]<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g,7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|title=Кто по национальности Валентина Матвиенко и как она выглядела в молодости?|website=one-smi.ru|access-date=2021-06-06|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402125543/https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g%2C7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|deadlink=no}}</ref>. En 1972 ŝi studentiĝis ĉe la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Kemia-Farmamacia Akademio|Instituto de Kemio kaj Farmacio de Leningrado]] kaj komencis publikan agadon kiam ŝi okupis plurajn altrangajn postenojn en la [[Komsomolo|Komsomola]] movado en la urbo kaj en la [[Leningrada provinco]]. De 1984 ĝis 1986 ŝi estis sekretario de la [[Komunista Partio de Sovetunio|Sovetia Komunista Partio]] en [[Krasnogorsk (Moskva provinco)|Krasnogorsk]]. En 1985 ŝi diplomiĝis ĉe la [[Rusa Akademio de Landa Ekonomio kaj Publika Administrado|Akademio de Sociaj Sciencoj]] de la [[Centra Komitato de la Komunista Partio de Sovetunio]]. Inter la jaroj 1986 - 1989 ŝi funkciis kiel vicprezidanto por kulturaj kaj edukaj aferoj de la plenuma komitato de la Konsilio de Popolaj Deputitoj de Leningrado. En 1989 ŝi estis elektita al la Supera Konsilio de Sovet-Unio kaj funkciis kiel la prezidanto de la Komitato por Virinoj kaj Familiaj Aferoj. En 1991 ŝi finis trejnkurson por altrangaj diplomatoj de la [[Diplomatia Akademio de Eksterlandaj Aferoj de la Rusa Federacio|Akademio de Eksterlandaj Aferoj de Sovetunio]]. === Diplomatia kariero === En la jaroj [[1991|1991-1994]] - ambasadoro de Sovetunio (ekde [[1992]] - ambasadoro de Rusio) en [[Malto]], kaj en la [[1994|jaroj]] [[1995|1994-1995]] - ambasadoro por specialaj aferoj. En la jaroj [[1997|1995-1997]], ŝi laboris ĉe la [[Ministerio pri Eksteraj Aferoj de Rusio|Ministerio de Eksterlandaj Aferoj de Rusio]] kiel respondeca por rilatoj kun rusaj provincoj, parlamentoj, kaj publikaj organizoj. En la jaroj [[1998|1997-1998]] ŝi funkciis kiel rusa ambasadoro en [[Grekio]]. === Vicministroprezidento kaj Guberniestro de Sankt-Peterburgo === De septembro 1998 ŝi funkciis kiel [[Vicĉefministro de Rusio|vicĉefministro]] en la registaro de [[Jevgenij Primakov]]. Ŝi daŭrigis sian postenon ankaŭ sub ĉefministroj [[Sergej Stepŝin]], [[Vladimir Putin]] kaj [[Miĥail Kasjanov]] <ref name="ТАСС">{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|title=Матвиенко, Валентина Ивановна|website=ТАСС|access-date=2021-10-28|archive-date=2021-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023102107/https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|deadlink=no}}</ref>. En marto 2003, ŝi estis nomumita la reprezentanto de la prezidanto en la [[Nordokcidenta federacia regiono]], kiu inkluzivas [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburgon]]. En oktobro, ŝi venkis en la baloto al la posteno de guberniestro de Sankt-Peterburgo (la urbestro de Sankt-Peterburgo estas nomita "guberniestro", ĉar la grandurbo havas la statuson de distrikto). Post la nuligo de la baloto por [[regionestro de Rusio|posteno de guberniestro en Rusio]], ŝi estis renomumita al la posteno fare de prezidanto Vladimir Putin kaj iĝis la sola ina guberniestro en [[Rusio]]. === Translokigo al la Federacia Konsilio de Rusio === En junio 2011, prezidanto [[Dmitrij Medvedev]] kunvenigis plurajn guberniestrojn kaj prezidantojn de respublikoj en la loka administracio en Rusio, kaj kune kun sia aserto fortigi la federacian parlamenton - la [[Federacia Konsilio de Rusio]], li petis ilin proponi taŭgan kandidaton por funkcii kiel prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, ekde la lasta prezidanto, [[Sergej Mironov]], Maldungita pro politikaj luktoj inter la regantaj partioj antaŭ la [[Parlamenta baloto en Rusio 2011]]. Ĉiuj unuanime sugestis la guberniestro de Sankt-Peterburgo, Valentina Matvijenko. Medvedev siaflanke pozitive rimarkis ŝian kandidatiĝon kaj diris, ke li pozitive pripensas akcepti la proponon. La [[21-a de aŭgusto|21-an de aŭgusto]] 2011, ŝi estis elektita fare de granda plimulto en la komunuma baloto en Sankt-Peterburgo, kaj la reganta partio [[Unueca Rusio]] antaŭenigis ŝian kandidatecon kiel membro de la Federacia Konsilio de Rusio nome de la municipa distrikto Petrovskij kaj la municipa distrikto Krasnankaja Reĉka en [[Sankt-Peterburgo]]. Sciinte pri sia venko en la baloto, ŝi iĝis senatano de la Federacia Konsilio de Rusio nome de tiuj distriktoj, kaj prezentis sian eksiĝon de la posteno de guberniestro al la Prezidanto de Rusio, kiu rapidis por nomumi anstataŭanton ĝis la urba registaro baloto, tio kiel paŝo al ŝia nomumo kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio <ref>{{Cite web|url=http://er.ru/persons/bureau/|title=Бюро Высшего совета Партии|publisher=Единая Россия|accessdate=2013-09-17|archive-date=2013-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127120240/http://er.ru/persons/bureau/|deadlink=yes}}</ref>. La [[31-a de aŭgusto|31-an de aŭgusto]], ŝi estis membro de la Federacio-Konsilio nome de la Sankt-Peterburga registaro. La [[21-a de septembro|21-an de septembro]] de la sama jaro, ŝi estis elektita per plimulto de 140 kontraŭ 1 por la posteno de [[Prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio]] kaj iĝis la unua virino en la historio de Rusio se temas pri estri la superan ĉambron de la Rusa Parlamento <ref>[http://top.rbc.ru/politics/21/09/2011/616519.shtml В.Матвиенко избрана спикером Совета Федерации -V. Matvijenko estis elektita estro de la Federacia Konsilio]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://council.gov.ru/en/chairman Prezidanto de la Konsilio de la Federacio] * [http://petersburgcity.com/city/personalities/matvienko/ Mallonga biografio] {{en}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Matvijenko, Valentina}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1949]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Grekio]] [[Kategorio:Urbestroj de Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Urbestroj de Rusio]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj]] rymgcbwz19mv546u0ugqm4exn717gn6 9353032 9353027 2026-04-15T15:17:43Z RG72 11847 9353032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Valentina Ivanovna MATVIJENKO''' ({{Lang-ru|Валентина Ивановна Матвиенко}} naskita la [[7-a de aprilo|7-an de aprilo]] [[1949]]) estas [[Rusio|rusa]] [[ŝtatisto]] kaj [[diplomato]], prezidanto de la [[Federacia Konsilio de Rusio]]. De [[2003]] ĝis [[2011]] ŝi estis la [[Guberniestro de Sankt-Peterburgo]]. Post esti nomumita la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] 2011 kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, la [[supera ĉambro]] de la [[Parlamento de rusio|rusa parlamento]], Matvijenko estas konsiderita la tria plej grava persono en la lando, post la [[Prezidanto de Rusio|prezidanto]] kaj la [[Ĉefministro de Rusio|ĉefministro]]. La posteno de prezidanto de la Federacia Konsilio estas la plej alta politika ofico, kiun virino atingis en [[Rusio]], ekde [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la Granda]] en [[1762]]. == Vivo == === Juneco, studoj kaj ekkariero en la Komsomolo === Matvijenko estis naskita la 7-an de aprilo [[1949]] en la urbo [[Ŝepetivka]] (Шепетивка) en la distrikto [[Ĥmelnickijo]] de [[Ukrainio]] (tiam parto de [[Sovetunio]]). Ŝia naksnomo estis Tjutina ({{l-ru|Тютина}}). En 1967 ŝi translokiĝis al [[Leningrado]]<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g,7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|title=Кто по национальности Валентина Матвиенко и как она выглядела в молодости?|website=one-smi.ru|access-date=2021-06-06|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402125543/https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g%2C7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|deadlink=no}}</ref>. En 1972 ŝi studentiĝis ĉe la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Kemia-Farmamacia Akademio|Instituto de Kemio kaj Farmacio de Leningrado]] kaj komencis publikan agadon kiam ŝi okupis plurajn altrangajn postenojn en la [[Komsomolo|Komsomola]] movado en la urbo kaj en la [[Leningrada provinco]]. De 1984 ĝis 1986 ŝi estis sekretario de la [[Komunista Partio de Sovetunio|Sovetia Komunista Partio]] en [[Krasnogorsk (Moskva provinco)|Krasnogorsk]]. En 1985 ŝi diplomiĝis ĉe la [[Rusa Akademio de Landa Ekonomio kaj Publika Administrado|Akademio de Sociaj Sciencoj]] de la [[Centra Komitato de la Komunista Partio de Sovetunio]]. Inter la jaroj 1986 - 1989 ŝi funkciis kiel vicprezidanto por kulturaj kaj edukaj aferoj de la plenuma komitato de la Konsilio de Popolaj Deputitoj de Leningrado. En 1989 ŝi estis elektita al la Supera Konsilio de Sovet-Unio kaj funkciis kiel la prezidanto de la Komitato por Virinoj kaj Familiaj Aferoj. En 1991 ŝi finis trejnkurson por altrangaj diplomatoj de la [[Diplomatia Akademio de Eksterlandaj Aferoj de la Rusa Federacio|Akademio de Eksterlandaj Aferoj de Sovetunio]]. === Diplomatia kariero === En la jaroj [[1991|1991-1994]] - ambasadoro de Sovetunio (ekde [[1992]] - ambasadoro de Rusio) en [[Malto]], kaj en la [[1994|jaroj]] [[1995|1994-1995]] - ambasadoro por specialaj aferoj. En la jaroj [[1997|1995-1997]], ŝi laboris ĉe la [[Ministerio pri Eksteraj Aferoj de Rusio|Ministerio de Eksterlandaj Aferoj de Rusio]] kiel respondeca por rilatoj kun rusaj provincoj, parlamentoj, kaj publikaj organizoj. En la jaroj [[1998|1997-1998]] ŝi funkciis kiel rusa ambasadoro en [[Grekio]]. === Vicministroprezidento kaj Guberniestro de Sankt-Peterburgo === De septembro 1998 ŝi funkciis kiel [[Vicĉefministro de Rusio|vicĉefministro]] en la registaro de [[Jevgenij Primakov]]. Ŝi daŭrigis sian postenon ankaŭ sub ĉefministroj [[Sergej Stepŝin]], [[Vladimir Putin]] kaj [[Miĥail Kasjanov]] <ref name="ТАСС">{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|title=Матвиенко, Валентина Ивановна|website=ТАСС|access-date=2021-10-28|archive-date=2021-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023102107/https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|deadlink=no}}</ref>. En marto 2003, ŝi estis nomumita la reprezentanto de la prezidanto en la [[Nordokcidenta federacia regiono]], kiu inkluzivas [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburgon]]. En oktobro, ŝi venkis en la baloto al la posteno de guberniestro de Sankt-Peterburgo (la urbestro de Sankt-Peterburgo estas nomita "guberniestro", ĉar la grandurbo havas la statuson de distrikto). Post la nuligo de la baloto por [[regionestro de Rusio|posteno de guberniestro en Rusio]], ŝi estis renomumita al la posteno fare de prezidanto Vladimir Putin kaj iĝis la sola ina guberniestro en [[Rusio]]. === Translokigo al la Federacia Konsilio de Rusio === En junio 2011, prezidanto [[Dmitrij Medvedev]] kunvenigis plurajn guberniestrojn kaj prezidantojn de respublikoj en la loka administracio en Rusio, kaj kune kun sia aserto fortigi la federacian parlamenton - la [[Federacia Konsilio de Rusio]], li petis ilin proponi taŭgan kandidaton por funkcii kiel prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, ekde la lasta prezidanto, [[Sergej Mironov]], Maldungita pro politikaj luktoj inter la regantaj partioj antaŭ la [[Parlamenta baloto en Rusio 2011]]. Ĉiuj unuanime sugestis la guberniestro de Sankt-Peterburgo, Valentina Matvijenko. Medvedev siaflanke pozitive rimarkis ŝian kandidatiĝon kaj diris, ke li pozitive pripensas akcepti la proponon. La [[21-a de aŭgusto|21-an de aŭgusto]] 2011, ŝi estis elektita fare de granda plimulto en la komunuma baloto en Sankt-Peterburgo, kaj la reganta partio [[Unueca Rusio]] antaŭenigis ŝian kandidatecon kiel membro de la Federacia Konsilio de Rusio nome de la municipa distrikto Petrovskij kaj la municipa distrikto Krasnankaja Reĉka en [[Sankt-Peterburgo]]. Sciinte pri sia venko en la baloto, ŝi iĝis senatano de la Federacia Konsilio de Rusio nome de tiuj distriktoj, kaj prezentis sian eksiĝon de la posteno de guberniestro al la Prezidanto de Rusio, kiu rapidis por nomumi anstataŭanton ĝis la urba registaro baloto, tio kiel paŝo al ŝia nomumo kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio <ref>{{Cite web|url=http://er.ru/persons/bureau/|title=Бюро Высшего совета Партии|publisher=Единая Россия|accessdate=2013-09-17|archive-date=2013-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127120240/http://er.ru/persons/bureau/|deadlink=yes}}</ref>. La [[31-a de aŭgusto|31-an de aŭgusto]], ŝi estis membro de la Federacio-Konsilio nome de la Sankt-Peterburga registaro. La [[21-a de septembro|21-an de septembro]] de la sama jaro, ŝi estis elektita per plimulto de 140 kontraŭ 1 por la posteno de [[Prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio]] kaj iĝis la unua virino en la historio de Rusio se temas pri estri la superan ĉambron de la Rusa Parlamento <ref>[http://top.rbc.ru/politics/21/09/2011/616519.shtml В.Матвиенко избрана спикером Совета Федерации -V. Matvijenko estis elektita estro de la Federacia Konsilio]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://council.gov.ru/en/chairman Prezidanto de la Konsilio de la Federacio] * [http://petersburgcity.com/city/personalities/matvienko/ Mallonga biografio] {{en}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Matvijenko, Valentina}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1949]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Grekio]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Malto]] [[Kategorio:Urbestroj de Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Urbestroj de Rusio]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj]] 9otlegt3u2v0uhv4xxwm5aedrxzyn64 9353041 9353032 2026-04-15T15:21:41Z RG72 11847 9353041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Valentina Ivanovna MATVIJENKO''' ({{Lang-ru|Валентина Ивановна Матвиенко}} naskita la [[7-a de aprilo|7-an de aprilo]] [[1949]]) estas [[Rusio|rusa]] [[ŝtatisto]] kaj [[diplomato]], prezidanto de la [[Federacia Konsilio de Rusio]]. De [[2003]] ĝis [[2011]] ŝi estis la [[Guberniestro de Sankt-Peterburgo]]. Post esti nomumita la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] 2011 kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, la [[supera ĉambro]] de la [[Parlamento de rusio|rusa parlamento]], Matvijenko estas konsiderita la tria plej grava persono en la lando, post la [[Prezidanto de Rusio|prezidanto]] kaj la [[Ĉefministro de Rusio|ĉefministro]]. La posteno de prezidanto de la Federacia Konsilio estas la plej alta politika ofico, kiun virino atingis en [[Rusio]], ekde [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la Granda]] en [[1762]]. == Vivo == === Juneco, studoj kaj ekkariero en la Komsomolo === Matvijenko estis naskita la 7-an de aprilo [[1949]] en la urbo [[Ŝepetivka]] (Шепетивка) en la distrikto [[Ĥmelnickijo]] de [[Ukrainio]] (tiam parto de [[Sovetunio]]). Ŝia naksnomo estis Tjutina ({{l-ru|Тютина}}). En 1967 ŝi translokiĝis al [[Leningrado]]<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g,7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|title=Кто по национальности Валентина Матвиенко и как она выглядела в молодости?|website=one-smi.ru|access-date=2021-06-06|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402125543/https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g%2C7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|deadlink=no}}</ref>. En 1972 ŝi studentiĝis ĉe la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Kemia-Farmamacia Akademio|Instituto de Kemio kaj Farmacio de Leningrado]] kaj komencis publikan agadon kiam ŝi okupis plurajn altrangajn postenojn en la [[Komsomolo|Komsomola]] movado en la urbo kaj en la [[Leningrada provinco]]. De 1984 ĝis 1986 ŝi estis sekretario de la [[Komunista Partio de Sovetunio|Sovetia Komunista Partio]] en [[Krasnogorsk (Moskva provinco)|Krasnogorsk]]. En 1985 ŝi diplomiĝis ĉe la [[Rusa Akademio de Landa Ekonomio kaj Publika Administrado|Akademio de Sociaj Sciencoj]] de la [[Centra Komitato de la Komunista Partio de Sovetunio]]. Inter la jaroj 1986 - 1989 ŝi funkciis kiel vicprezidanto por kulturaj kaj edukaj aferoj de la plenuma komitato de la Konsilio de Popolaj Deputitoj de Leningrado. En 1989 ŝi estis elektita al la Supera Konsilio de Sovet-Unio kaj funkciis kiel la prezidanto de la Komitato por Virinoj kaj Familiaj Aferoj. En 1991 ŝi finis trejnkurson por altrangaj diplomatoj de la [[Diplomatia Akademio de Eksterlandaj Aferoj de la Rusa Federacio|Akademio de Eksterlandaj Aferoj de Sovetunio]]. === Diplomatia kariero === En la jaroj [[1991|1991-1994]] - ambasadoro de Sovetunio (ekde [[1992]] - ambasadoro de Rusio) en [[Malto]], kaj en la [[1994|jaroj]] [[1995|1994-1995]] - ambasadoro por specialaj aferoj. En la jaroj [[1997|1995-1997]], ŝi laboris ĉe la [[Ministerio pri Eksteraj Aferoj de Rusio|Ministerio de Eksterlandaj Aferoj de Rusio]] kiel respondeca por rilatoj kun rusaj provincoj, parlamentoj, kaj publikaj organizoj. En la jaroj [[1998|1997-1998]] ŝi funkciis kiel rusa ambasadoro en [[Grekio]]. === Vicministroprezidento kaj Guberniestro de Sankt-Peterburgo === De septembro 1998 ŝi funkciis kiel [[Vicĉefministro de Rusio|vicĉefministro]] en la registaro de [[Jevgenij Primakov]]. Ŝi daŭrigis sian postenon ankaŭ sub ĉefministroj [[Sergej Stepŝin]], [[Vladimir Putin]] kaj [[Miĥail Kasjanov]] <ref name="ТАСС">{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|title=Матвиенко, Валентина Ивановна|website=ТАСС|access-date=2021-10-28|archive-date=2021-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023102107/https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|deadlink=no}}</ref>. En marto 2003, ŝi estis nomumita la reprezentanto de la prezidanto en la [[Nordokcidenta federacia regiono]], kiu inkluzivas [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburgon]]. En oktobro, ŝi venkis en la baloto al la posteno de guberniestro de Sankt-Peterburgo (la urbestro de Sankt-Peterburgo estas nomita "guberniestro", ĉar la grandurbo havas la statuson de distrikto). Post la nuligo de la baloto por [[regionestro de Rusio|posteno de guberniestro en Rusio]], ŝi estis renomumita al la posteno fare de prezidanto Vladimir Putin kaj iĝis la sola ina guberniestro en [[Rusio]]. === Translokigo al la Federacia Konsilio de Rusio === En junio 2011, prezidanto [[Dmitrij Medvedev]] kunvenigis plurajn guberniestrojn kaj prezidantojn de respublikoj en la loka administracio en Rusio, kaj kune kun sia aserto fortigi la federacian parlamenton - la [[Federacia Konsilio de Rusio]], li petis ilin proponi taŭgan kandidaton por funkcii kiel prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, ekde la lasta prezidanto, [[Sergej Mironov]], Maldungita pro politikaj luktoj inter la regantaj partioj antaŭ la [[Parlamenta baloto en Rusio 2011]]. Ĉiuj unuanime sugestis la guberniestro de Sankt-Peterburgo, Valentina Matvijenko. Medvedev siaflanke pozitive rimarkis ŝian kandidatiĝon kaj diris, ke li pozitive pripensas akcepti la proponon. La [[21-a de aŭgusto|21-an de aŭgusto]] 2011, ŝi estis elektita fare de granda plimulto en la komunuma baloto en Sankt-Peterburgo, kaj la reganta partio [[Unueca Rusio]] antaŭenigis ŝian kandidatecon kiel membro de la Federacia Konsilio de Rusio nome de la municipa distrikto Petrovskij kaj la municipa distrikto Krasnankaja Reĉka en [[Sankt-Peterburgo]]. Sciinte pri sia venko en la baloto, ŝi iĝis senatano de la Federacia Konsilio de Rusio nome de tiuj distriktoj, kaj prezentis sian eksiĝon de la posteno de guberniestro al la Prezidanto de Rusio, kiu rapidis por nomumi anstataŭanton ĝis la urba registaro baloto, tio kiel paŝo al ŝia nomumo kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio <ref>{{Cite web|url=http://er.ru/persons/bureau/|title=Бюро Высшего совета Партии|publisher=Единая Россия|accessdate=2013-09-17|archive-date=2013-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127120240/http://er.ru/persons/bureau/|deadlink=yes}}</ref>. La [[31-a de aŭgusto|31-an de aŭgusto]], ŝi estis membro de la Federacio-Konsilio nome de la Sankt-Peterburga registaro. La [[21-a de septembro|21-an de septembro]] de la sama jaro, ŝi estis elektita per plimulto de 140 kontraŭ 1 por la posteno de [[Prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio]] kaj iĝis la unua virino en la historio de Rusio se temas pri estri la superan ĉambron de la Rusa Parlamento <ref>[http://top.rbc.ru/politics/21/09/2011/616519.shtml В.Матвиенко избрана спикером Совета Федерации -V. Matvijenko estis elektita estro de la Federacia Konsilio]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://council.gov.ru/en/chairman Prezidanto de la Konsilio de la Federacio] * [http://petersburgcity.com/city/personalities/matvienko/ Mallonga biografio] {{en}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Matvijenko, Valentina}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1949]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Grekio]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Malto]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj en Malto]] [[Kategorio:Urbestroj de Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Urbestroj de Rusio]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj]] nuxhug29vfwutkzx743kz88b4jvlijm 9353050 9353041 2026-04-15T15:27:48Z RG72 11847 9353050 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Valentina Ivanovna MATVIJENKO''' ({{Lang-ru|Валентина Ивановна Матвиенко}} naskita la [[7-a de aprilo|7-an de aprilo]] [[1949]]) estas [[Rusio|rusa]] [[ŝtatisto]] kaj [[diplomato]], prezidanto de la [[Federacia Konsilio de Rusio]]. De [[2003]] ĝis [[2011]] ŝi estis la [[Guberniestro de Sankt-Peterburgo]]. Post esti nomumita la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] 2011 kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, la [[supera ĉambro]] de la [[Parlamento de rusio|rusa parlamento]], Matvijenko estas konsiderita la tria plej grava persono en la lando, post la [[Prezidanto de Rusio|prezidanto]] kaj la [[Ĉefministro de Rusio|ĉefministro]]. La posteno de prezidanto de la Federacia Konsilio estas la plej alta politika ofico, kiun virino atingis en [[Rusio]], ekde [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la Granda]] en [[1762]]. == Vivo == === Juneco, studoj kaj ekkariero en la Komsomolo === Matvijenko estis naskita la 7-an de aprilo [[1949]] en la urbo [[Ŝepetivka]] (Шепетивка) en la distrikto [[Ĥmelnickijo]] de [[Ukrainio]] (tiam parto de [[Sovetunio]]). Ŝia naksnomo estis Tjutina ({{l-ru|Тютина}}). En 1967 ŝi translokiĝis al [[Leningrado]]<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g,7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|title=Кто по национальности Валентина Матвиенко и как она выглядела в молодости?|website=one-smi.ru|access-date=2021-06-06|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402125543/https://one-smi.ru/view/new?client_id=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&connection_speed=4g%2C7.75&position=0&resolution_height=1024&resolution_width=1280&sid10=0&sid12=1&sid15=5&sid6=286822tj21z6o811&sid7=14388&uid=f157afd7-51ff-4040-9cdd-0db66f3e9910&rnd=0.18790446178743503|deadlink=no}}</ref>. En 1972 ŝi studentiĝis ĉe la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Kemia-Farmamacia Akademio|Instituto de Kemio kaj Farmacio de Leningrado]] kaj komencis publikan agadon kiam ŝi okupis plurajn altrangajn postenojn en la [[Komsomolo|Komsomola]] movado en la urbo kaj en la [[Leningrada provinco]]. De 1984 ĝis 1986 ŝi estis sekretario de la [[Komunista Partio de Sovetunio|Sovetia Komunista Partio]] en [[Krasnogorsk (Moskva provinco)|Krasnogorsk]]. En 1985 ŝi diplomiĝis ĉe la [[Rusa Akademio de Landa Ekonomio kaj Publika Administrado|Akademio de Sociaj Sciencoj]] de la [[Centra Komitato de la Komunista Partio de Sovetunio]]. Inter la jaroj 1986 - 1989 ŝi funkciis kiel vicprezidanto por kulturaj kaj edukaj aferoj de la plenuma komitato de la Konsilio de Popolaj Deputitoj de Leningrado. En 1989 ŝi estis elektita al la Supera Konsilio de Sovet-Unio kaj funkciis kiel la prezidanto de la Komitato por Virinoj kaj Familiaj Aferoj. En 1991 ŝi finis trejnkurson por altrangaj diplomatoj de la [[Diplomatia Akademio de Eksterlandaj Aferoj de la Rusa Federacio|Akademio de Eksterlandaj Aferoj de Sovetunio]]. === Diplomatia kariero === En la jaroj [[1991|1991-1994]] - ambasadoro de Sovetunio (ekde [[1992]] - ambasadoro de Rusio) en [[Malto]], kaj en la [[1994|jaroj]] [[1995|1994-1995]] - ambasadoro por specialaj aferoj. En la jaroj [[1997|1995-1997]], ŝi laboris ĉe la [[Ministerio pri Eksteraj Aferoj de Rusio|Ministerio de Eksterlandaj Aferoj de Rusio]] kiel respondeca por rilatoj kun rusaj provincoj, parlamentoj, kaj publikaj organizoj. En la jaroj [[1998|1997-1998]] ŝi funkciis kiel rusa ambasadoro en [[Grekio]]. === Vicministroprezidento kaj Guberniestro de Sankt-Peterburgo === De septembro 1998 ŝi funkciis kiel [[Vicĉefministro de Rusio|vicĉefministro]] en la registaro de [[Jevgenij Primakov]]. Ŝi daŭrigis sian postenon ankaŭ sub ĉefministroj [[Sergej Stepŝin]], [[Vladimir Putin]] kaj [[Miĥail Kasjanov]] <ref name="ТАСС">{{Cite web|url=https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|title=Матвиенко, Валентина Ивановна|website=ТАСС|access-date=2021-10-28|archive-date=2021-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023102107/https://tass.ru/encyclopedia/person/matvienko-valentina-ivanovna|deadlink=no}}</ref>. En marto 2003, ŝi estis nomumita la reprezentanto de la prezidanto en la [[Nordokcidenta federacia regiono]], kiu inkluzivas [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Peterburgon]]. En oktobro, ŝi venkis en la baloto al la posteno de guberniestro de Sankt-Peterburgo (la urbestro de Sankt-Peterburgo estas nomita "guberniestro", ĉar la grandurbo havas la statuson de distrikto). Post la nuligo de la baloto por [[regionestro de Rusio|posteno de guberniestro en Rusio]], ŝi estis renomumita al la posteno fare de prezidanto Vladimir Putin kaj iĝis la sola ina guberniestro en [[Rusio]]. === Translokigo al la Federacia Konsilio de Rusio === En junio 2011, prezidanto [[Dmitrij Medvedev]] kunvenigis plurajn guberniestrojn kaj prezidantojn de respublikoj en la loka administracio en Rusio, kaj kune kun sia aserto fortigi la federacian parlamenton - la [[Federacia Konsilio de Rusio]], li petis ilin proponi taŭgan kandidaton por funkcii kiel prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio, ekde la lasta prezidanto, [[Sergej Mironov]], Maldungita pro politikaj luktoj inter la regantaj partioj antaŭ la [[Parlamenta baloto en Rusio 2011]]. Ĉiuj unuanime sugestis la guberniestro de Sankt-Peterburgo, Valentina Matvijenko. Medvedev siaflanke pozitive rimarkis ŝian kandidatiĝon kaj diris, ke li pozitive pripensas akcepti la proponon. La [[21-a de aŭgusto|21-an de aŭgusto]] 2011, ŝi estis elektita fare de granda plimulto en la komunuma baloto en Sankt-Peterburgo, kaj la reganta partio [[Unueca Rusio]] antaŭenigis ŝian kandidatecon kiel membro de la Federacia Konsilio de Rusio nome de la municipa distrikto Petrovskij kaj la municipa distrikto Krasnankaja Reĉka en [[Sankt-Peterburgo]]. Sciinte pri sia venko en la baloto, ŝi iĝis senatano de la Federacia Konsilio de Rusio nome de tiuj distriktoj, kaj prezentis sian eksiĝon de la posteno de guberniestro al la Prezidanto de Rusio, kiu rapidis por nomumi anstataŭanton ĝis la urba registaro baloto, tio kiel paŝo al ŝia nomumo kiel la prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio <ref>{{Cite web|url=http://er.ru/persons/bureau/|title=Бюро Высшего совета Партии|publisher=Единая Россия|accessdate=2013-09-17|archive-date=2013-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127120240/http://er.ru/persons/bureau/|deadlink=yes}}</ref>. La [[31-a de aŭgusto|31-an de aŭgusto]], ŝi estis membro de la Federacio-Konsilio nome de la Sankt-Peterburga registaro. La [[21-a de septembro|21-an de septembro]] de la sama jaro, ŝi estis elektita per plimulto de 140 kontraŭ 1 por la posteno de [[Prezidanto de la Federacia Konsilio de Rusio]] kaj iĝis la unua virino en la historio de Rusio se temas pri estri la superan ĉambron de la Rusa Parlamento <ref>[http://top.rbc.ru/politics/21/09/2011/616519.shtml В.Матвиенко избрана спикером Совета Федерации -V. Matvijenko estis elektita estro de la Federacia Konsilio]</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://council.gov.ru/en/chairman Prezidanto de la Konsilio de la Federacio] * [http://petersburgcity.com/city/personalities/matvienko/ Mallonga biografio] {{en}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Matvijenko, Valentina}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1949]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Grekio]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Malto]] [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj en Malto]] [[Kategorio:Urbestroj de Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Rusiaj politikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Prezidantoj de parlamento aŭ parlamenta ĉambro]] bhcgvexfpulawsej8sj4ipqiqcogs91 0 839970 9352986 9087590 2026-04-15T12:47:14Z Crosstor 3176 /* A */ 9352986 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[instruisto]]j, kiuj studis, poste instruis en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] == B == * [[György Balla]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]] * [[Gyula Barla]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Gáspár Benedekfalvi]] * [[Dénes Berényi (fizikisto)]] * [[Aladár Beznák]] * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Zoltán Borsy]] * [[Béla Brindza]] == C == * [[Ervin Cséka]] * [[László Csiba]] * [[Klára Csűrös]] == D == * [[Miklós Dede]] * [[István Dobos]] == F == * [[Eszter Faragó]] == G == * [[Artúr Gergely]] * [[Béla Gróf]] * [[Zoltán Györgydeák]] == H == * [[István Hoffmann]] * [[Gábor Hollósi]] * [[József Hullay]] == J == * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]] == K == * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Andor Kertész]], matematikisto * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[Imre Kovách]], sociologo == L == * [[Gábor Laurenczy]] * [[Gábor Lükő]] == M == * [[Béla Márkus]] * [[József Mórik]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] == P == * [[Zsolt Páles]] * [[Zoltán Papp]] * [[Ferenc Pongor]] == R == * [[Erzsébet Rózsa]] == S == * [[János Sarkady]] * [[Pál Sümegi]] * [[Vilma Széky]] * [[Barna Szénássy]] * [[János Szöllősi]] == T == * [[István Török (teologo)]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] == V == * [[Tibor Vályi-Nagy]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. La listo havas ankaŭ tiujn instruistojn, kiuj instruis en la universitato, ankaŭ tiam, se ĝi havis alian nomon!'' [[Kategorio:Listoj]] mtm7e5i5b4s4ocwze3bg04varske9g1 9353181 9352986 2026-04-16T05:54:48Z Crosstor 3176 /* A */ 9353181 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[instruisto]]j, kiuj studis, poste instruis en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] * [[Imre Aszódi (ginekologo)]] == B == * [[György Balla]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]] * [[Gyula Barla]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Gáspár Benedekfalvi]] * [[Dénes Berényi (fizikisto)]] * [[Aladár Beznák]] * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Zoltán Borsy]] * [[Béla Brindza]] == C == * [[Ervin Cséka]] * [[László Csiba]] * [[Klára Csűrös]] == D == * [[Miklós Dede]] * [[István Dobos]] == F == * [[Eszter Faragó]] == G == * [[Artúr Gergely]] * [[Béla Gróf]] * [[Zoltán Györgydeák]] == H == * [[István Hoffmann]] * [[Gábor Hollósi]] * [[József Hullay]] == J == * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]] == K == * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Andor Kertész]], matematikisto * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[Imre Kovách]], sociologo == L == * [[Gábor Laurenczy]] * [[Gábor Lükő]] == M == * [[Béla Márkus]] * [[József Mórik]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] == P == * [[Zsolt Páles]] * [[Zoltán Papp]] * [[Ferenc Pongor]] == R == * [[Erzsébet Rózsa]] == S == * [[János Sarkady]] * [[Pál Sümegi]] * [[Vilma Széky]] * [[Barna Szénássy]] * [[János Szöllősi]] == T == * [[István Török (teologo)]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] == V == * [[Tibor Vályi-Nagy]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. La listo havas ankaŭ tiujn instruistojn, kiuj instruis en la universitato, ankaŭ tiam, se ĝi havis alian nomon!'' [[Kategorio:Listoj]] a494jhrrs6ij2lo2pftxvcm90et5v5k 1 847962 9353013 9352966 2026-04-15T14:16:16Z Arbarulo 135469 9353013 wikitext text/x-wiki == Aldonoj == En la anglalingva versio estas pli ampleksa intrigo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:06, 25 dec. 2023 (UTC) == Nomo == Kial "''In my country''", ĉar en ĉiuj aliaj lingvoj la nomo estas en majusklo por ĉiu vorto! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:54, 15 apr. 2026 (UTC) :Verŝajne eraro. Estas kompreneble, ke oni akcidente skribas alilingvan titolon laŭ kutimoj de lingvoj, kiujn oni pli bone konas. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:16, 15 apr. 2026 (UTC) a1yklfdlvns6w7danzc2vy3kybpjqjo 0 866873 9353000 9076735 2026-04-15T13:47:41Z Sj1mor 12103 9353000 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Samuil Jakovlevič MARŜAK''' ({{Lang-ru|Самуил Яковлевич Маршак}}; naskiĝis {{JULGREGDATO|3|11|1887|akuzativo=jes|ligilo=jes}}, en [[Voroneĵo]] ; mortis la {{daton|4|julio|1964}}, en [[Moskvo]]) estis rusa sovetia poeto, dramisto kaj tradukisto, literaturrecenzisto, scenaristo, kaj aŭtoro de popularaj infanlibroj. Li estas ĉefe konata pro lia porinfana literaturo kaj tradukoj de anglaj poemoj (inkluzive de la [[Sonetoj de Ŝekspiro]]). Gajninto de la [[Lenin-premio]] (1963) kaj kvar [[Stalin-premio|Stalin-premioj]] (1942, 1946, 1949, 1951). [[Dosiero:1987_CPA_5886.jpg|eta|maldekstre|Portreto de Samuil Jakovlevich Marŝak sur sovetia poŝtmarko de 1987]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://stihipoeta.ru/samuil-marshak/ Poezio de Samuil Marŝak] ĉe [http://stihipoeta.ru/ Stihipoeta] {{PlurajLingvokodoj|ru}} * [http://www.stihi-rus.ru/1/marshak/ Retejo de Marŝak] {{PlurajLingvokodoj|ru}} * [http://milestone.roskultura.ru/info/11/3 Biografio de Marŝak]{{404|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [konstanta mortinta ligo] {{PlurajLingvokodoj|ru}} * {{IMDb nomo|0550697}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Marŝak, Samuil}} [[Kategorio:Tradukistoj al la rusa lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la hebrea lingvo]] [[Kategorio:Rusiaj tradukistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj tradukistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj dramistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Sovetiaj poetoj]] [[Kategorio:Rusiaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1964]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1887]] 5ixtcnxv52odo5t2ghtsvkxlmsa3fdu 0 873275 9352991 9252703 2026-04-15T12:58:31Z Sj1mor 12103 9352991 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Luis Pérez Fernández''' (Sevilo, 26-a de februaro 1990), pli konata kiel '''Alvise Pérez''', sin difinas kiel hispana [[politika analizisto]] kaj konsultisto.<ref> {{citaĵo el la reto |url=https://www.todoalicante.es/alicante-ciudad/polemico-discurso-alvise-perez-plaza-ayuntamiento-alicante-20240531164528-nt.html|titolo=El polémico discurso de Alvise Pérez en la Plaza del Ayuntamiento de Alicante|alirdato=2024-06-01 |formato= |verko= }}</ref> Li funkciis kiel parlamenta konsilisto kaj ĉefo de la kunlaborantaro en la Valencia Parlamento por la partio ''[[Ciudadanos]]''.<ref name=":0">{{citaĵo el libro |titolo=40 reflexiones para una cuarentena|familia nomo= |persona nomo= |aŭtoroligilo= |ĉapitro=Tinta roja|kunaŭtoroj= |jaro=2020|eldoninto=Editorial Samarcanda|loko= |isbn=978-84-17904-45-6|paĝoj= |url=https://books.google.com/books?id=yf_bDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT109 109}}</ref>​ Nuntempe, li kandidatas por la elektoj de la Eŭropa Parlamento de 2024 kiel la estro de la listo de la grupo de voĉdonantoj ''[[Se Acabó La Fiesta]]''. Kvankam li prezentas sin kiel opozicianto de [[politika korupto]], fakte li polemikis per malfermo de denoncoj, kiuj rezultis en juraj procesoj, kontraŭ homoj pli proksimaj al la socialistoj ol al la dekstro, nome [[Manuela Carmena]] (iama urbestrino de Madrido), Ana Pastor (ĵurnalistino), Óscar Puente, José Luis Ábalos kaj Salvador Illa (socialistoj) kaj Ainhoa Sánchez (filino de la socialista prezidanto de la registaro). En la du unuaj kazoj li devis pagi monpunon kaj en la cetero nenio rezultis. Alvise neniam procesis aŭ denoncis kontraŭ politikistoj de la dekstra aŭ ekstremdekstra flankoj.<ref>[https://maldita.es/uploads/public/2023/03/sentencia-alvise-carmena-anonimizada.pdf «Sentencia N.º 155/2023 del Juzgado de 1ª Instancia n.º 59 de Madrid».] Maldita.es. 8a de marto 2023. Konsultita la 19an de aprilo 2024. </ref><ref> El Debate (eld.). [https://es.scribd.com/document/704668709/2807911002120249000000487 «Tribunal Supremo Sala de Lo Civil Sentencia Núm. 165/2024».] Scribd. Konsultita la 19an de aprilo 2024.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1990]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Sevilo]] [[Kategorio:Hispanaj politikistoj]] tgpv8ihzix70pr6xhrhd4qex24rx45k 0 878359 9353046 9205117 2026-04-15T15:22:32Z Sj1mor 12103 9353046 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Hanns Heinz EWERS''' (naskiĝinta la {{daton|3|11|1871}} en [[Duseldorfo]], mortinta la {{daton|12|6|1943}} en [[Berlino]]) estis [[germanio|germana]] verkisto, juristo kaj aktoro. Edzigis lin Ilna Wunderwald kaj Josefine Bumiller. == Vivo == [[Dosiero:Hanns Heinz Ewers.JPG|eta|maldekstre|Hanns Heinz Ewers.]] Estante filo de pentristo li komencis studadon de juro en Berlino; li doktoriĝis je [[Bonna universitato]] kaj estis ankaŭ studanta en [[Ĝenevo]]. Sekve li pasigis la devigan [[referendario]]-tempon en [[Neuß]], Duseldorfo kaj [[Saarbrücken]]. En 1897 li pasigis malliberecon en la prizono de [[Ehrenbreitstein]] pro [[duelo]]. Samjare li decidis ne plu juristi pro sistemo kies formalismon li pli kaj pli malfidis (klare videble por li dum la proceso de [[Oscar Wilde]]). La juristo Do fariĝis verkisto, gazeteldonisto, laŭbezona poeto kaj vojaĝfaranto. Sub la pseŭdonimo de Frank Braun (''Der Zauberlehrling oder die Teufelsjäger'', 1909) li prezentis la mondon de [[fantasto]] kaj superrealo. Unuiĝis trajtoj de [[E. T. A. Hoffmann]], [[Edgar Allan Poe]] kaj [[Novromantikismo]] kun reva mondo de sarkasmo perversa-satanisma kaj ties malbelaj kulminoj. La furoro de ''Alraune'' (1922) ankaŭ ŝuldiĝis al tiutempaj modoj. Mira kontrasto al tio estis tamen lia naciemo (''Kriegslieder'', 1914; ''Reiter in deutscher Nacht'', 1932), kio okaze de la deklaro de la kunbatalado de [[Usono]] en 1914 kaŭzis areston (ĝis 1921). En 1932 mendis ĉe li verkon [[Adolf Hitler]] mem: ''Horst Wessel''. Kvankam Ewers tre frue iĝis membro de [[NSDAP]], la [[nazioj]] malpermesis kaj konfiskis liajn verkojn en la 1934-a jaro kaj finfarita filmo pri Horst Wessel laŭ la citita verko de Ewers nenie prezentiĝis. Merito de Ewers estis la etendo de vorte prezenteblaj aferoj kaj interesa uzo de lingvo por priskribi supernormalon de revoj kaj fantazioj. Kritikatas en lia rava rakontado ke ĉio tia eble nur faratas por artefarite streĉi la nervojn de la legantoj. Multaj liaj verkoj ĝuis multajn represojn kaj eldonojn. == Aliaj verkoj (elekto) == * Die Ginsterhexe und andere Märchen, 1905 * E. A. Poe (eseo), 1905 * Das Grauen, Seltsame Geschichten, 1907 * Die Besessenen, Seltsame Geschichten, 1909 * Mit meinen Augen. Fahrten durch die lateinische Welt (vojaĝrakontoj), 1909 * Moganni Nameh (poezia antologio), 1910 * Grotesken, 1910 * Indien und ich (vojaĝrakontoj), 1911 * Die toten Augen, 1913 (dramo, kune kun M. Henry; muzikigis E. d'Albert) * Das Mädchen von Shalott und andere Dramen, 1921 == Fonto == Richter, Karl: [https://www.deutsche-biographie.de/pnd118685570.html#ndbcontent "Ewers, Hanns Heinz"] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 4 (1959), p. 697-698 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://de.wikisource.org/wiki/Hanns_Heinz_Ewers Vikifontaro] * [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/ewers.html verkoj ĉe Projekt-Gutenberg] * Sven Brömsel: [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/ewers.html "Verehrt und angespien"] - teksto de radielsendo de ''Deutschlandfunk Kultur'', 17.10.2020 * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118685570 ligiloj ĉe DDB] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ewers, Hanns}} [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1871]] [[Kategorio:Mortintoj en 1943]] [[Kategorio:Fantasta literaturo]] [[Kategorio:Membroj de NSDAP]] [[Kategorio:Libretistoj]] mzhc8egal7kf1it99i3s7ad2whth0n6 0 878881 9353071 9014950 2026-04-15T17:11:47Z Sj1mor 12103 9353071 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Orobio de Kastro<br>(1617-1687)</b></font></big></big></span> |dosiero =Isaac Orobio de Castro (1617-1687).png |priskribo = "Amika intertraktado kun la klera judo Isaac Orobio de Castro pri la vero de la kristana religio", verko eldonita en 1735, kune kun Philippus van Limborch kaj Uriel Acosta. |dato de naskiĝo = [[1617]] |loko de naskiĝo =[[Bragança]], [[Portugalio]] |dato de morto =[[7-an de novembro]] [[1687]] |loko de morto =[[Amsterdamo]], [[Nederlando]] | alma_mater =[[Universitato de Salamanko]]<br>[[Universitato de Tuluzo]]<br>Universitato de Osuna, Sevilo, Hispanio<ref>[https://beticaromana.org/en/municipalities/osuna/osuna-what-to-visit/former-university/ Ruta Bética Romana]</ref><br>[[Universitato de Alcalá de Henares]] }} <big>'''Isaac Orobio de Kastro'''</big> aŭ <big>'''Balthasar Alvares Orobio de Castro'''</big> estis portugala juddevena kuracisto, filozofo kaj [[Sefardoj|sefardita]] verkisto. Li estis profesoro pri Medicino en la [[Universitato de Tuluzo]] kaj privata kuracisto de Antonio de la Cerda, 7-a Duko de Medinaceli (1607-1671). Li estis kondamnita al la Inkvizicio kiel ne konvertita judo fare de servisto sia kaj suferis tri jarojn da proceso kaj torturo, finfine estante juĝita por porti [[sanbenito]]n dum du jaroj. Kiam infane, li estis prenita al [[Sevilo]] fare de siaj gepatroj, kiuj estis mahanoj<ref>Mahano: judo konvertita al la kristana fido.</ref>. Li studis filozofion en Alcalá de Henares kaj iĝis instruisto de metafiziko en la [[Universitato de Salamanko]]. Poste li dediĉis sin al la studo de medicino, kaj iĝis populara praktikisto en Sevilo, kaj kuracisto ordinare al la duko de Medinaceli kaj al familio preskaŭ parenca al la reĝo. [[Dosiero:Dr._Isaac_Orobio_de_Castro.png|eta|maldekstre|300px|<center>Bildo de Orobio de Kastro.</center>]] Edziĝinta kaj patro de familio, De Castro estis, pro instigo de servisto, kiun li punis pro ŝtelo, denuncita al la Inkvizicio kiel adepto de judismo, kaj ĵetita en malhelan kaj mallarĝan karceron, kie li restis tri jarojn, submetita al la plej teruraj torturoj. Ĉar li persiste neis la akuzon, li estis finfine liberigita, sed estis devigita forlasi Hispanion kaj porti la sanbeniton, aŭ pentovestaĵon, dum du jaroj. Li poste iris al [[Tuluzo]], kie li iĝis profesoro pri medicino en la universitato, samtempe ricevante de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] la titolon de konsilisto; sed, laca finfine de hipokriteco kaj disimulado, li iris al Amsterdamo ĉirkaŭ 1666, kaj tie faris publikan konfeson de judismo, adoptante la nomon "Isaak". En tiu urbo De Castro daŭrigis la praktikon de medicino, kaj baldaŭ iĝis famulo, estinte elektita al membreco en la partoprenataro de la portugala parokanaro kaj de pluraj akademioj de poezio. Li mortis en Amsterdamo. Esther, lia edzino, mortis la 5-an de julio 1712. ==Verkaro== * Tratado em que se Explica la Prophesia de las 70 Semanas de Daniel, [[Amsterdamo]], la 6-an de februaro 1675 * [https://www.google.com.br/books/edition/Certamen_philosophicum_propugnatae_verit/4i5nAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Isaac+Orobio+de+Castro%22&printsec=frontcover Certamen philosophicum propugnatae veritatis divinae ac naturalis ..], [[1684]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Certamen_philosophicum_propugnatae_verit/aZZXAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Certanem+Philosophicum&printsec=frontcover Certamen philosophicum propugnatae veritatis divinae ac naturalis adversus J(oannis) B(redenburg) principia, in fine annexa], [[1684]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Philippi_a_Limborch_De_veritate_religion/C-5qEPMjpNQC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Isaac+Orobio+de+Castro%22&printsec=frontcover De veritate religionis Christianæ], [[1687]] * [https://etshaimmanuscripts.nl/items/eh-48-b-12/ Epistola Invectiva Contra un Judio Philosopho Médico, que Negava la Ley de Mosse, y Siendo Atheista Affectava la Ley de Naturaleza], [[1705]] * [http://historiayverdad.org/portada/prevenciones-divinas-contra-la-vana-idolatria-de-las-gentes Prevenciones Divinas Contra la Vana Idolatria de las Gentes], [[1713]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Refutation_des_erreurs_de_Benoit_de_Spin/r1XQwnvKnZ4C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Isaac+Orobio+de+Castro%22&printsec=frontcover Réfutation des erreurs de Benoit Spinosa], [[1731]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Vriendelyke_onderhandeling_met_den_gelee/XK1CAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Isaac+Orobio+de+Castro%22&printsec=frontcover Vriendelyke onderhandeling met den geleerden Jood Isaac Orobio de Castro], [[1735]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Israel_veng%C3%A9/afREAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Isaac+Orobio+de+Castro%22&printsec=frontcover Israel vengé], [[1770]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Israel_Avenged/3jRcAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Isaac+Orobio+de+Castro%22&printsec=frontcover Israel Avenged], [[1839]] == Referencoj == {{referencoj}} ==Vidu ankaŭ== * Juan de Prado (1563-1631) * [[Uriel Da Costa]] (1585-1640) * [[Isaac de Castro Tartas]] (1623-1647) * Philipp van Limborch (1633-1712) * Grace Aguilar (1816-1847) * Adolf Neubauer (1831-1907) {{Projektoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1617]] [[Kategorio:Mortintoj en 1687]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Portugalaj kuracistoj]] [[Kategorio:Portugalaj filozofoj]] [[Kategorio:Portugalaj aŭtoroj]] [[Kategorio:Portugalaj verkistoj]] {{Div col|cols = 3}}{{Div col end}} hsusbwmw5ngi3kmfa01d6qdr1jidiin 0 879024 9353264 9015094 2026-04-16T11:11:24Z Claudio Pistilli 25073 9353264 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>António de Morais Silva<br>(1755-1824)</b></font></big></big></span> |dosiero =António de Morais Silva (1755-1824).png |priskribo ="Diccionario da Lingua Portugueza", verko de António de Morais Silva, eldonita de [[Rafael Bluteau]] (1638-1734) en 1789. |dato de naskiĝo =[[1-an de aŭgusto]] [[1755]] |loko de naskiĝo =[[Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]] |dato de morto =[[11-an de aprilo]] [[1824]] |loko de morto =Muribeca, nuna Jaboatão dos Guararapes, [[Pernambuko]], [[Brazilo]] | alma_mater =[[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''António de Morais Silva'''</big> estis brazila leksikografo, [[Romanistiko|romanistikulo]], [[Luzitanio|luzitanisto]], historiisto kaj gramatikisto. Li studis en la [[Universitato de Koimbro]] kaj aŭtoris de pluraj filologiaj kaj historiaj verkoj tiaj kiaj "Vortaro de la Portugala Lingvo" kaj "Historio de Portugalio" (1789).<ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/304707422.pdf Core.ac.uk]</ref> ==Biografio== Antônio de Morais Silva, patro de brazila leksikografio, naskiĝis en Rio-de-Ĵanejro sur la strato de Padre Pedro Homem da Costa, hodiaŭ Strato Ouvidor, la 1-an de aŭgusto 1757, kaj mortis en Pernambuko, en sia bieno en Muribeca, la 11-an de aprilo 1824. Li kompletigis siajn unuajn studojn en Rio-de-Ĵanejro, lernante gramatikon de sia patraflanka onklo, patro Rodrigues de Carvalho; li studis Filozofion ĉe la monaĥoj de [https://www.mosteirodesaobentorio.org.br/ São Bento] kaj [https://riomemorias.com.br/memoria/convento-de-nossa-senhora-do-carmo/ Carmo]. Alveninte en Koimbron, lia prononco de la portugala parolata en Rio-de-Ĵanejro kaŭzis mokon el liaj portugalaj kolegoj, kio igis lin voli pligrandigi sian scion pri la lingvo, kaj en la areoj de leksikografio kaj gramatiko, kaj igis lin lasi registrita sia malĝojo en la "Prologo" de la unua eldono de la Vortaro: "La nescio, en kiu mi troviĝis pri la aferoj de la Patrujo, igis min aliri niajn bonajn Aŭtorojn, por instrui min pri ili, kaj per ilia helpo liberigi min de la honto, kiun tia neglektemo devas kaŭzi al ĉiu naiva homo kaj ĉi tio okazis al mi en fremda lando, kie oni kondukis min al laboro, nekonata, sen rekomendo, kaj markita per la pikilo de la malfeliĉo, origino de trompo kaj riproĉo, per kiuj banalaj animoj estas pelataj al mizero." [[Dosiero:António de Morais Silva (1755-1824) 2.png|eta|maldekstre|300px|<center>"Historio de Portugalio", tradukita el la angla de António de Morais Silva (1755-1824) kaj eldonita en 1802</center>]] Li studis Juron ĉe la [[Universitato de Koimbro]], kie li gradiĝis kiel bakalaŭron. Sakramento Blake (1827-1903), tamen, deklaras ke Morais Silva ne diplomiĝis, ĉar en la jaro kiun li laŭsupoze ricevis sian gradon, li estis blokita per akuzo arkivita kontraŭ li en la timinda "Tribunalo de la Sankta Inkvizicio". Nun, José Pedro Machado (1914-2005) en la "Biografiaj Notoj" kiuj antaŭas al la 10-a eldono de la Vortaro rakontas, ke okazis la transdono de la bakalaŭreco en utroque jure (en Civila kaj Kanonika Juro) kaj ke por festi ĉi tiun venkon, vespermanĝo estis planita, sed rememorinte la amikoj, ke tiu estis tago de fasto kaj abstinado, ili konsentis komenci la feston post noktomezo. Ili estis junaj kaj, tial, malzorgemaj kaj senbridaj, komencis la vespermanĝon antaŭ kvaronhoro, kiu atingis la ĉiam atentajn orelojn de la Inkvizicio. Sed tio kio ŝajne okazis, krom la antaŭĝojo de la memorvespermanĝo, estis la plendo farita de iu Geometria studento Francisco Cândido Chaves antaŭ la Kortumo de Koimbro, laŭ kiu, en la respubliko kie la brazilano loĝis kun aliaj kolegoj el lia patrujo, en [[Lisbono]] kaj Funchal, viando estis manĝita dum [[Karesmo]], religiaj aferoj estis diskutitaj kaj aŭtoroj kiel [[Voltaire]] kaj [[Rousseau]] estis cititaj, ĉi-lasta nomita de studentoj "tre profunda filozofo". Aliaj denuncoj sekvis, ĝis la 20-an de julio 1779, la Ĝenerala Konsilio de la Inkvizicio ordonis la areston de Antônio Morais Silva. La okazonta danĝero, al kiu li estis submetita, igis lin fuĝi al Lisbono, kaŝita ene de fojnĉaro, kaj tie, dank' al la bonaj oficoj de amikoj, li sukcesis enŝipiĝi al Anglio. Li portis rekomendojn kiuj favoris lin apud la generalo Luís Pinto de Sousa Coutinho, estonta Grafo de Balsemão, kiu estis, tiutempe, Ambasadoro de Portugalio ĉe la angla kortego. La protekto de la ambasadoro, kiu kombinis la kvalitojn de bona diplomato kun libervolisma spirito, donis al li la pozicion de privata sekretario ĉe la Ambasado. En Anglio, laŭ la sama Sacramento Blake, li verkis sian "Dictionary of the Portuguese Language", esplorante la "tre elektitan kaj abundan librovendejon" de la ambasadoro "bonfaranto de la Patrujo kaj de la Homaro". Ĉirkaŭita de bonaj libroj, malproksime de la Inkvizicio, sub forta protekto, Morais komencis studi anglan, francan kaj germanan lingvojn kaj literaturon. Li tradukis el la angla "Historion de Portugalio" skribitan fare de grupo de beletristoj, ankaŭ farante francan version de la sama teksto. Ĝi estis presita en 1778 kaj la 3-a eldono alvenis. Li tradukis interesan libron de Baculard d'Arnaud (1718-1805) sub la portugala titolo "Amuzaĵoj de la sentema viro"<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Revista_do_Instituto_Historico_e_Geograp/aXXDNHB4kWAC?hl=en&gbpv=1&dq=Recrea%C3%A7%C3%B5es+do+homem+sens%C3%ADvel&pg=PA245&printsec=frontcover Revista do Instituto Historico e Geographico do Brazil]</ref>, kiu baldaŭ estis eldonita kaj havis sian duan eldonon en 1821. Li iris el Londono al Romo, verŝajne laŭ invito de Antônio Pereira de Sousa Caldas, pastro jam ordinita kaj ĝuanta la amikecon de Pio la 7-a kaj la konsideron de la papa kortego. En Romo li serĉis pardonon de la Inkvizicio por ke li povu reveni al Portugalio, sed estis tre oportune iri al Francio unue en la sekvantaro de la "Apostola Nuncio" komisiita de la kortego de [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]]. D. Vicente de Sousa Coutinho tiam estis Ministro de Portugalio ĉe la franca kortego, parenco de la Sousa Coutinho kiu servis lin en Londono. Li tiam estis konfidita kun la posteno de Sekretario de la Portugala Ambasado en Parizo. En tiu ĉefurbo, li renkontis alian maljunan amikon de siaj studentaj tempoj en Koimbro, la poeton Francisco Manuel do Nascimento, Filinto Elísio, el Arkadio, en malfacila financa situacio. Morais, profitante sian bonan pozicion ĉe la Ambasado, provizis al li la tutan necesan helpon, kiun li bezonis. Ankoraŭ en Francio, profitante la tempon por kompletigi siajn literaturajn kaj filologiajn studojn, li sukcesis akiri pardonon de la Sankta Inkvizicio por reveni al Portugalio, kaj poste direktis sin al Lisbono, kie li edziĝis. Li akompanis la familion de sia bopatro, altranga armeoficiro, komisiita al oficiala misio en Pernambuko. De ĉi tiu provinco, li iris al Bahio, por okupi la postenon de eksterlanda juĝisto Pro malkonsento kun la kanceliero de Bahio, li forlasis la juĝistaron kaj revenis al Pernambuko, irinte por vivi sur sia muelejo en Muribeca, urbo en Pernambuco. Li ankaŭ okupis la pozicion de grandkapitano kaj estis honorita kiel kavaliro de la Ordeno de Kristo. En Pernambuko, la malkontento generita de la altaj kostoj de la Provinco estis fifama, precipe kompare kun la profitoj kiujn Rio-de-Ĵanejro akiris, tiutempe, post fariĝi ekde 1807, la sidejo de la Kortumo. Komence de 1817, nativisma ribelo komenciĝis en Recife, implikante reprezentantojn de la pastraro, militistaro kaj framasonismo. La ribelintoj, sub la gvidado de Domingos José Martins (1781-1817), establis regantan estraron kaj konsilion, por kiuj la nomo Antônio de Morais Silva estis menciita. La vortaristo kaj plantejposedanto petis esti malŝarĝita de la honoro ĉar li ne volis partopreni en politikaj movadoj. Tute forigita de ĉia politika aspiro, eĉ forlasinte la komandon de la armeaj reguligoj de Muribeca, la glora vortaristo mortis en sia retiriĝo en Muribeca, ĉirkaŭita de prestiĝo kaj admiro de siaj samtempuloj.<ref>Ronaldo Menegaz, brazila filologo</ref> ==Verkaro== * [https://www.google.com.br/books/edition/Historia_de_Portugal/HXdPAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Historia de Portugal], Volumo 1, [[1788]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Diccionario_da_lingua_portugueza/4FkSAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Diccionario da lingua portugueza], Volumo 2, [[1789]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Historia_de_Portugal_composta_em_Inglez/NZCPSLIg434C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Historia de Portugal, composta em Inglez por huma Sociedade de Litteratos], [[1802]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Epitome_da_grammatica_da_lingua_portugue/k69HAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Epitome da grammatica da lingua portugueza], [[1806]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Grammatica_portugueza/Hh0oAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Grammatica portugueza], [[1824]] ==Vidu ankaŭ== * Rafael Bluteau (1638-1734) * D. Vicente de Sousa Coutinho (1726-1792) * Filinto Elísio aŭ Francisco Manuel do Nascimento (1734-1819) * [[Sousa Caldas]] (1762-1814) * Sakramento Blake (1827-1903) == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1755]] [[Kategorio:Mortintoj en 1824]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Mortintoj la 11-an de aprilo]] [[Kategorio:Brazilaj leksikografoj]] [[Kategorio:Brazilaj vortaristoj]] [[Kategorio:Brazilaj historiistoj]] [[Kategorio:Brazilaj gramatikistoj]] [[Kategorio:Brazilaj aŭtoroj]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] 3tu25snyiwtdkw9nnoezlqi1aox3nzz 9353266 9353264 2026-04-16T11:12:00Z Claudio Pistilli 25073 /* Vidu ankaŭ */ 9353266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>António de Morais Silva<br>(1755-1824)</b></font></big></big></span> |dosiero =António de Morais Silva (1755-1824).png |priskribo ="Diccionario da Lingua Portugueza", verko de António de Morais Silva, eldonita de [[Rafael Bluteau]] (1638-1734) en 1789. |dato de naskiĝo =[[1-an de aŭgusto]] [[1755]] |loko de naskiĝo =[[Rio-de-Ĵanejro]], [[Rio-de-Ĵanejrio]] |dato de morto =[[11-an de aprilo]] [[1824]] |loko de morto =Muribeca, nuna Jaboatão dos Guararapes, [[Pernambuko]], [[Brazilo]] | alma_mater =[[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''António de Morais Silva'''</big> estis brazila leksikografo, [[Romanistiko|romanistikulo]], [[Luzitanio|luzitanisto]], historiisto kaj gramatikisto. Li studis en la [[Universitato de Koimbro]] kaj aŭtoris de pluraj filologiaj kaj historiaj verkoj tiaj kiaj "Vortaro de la Portugala Lingvo" kaj "Historio de Portugalio" (1789).<ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/304707422.pdf Core.ac.uk]</ref> ==Biografio== Antônio de Morais Silva, patro de brazila leksikografio, naskiĝis en Rio-de-Ĵanejro sur la strato de Padre Pedro Homem da Costa, hodiaŭ Strato Ouvidor, la 1-an de aŭgusto 1757, kaj mortis en Pernambuko, en sia bieno en Muribeca, la 11-an de aprilo 1824. Li kompletigis siajn unuajn studojn en Rio-de-Ĵanejro, lernante gramatikon de sia patraflanka onklo, patro Rodrigues de Carvalho; li studis Filozofion ĉe la monaĥoj de [https://www.mosteirodesaobentorio.org.br/ São Bento] kaj [https://riomemorias.com.br/memoria/convento-de-nossa-senhora-do-carmo/ Carmo]. Alveninte en Koimbron, lia prononco de la portugala parolata en Rio-de-Ĵanejro kaŭzis mokon el liaj portugalaj kolegoj, kio igis lin voli pligrandigi sian scion pri la lingvo, kaj en la areoj de leksikografio kaj gramatiko, kaj igis lin lasi registrita sia malĝojo en la "Prologo" de la unua eldono de la Vortaro: "La nescio, en kiu mi troviĝis pri la aferoj de la Patrujo, igis min aliri niajn bonajn Aŭtorojn, por instrui min pri ili, kaj per ilia helpo liberigi min de la honto, kiun tia neglektemo devas kaŭzi al ĉiu naiva homo kaj ĉi tio okazis al mi en fremda lando, kie oni kondukis min al laboro, nekonata, sen rekomendo, kaj markita per la pikilo de la malfeliĉo, origino de trompo kaj riproĉo, per kiuj banalaj animoj estas pelataj al mizero." [[Dosiero:António de Morais Silva (1755-1824) 2.png|eta|maldekstre|300px|<center>"Historio de Portugalio", tradukita el la angla de António de Morais Silva (1755-1824) kaj eldonita en 1802</center>]] Li studis Juron ĉe la [[Universitato de Koimbro]], kie li gradiĝis kiel bakalaŭron. Sakramento Blake (1827-1903), tamen, deklaras ke Morais Silva ne diplomiĝis, ĉar en la jaro kiun li laŭsupoze ricevis sian gradon, li estis blokita per akuzo arkivita kontraŭ li en la timinda "Tribunalo de la Sankta Inkvizicio". Nun, José Pedro Machado (1914-2005) en la "Biografiaj Notoj" kiuj antaŭas al la 10-a eldono de la Vortaro rakontas, ke okazis la transdono de la bakalaŭreco en utroque jure (en Civila kaj Kanonika Juro) kaj ke por festi ĉi tiun venkon, vespermanĝo estis planita, sed rememorinte la amikoj, ke tiu estis tago de fasto kaj abstinado, ili konsentis komenci la feston post noktomezo. Ili estis junaj kaj, tial, malzorgemaj kaj senbridaj, komencis la vespermanĝon antaŭ kvaronhoro, kiu atingis la ĉiam atentajn orelojn de la Inkvizicio. Sed tio kio ŝajne okazis, krom la antaŭĝojo de la memorvespermanĝo, estis la plendo farita de iu Geometria studento Francisco Cândido Chaves antaŭ la Kortumo de Koimbro, laŭ kiu, en la respubliko kie la brazilano loĝis kun aliaj kolegoj el lia patrujo, en [[Lisbono]] kaj Funchal, viando estis manĝita dum [[Karesmo]], religiaj aferoj estis diskutitaj kaj aŭtoroj kiel [[Voltaire]] kaj [[Rousseau]] estis cititaj, ĉi-lasta nomita de studentoj "tre profunda filozofo". Aliaj denuncoj sekvis, ĝis la 20-an de julio 1779, la Ĝenerala Konsilio de la Inkvizicio ordonis la areston de Antônio Morais Silva. La okazonta danĝero, al kiu li estis submetita, igis lin fuĝi al Lisbono, kaŝita ene de fojnĉaro, kaj tie, dank' al la bonaj oficoj de amikoj, li sukcesis enŝipiĝi al Anglio. Li portis rekomendojn kiuj favoris lin apud la generalo Luís Pinto de Sousa Coutinho, estonta Grafo de Balsemão, kiu estis, tiutempe, Ambasadoro de Portugalio ĉe la angla kortego. La protekto de la ambasadoro, kiu kombinis la kvalitojn de bona diplomato kun libervolisma spirito, donis al li la pozicion de privata sekretario ĉe la Ambasado. En Anglio, laŭ la sama Sacramento Blake, li verkis sian "Dictionary of the Portuguese Language", esplorante la "tre elektitan kaj abundan librovendejon" de la ambasadoro "bonfaranto de la Patrujo kaj de la Homaro". Ĉirkaŭita de bonaj libroj, malproksime de la Inkvizicio, sub forta protekto, Morais komencis studi anglan, francan kaj germanan lingvojn kaj literaturon. Li tradukis el la angla "Historion de Portugalio" skribitan fare de grupo de beletristoj, ankaŭ farante francan version de la sama teksto. Ĝi estis presita en 1778 kaj la 3-a eldono alvenis. Li tradukis interesan libron de Baculard d'Arnaud (1718-1805) sub la portugala titolo "Amuzaĵoj de la sentema viro"<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Revista_do_Instituto_Historico_e_Geograp/aXXDNHB4kWAC?hl=en&gbpv=1&dq=Recrea%C3%A7%C3%B5es+do+homem+sens%C3%ADvel&pg=PA245&printsec=frontcover Revista do Instituto Historico e Geographico do Brazil]</ref>, kiu baldaŭ estis eldonita kaj havis sian duan eldonon en 1821. Li iris el Londono al Romo, verŝajne laŭ invito de Antônio Pereira de Sousa Caldas, pastro jam ordinita kaj ĝuanta la amikecon de Pio la 7-a kaj la konsideron de la papa kortego. En Romo li serĉis pardonon de la Inkvizicio por ke li povu reveni al Portugalio, sed estis tre oportune iri al Francio unue en la sekvantaro de la "Apostola Nuncio" komisiita de la kortego de [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]]. D. Vicente de Sousa Coutinho tiam estis Ministro de Portugalio ĉe la franca kortego, parenco de la Sousa Coutinho kiu servis lin en Londono. Li tiam estis konfidita kun la posteno de Sekretario de la Portugala Ambasado en Parizo. En tiu ĉefurbo, li renkontis alian maljunan amikon de siaj studentaj tempoj en Koimbro, la poeton Francisco Manuel do Nascimento, Filinto Elísio, el Arkadio, en malfacila financa situacio. Morais, profitante sian bonan pozicion ĉe la Ambasado, provizis al li la tutan necesan helpon, kiun li bezonis. Ankoraŭ en Francio, profitante la tempon por kompletigi siajn literaturajn kaj filologiajn studojn, li sukcesis akiri pardonon de la Sankta Inkvizicio por reveni al Portugalio, kaj poste direktis sin al Lisbono, kie li edziĝis. Li akompanis la familion de sia bopatro, altranga armeoficiro, komisiita al oficiala misio en Pernambuko. De ĉi tiu provinco, li iris al Bahio, por okupi la postenon de eksterlanda juĝisto Pro malkonsento kun la kanceliero de Bahio, li forlasis la juĝistaron kaj revenis al Pernambuko, irinte por vivi sur sia muelejo en Muribeca, urbo en Pernambuco. Li ankaŭ okupis la pozicion de grandkapitano kaj estis honorita kiel kavaliro de la Ordeno de Kristo. En Pernambuko, la malkontento generita de la altaj kostoj de la Provinco estis fifama, precipe kompare kun la profitoj kiujn Rio-de-Ĵanejro akiris, tiutempe, post fariĝi ekde 1807, la sidejo de la Kortumo. Komence de 1817, nativisma ribelo komenciĝis en Recife, implikante reprezentantojn de la pastraro, militistaro kaj framasonismo. La ribelintoj, sub la gvidado de Domingos José Martins (1781-1817), establis regantan estraron kaj konsilion, por kiuj la nomo Antônio de Morais Silva estis menciita. La vortaristo kaj plantejposedanto petis esti malŝarĝita de la honoro ĉar li ne volis partopreni en politikaj movadoj. Tute forigita de ĉia politika aspiro, eĉ forlasinte la komandon de la armeaj reguligoj de Muribeca, la glora vortaristo mortis en sia retiriĝo en Muribeca, ĉirkaŭita de prestiĝo kaj admiro de siaj samtempuloj.<ref>Ronaldo Menegaz, brazila filologo</ref> ==Verkaro== * [https://www.google.com.br/books/edition/Historia_de_Portugal/HXdPAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Historia de Portugal], Volumo 1, [[1788]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Diccionario_da_lingua_portugueza/4FkSAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Diccionario da lingua portugueza], Volumo 2, [[1789]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Historia_de_Portugal_composta_em_Inglez/NZCPSLIg434C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Historia de Portugal, composta em Inglez por huma Sociedade de Litteratos], [[1802]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Epitome_da_grammatica_da_lingua_portugue/k69HAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Epitome da grammatica da lingua portugueza], [[1806]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Grammatica_portugueza/Hh0oAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Ant%C3%B3nio+de+Morais+Silva%22&printsec=frontcover Grammatica portugueza], [[1824]] ==Vidu ankaŭ== * [[Rafael Bluteau]] (1638-1734) * D. Vicente de Sousa Coutinho (1726-1792) * Filinto Elísio aŭ Francisco Manuel do Nascimento (1734-1819) * [[Sousa Caldas]] (1762-1814) * Sakramento Blake (1827-1903) == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1755]] [[Kategorio:Mortintoj en 1824]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Mortintoj la 11-an de aprilo]] [[Kategorio:Brazilaj leksikografoj]] [[Kategorio:Brazilaj vortaristoj]] [[Kategorio:Brazilaj historiistoj]] [[Kategorio:Brazilaj gramatikistoj]] [[Kategorio:Brazilaj aŭtoroj]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] ppojk07dnpjx4igq22uphof33hn4a1a 0 887117 9352993 9228207 2026-04-15T13:00:49Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9352993 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Cheikh Tidiane GAYE''' ([[Thiès]], [[Senegalo]], [[1971]]) estas senegala [[poeto]] ŝtatigita en [[Italio]]. == Biografio == De senegala origino kaj civitanigita italo, Cheikh Tidiane Gaye estas bonkonata figuro en la literaturo pri migrado al Italio. Li publikigis diversajn poemojn kaj kelkaj el liaj poemoj estas dulingvaj. Li estas konata kiel montro de afrikaj parolaj tradicioj. Li estas la unua afrika verkisto, kiu tradukas en la italan la verkojn de la granda poeto de [[negritudo]] [[Léopold Sédar Senghor]]<ref>[http://www.famigliacristiana.it/article/senghor.aspx?=00=00 Entrevista kun Revuo Famiglia Cristiana]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 2024, li estis nomumita plena membro de la [[Eŭropa Akademio de Sciencoj kaj Artoj]] de [[Salcburgo]].<ref>{{Citaĵo el la reto|1=|url=https://www.seneweb.com/news/Culture/le-senegalais-cheikh-tidiane-gaye-nomme-_n_434365.html%7Cdate=2024-02-29%7D/|titolo=Sénégal – Le Sénégalais Cheikh Tidiane Gaye nommé membre ordinaire à l'Académie européenne des sciences et des arts de Salzbourg – Seneweb|alirdato=2024-02-29|arkivurl=https://web.archive.org/web/20241217071314/https://www.seneweb.com/news/Culture/le-senegalais-cheikh-tidiane-gaye-nomme-_n_434365.html%7Cdate=2024-02-29%7D/|arkivdato=2024-12-17}}</ref> Li ricevis la medalon de la ''[[Ordre des Arts et des Lettres]]'' de la Franca Respubliko pro la promocio de la 4-a de julio 2024. <ref>[https://www.seneweb.com/ novaĵoj /Culture/le-poete-et-ecrivain-cheikh-tidiane-gaye_n_451709%20.html/ Sénégal – Le poète et écrivain Cheikh Tidiane Gaye reçoit la médaille de l'Ordre des Chevaliers des Arts et des Lettres de la République Française] arkivdato = 2014-07-17</ref> Pacaktivulo, li sendis petojn al pli ol 300 italaj urbestroj por planti olivarbojn por la promocio kaj edukado de [[paco]]. <ref>{{Citaĵo el la reto||url=https://www.famigliacristiana.it/articolo/appello-per-la-pace_747501.aspx/|titolo=Italia – Un ulivo per l'educazione e la promozione della pace nelle nostre città  – Famiglia Cristiana|alirdato=2024-03-19}}</ref> Li loĝas en [[Italio]] en [[Arcore]] en la [[provinco Monza kaj Brianza]] en [[Lombardio]]. == Verkoj == * ''Il Giuramento'', Novelo - Liberodiscrivere, [[Ĝenovo]], 2001. * ''Mery,principlesa albina'', kun antaŭparolo de Alioune Badara Bèye, Novelo - Edizioni dell'Arco, Milano, 2005. * ''Il canto del Djiali'', Poezio - Edizioni dell'Arco, Milano, 2007. * ''Ode nascente/Ode nascente'', Poezio - ital-franca, Edizioni dell'Arco, [[2009]]. * ''Curve alfabetiche'', Poezio - Montedit Edizioni, [[2011]]. * ''L'étreinte des rimes/Rime abbracciate'', kun antaŭparolo de Tanella Boni, Poezio, ital-franca, Éditions L'Harmattan, Parizo - Francio, [[2012]]. * ''Prendi quello che vuoi ma lasciami la mia pelle nera'', Novelo, Jaca Book Milano, [[2013]]. * ''Léopold Sédar Senghor: il cantore della negritudine'', Poezio, Tradukado, Edizioni dell'Arco, [[2014]]. * ''Ma terre mon sang, Poezio, Ruba, Senegalo, [[2018]]'' * ''Il sangue delle parole'', Poezio, Kanaga Edizioni, [[2018]] * ''Ombra'', Poezio, Kanaga Edizioni, [[2022]] * ''Voglia di meticciato -  Dialogo tra le culture ed etica'', Eseo, Kanaga Edizioni, [[2022]] * ''Les litanies du cœur'', Poezio, Kanaga Edizioni, [[2023]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cheikhtidianegaye.com] Oficiala retejo de la aŭtoro * [http://www.accademiainternazionalesenghor.com] Retejo de la L.S Senghor Internacia Akademio {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Senegalaj verkistoj]] j3wltlz68xcvzlkoptkgpmyhgz96few 0 888331 9353135 8916248 2026-04-15T21:33:53Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Heinrich Fischer-Galatz]] 9353135 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Heinrich Fischer-Galatz]] mvxwcxdrtovg8i42029asyqh144o9x6 4 893281 9353171 9340082 2026-04-16T02:13:48Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9353171 wikitext text/x-wiki Tiu ĉi paĝo montras liston kun artikoloj kun pli ol 60 artikoloj en vikipedioj, sed sen artikolo en la esperanta vikipedio. La tabelo baziĝas sur la informpeto en la nederlanda paĝo [[:nl:Wikipedia:Artikelen in veel andere talen maar niet in het Nederlands]] . == Fonto de la datumoj == Jen la baza [https://query.wikidata.org/#SELECT%20%3Fitem%20%3FitemLabel%20%3FitemDescription%20%3Fsitelinks%0AWITH%0A%7B%0A%20%20SELECT%20%3Fitem%20%3Fsitelinks%0A%20%20WHERE%0A%20%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20wikibase%3Asitelinks%20%3Fsitelinks.%0A%20%20%20%20hint%3APrior%20hint%3ArangeSafe%20true.%0A%20%20%20%20FILTER%20%28%3Fsitelinks%20%3E%2060%20%29%0A%20%20%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279%2a%20wd%3AQ17379835.%20%7D%20%23%20nur%20en%20la%20%C4%89efa%20nomspaco%0A%20%20%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279%2a%20wd%3AQ4663903.%20%7D%20%20%23%20sen%20portaloj%0A%20%20%20%20MINUS%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279%2a%20wd%3AQ39911.%20%7D%20%23%20sen%20jardekoj%0A%20%20%20%20MINUS%0A%20%20%20%20%7B%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle%20schema%3Aabout%20%3Fitem.%0A%20%20%20%20%20%20%3Farticle%20schema%3AisPartOf%20%3Chttps%3A%2F%2Feo.wikipedia.org%2F%3E.%0A%20%20%20%20%7D%0A%20%20%7D%0A%7D%0AAS%20%25sub%0AWHERE%0A%7B%0A%20%20INCLUDE%20%25sub%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20rdfs%3Alabel%20%3FitemLabel.%0A%20%20%20%20FILTER%28LANG%28%3FitemLabel%29%20%3D%20%22eo%22%29%0A%20%20%7D%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%0A%20%20%20%20%3Fitem%20schema%3Adescription%20%3FitemDescription.%0A%20%20%20%20FILTER%28LANG%28%3FitemDescription%29%20%3D%20%22eo%22%29%0A%20%20%7D%0A%7D%0AORDER%20BY%20DESC%28%3Fsitelinks%29%0ALIMIT%20400 Wikidata Query] (aŭ informpeto). Klaku al ▶️ por vidi la rezulton. La informpeto montros ĉiuj artikoloj kun pli ol 60 artikoloj en vikipedioj, sed sen artikolo en la esperanta vikipedio. (sen [[:Kategorio:Vikipedio:Portaloj|Portaloj]] kaj sen [[:Kategorio:Jardekoj|Jardekoj]]) == Kiel uzi la tabelojn == Ne ĉiu linio en la tabulo bezonas novan artikolon. Ekzemple ofte estas du artikoloj pri la sama temo (ekzemple la scienca nomo kaj la ordinara nomo) kaj unu de la du jam ekzistas. Tiam krei alidirekton ofte jam sufiĉas. (vidu [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Sitelinks_to_redirects Wkidata:Sitelinks_to_redirects]) La nomoj estas nuraj proponoj kaj venas el vikidatumo. Vi povas kaj ofte devas uzi alian titolon. Kiam la ruĝa ligilo enhavas Q-nombron, (ekzemple "'''Ekzemplo (Q14944328)'''" ) tiam tio signifas, ke la nomo de la paĝo ekzistas dufoje por malsamaj temoj kaj la alia temo jam havas artikolon. Oni povas solvi tion tiel: * oni povas krei duan artikolon kun alia nomo * oni povas krei alidirekton kaj konektigi la alidirekton al la vikidatuma objekto * oni povas ŝanĝigi la esperantan nomon en la vikidatuma objekto == Listoj laŭ temoj == {{Kolumnoj|* [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Esperantistoj|Esperantistoj]] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Urboj|Urboj]] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Lingvoj|Lingvoj]] * [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Aŭtoroj|Aŭtoroj]] |nombro=2}} === Iloj === * https://not-in-the-other-language.toolforge.org/ - kreu proprajn listojn uzante kategoriojn == Listo de 400 artikoloj kiuj ekzistas en pli ol 60 lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?itemLabel ?itemDescription ?sitelinks WITH { SELECT ?item ?sitelinks WHERE { ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks. hint:Prior hint:rangeSafe true. FILTER (?sitelinks > 60 ) MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q17379835. } # nur en la ĉefa nomspaco MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q4663903. } # sen portaloj MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q39911. } # sen jardekoj MINUS { ?article schema:about ?item. ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>. } } } AS %sub WHERE { INCLUDE %sub OPTIONAL { ?item rdfs:label ?itemLabel. FILTER(LANG(?itemLabel) = "eo") } OPTIONAL { ?item schema:description ?itemDescription. FILTER(LANG(?itemDescription) = "eo") } } ORDER BY DESC(?sitelinks) LIMIT 400 |columns=label:nomo (propono),description:priskribo,item:vikidatuma ero,?sitelinks:nombro de ligiloj |thumb=200 |links=red |summary=200 plej kunligitaj elementoj }} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! priskribo ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Sylheti]] | hindarja lingvo | [[:d:Q2044560|Q2044560]] | 200 |- | [[Paltoga]] | vilaĝo en Rusio | [[:d:Q23520|Q23520]] | 145 |- | [[Paramore]] | usona rokmuzika bando | [[:d:Q473466|Q473466]] | 144 |- | [[delfeno]] | familio de maraj kaj riveraj mamuloj | [[:d:Q7369|Q7369]] | 127 |- | [[Surao de la Malfermanta]] | la unua surao de la Korano | [[:d:Q219669|Q219669]] | 121 |- | [[enigmo]] | Tasko, kiu devas esti solvita per pensado | [[:d:Q47054|Q47054]] | 118 |- | [[Cicer arietinum]] | genro | [[:d:Q81375|Q81375]] | 117 |- | [[fragario]] | genro | [[:d:Q745|Q745]] | 116 |- | [[nasko]] | forpuŝo de ido(j) for de la utero | [[:d:Q14819852|Q14819852]] | 111 |- | [[potenco (sociologio)]] | kapablo influi la konduto de aliuloj | [[:d:Q25107|Q25107]] | 108 |- | [[Lens culinaris]] | specio | [[:d:Q131226|Q131226]] | 106 |- | [[ĉin-japana skribo]] | uzo de ĉin-devena skribsistemo por skribo de japana lingvo | [[:d:Q82772|Q82772]] | 103 |- | [[Surao de la Bovino]] | la dua kaj la plej longa surao de la Korano | [[:d:Q219675|Q219675]] | 103 |- | [[Ricino (Q155867)|Ricino]] | specio | [[:d:Q155867|Q155867]] | 102 |- | [[Oryctolagus cuniculus (Q25851)|Oryctolagus cuniculus]] | specio de mamulo | [[:d:Q25851|Q25851]] | 100 |- | [[usona prezidenta baloto de 2020]] | baloto | [[:d:Q22923830|Q22923830]] | 99 |- | [[hepatito A]] | virusa malsano en la hepato | [[:d:Q157661|Q157661]] | 98 |- | [[gvidado-estreco]] | kapablo de individuo aŭ organizo gvidi aliajn individuojn, teamojn aŭ tutajn organizojn | [[:d:Q484275|Q484275]] | 98 |- | [[Zika viruso]] | speco de viruso | [[:d:Q202864|Q202864]] | 97 |- | [[hepatito B]] | virusa malsano en la hepato | [[:d:Q6853|Q6853]] | 97 |- | [[homa voĉo]] | sonoj kreitaj per la homa buŝo kaj gorĝo | [[:d:Q7390|Q7390]] | 97 |- | [[novelo]] | literatura ĝenro; skriba, fikcia, proza ​​rakonto kutime pli longa ol novelo sed pli mallonga ol romano | [[:d:Q149537|Q149537]] | 96 |- | [[Iksodo (Q10304508)|Iksodo]] | | [[:d:Q10304508|Q10304508]] | 96 |- | [[Ginko (Q43284)|Ginko]] | specio de plantoj | [[:d:Q43284|Q43284]] | 95 |- | [[Opipapavo]] | specio de papavo | [[:d:Q131584|Q131584]] | 94 |- | [[usona prezidenta baloto de 2024]] | baloto | [[:d:Q101110072|Q101110072]] | 94 |- | [[subaĉetado]] | delogi per mondonaco kaŝita | [[:d:Q187436|Q187436]] | 93 |- | [[regiono de Italio]] | administra unuo de Italio | [[:d:Q16110|Q16110]] | 93 |- | [[The Jungle Book (Q199839)|The Jungle Book]] | usona animacia filmo de 1967 | [[:d:Q199839|Q199839]] | 92 |- | [[Galatasaray SK]] | turka futbala kaj ĝenerale sporta klubo el Istanbulo | [[:d:Q495299|Q495299]] | 92 |- | [[motivo]] | kialo de agado | [[:d:Q644302|Q644302]] | 92 |- | [[Leicester City F.C.]] | angla futbola klubo | [[:d:Q19481|Q19481]] | 92 |- | [[aplikaĵo]] | programo aŭ grupo de programoj dizajnitaj por fin-uzantoj | [[:d:Q166142|Q166142]] | 90 |- | [[geavoj]] | generinto de generinto, avo aŭ avino | [[:d:Q167918|Q167918]] | 90 |- | [[Tangled]] | usona animacia filmo de 2010 | [[:d:Q188439|Q188439]] | 90 |- | [[Fenerbahçe Istanbul]] | turka futbala klubo | [[:d:Q6601875|Q6601875]] | 90 |- | [[Ŝafo (Q32067)|Ŝafo]] | unua zodiaka signo | [[:d:Q32067|Q32067]] | 90 |- | [[:Terminator 2: Judgment Day| Judgment Day]] | | [[:d:Q170564|Q170564]] | 90 |- | [[Mawlid]] | naskiĝtago de Mohamedo | [[:d:Q193027|Q193027]] | 89 |- | [[Attack on Titan]] | japana mangaa serio (2009–2021) | [[:d:Q586025|Q586025]] | 89 |- | [[Elefanto (Q2372824)|Elefanto]] | mamula familio de la subordo rostruloj | [[:d:Q2372824|Q2372824]] | 89 |- | [[Cannabis sativa]] | planta specio | [[:d:Q26726|Q26726]] | 89 |- | [[Aŝuro (Q183283)|Aŝuro]] | sankta tago en Islamo; la deka tago de la monato Muharam en la islama kalendaro | [[:d:Q183283|Q183283]] | 88 |- | [[Karoto (Q30056)|Karoto]] | planta specio | [[:d:Q30056|Q30056]] | 88 |- | [[Oryza sativa]] | | [[:d:Q161426|Q161426]] | 88 |- | [[Taŭro (Q164016)|Taŭro]] | dua zodiaka signo | [[:d:Q164016|Q164016]] | 87 |- | [[Kung Fu Panda]] | animacia filmo (2008) | [[:d:Q129193|Q129193]] | 87 |- | [[Persepolo FK]] | futbala klubo en Irano | [[:d:Q242260|Q242260]] | 87 |- | [[fazeolo]] | manĝeblaj guŝoj kaj/aŭ semoj de herboj aŭ lianoj de la genroj fazeoluso, vigno, Dolichos kaj Lablab, do sume fabacoj, kaj la plantoj mem | [[:d:Q379813|Q379813]] | 87 |- | [[Moana (Q18647981)|Moana]] | usona animacia filmo (2016) | [[:d:Q18647981|Q18647981]] | 87 |- | [[Sadio Mané]] | | [[:d:Q209942|Q209942]] | 87 |- | [[Surao de la Gento de Imran]] | la 3a surao de la Korano | [[:d:Q219682|Q219682]] | 86 |- | [[Surao de la Sincereco]] | 112-a surao de Korano | [[:d:Q234214|Q234214]] | 86 |- | [[Normandio (Q15878)|Normandio]] | historia kultura regiono en Francio kaj la manikaj insuloj de Britio | [[:d:Q15878|Q15878]] | 86 |- | [[interkona retejo]] | | [[:d:Q3220391|Q3220391]] | 86 |- | [[Dead Poets Society]] | filmo de 1989 reĝisorita de Peter Weir | [[:d:Q106316|Q106316]] | 85 |- | [[Monsters, Inc.]] | usona animacia filmo (2001) | [[:d:Q187726|Q187726]] | 85 |- | [[Ĝemeloj (Q129214)|Ĝemeloj]] | tria zodiaka signo | [[:d:Q129214|Q129214]] | 85 |- | [[Amforo (Q162119)|Amforo]] | dekunua zodiaka signo | [[:d:Q162119|Q162119]] | 85 |- | [[The Walking Dead]] | usone televida serio (2010-2022) | [[:d:Q232737|Q232737]] | 85 |- | [[al-Muharram]] | unua monato de la Islama kalendaro | [[:d:Q1952053|Q1952053]] | 85 |- | [[Sagitario (Q2194186)|Sagitario]] | naŭa zodiaka signo | [[:d:Q2194186|Q2194186]] | 85 |- | [[Inside Out]] | desegnofilmo de Pete Docter, publikigita en 2015 | [[:d:Q6144664|Q6144664]] | 85 |- | [[Artemisia vulgaris]] | planta specio | [[:d:Q26663|Q26663]] | 85 |- | [[Gjongi]] | provinco de Sud-Koreio | [[:d:Q20937|Q20937]] | 85 |- | [[Iron Man (Q192724)|Iron Man]] | filmo | [[:d:Q192724|Q192724]] | 84 |- | [[benjeto]] | deserto | [[:d:Q192783|Q192783]] | 84 |- | [[usona prezidenta baloto de 2016]] | baloto | [[:d:Q699872|Q699872]] | 84 |- | [[usonanoj]] | civitanoj aŭ loĝantoj de Usono de Ameriko | [[:d:Q846570|Q846570]] | 84 |- | [[historio de Irano]] | | [[:d:Q28926|Q28926]] | 84 |- | [[brando]] | alkoholaĵo produktita per distilado de vino | [[:d:Q146470|Q146470]] | 83 |- | [[AS Monako FK]] | futbala klubo ĉe Monako | [[:d:Q180305|Q180305]] | 83 |- | [[Fiŝoj (Q1254190)|Fiŝoj]] | dekdua zodiaka signo | [[:d:Q1254190|Q1254190]] | 83 |- | [[Okcident-eŭropa erinaco]] | erinacedo en norda kaj okcidenta eŭropo | [[:d:Q6145|Q6145]] | 83 |- | [[Wolverhampton Wanderers F.C.]] | angla futbola klubo | [[:d:Q19500|Q19500]] | 83 |- | [[Prionailurus bengalensis]] | specio | [[:d:Q42627|Q42627]] | 83 |- | [[Old Trafford]] | | [[:d:Q83457|Q83457]] | 83 |- | [[Leeds United F.C.]] | | [[:d:Q1128631|Q1128631]] | 83 |- | [[ansero]] | | [[:d:Q16529344|Q16529344]] | 83 |- | [[300 (filmo)]] | filmo de Zack Snyder (2006) | [[:d:Q131390|Q131390]] | 82 |- | [[Pesilo (Q134394)|Pesilo]] | sepa zodiaka signo | [[:d:Q134394|Q134394]] | 82 |- | [[Skorpio (Q134398)|Skorpio]] | oka zodiaka signo | [[:d:Q134398|Q134398]] | 82 |- | [[sildenafil]] | kemia kombinaĵo | [[:d:Q191521|Q191521]] | 82 |- | [[Siluro (Q159323)|Siluro]] | fiŝa specio | [[:d:Q159323|Q159323]] | 82 |- | [[Ligo 1]] | plej alta ligo de la vira futbalo en francujo | [[:d:Q13394|Q13394]] | 82 |- | [[fumaĵita lardo]] | porka ventraĵo salita kaj fumaĵita | [[:d:Q11106|Q11106]] | 82 |- | [[Salix alba]] | | [[:d:Q156918|Q156918]] | 82 |- | [[FK Žalgiris]] | | [[:d:Q500988|Q500988]] | 82 |- | [[Virgo (Q134061)|Virgo]] | sesa zodiaka signo | [[:d:Q134061|Q134061]] | 81 |- | [[hepatito C]] | homa virusa malsano | [[:d:Q154869|Q154869]] | 81 |- | [[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto (Unua Parto)]] | filmo de 2010 | [[:d:Q161678|Q161678]] | 81 |- | [[Kankro (Q161701)|Kankro]] | kvara zodiaka signo | [[:d:Q161701|Q161701]] | 81 |- | [[soleco]] | neplaĉa emocio pro izolo | [[:d:Q223270|Q223270]] | 81 |- | [[Surao de la Virinoj]] | kvara surao de Korano | [[:d:Q219696|Q219696]] | 81 |- | [[Surao de la Tablo Kovrita]] | kvina surao de Korano | [[:d:Q219701|Q219701]] | 81 |- | [[narkotaĵo]] | klaso de psikoaktivaj drogoj | [[:d:Q940|Q940]] | 81 |- | [[fiprogramaro]] | malica programaro | [[:d:Q14001|Q14001]] | 81 |- | [[Kristal-Palaca Futbala Klubo]] | futbala klubo en Londono | [[:d:Q19467|Q19467]] | 81 |- | [[Fulham FC]] | angla futbalklubo | [[:d:Q18708|Q18708]] | 81 |- | [[Celtic F.C.]] | sportoklubo | [[:d:Q19593|Q19593]] | 81 |- | [[Southampton FC]] | futbalklubo en Britio | [[:d:Q18732|Q18732]] | 81 |- | [[Carthamus tinctorius]] | | [[:d:Q156625|Q156625]] | 81 |- | [[uterkola kancero]] | | [[:d:Q160105|Q160105]] | 81 |- | [[Castor fiber]] | | [[:d:Q181191|Q181191]] | 81 |- | [[FK Panevėžys]] | | [[:d:Q23894576|Q23894576]] | 81 |- | [[Benedikto la 5-a]] | papo | [[:d:Q170559|Q170559]] | 80 |- | [[Kaprikorno (Q164272)|Kaprikorno]] | deka zodiaka signo | [[:d:Q164272|Q164272]] | 80 |- | [[Leono (Q159816)|Leono]] | kvina zodiaka signo | [[:d:Q159816|Q159816]] | 80 |- | [[festo]] | socia kunvena evento | [[:d:Q200538|Q200538]] | 80 |- | [[Panamaj Dokumentoj]] | skandalo en 2016 pri bankaj dokumentoj el panamo | [[:d:Q23702848|Q23702848]] | 80 |- | [[homa dento]] | malmola organo en la buŝo de homoj | [[:d:Q561|Q561]] | 80 |- | [[Usona prezidanta elekto de 2008]] | 56a prezidanta elekto en usono | [[:d:Q45578|Q45578]] | 80 |- | [[brulvundo]] | | [[:d:Q170518|Q170518]] | 80 |- | [[materialscienco]] | | [[:d:Q228736|Q228736]] | 80 |- | [[produktado]] | | [[:d:Q739302|Q739302]] | 80 |- | [[FK Sūduva]] | | [[:d:Q757104|Q757104]] | 80 |- | [[FK Kauno Žalgiris]] | | [[:d:Q12654411|Q12654411]] | 80 |- | [[Cars]] | usona animacia filmo (2006) | [[:d:Q182153|Q182153]] | 79 |- | [[taĝeto]] | genro | [[:d:Q147552|Q147552]] | 79 |- | [[medicina diagnozo]] | identigo de malsano per esploro de la simptomoj prezentataj de la paciento | [[:d:Q177719|Q177719]] | 79 |- | [[asfalto]] | petrola materialo | [[:d:Q202251|Q202251]] | 79 |- | [[Cynodon dactylon]] | planta specio | [[:d:Q208705|Q208705]] | 79 |- | [[Herkulo (Q271189)|Herkulo]] | filmo de 1997 | [[:d:Q271189|Q271189]] | 79 |- | [[:Captain America: The First Avenger| The First Avenger]] | usona filmo de 2011 | [[:d:Q275120|Q275120]] | 79 |- | [[Teresa Teng]] | Tajvana kantistino (1953-1995) | [[:d:Q463945|Q463945]] | 79 |- | [[Oppenheimer]] | filmo el la jaro 2023 | [[:d:Q108839994|Q108839994]] | 79 |- | [[Sunderland A.F.C.]] | angla futbala klubo | [[:d:Q18739|Q18739]] | 79 |- | [[Hari Poter kaj la Sanktaĵoj de la Morto (Dua Parto)]] | | [[:d:Q232009|Q232009]] | 79 |- | [[enspezo]] | | [[:d:Q1527264|Q1527264]] | 79 |- | [[Tuscaloosa]] | sidejo de Kantono Tuscaloosa, Alabamo, Usono | [[:d:Q79580|Q79580]] | 78 |- | [[nacia futbala teamo de Serbio]] | vira nacia futbala teamo | [[:d:Q182740|Q182740]] | 78 |- | [[rupio]] | nomo de pluraj valutoj | [[:d:Q178843|Q178843]] | 78 |- | [[skotoj]] | loĝantoj de Skotlando | [[:d:Q181634|Q181634]] | 78 |- | [[Thor]] | filmo de enneth Branagh (2011) | [[:d:Q217020|Q217020]] | 78 |- | [[Surao de la Altrando]] | sepa surao de Korano | [[:d:Q219713|Q219713]] | 78 |- | [[Surao de la Batalakiraĵo]] | oka surao de Korano | [[:d:Q219720|Q219720]] | 78 |- | [[Surao de la Homoj]] | 114-a kaj lasta surao de Korano | [[:d:Q234248|Q234248]] | 78 |- | [[Usona Belulino]] | usona anglalingva filmo el 1999, reĝisorita de Sam Mendes | [[:d:Q25139|Q25139]] | 78 |- | [[Markolo de Koreio]] | markolo inter duoninsulo Koreio kaj Japanio, inter la Flava Maro kaj la Japana Maro | [[:d:Q52052|Q52052]] | 78 |- | [[Valeriana officinalis]] | | [[:d:Q157819|Q157819]] | 78 |- | [[Dianthus caryophyllus]] | | [[:d:Q158984|Q158984]] | 78 |- | [[Microchiroptera]] | | [[:d:Q971343|Q971343]] | 78 |- | [[FK Riteriai]] | | [[:d:Q14657783|Q14657783]] | 78 |- | [[Sherlock]] | brita televida serio (2010–2017) | [[:d:Q192837|Q192837]] | 77 |- | [[Spinosaurus]] | genro | [[:d:Q130966|Q130966]] | 77 |- | [[Brave]] | usona animacia filmo (2012) | [[:d:Q126796|Q126796]] | 77 |- | [[nurlega memoro]] | disko nurlegebla | [[:d:Q160710|Q160710]] | 77 |- | [[Setaria italica]] | planta specio | [[:d:Q161211|Q161211]] | 77 |- | [[Leono la 8-a]] | papo | [[:d:Q227965|Q227965]] | 77 |- | [[Surao de la Gregoj]] | sesa surao de Korano | [[:d:Q219707|Q219707]] | 77 |- | [[Homo sapiens (Q15978631)|Homo sapiens]] | specio | [[:d:Q15978631|Q15978631]] | 77 |- | [[Stegosaŭro (Q14388)|Stegosaŭro]] | genro de herbovoraj dinosaŭroj vivintaj dum la ĵurasio kaj frua kretaceo | [[:d:Q14388|Q14388]] | 77 |- | [[Blackburn Rovers]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19446|Q19446]] | 77 |- | [[Burnley F.C.]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19458|Q19458]] | 77 |- | [[Okcidenta Mezlando]] | metropola provinco de Anglio | [[:d:Q23124|Q23124]] | 77 |- | [[Kaporo (Q156251)|Kaporo]] | | [[:d:Q156251|Q156251]] | 77 |- | [[gastrito]] | | [[:d:Q183130|Q183130]] | 77 |- | [[geografia poluso]] | punkto de intersekco de la surfaco de ĉiela korpo kaj ĝia rotacia akso | [[:d:Q183273|Q183273]] | 76 |- | [[Loxodonta (Q185038)|Loxodonta]] | genro de afrikaj elefantoj | [[:d:Q185038|Q185038]] | 76 |- | [[flago de Britio]] | la nacia flago de la Unuiĝinta Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando | [[:d:Q83278|Q83278]] | 76 |- | [[rivero biobio]] | rivero en Ĉilio | [[:d:Q93360|Q93360]] | 76 |- | [[Viveredoj]] | familio | [[:d:Q185864|Q185864]] | 76 |- | [[atoma modelo de Bohr]] | atommodelo publikigita de Niels Bohr en 1913 | [[:d:Q172948|Q172948]] | 76 |- | [[valoro]] | persona valoro, bazo por etika agado | [[:d:Q194112|Q194112]] | 76 |- | [[kvantuma impliko]] | rilato inter mezuraj rezultoj de space apartaj kvantumaj sistemoj | [[:d:Q215675|Q215675]] | 76 |- | [[Surao de la Pento]] | naŭa surao de Korano | [[:d:Q219738|Q219738]] | 76 |- | [[The Great Mouse Detective]] | animacia filmo (1986) | [[:d:Q334132|Q334132]] | 76 |- | [[ĉinkorea skribo]] | ĉina skribo uzita por skribi koreajn vortojn | [[:d:Q485619|Q485619]] | 76 |- | [[12 Years a Slave]] | usona filmo de 2013 | [[:d:Q3023357|Q3023357]] | 76 |- | [[Provinco Torino (Q16287)|Provinco Torino]] | eksa itala provinco | [[:d:Q16287|Q16287]] | 76 |- | [[Nottingham Forest F.C.]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19490|Q19490]] | 76 |- | [[AFC Bournemouth]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19568|Q19568]] | 76 |- | [[nacia futbala teamo de Egiptio]] | vira futbala teamo de egiptio | [[:d:Q28089|Q28089]] | 76 |- | [[trako]] | | [[:d:Q160342|Q160342]] | 76 |- | [[n-a radiko]] | | [[:d:Q601053|Q601053]] | 76 |- | [[FK Banga Gargždai]] | | [[:d:Q806459|Q806459]] | 76 |- | [[Illicium verum]] | | [[:d:Q2878644|Q2878644]] | 76 |- | [[lageto]] | | [[:d:Q12719646|Q12719646]] | 76 |- | [[Katherine Johnson]] | | [[:d:Q11740|Q11740]] | 76 |- | [[satrapo]] | estro de satrapio (provinco) en Persio | [[:d:Q170305|Q170305]] | 75 |- | [[Aleksandro la 2-a (Q171112)|Aleksandro la 2-a]] | papo | [[:d:Q171112|Q171112]] | 75 |- | [[Unua Opia Milito]] | milito inter Britio kaj Ĉinio je la 19-a jarcento | [[:d:Q191282|Q191282]] | 75 |- | [[Leono la 7-a]] | 126-a papo de la katolika eklezio, deĵorinta de 936 ĝis 939 | [[:d:Q182489|Q182489]] | 75 |- | [[Osman la 2-a]] | sultano de la Otomana Imperio | [[:d:Q172056|Q172056]] | 75 |- | [[stomaka ulcero]] | ulcero en la stomaka mukozo | [[:d:Q172941|Q172941]] | 75 |- | [[Supernatural]] | usona televida serio (2005–2020) | [[:d:Q130585|Q130585]] | 75 |- | [[Ismailismo (Q230386)|Ismailismo]] | branĉo de ŝijaisma islamo | [[:d:Q230386|Q230386]] | 75 |- | [[Klubo Nacia de Futbalo]] | Uruguaja futbala kluo de Montevideo, Uruguajo | [[:d:Q499616|Q499616]] | 75 |- | [[provinco de Irano]] | administra unuo (ostân) de Irano | [[:d:Q1344695|Q1344695]] | 75 |- | [[Cagliari Calcio]] | itala futbalklubo | [[:d:Q1900|Q1900]] | 75 |- | [[Dek Du Koleruloj]] | usona filmo de 1957 | [[:d:Q2345|Q2345]] | 75 |- | [[taksonomio]] | sistemo por la klasigado de aferoj | [[:d:Q7211|Q7211]] | 75 |- | [[Lacuna Coil]] | itala metalroka muzikgrupo | [[:d:Q46573|Q46573]] | 75 |- | [[uzantinterfaco]] | ilo por la interago de uzanto kaj maŝino | [[:d:Q47146|Q47146]] | 75 |- | [[sepioj]] | | [[:d:Q184479|Q184479]] | 75 |- | [[springbok]] | | [[:d:Q213084|Q213084]] | 75 |- | [[Syzygium cumini]] | | [[:d:Q232571|Q232571]] | 75 |- | [[Histriko (Q1223829)|Histriko]] | | [[:d:Q1223829|Q1223829]] | 75 |- | [[Fanta]] | | [[:d:Q9935|Q9935]] | 75 |- | [[Andrew Mountbatten-Windsor]] | filo de Elizabeto la 2a, reĝino de Britio | [[:d:Q153330|Q153330]] | 74 |- | [[termosfero]] | tavolo de atmosfero | [[:d:Q178043|Q178043]] | 74 |- | [[Twilight]] | usona filmo de Catherine Hardwicke (2008) | [[:d:Q160071|Q160071]] | 74 |- | [[bejo]] | Otomana reganta titolo | [[:d:Q181217|Q181217]] | 74 |- | [[Surao de Abrahamo]] | la 14a surao de la Korano | [[:d:Q219906|Q219906]] | 74 |- | [[Johano la 14-a]] | romkatolika papo | [[:d:Q227972|Q227972]] | 74 |- | [[414 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232679|Q232679]] | 74 |- | [[Antarkta regiono]] | polusa regiono ĉirkaŭ la suda poluso de la Tero | [[:d:Q1555938|Q1555938]] | 74 |- | [[:PUBG: Battlegrounds| Battlegrounds]] | videoludo (2017) | [[:d:Q28937399|Q28937399]] | 74 |- | [[Gruntbovo (Q26547)|Gruntbovo]] | mamula specio | [[:d:Q26547|Q26547]] | 74 |- | [[Wreck-It Ralph]] | usona animacia filmo (2012) | [[:d:Q28891|Q28891]] | 74 |- | [[Rangers F.C.]] | skota futbala klubo | [[:d:Q19597|Q19597]] | 74 |- | [[4-a Generacio de Portebla Telefonio]] | | [[:d:Q79697|Q79697]] | 74 |- | [[Hibiscus rosa-sinensis]] | | [[:d:Q159534|Q159534]] | 74 |- | [[Antilope cervicapra]] | | [[:d:Q183339|Q183339]] | 74 |- | [[The Social Network]] | | [[:d:Q185888|Q185888]] | 74 |- | [[:Madagascar: Escape 2 Africa| Escape 2 Africa]] | | [[:d:Q188474|Q188474]] | 74 |- | [[haŭta kancero]] | | [[:d:Q192102|Q192102]] | 74 |- | [[hordeolo]] | | [[:d:Q202173|Q202173]] | 74 |- | [[Iron Man 2]] | | [[:d:Q205028|Q205028]] | 74 |- | [[Hippopotamidae]] | | [[:d:Q213336|Q213336]] | 74 |- | [[407 a.K.]] | | [[:d:Q232058|Q232058]] | 74 |- | [[FC Hegelmann]] | | [[:d:Q12654265|Q12654265]] | 74 |- | [[Andrew Tate]] | | [[:d:Q18637166|Q18637166]] | 74 |- | [[tertremo je aprilo 2015 en Nepalo]] | | [[:d:Q19830062|Q19830062]] | 74 |- | [[Apatosaurus]] | | [[:d:Q14326|Q14326]] | 74 |- | [[durio]] | manĝebla frukto | [[:d:Q134185|Q134185]] | 73 |- | [[Anna reĝa princino de Britio]] | filino de Reĝino Elizabeto la 2-a kaj Princo Filipo, Duko de Edinburgo | [[:d:Q151754|Q151754]] | 73 |- | [[Life of Pi (Q152780)|Life of Pi]] | 2012 filmo de Ang Lee | [[:d:Q152780|Q152780]] | 73 |- | [[kardivaskula ŝoko]] | malsana stato | [[:d:Q178061|Q178061]] | 73 |- | [[Fraŭlino Mondo]] | internacia beleco-konkurso. | [[:d:Q173402|Q173402]] | 73 |- | [[takbir]] | ("Dio estas granda") arablingva diraĵo, uzata de islamanoj | [[:d:Q191811|Q191811]] | 73 |- | [[Black Swan]] | usona filmo (2010) | [[:d:Q180214|Q180214]] | 73 |- | [[The Rescuers Down Under]] | filmo de 1990 | [[:d:Q202371|Q202371]] | 73 |- | [[sintrompado]] | simptomo, en kiu oni mise kredas ion malgraŭ pruvo de la malo | [[:d:Q189643|Q189643]] | 73 |- | [[Tarzan (Q208696)|Tarzan]] | usona animacia filmo (1999) | [[:d:Q208696|Q208696]] | 73 |- | [[Pocahontas (Q218894)|Pocahontas]] | Usona movbilda filmo | [[:d:Q218894|Q218894]] | 73 |- | [[Surao Ja-Sin]] | la 36a surao de la Korano | [[:d:Q230014|Q230014]] | 73 |- | [[The Hunchback of Notre Dame]] | animacia filmo de Gary Trousdale kaj Kirk Wise (1996) | [[:d:Q213787|Q213787]] | 73 |- | [[408 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232148|Q232148]] | 73 |- | [[438 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234276|Q234276]] | 73 |- | [[449 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234820|Q234820]] | 73 |- | [[453 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235094|Q235094]] | 73 |- | [[Safar]] | dua monato de la Islama kalendaro | [[:d:Q489557|Q489557]] | 73 |- | [[Evanescence]] | usona rokgrupo | [[:d:Q1777698|Q1777698]] | 73 |- | [[Coco]] | usona movbilda filmo de 2017 | [[:d:Q5815826|Q5815826]] | 73 |- | [[fibro]] | natura aŭ sinteza substanco, kiu estas signife pli longa ol larĝa | [[:d:Q161|Q161]] | 73 |- | [[Stoke City F.C.]] | angla futbala klubo | [[:d:Q18736|Q18736]] | 73 |- | [[Dua Krucmilito (Q51654)|Dua Krucmilito]] | armea ekspedicio inter 1146 kaj 1149 | [[:d:Q51654|Q51654]] | 73 |- | [[3-a Generacio de Portebla Telefonio]] | | [[:d:Q79692|Q79692]] | 73 |- | [[Eredivisie]] | | [[:d:Q167541|Q167541]] | 73 |- | [[Supera Ligo de Futbalo en Rusio]] | | [[:d:Q182165|Q182165]] | 73 |- | [[Hieno (Q188657)|Hieno]] | | [[:d:Q188657|Q188657]] | 73 |- | [[kalumnio]] | | [[:d:Q191783|Q191783]] | 73 |- | [[Tunceli]] | | [[:d:Q202195|Q202195]] | 73 |- | [[The Godfather Part III]] | | [[:d:Q202326|Q202326]] | 73 |- | [[as-salamu alaykum]] | | [[:d:Q212695|Q212695]] | 73 |- | [[Phalacrocoracidae]] | | [[:d:Q3901247|Q3901247]] | 73 |- | [[FC Džiugas]] | | [[:d:Q12654311|Q12654311]] | 73 |- | [[Birdman]] | | [[:d:Q13255497|Q13255497]] | 73 |- | [[FA Šiauliai]] | | [[:d:Q16478096|Q16478096]] | 73 |- | [[Auvernia]] | | [[:d:Q24082791|Q24082791]] | 73 |- | [[DFK Dainava]] | | [[:d:Q25497952|Q25497952]] | 73 |- | [[fizika antropologio]] | | [[:d:Q27172|Q27172]] | 73 |- | [[Charles G. Dawes]] | vicprezidento de Usono de 1925 ĝis 1929 | [[:d:Q184565|Q184565]] | 72 |- | [[2012 (Q184605)|2012]] | usona filmo de Roland Emmerich (2009) | [[:d:Q184605|Q184605]] | 72 |- | [[:La Hobito: neatendita vojaĝo| neatendita vojaĝo]] | kineja filmo de 2012 | [[:d:Q80379|Q80379]] | 72 |- | [[megalodon]] | formortinta specio de ŝarko | [[:d:Q163873|Q163873]] | 72 |- | [[Londona Akcia Borso]] | Borso en Londono | [[:d:Q171240|Q171240]] | 72 |- | [[Angry Birds (Q165094)|Angry Birds]] | videoluda franĉizo | [[:d:Q165094|Q165094]] | 72 |- | [[454 a.K.]] | jaro | [[:d:Q178381|Q178381]] | 72 |- | [[gravitono]] | elementa partiklo, kiu estas kvantumo de gravitaj ondoj | [[:d:Q103585|Q103585]] | 72 |- | [[kanao]] | japana silaba skribsistemo, nuntempe uzata kune kun ĉin-japanaj skribsignoj en moderna japana ortografio | [[:d:Q187659|Q187659]] | 72 |- | [[hieroglifo]] | piktograma skribsimbolo | [[:d:Q193762|Q193762]] | 72 |- | [[Johano la 13-a]] | romkatolika papo | [[:d:Q181952|Q181952]] | 72 |- | [[Internacia Flughaveno Haneda]] | internacia flughaveno ĉe Tokio, Japanio | [[:d:Q204853|Q204853]] | 72 |- | [[Artemisia Gentileschi]] | itala baroka pentristino (1593-1654) | [[:d:Q212657|Q212657]] | 72 |- | [[Surao de Jona]] | deka surao de Korano | [[:d:Q219752|Q219752]] | 72 |- | [[Surao de Hud]] | dekunua surao de Korano | [[:d:Q219786|Q219786]] | 72 |- | [[korna bulko]] | speco de delikata bakaĵo; fama bakaĵo el la franca kuirarto, nomita laŭ sia formo de lunarko. | [[:d:Q207832|Q207832]] | 72 |- | [[Johano la 15-a]] | romkatolika papo | [[:d:Q228649|Q228649]] | 72 |- | [[418 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232931|Q232931]] | 72 |- | [[Surao de la Abundo]] | 108-a surao de Korano | [[:d:Q233811|Q233811]] | 72 |- | [[Surao de la Matenruĝo]] | 113-a surao de Korano | [[:d:Q234228|Q234228]] | 72 |- | [[Stefano la 7-a]] | papo | [[:d:Q235920|Q235920]] | 72 |- | [[489 a.K.]] | jaro | [[:d:Q237343|Q237343]] | 72 |- | [[481 a.K.]] | jaro | [[:d:Q236893|Q236893]] | 72 |- | [[509 a.K.]] | jaro | [[:d:Q241318|Q241318]] | 72 |- | [[Michio Kaku]] | usona fizikisto | [[:d:Q486882|Q486882]] | 72 |- | [[zodiaka signo]] | unu de la dek du konstelacioj de la zodiako; uzita en astrologio | [[:d:Q1795024|Q1795024]] | 72 |- | [[Togg]] | turka aŭtofabrikanto | [[:d:Q6039733|Q6039733]] | 72 |- | [[La La Land]] | usona filmo de Damien Chazelle (2016) | [[:d:Q20856802|Q20856802]] | 72 |- | [[aŭtovetkuro]] | sporto, kiun oni praktikas per aŭtomobiloj | [[:d:Q5386|Q5386]] | 72 |- | [[Birmingham City F.C]] | futbala klubo en Birmingham, Anglio | [[:d:Q19444|Q19444]] | 72 |- | [[Provinco Venecio (Q16310)|Provinco Venecio]] | eksa itala provinco en la regiono de Veneto, Italio | [[:d:Q16310|Q16310]] | 72 |- | [[The Vampire Diaries]] | usona televida serio | [[:d:Q28537|Q28537]] | 72 |- | [[Pierre-Emerick Aubameyang]] | franca-gabonesa futbalisto | [[:d:Q44977|Q44977]] | 72 |- | [[Paul Scholes]] | angla futbalisto | [[:d:Q45613|Q45613]] | 72 |- | [[Majaa popolo]] | popolo de suda Venezuelo kaj norda Mezameriko | [[:d:Q45914|Q45914]] | 72 |- | [[vira nacia futbala teamo de Bosnio-Hercegovino]] | | [[:d:Q181190|Q181190]] | 72 |- | [[Seven]] | | [[:d:Q190908|Q190908]] | 72 |- | [[pavo]] | | [[:d:Q201251|Q201251]] | 72 |- | [[The Mummy]] | | [[:d:Q202508|Q202508]] | 72 |- | [[Iron Man 3]] | | [[:d:Q209538|Q209538]] | 72 |- | [[nacia futbala teamo de Peruo]] | | [[:d:Q212166|Q212166]] | 72 |- | [[materialo]] | | [[:d:Q214609|Q214609]] | 72 |- | [[konservado de maso]] | | [[:d:Q483948|Q483948]] | 72 |- | [[geografia lokigo]] | | [[:d:Q2221906|Q2221906]] | 72 |- | [[Guardians of the Galaxy]] | | [[:d:Q5887360|Q5887360]] | 72 |- | [[UEFA Nations League]] | | [[:d:Q15980635|Q15980635]] | 72 |- | [[Doctor Strange]] | | [[:d:Q18406872|Q18406872]] | 72 |- | [[fire salamander]] | | [[:d:Q26395|Q26395]] | 72 |- | [[Tria Krucmilito (Q51655)|Tria Krucmilito]] | | [[:d:Q51655|Q51655]] | 72 |- | [[Denver Nuggets]] | usona basketbala teamo | [[:d:Q162954|Q162954]] | 71 |- | [[Nesinkrona Javaskripto kaj XML]] | grupo de interrilataj retaj programadteknikoj | [[:d:Q134471|Q134471]] | 71 |- | [[Million Dollar Baby]] | filmo de Clint Eastwood (2004) | [[:d:Q184255|Q184255]] | 71 |- | [[ŝultrotuko]] | vestaĵo | [[:d:Q191022|Q191022]] | 71 |- | [[Al-Masudi]] | araba historiisto, geografo kaj vojaĝanto | [[:d:Q168705|Q168705]] | 71 |- | [[logikpordo]] | komputila ekipaĵo, fizika aŭ teoria, kiu plenumas bulean logikan funkcion | [[:d:Q170451|Q170451]] | 71 |- | [[Fluminense F.C.]] | sporta klubo en Rio-de-Ĵanejro, Brazilo | [[:d:Q80987|Q80987]] | 71 |- | [[Georg Bednorz]] | germana fizikisto | [[:d:Q76687|Q76687]] | 71 |- | [[Mikoyan-Gurevich MiG-21]] | soveta jetmotora ĉasaviadilo | [[:d:Q150609|Q150609]] | 71 |- | [[Casino Royale]] | 2006 filmo de Martin Campbell | [[:d:Q151904|Q151904]] | 71 |- | [[Pac-Man]] | 1980 arkadludo de Namco | [[:d:Q173626|Q173626]] | 71 |- | [[Ruĝa Stelo de Beogrado]] | futbala klubo en Serbio | [[:d:Q173009|Q173009]] | 71 |- | [[Arbara elefanto]] | specio de mamulo | [[:d:Q189514|Q189514]] | 71 |- | [[Lago Kukunor]] | la plej granda lago en Ĉinio | [[:d:Q201294|Q201294]] | 71 |- | [[Gurua Libro Sankta]] | sika sankta libro | [[:d:Q203249|Q203249]] | 71 |- | [[Akira Toriyama]] | japana bildliteraturisto (1955–2024) | [[:d:Q208582|Q208582]] | 71 |- | [[Betty Ford]] | Prezidentedzino de Usono de 1974 ĝis 1977 | [[:d:Q213122|Q213122]] | 71 |- | [[Surao de la Kaverno]] | dekoka surao de Korano | [[:d:Q220706|Q220706]] | 71 |- | [[Surao de Maria]] | deknaŭa surao de Korano | [[:d:Q220716|Q220716]] | 71 |- | [[416 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232800|Q232800]] | 71 |- | [[442 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234517|Q234517]] | 71 |- | [[443 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234548|Q234548]] | 71 |- | [[448 a.K.]] | jaro | [[:d:Q234780|Q234780]] | 71 |- | [[455 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235202|Q235202]] | 71 |- | [[466 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235786|Q235786]] | 71 |- | [[468 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235898|Q235898]] | 71 |- | [[Vera Farmiga]] | usona aktorino | [[:d:Q264840|Q264840]] | 71 |- | [[Sunny Leone]] | usona-kanada aktorino, modelino kaj iama pornografia aktorino | [[:d:Q260794|Q260794]] | 71 |- | [[Jeffrey Dahmer]] | usona seria murdisto | [[:d:Q298364|Q298364]] | 71 |- | [[Prezidento de Ukrainio]] | ŝtatestro de Ukrainio | [[:d:Q579677|Q579677]] | 71 |- | [[Watford F.C.]] | angla futbala klubo | [[:d:Q2714|Q2714]] | 71 |- | [[Haĉjo kaj Grenjo]] | fabelo de la Fratoj Grimm | [[:d:Q11829|Q11829]] | 71 |- | [[kapitano]] | armea rango | [[:d:Q19100|Q19100]] | 71 |- | [[Suda Ĝolla]] | provinco de Sud-Koreio | [[:d:Q41161|Q41161]] | 71 |- | [[Pioneer 10]] | usona kosmosondilo | [[:d:Q59103|Q59103]] | 71 |- | [[David J. Wineland]] | usona fizikisto | [[:d:Q61045|Q61045]] | 71 |- | [[Akademia Premio por la Plej Bona Filmo]] | | [[:d:Q102427|Q102427]] | 71 |- | [[cirkvitkarto]] | | [[:d:Q173350|Q173350]] | 71 |- | [[akromegalio]] | | [[:d:Q189580|Q189580]] | 71 |- | [[formo]] | | [[:d:Q207961|Q207961]] | 71 |- | [[Rio]] | | [[:d:Q223359|Q223359]] | 71 |- | [[Myrmeleontidae]] | | [[:d:Q231439|Q231439]] | 71 |- | [[417 BC]] | | [[:d:Q232861|Q232861]] | 71 |- | [[cerba tumoro]] | | [[:d:Q233309|Q233309]] | 71 |- | [[Hrithik Roshan]] | | [[:d:Q233619|Q233619]] | 71 |- | [[Billie Joe Armstrong]] | | [[:d:Q712592|Q712592]] | 71 |- | [[kritika pensado]] | | [[:d:Q843894|Q843894]] | 71 |- | [[:Captain America: The Winter Soldier| The Winter Soldier]] | | [[:d:Q1765358|Q1765358]] | 71 |- | [[:Thor: Ragnarok| Ragnarok]] | | [[:d:Q22665878|Q22665878]] | 71 |- | [[2026 United States strikes in Venezuela]] | | [[:d:Q137671016|Q137671016]] | 71 |- | [[televida programo]] | | [[:d:Q15416|Q15416]] | 71 |- | [[Lille OSC]] | | [[:d:Q19516|Q19516]] | 71 |- | [[Mölnlycke]] | | [[:d:Q25462|Q25462]] | 71 |- | [[Reservoir Dogs]] | Usona filmo de Quentin Tarantino (1992) | [[:d:Q72962|Q72962]] | 70 |- | [[Rubin Kazan]] | rusa futbala klubo en Kazano, Tatarstano | [[:d:Q170040|Q170040]] | 70 |- | [[ekzosfero]] | plej ekstera tavolo de Tera atmosfero | [[:d:Q170332|Q170332]] | 70 |- | [[Maurice Wilkins]] | brita fizikisto | [[:d:Q184659|Q184659]] | 70 |- | [[Supera normala lernejo]] | Franca "granda lernejo" | [[:d:Q83259|Q83259]] | 70 |- | [[FK Stelo Bukareŝto]] | futbala klubo ĉe Bukareŝto, Rumanio | [[:d:Q179658|Q179658]] | 70 |- | [[Johano la 18-a]] | romkatolika papo | [[:d:Q179702|Q179702]] | 70 |- | [[Wojciech Szczęsny]] | Pola futbalisto | [[:d:Q188997|Q188997]] | 70 |- | [[Hannah Montana]] | usona televidserio | [[:d:Q126631|Q126631]] | 70 |- | [[spicherbo]] | planto uzata kiel manĝaĵo, medikamento, parfumo aŭ por doni guston | [[:d:Q207123|Q207123]] | 70 |- | [[Monto Taj]] | monto en Ŝandongo, Ĉinio | [[:d:Q216059|Q216059]] | 70 |- | [[Bolt]] | usona animacia filmo de 2008 | [[:d:Q212792|Q212792]] | 70 |- | [[Surao de Jozefo]] | dekdua surao de Korano | [[:d:Q219815|Q219815]] | 70 |- | [[Surao de la Tondro]] | dektria surao de Korano | [[:d:Q219871|Q219871]] | 70 |- | [[Surao de la Ŝtonejo]] | la 15a surao de la Korano | [[:d:Q219933|Q219933]] | 70 |- | [[Ŝa'ban]] | oka monato de la Islama kalendaro | [[:d:Q220914|Q220914]] | 70 |- | [[Serĝo la 4-a]] | itala romkatolika papo (1009–1012) | [[:d:Q227970|Q227970]] | 70 |- | [[Johano la 17-a]] | romkatolika papo | [[:d:Q227963|Q227963]] | 70 |- | [[Surao de la Konfederacianoj]] | tridektria surao de Korano | [[:d:Q229923|Q229923]] | 70 |- | [[419 a.K.]] | jaro | [[:d:Q232998|Q232998]] | 70 |- | [[452 a.K.]] | jaro | [[:d:Q235040|Q235040]] | 70 |- | [[473 BC]] | jaro | [[:d:Q236284|Q236284]] | 70 |- | [[Xherdan Shaqiri]] | svisa futbalisto | [[:d:Q252190|Q252190]] | 70 |- | [[Roberto Firmino]] | Brazila futbalisto | [[:d:Q602525|Q602525]] | 70 |- | [[Claire Holt]] | usona aktorino | [[:d:Q4189|Q4189]] | 70 |- | [[Miranda Cosgrove]] | usona aktorino | [[:d:Q5104|Q5104]] | 70 |- | [[Bolton Wanderers FC]] | angla futbala klubo | [[:d:Q19451|Q19451]] | 70 |- | [[Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet]] | germana matematikisto | [[:d:Q29193|Q29193]] | 70 |- | [[Kanisformaj]] | subordo de mamuloj | [[:d:Q27414|Q27414]] | 70 |- | [[Tulsi Gabbard]] | usona politikisto | [[:d:Q32620|Q32620]] | 70 |- | [[Javier Zanetti]] | argentina futbalisto | [[:d:Q52876|Q52876]] | 70 |- | [[Ivo Josipović]] | kroata politikisto, 3-a Prezidento de Kroatio | [[:d:Q57258|Q57258]] | 70 |- | [[barbiro]] | | [[:d:Q107198|Q107198]] | 70 |- | [[Charlotte Hornets]] | | [[:d:Q163480|Q163480]] | 70 |- | [[marĉo]] | | [[:d:Q166735|Q166735]] | 70 |} {{Wikidata list end}} [[Kategorio:Vikipedio:Projektoj]] muvbdofmgu0ga9wja8jxfybt0wc44qy 0 911638 9353263 9111637 2026-04-16T11:02:17Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9353263 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Émile_Nelligan_(bust),_parc_Square_Saint-Louis,_Montréal_2005-10-21.jpg|eta|Busto de Nelligan, en placo Sankta-Louis, [[Montrealo]]]] [[Dosiero:Nelligan_Quebec.JPG|eta|Monumento de Nelligan en [[Kebekurbo]]]] '''Émile NELLIGAN''' (n. la 24-an de decembro 1879 en [[Montrealo]] - m. la 18-an de novembro 1941 en Hospitalo Saint-Jean-de-Dieu) estis kanada poeto verkinte en la franca lingvo. Disĉiplo de [[simbolismo]], lian poezion influis [[Octave Crémazie]], [[Louis-Honoré Fréchette|Louis Fréchette]], [[Charles Baudelaire]], [[Paul Verlaine]], [[Georges Rodenbach]], [[Maurice Rollinat]] kaj [[Edgar Allan Poe]]. Inter la revenantaj temoj de liaj poemoj estas [[infanaĝo]], [[frenezo]], [[muziko]], [[amo]] kaj [[morto]]. Enprofundiĝinta en frenezon ekde frua aĝo, li restis en institucio por la cetero de sia vivo. Nelligan estas konsiderata de multaj kiel la [[nacia poeto]] de [[Kebekio]]. == Vivo == Lia patro estis irlandano, poŝtisto, kaj lia patrino estis el franclingva Kebekio , pianistino. Lia patro ne aprobis la literaturajn inklinojn de sia filo kaj devigis lin kaj liajn fratinojn paroli nur la anglan hejme. Li publikigis siajn unuajn poemojn en la aĝo de 16, kaj je 17-jaraĝa, li estis akceptita en la Montrealan Poetan Societon ( ''École littéraire de Montréal'' ) kaj tie festis triumfojn. En 1899, en la aĝo de 19 jaroj, li mense malsaniĝis kaj pasigis la ceterajn 42 jarojn de sia vivo en fermitaj institucioj. Li ne plu verkis ajnan poeziaĵon post esti enhospitalizita. <ref>{{Cite web|url=http://rpo.library.utoronto.ca/poets/nelligan-emile|title=Nelligan, Emile {{!}} Representative Poetry Online|website=rpo.library.utoronto.ca|access-date=2016-05-06}}</ref> Post la publikigo de la plej multaj el liaj poemoj fare de lia mentoro Louis Dantin en 1903, nacia mito malrapide disvolviĝis ĉirkaŭ li, kies sorto kiel "poète maudit" (kun paraleloj al [[Rimbaud]] kaj [[Hölderlin]]) estis rilatita al la ŝiriĝo de Kebekio inter anglalingva [[Nordameriko]] kaj [[Francio]]. Li estas konsiderata la fondinto de moderna poezio en franclingva Kanado. Multaj studoj estis dediĉitaj al li. Alain Rey lokigis lin apud [[Apollinaire]]. En Kanado, multaj stratoj kaj (ekde 1979) [[fondaĵo]] portas lian nomon. Lia [[busto]] staras en Placo Saint-Louis en Montrealo ekde 2005. == Verkaro (elekto) == * (1903) Louis Dantin: ''Émile Nelligan et son oeuvre''. Redaktita de Réjean Robidoux. Presses de l'Université de Montréal, Montrealo 1997. (kritika eldono) * (1903) ''Kompletaj Poemoj''. Redaktita de Louis Dantin. Ronda Tablo, Parizo 1998. * ''Poésies complètes, 1896-1899''. Redaktita de Luc Lacourcière. Fides, Montrealo 1952. == Bibliografio == * Nelligan É. Poésies complètes: 1896—1899. Montréal et Paris: Fides, 1952 * Wyczynski P. Poésie et symbole: perspectives du symbolisme. Emile Nelligan, Saint-Denys Garneau, Anne Hébert: le langage des arbres. Montréal: Librairie Déom, 1965 * Courteau B. Pour un plaisir de verbe: carnets et cahiers d’Emile Nelligan. Montréal: Editions Emile-Nelligan, 1982 * Courteau B. Nelligan n'était pas fou! Montréal: Louise Courteau, 1986 * Vanasse A. Émile Nelligan, le spasme de vivre. Montréal: XYZ, 1996 * Wyczynski P. Émile Nelligan: biographie. Saint-Laurent: Bibliothèque Québécoise, 1999 * Talbot E. Reading Nelligan. Montreal; Ithaca: McGill-Queen’s UP, 2002 * Lemieux P.-H. Nelligan et Françoise: l’intrigue amoureuse la plus singulière de la fin du 19e siècle québécois: biographie reconstituée. Lévis: Fondation littéraire Fleur de lys, 2004 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.fondation-nelligan.org/ Fondation Émile Nelligan] (franclingve) * [http://www.reelyredd.com/0906romanceduvin.htm angla traduko de La Romance du Vin] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sonetistoj]] [[Kategorio:Irlandaj kanadanoj]] [[Kategorio:Kanadaj katolikoj]] i196odg5uhb3n459zpgyuqzcm5k1snk 0 911647 9353262 9111664 2026-04-16T11:00:55Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9353262 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''François-Xavier GARNEAU''' (n. la 15-an de junio 1809 en Kebekio ; m. la 3-an de februaro 1866) estis franckanada verkisto, poeto kaj historiisto, " la patro de kanada historiografio ". <ref>Savard, Pierre and Paul Wyczienski. "[http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=4446 Garneau, François-Xavier]", in ''Dictionary of Canadian Biography Online'', University of Toronto and Université Laval, 2000, retrieved December 22, 2008</ref> Membro de la Literatura kaj Historia Societo de Kebekio, Honora Prezidanto de la Kanada Instituto de Kebekio. == Verkado == [[dosiero:Monument_of_François-Xavier_Garneau_in_Québec_City.JPG|maldekstra|eta|Monumento al François-Xavier Garneau en Kebekio]] François-Xavier faris siajn unuajn provojn pri poezio eĉ antaŭ ol foriri al Londono. Tiel, la 31-an de aŭgusto 1831, Le Canadien publikigis sian poemon "Dithyrambe: Sur la mission de Mr. Viger, envoyé des Canadiens en Angleterre". Post la reveno de Garneau el Anglujo, la gazeto daŭre publikigis liajn novajn poemojn sur siaj paĝoj. La ĉefaj temoj en lia poezio estis [[patrujo]] kaj [[libereco]], la ideoj de franca Kanado ; La bildo de Francio servas kiel personigo de la aspiroj de liaj samlandanoj en lia verkado. <ref>{{cite web|title=GARNEAU, FRANÇOIS-XAVIER|url=http://www.biographi.ca/en/bio.php?id_nbr=4446|author1=Pierre Savard|author2=Paul Wyczynski|accessdate=July 24, 2022}}</ref> En 1837 li interesiĝis pri la [[historio de Kanado]]. En 1845, la unua volumo de lia Historio de Kanado de ĝia Malkovro ĝis la Nuntempo estis publikigita. La dua volumo estis publikigita en 1846, la tria en 1848, kaj la kvara en 1852. La publikigo estis sukcesa kaj ricevis kritikistaplaŭdon. Jam en la aŭtuno de 1852, la dua eldono de la historia verko estis publikigita en tri volumoj. Dum la vivdaŭro de Garneau, tria eldono estis publikigita en 1859. De la 18-a de novembro 1854 ĝis la 29-a de majo 1855, li publikigis siajn memuarojn pri sia vojaĝo al Francio kaj [[Anglio]] en la ''Journal de Quebec''. <ref>{{cite book|last=Hopkins|first=J. Castell|title=An historical sketch of Canadian literature and journalism|year=1898|publisher=Lincott|location=Toronto|isbn=0665080484|page=119|url=https://archive.org/stream/cihm_08048#page/n11/mode/1up}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberg author|id=32482|name=François-Xavier Garneau}} {{Vivtempo|Garneau, François-Xavier}} [[Kategorio:Kebekianoj]] [[Kategorio:Kanadaj poetoj]] h82ip4xc16b6xmpk9m1vf3rytk3155u 0 912229 9353239 9118312 2026-04-16T10:18:40Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9353239 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Abraham COWLEY''' /ˈkuːli/ (n. en 1618 en [[Londono]] ; m. la 28-an de julio 1667 en [[Chertsey]]) estis unu el la plej popularaj anglaj poetoj de la 17-a jarcento, kun 14 presaĵoj de siaj verkoj inter 1668 kaj 1721. <ref>Alan Hager (ed.), [https://books.google.com/books?id=XnYTGjWspWIC ''The Age of Milton: An Encyclopedia of Major 17th-Century British and American Authors''], ABC-CLIO, 2004, p. 89.</ref><ref>''Oxford Dictionary of National Biography'' "Abraham Cowley"</ref> La ĉefa fonto de informoj pri la vivo de Cowley estas la aŭtobiografia eseo ''*On My Self*'' kaj la rakonto de Thomas Sprat pri la vivo de Cowley, publikigita en la unua eldono de *Cowley's Collected Works* (1667). Sprat renkontis Cowley en 1657. == Vivo kaj verkado == [[Dosiero:Abraham_Cowley_-_Project_Gutenberg_eText_20102.png|eta|maldekstre|Abraham Cowley]] [[Dosiero:CowleyWorks+Frontis_copy.jpg|eta|maldekstre|kovrilo kaj titola paĝo al la 1678 eldono de ''Works'' (''Laboroj'') ''de'' Abraham Cowley]] En la aĝo de dek kvin jaroj li publikigis kolekton de poemoj: "Poeziaj floroj". En [[Kembriĝa Universitato|Kembriĝo]], Cowley verkis multajn poemojn en la angla kaj la latina lingvoj kaj la komedion "''Naufragium Joculare''". Forpelita el Kembriĝo fare de la [[Puritanoj]], Cowley translokiĝis al [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]], kie li publikigis la satiron "La puritano kaj la papisto" (1643). En 1656, kiel ano de la reĝa partio, li estis arestita kaj liberigita nur post la morto de [[Oliver Cromwell|Cromwell]]. Cowley bonvenigis la [[Restarigo|Restarigon]] en poemo: "Vizio pri lia forpasinta ŝajnigita Moŝto Cromwell la Malvirta". En siaj [[elegio]]<nowiki/>j, [[odo]]<nowiki/>j kaj [[epopeo]]<nowiki/>j, Cowley imitas [[Pindaro|Pindaron]] kaj [[Vergilio|Vergilion]]. Liaj [[Anakreonto|anakreontaj]] poemoj (''The mistress'' (La Amantino), la nefinita poemo ''Davideis'' kaj aliaj) estis publikigitaj en 1656. Cowley estis unu el la plej kleraj viroj de sia tempo kaj unu el la fondintoj de la [[Reĝa Societo]]. Li okupiĝis pri [[medicino]] kaj [[naturscienco]] kaj verkis botanikan poemon ''Liber plantarum'' (publikigita en Poemata Latina). Antaŭ kaj dum sia tempo en malliberejo, li pretigis ''Poemojn'', kolekton de poemoj kiuj enhavis novajn kaj malnovajn poemojn, kiel lamentojn por la mortintoj de liaj samtempuloj, kiel ekzemple lia kolega poeto [[Richard Crashaw]]. Liaj ''Laboroj'' (Works) estis publikigitaj en 1669, poste kun biografio de Sprat en 1680 ; liaj elektitaj verkoj kun biografio de Hurd en 1772-1777. La plej kompleta kolekto estis publikigita de Crosart en 1881. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberg|id=1226}} * [http://essays.quotidiana.org/cowley/ Eseoj de Abraham Cowley ĉe Quotidiana.org] * [https://archive.org/search.php?query=creator%3A%22Cowley%2C%20Abraham%2C%201618-1667%22%20AND%20%28%22the%20works%22%29 Laboroj de Abraham Cowley ĉe Arkivo.org (pdf deŝuto)] * [https://books.google.com/books?id=JCwJAAAAQAAJ&q=anent&pg=PA311 Samuel Johnson levas Cowley por "facila poezio"] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Cowley, Abraham}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj de la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Anglaj eseistoj]] [[Kategorio:Anglaj poetoj]] [[Kategorio:Lernantaro de Trinity College]] [[Kategorio:Lernantaro de la Universitato de Kembriĝo]] lsqz9nyw6io1l55ezxeog9ha52o2cz2 0 923406 9353120 9206133 2026-04-15T20:12:08Z Sj1mor 12103 9353120 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rjōko SEKIGUĈI''' ({{lang-ja|関口 涼子|t=''Sekiguchi Ryōko''}}; [[pseŭdonimo]] : {{lang-ja|ナツヨウコ|t=''Natsu Yōko''}}; naskita la 21-an de decembro 1970 en [[Tokio]]) estas japana verkisto, poeto, arthistoriisto, tradukisto kaj manĝkritikisto. Ŝi studis ĉe la [[Universitato de Tokio]]. Post diplomiĝo pri [[Kompara literaturscienco|Kompara Literaturo]] kaj [[Kulturaj Studoj]] ŝi studis arthistorion ĉe la [[Sorbono|Sorbonne]]. <ref>{{cite web|url=http://www.voixauchapitre.com/archives/2015/Ryoko_Seguchi_doc.pdf|title=Ryoko SEKIGUCHI, La voix sombre (2015)|website=voixauchapitre.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.literaturfestival.com/archive/participants/authors/2005/ryoko-sekiguchi|title=Ryoko Sekiguchi|website=www.literaturfestival.com|language=en|access-date=2018-04-04}}</ref> Ŝi publikigas siajn verkaĵojn en la franca kaj japana lingvoj. En 1989, ŝi ricevis la poezian premion ''Gendaishi Techōshō'' (現代詩手帖賞). Ŝi laboras en diversaj institucioj kiel ekzemple la Instituto [[Nacia instituto pri orientaj lingvoj kaj civilizacioj]] ([[INALCO]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.babelio.com/auteur/Ryoko-Sekiguchi/146034|title=Ryoko Sekiguchi (auteur de Ce n'est pas un hasard)|website=www.babelio.com|language=fr|access-date=2018-04-04}}</ref> Ŝi tradukis, inter aliaj, Gōzo Yoshimatsu (吉松剛造), [[Yōko Tawada]] kaj la 2006-datita Noma Literary Prize- gajnantan verkon ''Ichijitsu yume no satsu'' (一日夢の柵) de Kuroi Senji en la francan. == Verkaro (elekto) == * 1993 ''Cassiopée Péca'' (カシオペア・ペカ) * 1996 ''[Kom] pozicio'' * 2000 ''Hakkouseï S'Diapositives'' * 2001 ''Kalko'' * 2005 ''Heliotropoj'' * 2005 ''Du Marŝoj'' * 2007 ''Adagio ma non troppo'', Le Bleu du ciel * 2012 ''Manger fantôme'' * 2012 ''L'adstringent'' * 2011 ''Ce n'est pas un hazard'', Chronique japonaise * 2018 ''Nagori - La nostalgie de la saison qui vient de nous quitter'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Sekiguchi, Ryoko }} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Japanaj tradukistoj]] cpzerf5nqnkrjsh05vd4n4c85qa2ehy 0 930740 9353014 9260093 2026-04-15T14:35:46Z MPF 100079 full size photo 9353014 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Luzona turdo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Turdus thomassoni - Forest Botial-Jarvis - 252853146.jpeg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = [[Subspecio#Nomiga_subspecio|Nomiga subspecio]] ''T. t. thomassoni'' en [[Norda Iloko]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Turdidae]] - [[turdedoj]] |genro = ''[[Turdus]]'' - [[turdo]] |specio = '''''T. thomassoni''''' - '''luzona turdo''' |statuso = Ne taksita |dunomo = ''Turdus thomassoni'' |dunomo aŭtoritato = ([[Henry Seebohm|Seebohm, H]], 1894) |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = 2 subspecioj, vidu tekston. |sinonimo = ''Turdus poliocephalus thomassoni'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''luzona turdo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio]</ref> ({{lang-la|[[Turdus thomassoni]]}}) estas [[Azio|azia]] [[birdospecio]] el la familio de [[turdedoj]]. Ĝi estas endemia de [[Filipinoj]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025, konsultita la 27-an de dec. 2025]</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Turdidae]] - [[turdedoj]] ***''[[Turdus]]'' <small>Linnaeus, C, 1758</small> - [[turdo]] ****''[[Turdus thomassoni]]'' <small>(Seebohm, H, 1894)</small> - luzona turdo *****''Turdus thomassoni thomassoni'' <small>(Seebohm, H, 1894)</small> *****''Turdus thomassoni mayonensis'' <small>(Mearns, EA, 1907)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} Tiu specio estis antaŭe klasifikita kiel subspecio de la [[insula turdo]] (''Turdus poliocephalus''), sed en 2023, laŭ genetika studo, tiu lasta specio estis disigita en 17 malsamajn speciojn fare de [[Birds of the World: Recommended English Names|IOC]] kaj [[The Clements Checklist of Birds of the World|la listo Clements]]. ==Aspekto== La luzona turdo longas 23-24 cm. La '''masklo''' estas glacee nigra ĝenerale, kun malhelbruna aŭ malhelgrizbruna kapuĉo kaj supra brusto. La '''ino''' estas simila, sed pli obtuza kaj pli unuforme malhela, kun subaj partoj havantaj rufaj kaj okrajn franĝojn. La beko, okulringo kaj kruroj estas flavaj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/islthr36/cur/introduction Birds of the World, Luzon Island-Thrush]</ref>. ==Distribuo kaj habitato== Tiu specio estas endemia de [[Luzono]] (nordaj Filipinoj). Ĝia habitato estas montarbaroj super 1000 m<ref name="BOTW"/>. == Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Turdedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] adgy72hk3mbl6d5wj74xlrlyos9mwre 0 932035 9353204 9352338 2026-04-16T08:24:27Z ~2026-23264-90 255310 9353204 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller}} '''Vilmos Dunszt'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 La vivovojo de Dunszt en port.hu]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref><ref>[https://www.discogs.com/artist/15221415-William-Dunst William Dunst Discography: Vinyl, CDs, & More | Discogs]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de [[Adelsheim]], devenanta el Veszprém kaj apartenanta al la Romkatolika konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ ''pustoj'' (puszta), kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 La familio de Dunszt en Usono, historio kaj fonaj informoj pri liaj prapatroj]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de [[Hungario]].<ref name=":2" /> == Kariero == Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun Ferenc Molnár „Caramel”, titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la [[Kantolernejo Ŝtonfloroj|Kővirágok Énekiskola]] ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de [[Judit Kővári]], kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos. Siajn kantstudojn li daŭrigis en la Vecsési Zeneiskola ("muziklernejo Vecsés" en la [[Vecsés|samnoma urbo]]) sub la gvido de Julianna Majsai, kun fokuso al klasika kantado, sceneja praktiko kaj muzikalado. Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /> == Familio kaj deveno == Li devenas de la [[Katolika Eklezio|romkatolika]], devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst). Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924). Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":2" /> Inter liaj prapatroj troviĝas tiaj elstaraj personoj kiel [[Maria Dunszt|Mária Dunszt]] (1936–1994), operkantistino; [[Ferenc Dunst]] (1815–1883), iama urbestro de Veszprém, parlamentano kaj ledkomercisto; [[Károly Dunszt]] (1939–2012), majstro de sukeraĵarto; kaj [[Kálmán Donászy|Kálmán Dunszt]] (nomvariaĵo: ''Donászy''; 1897–1985), ĵurnalisto kaj politikisto.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * [https://kboo.fm/media/126887-rose-city-native-radio-042425 William Dunst ludata ĉe Rose City Native Radio la 24-an de aprilo 2025 ĉe kboo.fm] * [https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst Biografio kaj filmografio de William Dunst ĉe TMDB (La Datumbazo de Filmoj)] == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]]<br /> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj kantistoj]] pe2g6azct92ski9hiefqf5dtb25c63x 0 936765 9353151 9352750 2026-04-15T22:05:41Z Kani 670 9353151 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Claude Marie Jules BOURCIER''' (franca prononco: [klod maʁi ʒyl buʁsje]; 19a de Februaro 1797 – 9a de Marto 1873) estis franca [[natursciencisto]] kaj fakulo pri [[kolibro]]j. ==Biografio== Li estis urbestro de Millery, [[Rhône (departemento)|Rhône]] el 1832 ĝis 1837, kaj li estis poste la franca konsulo en [[Ekvadoro]] el 1849 ĝis 1850. En 1857, li iĝis membro de la ''Société linnéenne de Lyon''. ==Specinomoj== Bourcier nomis nombrajn kolibrajn speciojn, ĉu sola ĉu kun aliaj ornitologoj, kiel Adolphe Delattre kaj Martial Etienne Mulsant, ekzemple jenaj: {{Div col|cols = 2}} * [[Rufavosta ermitkolibro]] (''Eutoxeres condamini'') * [[Aglobeka ermitkolibro]] (''Eutoxeres aquila'') * [[Bronzvosta ermitkolibro]] (''Glaucis dohrnii'') * [[Strivosta ermitkolibro]] (''Threnetes ruckeri'') * [[Fulgoĉapa ermitkolibro]] (''Phaethornis augusti'') * [[Palventra ermitkolibro]] (''Phaethornis anthophilus'') * [[Blankliphara ermitkolibro]] (''Phaethornis yaruqui'') * [[Nadlobeka ermitkolibro]] (''Phaethornis philippii'') * [[Verdafrunta kolibro]], (''Doryfera ludovicae'') * [[Blufrunta kolibro]], (''Doryfera johannae'') * [[Orienta kojnkolibro]] aŭ Kolibro de Geoffroy (''Schistes geoffroyi'') * [[Violorela kolibro]] (''Colibri cyanotus'') * [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') * [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') * [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') * [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') * [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') * [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') * [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') * [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') * [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena wilsoni'') * [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') * [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') * [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') * [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') * [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') * [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') * [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') * [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') * [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') * [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') * [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') * [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') * [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') * [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') * [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') * [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') {{Div col end}} Jenaj kolibrospecioj portas lian nomon: * Kolibro de Bourcier (''Polyonymus caroli''), priskribita de Bourcier mem en 1847; * [[Rektabeka ermitkolibro]] (''Phaethornis bourcieri''), priskribita de [[René Primevère Lesson]] en 1832.<ref name=PR>[https://cths.fr/an/savant.php?id=107047 Prosopo] ''Sociétés savantes de France''. </ref> Specio de sudamerika serpento, ''Saphenophis boursieri'', estis nomita liahonore fare de Giorgio Jan en 1867.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Bourcier", p. 35).</ref> La surtera moluska genro ''Bourciera'' estis nomita laŭ li, baze sur specimenojn kiujn li kolektis por Louis Pfeiffer. ==Verkoj== *''Descriptions de nouvelles espèces d'oiseaux-mouches'', 1839 (kun Martial Étienne Mulsant & [[Jules Verreaux]]) *''Collection typique d'oiseaux mouches (Trochilidés)'', 1874 (postumorte)<ref>[http://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Jules+Bourcier%22 Google Books] (publications).</ref> ==Fontoj== *Beolens, Bo; Watkins, Michael (2003). ''Whose Bird?: Men and women commemorated in the common names of birds''. London: Christopher Helm. 400 pp. {{ISBN|978-0713666472}}. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bourcier}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] 9ad6fzx5mwo8dn92jfsofykltz76vss 0 939673 9353056 9338885 2026-04-15T16:21:11Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9353056 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufaflugila ŝpatbekulo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Platyrinchus leucoryphus - Russet-winged Spadebill; Ubatuba, São Paulo, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Platyrinchus]] - [[ŝpatbekulo]] |specio = '''''P. leucoryphus''''' - '''rufaflugila<br>ŝpatbekulo''' |statuso = VU |dunomo = ''Platyrinchus leucoryphus'' |dunomo aŭtoritato = [[Wied-Neuwied, M]], 1831 |mapo de vivoteritorioj = Platyrinchus leucoryphus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Platyrinchos leucoryphus'' (pranomo) *''Platyrhyncus albocapillus'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''rufaflugila ŝpatbekulo'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Platyrinchus leucoryphus]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 24-an de mar. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Platyrinchus]]'' <small>[[Desmarest, A-G]], 1805</small> - ŝpatbekulo ****''Platyrinchus leucoryphus'' <small>[[Wied-Neuwied, M]], 1831</small> - rufaflugila ŝpatbekulo {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Platyrinchus'' venas el la [[antikva greka]] ''πλατύρρυγχος'' (''platurunkos'' = "larĝbeka"), el ''πλατύς'' (''platus'' = "larĝa kaj plata") kaj ''ῥύγχος'' (''runkos'' = "beko), ĉar tiuj birdoj havas distingan larĝan kaj platan bekon<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruwspa1/cur/introduction Birds of the World], Russet-winged Spadebill.</ref>. La specia epiteto ''leucoryphus'' estas kunmetaĵo el la antikvaj grekaj ''λευκός'' (''leŭkos'' = "blanka") kaj ''κορυφή'' (''korufe'' = "supro de la kapo"), ĉar tiu specion havas blankan kronan makulon<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La rufaflugila ŝpatbekulo troviĝas en sudeosta [[Brazilo]], sudeosta [[Paragvajo]] kaj apuda nordeosta [[Argentino]]. Ĝi vivas en la subkreskaĵo de humidaj arbaroj kaj la meza etaĝo de maturaj duarangaj kreskaĵoj, ĝis almenaŭ 1000 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 3be7gcbgqvo0ws3jwrlnt2c6hq77unp 0 939682 9353058 9343351 2026-04-15T16:21:39Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9353058 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Multkolora tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Tachuris rubrigastra - Many-coloured rush-tyrant.JPG |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Urugvajo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Tachuris]] |specio = '''''T. rubrigastra''''' - '''multkolora tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Tachuris rubrigastra'' |dunomo aŭtoritato = ([[Vieillot, LJP]], 1817) |mapo de vivoteritorioj = Tachuris rubrigastra map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#8E60D4|Ĉiujare ĉeestanta}} {{Priskribo|#87ACDF|Vintranta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''T. r. alticola'' <small>([[Berlepsch, HHCL]]; [[Sztolcman, JS]], 1896)</small> *''T. r. libertatis'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1920</small> *''T. r. loaensis'' <small>Philippi B, RA; Johnson, AW, 1946</small> *''T. r. rubrigastra'' <small>([[Vieillot, LJP]], 1817)</small> |sinonimo = ''Sylvia rubrigastra'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''multkolora tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Tachuris rubrigastra]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi estas la ununura specio de la genro ''[[Tachuris]]''. Ĝi havas 4 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 24-an de mar. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Tachuris]]'' <small>[[de Lafresnaye, NFAA]], 1835</small> ****''Tachuris rubrigastra'' <small>([[Vieillot, LJP]], 1817)</small> - multkolora tiraneto *****''Tachuris rubrigastra alticola'' <small>([[Berlepsch, HHCL]]; [[Sztolcman, JS]], 1896)</small> *****''Tachuris rubrigastra libertatis'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1920</small> *****''Tachuris rubrigastra loaensis'' <small>Philippi B, RA; Johnson, AW, 1946</small> *****''Tachuris rubrigastra rubrigastra'' <small>([[Vieillot, LJP]], 1817)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Tachuris'' venas el la [[gvarania]] "tachurí, tarichú", kiu indikas plurajn malgrandajn insektomanĝantajn birdojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/mcrtyr1/cur/introduction Birds of the World], Many-colored Rush Tyrant.</ref>. La specia epiteto ''rubrigastra'' estas kunmetaĵo el la [[latina]]j ''rŭber, rŭbra'' (= "ruĝa") kaj ''gaster'' (= "ventro"), ĉar tiu specio havas brile ruĝan aŭ oranĝruĝan subpugon<ref name="BOTW"/>. ==Aspekto== [[Dosiero:Sietecolores (cropped).jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La Multkolora tiraneto estas "la plej bunta el ĉiuj tiranedoj".<ref name=MCRT-BOW>Clock, B. M. (2020). Many-colored Rush Tyrant (''Tachuris rubrigastra''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.mcrtyr1.01] Alirita la 18an de Januaro, 2025</ref> Ĝi estas 10,5 ĝis 11,5 cm longa kaj pezas 6,5 ĝis 8 g. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio ''T. r. rubrigastra'' havas nigran kronon kun eta kresto kaj parte kaŝita ruĝa makulo en la mezo. Ili havas grandan oran superokulon kaj brilbluajn ĝis nigrajn bridojn, kies koloro etendiĝas al la orelkovriloj, donante maskitan aspekton. Ilia nuko estas okreca, kiu miksiĝas kun ilia brile muskoverdaj dorso kaj pugo. Iliaj flugiloj estas nigraj kun blankaj randoj sur la kovriloj kaj trianguloj, kiuj formas grandan strion kiam fermitaj. Ilia vosto estas plejparte nigra kun blankaj plej eksteraj plumoj. Ilia supra gorĝo estas blanka kaj ilia brusto kaj ventro brilflavaj kun larĝa, preskaŭ kompleta, nigra strio trans la brusto. Ilia krisumo (malantaŭ pugo) estas brilruĝa ĝis oranĝruĝa aŭ rozruĝa. Plenkreskaj inoj havas la saman bildon kiel maskloj sed estas iom pli senkoloraj ĝenerale kun pli malgranda kronmakulo. Nematuruloj havas tute nigran (sen blua) maskon, iom da flava skvameco sur la dorso, kaj pli palflavajn subajn partojn ol plenkreskuloj sen la nigra strio.<ref name=MCRT-BOW/><ref name=vanPerlo>{{cite book | last =van Perlo | first = Ber| title =A Field Guide to the Birds of Brazil | publisher =Oxford University Press | date =2009 | location =New York | pages =302–303 | isbn =978-0-19-530155-7 }}</ref><ref name=Peña>{{cite book | last =de la Peña | first =Martín R. | last2=Rumboll |first2=Maurice| title =Birds of Southern South America and Antarctica | publisher =Princeton University Press | series =Princeton Illustrated Checklists | date =2001 | location =New Jersey | pages =Plate 71, map 71.13 | isbn =0-691-09035-1 }}</ref> ==Disvastiĝo kaj habitato== La multkolora tiraneto troviĝas en [[Peruo]], [[Ĉilio]], [[Bolivio]], [[Argentino]], sudeosta [[Paragvajo]], suda [[Brazilo]] kaj [[Urugvajo]]. Ĝi vivas en vastaj kanejoj, marĉoj kaj herbaj lagorandoj, de marnivelo ĝis 4200 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 5jovu4n7v9068cvl15pp0wtrkhn7rwd 0 939808 9353055 9339875 2026-04-15T16:20:52Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9353055 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Suda formiktirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Corythopis delalandi Southern antpipit; Tremembé, São Paulo.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Corythopis]]'' - [[formiktirano]] |specio = '''''C. delalandi''''' - '''suda formiktirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Corythopis delalandi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Lesson, RP]], 1831) |mapo de vivoteritorioj = Corythopis delalandi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Muscicapa delalandi'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''suda formiktirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Corythopis delalandi]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 26-an de mar. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Corythopis]]'' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - [[formiktirano]] ****''Corythopis delalandi'' <small>([[Lesson, RP]], 1831)</small> - suda formiktirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Corythopis'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κορυθων'' (''koruton'' = "alaŭdo") kaj ''ὤψ, ὠπός'' (''ops, opos'' = "visaĝo, aspekto"), pro la simileco de tiu genro kun alaŭdoj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/souant1/cur/introduction Birds of the World], Southern Antpipit.</ref>. La specia epiteto ''delalandi'' estis donita omaĝe al la franca natursciencisto Pierre Antoine Delalande (1787-1823), kiu kolektis birdoj en Brazilo en 1816<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La suda formiktirano troviĝas en eosta kaj suda [[Bolivio]], suda [[Brazilo]], eosta [[Paragvajo]] kaj norda kaj nordeosta [[Argentino]]. Ĝi vivas en humidaj tropikaj ebenaĵaj arbaroj kaj duarangaj arbaretoj, de marnivelo ĝis 1000 m, ĉefe sub 800 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 002kkql2m08xak5nj6le0ry7xd73cpr 0 939817 9353057 9339897 2026-04-15T16:21:28Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9353057 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Norda formiktirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Corythopis torquatus - Ringed Antpipit; Rio Branco, Acre, Brazil 02.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Corythopis]]'' - [[formiktirano]] |specio = '''''C. torquatus''''' - '''norda formiktirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Corythopis torquatus'' |dunomo aŭtoritato = [[Tschudi, JJ]], 1844 |mapo de vivoteritorioj = Corythopis torquatus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Corythopis torquata'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''norda formiktirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Corythopis torquatus]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 3 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 26-an de mar. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Corythopis]]'' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - [[formiktirano]] ****''Corythopis torquatus'' <small>[[Tschudi, JJ]], 1844</small> - norda formiktirano *****''Corythopis torquatus sarayacuensis'' <small>[[Chubb, C]], 1918</small> *****''Corythopis torquatus anthoides'' <small>([[Pucheran, J]], 1855)</small> *****''Corythopis torquatus torquatus'' <small>[[Tschudi, JJ]], 1844</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Corythopis'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κορυθων'' (''koruton'' = "alaŭdo") kaj ''ὤψ, ὠπός'' (''ops, opos'' = "visaĝo, aspekto"), pro la simileco de tiu genro kun alaŭdoj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rinant2/cur/introduction Birds of the World], Ringed Antpipit.</ref>. La specia epiteto ''torquatus'' estas [[latina]] vorto signifanta "kiu portas kolringon", pro la nigra makulo ĉe la supra brusto de tiu specio, kiu pensigas pri kolringo<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La norda formiktirano estas [[endemia]] de la amazona baseno, en suda kaj eosta [[Venezuelo]], [[Gujanoj]], sudeosta [[Kolombio]], eosta [[Ekvadoro]], norda kaj eosta [[Peruo]], norda [[Bolivio]] kaj amazonia [[Brazilo]]. Ĝi vivas en humidaj tropikaj ĉiamverdaj arbaroj, de marnivelo ĝis 1400 m, ĉefe sub 500 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] lfnu2jes66sj4omitnn4byqvs3rentu 0 941058 9353044 9349817 2026-04-15T15:22:14Z Sj1mor 12103 9353044 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]], samnoma esperantisto (1901-2004)}}{{islanda nomo|Stefan}}{{Informkesto verkisto}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 16-an aŭ 11-an de oktobro 1887 - mortis la 7-an de marto 1933), <ref name="Stevens20042">{{cite book|author=Patrick J. Stevens|title=Icelandic Writers|url=https://books.google.com/books?id=hsoUAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-6830-3|page=303}}</ref> ankaŭ konata kiel '''Stefán frá Hvítadal''' (Stefán de Hvítadal) estis islanda poeto, lirikisto kaj reprezentanto de [[Novromantikismo]]. Lia plej vaste konata verko estas poemo skribita por lia filino Erla; ''Erla góða Erla''. Li estis naskita en Hólmavík sed kreskis en Hvítadal. <ref>{{cite web|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/27|title=Ljóð.is|work=ljod.is|accessdate=22 April 2015}}</ref> Stefán konvertiĝis al [[katolikismo]] en 1923, kaj la [[kristana kredo]] ludas gravan rolon en liaj pli postaj verkoj, lia poezio fariĝis pli sentema. Por la jarmilo de la Islanda Parlamento, li publikigis la poemaron ''Anno Domini 1930''. Kvankam lia poezio estis tre populara, precipe inter junuloj, al Stefán oni rifuzis financan sukceson. Li mortis kiel malriĉa farmisto. == Verkaro (elekto) == === Stefán frá Hvítadal === * (1919) ''Söngvar Förumannsins'' (Kantoj de la vagabondo). Rejkjaviko: Bókaverzlun Ársæls Árnasonar <ref name="WorldCat6">{{cite book|title=Söngvar förumannsins (Book, 1919)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929144}}</ref> * (1921) ''Óður einyrkjans''. Rejkjaviko: Prentsmiðjan Gutenberg <ref name="WorldCat22">{{cite book|title=Óður einyrkjans (eBook, 1921)|publisher=WorldCat.org|oclc=879924424}}</ref> * (1924) ''Heilög kirkja : sextug drápa''. Rejkjaviko: Prentuð í Acta <ref name="WorldCat32">{{cite book|title=Heilög kirkja : sextug drápa (Book, 1924)|publisher=WorldCat.org|oclc=3936065}}</ref> * (1927) ''Helsingjar''. Rejkjaviko: Félagsprentsmiðjan <ref name="WorldCat42">{{cite book|title=Helsingjar (Book, 1927)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929170}}</ref> * (1930) ''Anno domini 1930''. Rejkjaviko <ref name="WorldCat52">{{cite book|title=Anno domini 1930 (Book, 1934)|publisher=WorldCat.org|oclc=480382505}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj poetoj]] 2v6zduunrlyw6flx8dybtnfhoo4c0o2 0 941181 9353142 9350590 2026-04-15T21:35:03Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Ruhollah Ĥomejni]] 9353142 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ruhollah Ĥomejni]] t5gi2tisg1zbehoqttiwptekjppdfrj 0 941259 9353139 9351046 2026-04-15T21:34:33Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Pensolibero]] 9353139 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Pensolibero]] e2e36ygxlokolyz4lyo0zqotf4fzkf9 0 941281 9353129 9352294 2026-04-15T21:17:48Z ~2026-16270-65 254609 /* Reta bibliografio */ Kelkaj animacioj 9353129 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 07.jpg|thumb|Tineo, fraktala figuro]] La '''tineo''' estas [[fraktalo|fraktala]] [[egallatera triangulo]] kun flankoj anstataŭigitaj per la lepidoptera kurbo, variaĵo de la [[Neĝero de Koch|kurbo de Koch]]. Ĝi havas ecojn similajn al tiuj de la siamana, fraktala [[rombo]]bazita sur la kurbo de Koch, kaj tial povas esti malkomponita en senfinajn kopiojn de si mem. Ĉi tiun figuron malkovris Giorgio Pietrocola en marto 2024 kaj publikigis en pluraj italaj matematikaj revuoj. <ref name="Archimede">{{cite magazine|language=it|first=Giorgio|last=Pietrocola|url=https://maddmaths.simai.eu/archimede/archimede-3-2024/|title=Il siamese e la falena, due frattali per l'arte di Escher |publisher=Le Monnier |magazine=Archimede |date=2024|volume=3|issue=3 |doi=10.1400/300129|issn=0390-5543}}</ref><ref name="edu">{{Cite web |author=Giorgio Pietrocola |title=Affinity between fractal figures Combinatorial algorithms to discover two pairs: dragon, butterfly and moth, siamese |url=https://www.academia.edu/145195955|website=[[Academia.edu]] |date=2024}}</ref> == Algoritmo == La algoritmo por krei la lepidopteran kurbon similas al tiu por la Koch-kurbo. Por reliefigi ĉi tion, oni uzas algoritmon, kiu konverĝas pli malrapide ol tiu normale uzata por akiri la Koch-kurbon. Por ambaŭ kurboj, oni komencas per segmento kaj anstataŭigas ĝin per du angulaj segmentoj, kiuj kune formus izocelan triangulon kun anguloj de 30, 120 kaj 30 gradoj. La sama transformo estas poste aplikata al la segmentoj, kiuj kreskas ĉe ĉiu nivelo kiel potencoj de du. La diferenco inter la kurboj kuŝas en la malsama alternado dekstren aŭ maldekstren de la anstataŭigoj faritaj sur la segmentoj, kiel montrite en la figuro.[[File:Algoritmicomparativi.jpg|thumb|440 px|left|Komparo inter algoritmoj generantaj la Koch-kurbon, la terdrakan kurbon kaj la lepidopteran kurbon, de kiu ankaŭ devenas la tineo. En la lastaj du skatoloj de ĉiu vico, la akirita kurbo estas ripetata ambaŭflanke laŭ la du eblaj manieroj, rezultante en kolumno de siamanoj en la unua vico kaj kolumno de tineoj en la lasta vico.<ref name=edu/>]][[File:FMSLogoFalenadiPietrocola.jpg|thumb|440 px|left|Graveda tineo desegnita per la [[Logo (programlingvo)|Logo]]-testudo. Preta malkomponiĝi en senfinajn kopiojn de si mem.<ref name=edu/>]] === FMSLogo-programo === Ĝi estas versio de la eduka programo [[Logo (programlingvo)|Logo]], libera programaro, kun la fontkodo havebla.<ref>{{Cite web |language=en |title=Welcome to the world of FMSLogo! |url=https://fmslogo.sourceforge.io/ |date=}}</ref> to falena :lato :liv right 180 make "nstop int (0.5+(power 2 :liv-1)*4/3)+2 make "mem pos make "hh heading hideturtle penup forward :lato/2 back :lato/2 pendown make "conta 0 make "mem pos make "hh heading falenarico :lato*3 :liv 1 1 penup setpos :mem setheading :hh pendown make "conta 0 make "mem pos make "hh heading falenarico :lato*3 :liv 1 -1 penup setpos :mem setheading :hh pendown showturtle right 180 end to falenarico :x :l :s :t localmake "x :x/sqrt 3 if :l=0 [make "conta :conta+1 if :conta>=:nstop [ stop] forward :x stop ] left 30*:s*:t falenarico :x :l-1 -1 -:t right 60*:s*:t falenarico :x :l-1 1 -:t left 30*:s*:t end La proceduro ''falenarico'' estas uzata de la proceduro ''falena''. Post kopiado kaj konservado en la redaktilo de [[FMSLogo]], oni povas enigi ''falena 200 10'' en la komandlinion por akiri tineon de la specifita grandeco kaj iteracia nivelo. Pliaj proceduroj kiel ''falenarep'' por akiri reproduktantan tineon kiel montrite en la figuro estas haveblaj en la reta artikolo.<ref name=edu/> == Komparo de tineo kaj siamano == [[Dosiero:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 01.jpg|thumb|440 px|Komparo inter la siamano kay la tineo. La kontraŭfiguroj estas montritaj ruĝe. La referencaj fraktalaj plurlateroj estas elstarigitaj.]] Dum la siamano kaj kontraŭ-siamano estas akiritaj anstataŭigante la flankojn de rombo per Koch-kurboj, la tineo estas akirita anstataŭigante la flankojn de egallatera triangulo per eksteren-frontantaj lepidopteraj kurboj. Se ili estas internen-frontantaj, kontraŭ-tineo estas kreita (vidu figuron). La perimetroj de ĉi tiuj fraktalaj plurlateroj estas ĉiuj senfinaj. Dum la areo de la siamano pligrandiĝas je 40% de ĝia referenca rombo, la tineo pligrandiĝas je 75% de ĝia triangulo. La kontraŭfiguroj malpligrandiĝas je la sama kvanto. <ref name=Archimede/>. Kaj la siamano kaj la tineo, kune kun siaj kontraŭfiguroj, malkomponiĝas en senfinajn similajn kopiojn. == Poligonumado de la ebeno kun similaj fraktalaj figuroj == <gallery widths="155px" heights="120px"> File:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 04.jpg|[[Kahelado|Poligonmodeligo]] de la ebeno kun tineo File:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 05.jpg| File:Tassellarico3.gif <B/> File:Siamese tiles 111 Tartapelago.gif|Poligonmodeligo de la ebeno kun siamano File:SiameseKochSnowflakes.gif| </gallery> ==Referencoj== <references/> == Reta bibliografio == * {{cite magazine|language=it|author=Giorgio Pietrocola|title=Affinità tra figure frattali. Algoritmi combinatori alla scoperta delle coppie drago, farfalla e falene, siamesi|url=https://www.afsu.it/wp-content/uploads/2025/01/Periodico-di-Matematica-IV-Vol.-VI-4-Online.pdf|magazine=Periodico di Matematica|volume=(IV) Vol. V(2)|pages=111–124|publisher=Accademia di Filosofia delle Scienze Umane|issn=2612-6745|year=2024}} * {{cite web|language=it|title=Confronto tra falene e siamesi, due frattali dalle straordinarie proprietà|author=Giorgio Pietrocola| redaktinto=Maecla (Tartapelago)|url=https://www.maecla.it/tartapelago/frattali/falene/index.htm|year=2025}} Kelkaj animacioj el la retejo: <gallery widths="155px" heights="120px"> File:Tassellarico3.gif| File:Filafalenerazzi7.gif| File:Esagonaleanimazionefalena.gif| File:Autofal.gif| </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} [[Kategorio:Fraktaloj]] 6a7qt30ywjbf1r93c9pvcbd5pwc46w2 9353131 9353129 2026-04-15T21:20:18Z ~2026-16270-65 254609 /* Poligonumado de la ebeno kun similaj fraktalaj figuroj */ 9353131 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 07.jpg|thumb|Tineo, fraktala figuro]] La '''tineo''' estas [[fraktalo|fraktala]] [[egallatera triangulo]] kun flankoj anstataŭigitaj per la lepidoptera kurbo, variaĵo de la [[Neĝero de Koch|kurbo de Koch]]. Ĝi havas ecojn similajn al tiuj de la siamana, fraktala [[rombo]]bazita sur la kurbo de Koch, kaj tial povas esti malkomponita en senfinajn kopiojn de si mem. Ĉi tiun figuron malkovris Giorgio Pietrocola en marto 2024 kaj publikigis en pluraj italaj matematikaj revuoj. <ref name="Archimede">{{cite magazine|language=it|first=Giorgio|last=Pietrocola|url=https://maddmaths.simai.eu/archimede/archimede-3-2024/|title=Il siamese e la falena, due frattali per l'arte di Escher |publisher=Le Monnier |magazine=Archimede |date=2024|volume=3|issue=3 |doi=10.1400/300129|issn=0390-5543}}</ref><ref name="edu">{{Cite web |author=Giorgio Pietrocola |title=Affinity between fractal figures Combinatorial algorithms to discover two pairs: dragon, butterfly and moth, siamese |url=https://www.academia.edu/145195955|website=[[Academia.edu]] |date=2024}}</ref> == Algoritmo == La algoritmo por krei la lepidopteran kurbon similas al tiu por la Koch-kurbo. Por reliefigi ĉi tion, oni uzas algoritmon, kiu konverĝas pli malrapide ol tiu normale uzata por akiri la Koch-kurbon. Por ambaŭ kurboj, oni komencas per segmento kaj anstataŭigas ĝin per du angulaj segmentoj, kiuj kune formus izocelan triangulon kun anguloj de 30, 120 kaj 30 gradoj. La sama transformo estas poste aplikata al la segmentoj, kiuj kreskas ĉe ĉiu nivelo kiel potencoj de du. La diferenco inter la kurboj kuŝas en la malsama alternado dekstren aŭ maldekstren de la anstataŭigoj faritaj sur la segmentoj, kiel montrite en la figuro.[[File:Algoritmicomparativi.jpg|thumb|440 px|left|Komparo inter algoritmoj generantaj la Koch-kurbon, la terdrakan kurbon kaj la lepidopteran kurbon, de kiu ankaŭ devenas la tineo. En la lastaj du skatoloj de ĉiu vico, la akirita kurbo estas ripetata ambaŭflanke laŭ la du eblaj manieroj, rezultante en kolumno de siamanoj en la unua vico kaj kolumno de tineoj en la lasta vico.<ref name=edu/>]][[File:FMSLogoFalenadiPietrocola.jpg|thumb|440 px|left|Graveda tineo desegnita per la [[Logo (programlingvo)|Logo]]-testudo. Preta malkomponiĝi en senfinajn kopiojn de si mem.<ref name=edu/>]] === FMSLogo-programo === Ĝi estas versio de la eduka programo [[Logo (programlingvo)|Logo]], libera programaro, kun la fontkodo havebla.<ref>{{Cite web |language=en |title=Welcome to the world of FMSLogo! |url=https://fmslogo.sourceforge.io/ |date=}}</ref> to falena :lato :liv right 180 make "nstop int (0.5+(power 2 :liv-1)*4/3)+2 make "mem pos make "hh heading hideturtle penup forward :lato/2 back :lato/2 pendown make "conta 0 make "mem pos make "hh heading falenarico :lato*3 :liv 1 1 penup setpos :mem setheading :hh pendown make "conta 0 make "mem pos make "hh heading falenarico :lato*3 :liv 1 -1 penup setpos :mem setheading :hh pendown showturtle right 180 end to falenarico :x :l :s :t localmake "x :x/sqrt 3 if :l=0 [make "conta :conta+1 if :conta>=:nstop [ stop] forward :x stop ] left 30*:s*:t falenarico :x :l-1 -1 -:t right 60*:s*:t falenarico :x :l-1 1 -:t left 30*:s*:t end La proceduro ''falenarico'' estas uzata de la proceduro ''falena''. Post kopiado kaj konservado en la redaktilo de [[FMSLogo]], oni povas enigi ''falena 200 10'' en la komandlinion por akiri tineon de la specifita grandeco kaj iteracia nivelo. Pliaj proceduroj kiel ''falenarep'' por akiri reproduktantan tineon kiel montrite en la figuro estas haveblaj en la reta artikolo.<ref name=edu/> == Komparo de tineo kaj siamano == [[Dosiero:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 01.jpg|thumb|440 px|Komparo inter la siamano kay la tineo. La kontraŭfiguroj estas montritaj ruĝe. La referencaj fraktalaj plurlateroj estas elstarigitaj.]] Dum la siamano kaj kontraŭ-siamano estas akiritaj anstataŭigante la flankojn de rombo per Koch-kurboj, la tineo estas akirita anstataŭigante la flankojn de egallatera triangulo per eksteren-frontantaj lepidopteraj kurboj. Se ili estas internen-frontantaj, kontraŭ-tineo estas kreita (vidu figuron). La perimetroj de ĉi tiuj fraktalaj plurlateroj estas ĉiuj senfinaj. Dum la areo de la siamano pligrandiĝas je 40% de ĝia referenca rombo, la tineo pligrandiĝas je 75% de ĝia triangulo. La kontraŭfiguroj malpligrandiĝas je la sama kvanto. <ref name=Archimede/>. Kaj la siamano kaj la tineo, kune kun siaj kontraŭfiguroj, malkomponiĝas en senfinajn similajn kopiojn. == Poligonumado de la ebeno kun similaj fraktalaj figuroj == <gallery widths="155px" heights="120px"> File:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 04.jpg|[[Kahelado|Poligonmodeligo]] de la ebeno kun tineo File:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 05.jpg| File:Siamese tiles 111 Tartapelago.gif|Poligonmodeligo de la ebeno kun siamano File:SiameseKochSnowflakes.gif| </gallery> ==Referencoj== <references/> == Reta bibliografio == * {{cite magazine|language=it|author=Giorgio Pietrocola|title=Affinità tra figure frattali. Algoritmi combinatori alla scoperta delle coppie drago, farfalla e falene, siamesi|url=https://www.afsu.it/wp-content/uploads/2025/01/Periodico-di-Matematica-IV-Vol.-VI-4-Online.pdf|magazine=Periodico di Matematica|volume=(IV) Vol. V(2)|pages=111–124|publisher=Accademia di Filosofia delle Scienze Umane|issn=2612-6745|year=2024}} * {{cite web|language=it|title=Confronto tra falene e siamesi, due frattali dalle straordinarie proprietà|author=Giorgio Pietrocola| redaktinto=Maecla (Tartapelago)|url=https://www.maecla.it/tartapelago/frattali/falene/index.htm|year=2025}} Kelkaj animacioj el la retejo: <gallery widths="155px" heights="120px"> File:Tassellarico3.gif| File:Filafalenerazzi7.gif| File:Esagonaleanimazionefalena.gif| File:Autofal.gif| </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} [[Kategorio:Fraktaloj]] 5nuhr2qh5945juv7achhoeui5vp0lpj 0 941355 9353140 9351936 2026-04-15T21:34:43Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Nacia Parko Phong Nha-Kẻ Bàng]] 9353140 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nacia Parko Phong Nha-Kẻ Bàng]] b3f3imtpqql6vrcrfmcxzvhzv4tulc0 0 941421 9353051 9352652 2026-04-15T15:33:42Z Verdulo 1002 /* Vivo kaj edukado */ 9353051 wikitext text/x-wiki {{Informkesto persono | nomo = Coks Donders | bildo = | priskribo = | naskiĝdato = 14 marto 1968 | naskiĝloko = [[Arnhem]] | lando = [[Nederlando]] | profesio = [[ĵurnalisto|ĵurnalistino]], [[verkisto|verkistino]] | konataj_verkoj = ''Schaduwlijnen'', ''De stilte voorbij'' }} '''Coks DONDERS''' (naskiĝinta la 14-an de marto 1968 en [[Arnhemo]]) estas nederlanda [[ĵurnalisto|ĵurnalistino]] kaj [[verkisto|verkistino]], konata pro siaj ĵurnalismaj verkoj kaj romanoj traktantaj sociajn temojn. == Vivo kaj edukado == Donders naskiĝis kaj plenkreskis en Arnhemo. Ŝi studis ĵurnalismon en Nederlando kaj dum siaj studoj komencis labori ĉe regiona gazetaro, kie aperis siaj unuaj artikoloj. == Ĵurnalisma kariero == Ŝi komencis sian karieron ĉe la regiona gazeto ''De Gelderlander''. Poste ŝi laboris por diversaj nederlandaj amaskomunikiloj, inter kiuj la nacia gazeto [[De Volkskrant]]. Ŝia laboro ofte traktas sociajn temojn kiel malegaleco, identeco kaj ŝanĝoj en la socio. Krome ŝi kontribuis kiel sendependa ĵurnalistino al revuoj kiel [[Vrij Nederland]] kaj [[Elsevier Weekblad]]. == Literatura verkaro == Coks Donders debutis kiel romanverkistino en 2004 per la verko ''Schaduwlijnen''. Ŝia dua romano, ''De stilte voorbij'' (2008), ricevis ĝenerale favorajn recenzojn kaj estis nomumita por la [[Libris Literatuur Prijs]]. Ŝia verkaro ofte kombinas ĵurnalisman observadon kun fikcia rakontado kaj psikologia karakterizado. == Bibliografio == === Romanoj === * ''Schaduwlijnen'' (2004) * ''De stilte voorbij'' (2008) * ''Onder het oppervlak'' (2016) === Nefikcio === * ''Stemmen van de stad'' (2013) * ''Grenzen in beweging'' (2019) === Ĵurnalismaj kolektoj === * ''Verhalen van dichtbij'' (2010) == Ricevo == La verkoj de Donders estas ĝenerale priskribataj kiel kombino de ĵurnalisma precizeco kaj literatura stilo. Kritikoj emfazas ŝian atenton al sociaj temoj kaj homaj rakontoj. == Premioj kaj nomumoj == * Nomumo por la [[Libris Literatuur Prijs]] (2008) * Premio [[De Tegel]] (2012) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.coksdonders.nl/ Oficiala retejo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Donders, Coks}} [[Kategorio:Nederlandaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1968]] jekin4yv5kkajkz6a36pk93njr3r6sp 0 941486 9353149 9352960 2026-04-15T22:03:39Z Kani 670 /* Specioj */ 9353149 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Chaetocercus'' |koloro = pink |dosiero = Gorgeted_Woodstar_female_JCB.jpg |priskribo de dosiero = Ino de [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Chaetocercus''''' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 | sinonimo = * ''Acestrura'' <small>[[John Gould|Gould]], 1861</small> }} '''''Chaetocercus''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas ses speciojn, kiuj vivas respektive en nordokcidenta [[Sudameriko]]. Kiel ordinaran nomon oni uzas terminon ''elfkolibroj''. La plej multaj el ili estas malbone studitaj pro sia eta grandeco, ege granda simileco unu al la alia, kaj rareco. ==Taksonomio== La genron ''Chaetocercus'' enkondukis en 1855 la angla zoologo [[George Robert Gray]] kun la [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=140 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> La nomo estas kombinaĵo de la [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''ĥaitē'', kun la signifo "haro" kaj ''kerkos'', kun la signifo "vosto".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=98 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n98/mode/1up }}</ref> ===Specioj=== La genro enhavas jenajn ses speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16a de Septembro 2022 }}</ref> * [[Blankventra elfkolibro]], ''Chaetocercus mulsant'' (Bourcier, 1843) Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, kaj Peruo. LC * [[Burda elfkolibro]], ''Chaetocercus bombus'' (Gould, 1871) Kolombio, Ekvadoro, kaj Peruo. NT * [[Rozbarba elfkolibro]], ''Chaetocercus heliodor'' (Bourcier, 1840) Kolombio, Ekvadoro, kaj Venezuelo. LC ** ''C. h. heliodor'' ** ''C. h. cleavesi'' * [[Sanktmarta elfkolibro]], ''Chaetocercus astreans'' (Bangs, 1899) Kolombio. LC * [[Ekvadora elfkolibro]], ''Chaetocercus berlepschi'' (Simon, 1889) Ekvadoro. VU * [[Rufavosta elfkolibro]], ''Chaetocercus jourdanii'' (Bourcier, 1839) Kolombio, Trinidado kaj Tobago, kaj Venezuelo. LC ** ''C. j. andinus'' (Phelps, WH & Phelps, WH Jr, 1949) ** ''C. j. rosae'' (Bourcier & Mulsant, 1846) ** ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) Ĉiuj ĉi tiuj specioj, krom la Rufavosta elfkolibro, antaŭe estis lokigitaj en la genron ''Acestrura''.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=139 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480150 }}</ref> En 1999 Karl-Ludwig Schuchmann rimarkigis en la [[Manlibro de la Birdoj de la Mondo]], ke por la specioj lokitaj en ''Acestrura'': "...neniu pruvo en ekstera morfologio pravigas traktadon en genro aparta de ''C. jourdanii''".<ref name=hbw>{{ cite book | last=Schuchmann | first=K.L. | year=1999 | chapter=Genus ''Chaetocercus'' | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=5: Barn-owls to Hummingbirds | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-25-2 | pages=677 | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0005unse/page/677/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes}} {{Wikispecies|Eugenes}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 4narblrund3pcxx0blxyqdj4aadbr5w 9353163 9353149 2026-04-15T22:56:48Z Kani 670 9353163 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Chaetocercus'' |koloro = pink |dosiero = Gorgeted_Woodstar_female_JCB.jpg |priskribo de dosiero = Ino de [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Chaetocercus''''' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 | sinonimo = * ''Acestrura'' <small>[[John Gould|Gould]], 1861</small> }} '''''Chaetocercus''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas ses speciojn, kiuj vivas respektive en nordokcidenta [[Sudameriko]]. Kiel ordinaran nomon oni uzas terminon ''elfkolibroj''. La plej multaj el ili estas malbone studitaj pro sia eta grandeco, ege granda simileco unu al la alia, kaj rareco. ==Taksonomio== La genron ''Chaetocercus'' enkondukis en 1855 la angla zoologo [[George Robert Gray]] kun la [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=140 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> La nomo estas kombinaĵo de la [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''ĥaitē'', kun la signifo "haro" kaj ''kerkos'', kun la signifo "vosto".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=98 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n98/mode/1up }}</ref> ===Specioj=== La genro enhavas jenajn ses speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16a de Septembro 2022 }}</ref> * [[Blankventra elfkolibro]], ''Chaetocercus mulsant'' (Bourcier, 1843) Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, kaj Peruo. LC * [[Burda elfkolibro]], ''Chaetocercus bombus'' (Gould, 1871) Kolombio, Ekvadoro, kaj Peruo. NT * [[Rozbarba elfkolibro]], ''Chaetocercus heliodor'' (Bourcier, 1840) Kolombio, Ekvadoro, kaj Venezuelo. LC ** ''C. h. heliodor'' ** ''C. h. cleavesi'' * [[Sanktmarta elfkolibro]], ''Chaetocercus astreans'' (Bangs, 1899) Kolombio. LC * [[Ekvadora elfkolibro]], ''Chaetocercus berlepschi'' (Simon, 1889) Ekvadoro. VU * [[Rufavosta elfkolibro]], ''Chaetocercus jourdanii'' (Bourcier, 1839) Kolombio, Trinidado kaj Tobago, kaj Venezuelo. LC ** ''C. j. andinus'' (Phelps, WH & Phelps, WH Jr, 1949) ** ''C. j. rosae'' (Bourcier & Mulsant, 1846) ** ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) Ĉiuj ĉi tiuj specioj, krom la Rufavosta elfkolibro, antaŭe estis lokigitaj en la genron ''Acestrura''.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=139 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480150 }}</ref> En 1999 Karl-Ludwig Schuchmann rimarkigis en la [[Manlibro de la Birdoj de la Mondo]], ke por la specioj lokitaj en ''Acestrura'': "...neniu pruvo en ekstera morfologio pravigas traktadon en genro aparta de ''C. jourdanii''".<ref name=hbw>{{ cite book | last=Schuchmann | first=K.L. | year=1999 | chapter=Genus ''Chaetocercus'' | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=5: Barn-owls to Hummingbirds | location=Barcelona, Spain | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-25-2 | pages=677 | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0005unse/page/677/mode/1up | chapter-url-access=registration }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes}} {{Wikispecies|Eugenes}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] onjd00tb179jipt4aeswp152uqgwl7s 0 941494 9353006 9352860 2026-04-15T14:09:18Z Arbarulo 135469 misuzataj fontoj 9353006 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Gedenktafel für die deutschen u. österreichischen Flüchtlinge am Fremdenverkehrsbüro in Sanary-sur-Mer1.jpg|eta|Memortabulo por la germanaj kaj aŭstraj rifuĝintoj ĉe la turisma oficejo en Sanary-sur-Mer]] [[Dosiero:"Rübezahlbuch",_Hauptmann_Carl,_1915.jpg|dekstra|eta|Kelkaj libroj publikigitaj de Kurt Wolff]] '''Kurt August Paul WOLFF''' (naskiĝis la 3-an de marto 1887 en [[Bonn]]; mortis la 21-an de oktobro 1963 en [[Ludwigsburg]]) estis germana ĵurnalisto, verkisto, redaktisto kaj publicisto-eldonisto. Li fondis la tiaman plej gravan eldonejon por [[Ekspresionismo|ekspresionisma]] literaturo en Germanio: la ''Kurt Wolff Verlag'', kiu ekzistis de 1913 ĝis 1940. == Vivkuro == Li debutis kiel eldonisto kune kun Ernst Rowohlt en [[Leipzig]] en 1908. Tamen, antaŭ 1909 li pripensis fondi propran eldonejon. Lia rondo inkluzivis [[Franz Werfel]] kaj [[Walter Hasenclever]]. En 1912, li subskribis kontrakton kun [[Franz Kafka]] kaj forlasis Rowohlt. EnFebruaro 1913, la eldonejo Kurt Wolff Verlag estas fondita. En la sama jaro li aĉetas ''Hyperion Verlag'' kun la ideo dediĉi ĝin al [[beletro]]. De la komenco, fakte, Wolff trovis sin ĉirkaŭita, rekte aŭ nerekte, de figuroj, kiuj havus daŭran influon sur la germanan kaj eŭropan kulturon, inkluzive de [[Max Brod]] kaj [[Karl Kraus]]. Tio kondukis lin al esti la eldonisto de aŭtoroj universale konsiderataj decidaj, inkluzive de [[Franz Kafka]], [[Georg Trakl]], [[Robert Walser]], [[Gottfried Benn]], [[Heinrich Mann]], [[Gustav Meyrink]] kaj multaj aliaj. Aldone al la eldonejoj Kurt Wolff kaj Ernst Rohwolt, la jenaj eldonoj estis sub la kontrolo de Wolff: Hyperion-Verlag, Verlag der Weißen Bücher, Der Neue Geist Verlag, Verlag der Schriften von Karl Kraus (Kurt Wolff), Pantheon Casa Editrice SA, Florenco. Ĉi-lasta estis fondita de Wolff en 1924 kiel internacia arteldonejo kaj publikigis artlibrojn de 1926 ĝis 1930, kiam ĝi estis likvidita post la disiĝo de Wolff de sia partnero Holroyd Reece. En 1930 Wolff forlasis la estraron de la eldonejo por translokiĝi unue al [[Nico]], poste al [[Toskanio]], kaj fine, danke al la helpo de Varian Fry, al [[Novjorko]] en 1941, post tre malfacila periodo en kiu li ankaŭ suferis la sperton de la francaj internigejoj. En Usono, kvankam nun preskaŭ sen vivrimedoj, li sukcesis, danke al la helpo de aliaj germanaj elmigrintoj, fondi novan eldonejon: Pantheon Books.<ref>Detjen, Marion. [http://www.immigrantentrepreneurship.org/entry.php?rec=83 "Kurt and Helen Wolff."] In ''Immigrant Entrepreneurship: German-American Business Biographies, 1720 to the Present'', vol. 5, edited by R. Daniel Wadhwani. German Historical Institute. Last modified June 19, 2012.</ref> Reveninte al Eŭropo en 1960, li alprenis la rolon de konsultisto por grava usona eldongrupo. La Premio por tradukistoj Helen kaj Kurt Wolff estas nomita honore al li kaj lia edzino. Lia filo, Christian Wolff, estas fama avangarda muzikisto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[hdl:10079/fa/beinecke.wolff|Arkivo Kurt Wolff]]. Kolekto Yale de Germana Literaturo. Biblioteko Beinecke de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj. * [[hdl:10079/fa/beinecke.wolffhk|Paperoj de Helen kaj Kurt Wolff]]. Kolekto de Germana Literaturo de Yale, Biblioteko de Maloftaj Libroj kaj Manuskriptoj Beinecke. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wolff, Kurt}} [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] n3lqgntxlo2sluqhy4lotfn0wyp78re 0 941501 9353054 9352872 2026-04-15T15:59:36Z Crosstor 3176 9353054 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Ábrányi''' [lajoŝ AbrAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ábrányi Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[pentristo]], portretisto, [[ilustristo]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''lászlófalvi'' kaj ''mikeföldi'' [lAslOfalvi], liaj familiaj nomvariantoj estis ''Eördögh, Eördegh'' [ordog]. Lia [[patro]] estis [[Emil Ábrányi (pli aĝa)]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM4182 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1849|12|7}} en [[Pest (urbo)]], li mortis {{mortotago|1901|5|26}} (laŭ alia informo en la 27-an) en [[Budapeŝto]]. [[Dosiero:Lajos Ábrányi (attr) Nachmittagsruhe.jpg|eta|{{centre|{{paĝonomo}}: Posttagmeza ripozo}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis private (1868), poste li studis po unu studjarojn en belartaj akademioj de [[Munkeno]] (1868) kaj [[Parizo]] (1869). En la lasta loko li estis disĉiplo de [[Léon Bonnat]]. Hejmenveninte li pentradis precipe portretojn en sia naskiĝurbo kaj [[Nyíregyháza]]. Pli malofte li pentradis altarajn bildojn, krome li estis ilustristo de signifaj gazetoj. Ekzemle en 1883 li sendis grafikaĵojn pri [[:en:Tiszaeszlár affair]] al [[Vasárnapi Ujság]]. Foje li kontribuis aŭ redaktis en gazetoj, eĉ li tradukis el la franca. Lia edzino naskis filinon en 1880, filon post 2 jaroj. [[Dosiero:Ábrányi Lajos Solymosi Eszter.jpg|eta|{{centre|{{paĝonomo}}: Ĉefakuzito de [[:en:Tiszaeszlár affair]]}}]] == Elektitaj pentraĵoj == * ''Őrangyal'' (altarbildo, 1880) * [[Ferenc Pulszky]] (1889) * ''Az Országos Kaszinó sakkozói'' (1890) * [[Stefano Bocskai]] (1890-aj jaroj) * [[Géza Fejérváry]] (1899) * ''Versenyló'' (1899) * [[Miklós Jósika]] (1899) * [[Ferenc Deák]] (1901) * [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]] (1901) == Fontoj == * [https://budapestaukcio.hu/abranyi-eordog-lajos/festo biografio hungare kun foto] * [https://www.kieselbach.hu/muvesz/abranyi-lajos biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/abranyi-lajos-a3f39 biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/a-7893E/abranyi-lajos-78B26/ datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Abranyi Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} cy56gvfqwkw3rd8rrp40wm3mvlho69x 0 941518 9353007 9352969 2026-04-15T14:11:00Z Arbarulo 135469 misuzata fonto 9353007 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = aprilo 2026}} {{Informkesto verkisto}} '''Antjie KROG''' (naskiĝis la 23-an de oktobro 1952 en [[Kroonstad]], [[Unio de Sud-Afriko|Unio de Sudafriko]]; edziĝinta ''Antjie Samuel'') estas sudafrika aŭtoro, poeto, ĵurnalisto kaj akademiano, kiu skribas en la [[Afrikanso|afrikansa]] kaj la [[Angla lingvo|angla]]. Ŝi estas plej konata pro sia afrikansa poezio, sia raportado pri la [[Komisio por vero kaj repaciĝo (Sud-Afriko)|Komisiono pri Vero kaj Repaciĝo]], kaj sia libro de 1998, [[:en:Country_of_My_Skull|'':en:Country of My Skull'']] (''Lando de Mia Kranio''). En 2004, ŝi aliĝis al la Arta Fakultato de la [[Universitato de Okcidenta Kablando]] kiel eksterordinara profesorino.<ref name=":0">{{Cite web|title=Antjie Krog|url=http://www.uwc.ac.za/?module=cms&action=showfulltext&id=gen11Srv7Nme54_3495_1210050540&sectionid=gen11Srv7Nme54_7730_1210050537|publisher=[[Universitato de Okcidenta Kablando]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614163422/http://www.uwc.ac.za/?module=cms&action=showfulltext&id=gen11Srv7Nme54_3495_1210050540&sectionid=gen11Srv7Nme54_7730_1210050537|archive-date=14 June 2011|url-status=dead}}</ref> Ŝi debutis kiel poeto. En 1970, dum la plej malbonaj jaroj de [[apartismo]], kiam John Vorster estis ĉefministro, ŝi publikigis poemon en sia lernejgazeto titolita " ''Mia Bela Lando"'' , kiu ŝokis la afrikaneran komunumon kaj altiris la atenton de la tuta lando. Ŝi poste laboris kiel prozverkisto kaj ĵurnalistino, dramverkisto kaj tradukistino, kaj aŭtoro de infanlibroj. Ŝi publikigis poemarojn por kaj plenkreskuloj kaj infanoj, novelon, teatraĵon kaj plurajn nefikciajn librojn. Ŝi ankaŭ estis petita traduki la aŭtobiografion de [[Nelson Mandela]], ''Longa Paŝo al Libereco,'' en la afrikansan. Priskribita de Joan Hambidge kiel la [[Pablo Neruda]] de la afrikansa lingvo, Antjie Krog publikigis sian unuan versolibron, ''Dogter van Jefta'' (Filino de Jefta), en la aĝo de dek sep jaroj. Ene de du jaroj, ŝi publikigis sian duan kolekton, ''Januarie-suite''. Sekvis ok pliaj poemaroj en la afrikansa kaj unu en la angla. Plejparto de ŝia poezio temas pri amo, apartismo, la rolo de virinoj kaj seksaj temoj. La tekstoj de Antjie Krog estis tradukitaj en la anglan, la nederlandan kaj plurajn aliajn lingvojn. Lia plej konata verko eksterlande estas sendube ''The Pain of Words (La Doloro de Vortoj)'' , kroniko de la [[Komisio por vero kaj repaciĝo (Sud-Afriko)|Komisiono pri Vero kaj Repaciĝo]]. Ĉi tiu libro inspiris la reĝisoron John Boorman, kiu faris filmon el ĝi titolitan ''[[In my country|In My Country]]'' (En Mia Lando), kun [[Samuel L. Jackson]] kaj [[Juliette Binoche]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[53843 Antjiekrog]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20101127044042/http://www.luxmagazine.nl/visionarythinkers/ Videoj de televidprogramo havanta Krog] * [https://www.literaturfestival.com/medien/texte/eroeffnungsreden/krog-engl "Afrika Pardono - tro sofistika por la Okcidento"] (malferma parolado por la Internacia Literatura Festivalo de Berlino en 2004) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Krog, Antjie}} [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la nederlanda lingvo]] [[Kategorio:Sudafrikaj poetoj]] [[Kategorio:Sudafrikaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Kontraŭapartismaj aktivuloj]] [[Kategorio:Afrikaneroj]] 5hxy7vyosmq3ipbza93g5dz4berski7 0 941519 9352974 9352968 2026-04-15T12:05:15Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9352974 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" /> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] At only about 6 centimeters long, Esmeraldas woodstars are among the smallest species of hummingbird.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Researchers recently found Esmeraldas woodstars at twelve new locations and collected the first female specimens of the species.<ref name=":0" /> Previously, the specimens labelled as female were misgendered juvenile males.<ref name=":0" /> Female Esmeraldas woodstars have yellowish-brown underparts and a dark greyish-black back, head, and tail. They have green patches on the sides of their chest and the center of their tail.<ref name=":0" /> Their tails also have small, cinnamon-rufous tips. They have a white postocular stripe (differently coloured feathers extending from the eye down to the neck).<ref name=":0" /> Little woodstars inhabit the same region as Esmeraldas woodstars, and the females of both species appear very similar to each other.<ref name=":0" /> Distinguishing features of little woodstar females are their green sheen, cinnamon postocular stripe which is short and narrow (rather than long and wide), cinnamon underparts, and larger size.<ref name=":0" /> Male Esmeraldas woodstars have green upperparts with a blue sheen, white underparts, a white postocular stripe, a green chest band, a forked tail and a bright purple throat. Male little woodstars also appear very similar to male Esmeraldas woodstars. In contrast, male little woodstars have ruby-pink throats and are greener on both their upper- and underparts.<ref name=":0" /> Male juvenile Esmeraldas woodstars were previously misidentified by researchers as adult females because of their similar appearance and extremely small gonads.<ref name=":0" /> Male juveniles have white underparts, a yellowish-brown throat with a few purple feathers, and a distinctive rounded, green tail with a rufous-cinnamon base and pale cinnamon to whitish tips.<ref name=":0" /> Young Esmeraldas woodstars that are still nest-bound have yellowish-brown underparts with green and cinnamon wings.<ref name=":0" /> Male Esmeraldas woodstars that have recently left their nest are similar to male juveniles but without the purple feathers on their throat.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Esmeraldas woodstars are found only on the [[Pacific Ocean|Pacific]] coast of western [[Ecuador]].<ref name=":0" /> They occupy a small range which has been mostly [[Deforestation|deforested]].<ref name=":0" /> Their range overlaps with the little woodstar.<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars inhabit [[semi-deciduous]] to [[evergreen]] moist forests.<ref name=":0" /> They are found anywhere between sea level and 750 meters in elevation.<ref name=":0" /> This includes both low elevation areas which have been disturbed by human settlement, and undisturbed, high elevation areas.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === Esmeraldas woodstars breed from November to April near the coast at low elevations of 30 to 350 meters.<ref name=":0" /> These areas are typically developed with [[Ranch|cattle ranching]] and [[agriculture]], but are adjacent to large forest patches.<ref name=":0" /> Occasionally, they reproduce directly in mature moist forests.<ref name=":0" /> This species displays a specific mating behaviour. It begins with a male defending his perch at the top of a small dead tree.<ref name=":0" /> When a female arrives, the male flies directly up above the perch until he is completely out of sight.<ref name=":0" /> He then drops down to the perch while making mechanical noises with his wings.<ref name=":0" /> They make nests out of [[Ochroma|balsa]] wood fibers and a variety of [[Asteraceae]] seeds.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> The fibers and seeds are held together by spider webs and camouflaged with [[lichen]]s.<ref name=":2" /> They always build their nests near the tops of small dead trees (about 5 meters tall).<ref name=":0" /> These trees are typically near creeks or roads.<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars typically lay two eggs at a time.<ref name=":2" /> The eggs are small and white.<ref name=":2" /> [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''[[Kohleria|Kohleria spicata]]'']] === Dieto === The most important flower in the Esmeraldas woodstar diet is the [[Kohleria|''Kohleria'' ''spicata'']]''.''<ref name=":0" /> These reddish-orange flowers grow on weedy shrubs.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> The highest abundance of Esmeraldas woodstars were recorded during the peak season of this flower species (January to March).<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars also frequently visit [[Cornutia|''Cornutia'' ''pyramidata'']] which are small trees that grow purple flowers''.''<ref name=":0" /> At higher elevations, they feed on the nectar of [[Psychotria|''Psychotria'' ''hazennii'']] and ''Razisea'' cf. ''ericae.''<ref name=":0" /> Flowers of the ''Razisea'' genus are medium-sized and form dense clumps, making them ideal for small hummingbirds to efficiently extract their nectar.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Deforestation]] in the lowland humid forests of western [[Ecuador]] is the biggest threat to Esmeraldas woodstars.<ref name=":0" /> These birds inhabit three [[Habitat fragmentation|fragmented]] Ecuadorian [[Provinces of Ecuador|provinces]] which were all previously connected: [[Esmeraldas, Ecuador|Esmeraldas]], [[Guayas Province|Guayas]], and [[Manabí Province|Manabí]].<ref name=":3" /> Esmeraldas woodstars rely on [[protected area]]s such as the [[Machalilla National Park]] to survive and reproduce.<ref name=":0" /> Due to poor [[wildlife management]], disruptive human activity still occurs on this land. While researchers were collecting data on this species, they observed [[logging]], hunting, farming, and human settlements within the protected area.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == The [[IUCN Red List]] classifies the Esmeralda woodstar as [[Vulnerable species|Vulnerable]].<ref name=":5" /> They were previously believed to have a population of 250 to 999 individuals.<ref name=":0" /> These numbers would deem them almost [[critically endangered]].<ref name=":0" /> After an extensive study in 2009, researchers concluded that their population size is likely 1,000 to 3,000.<ref name=":0" /> This would make them less threatened than previously thought but still a high priority [[Conservation biology|conservation]] species.<ref name=":0" /> Their population is currently decreasing.<ref name=":1" /> Habitat protection is crucial for Esmeraldas woodstar survival. Research shows that crucial breeding areas for this species include the cities of San José to San Lorenzo and the large forest patches adjacent to them.<ref name=":0" /> [[Machalilla National Park]] is one of the only areas protecting this species from habitat loss, but it needs better management to be successful.<ref name=":0" /> In 2014, a 38-acre nature reserve was created in Ayampe by [[Fundación de Conservación Jocotoco]], [[Rainforest Trust]], the [[American Bird Conservancy]], and the local Las Tunas community.<ref name=":1" /> Their goal is to protect 700 acres of land.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] hunruhfqpb39hn8uz9dvgtqkj2rj95z 9352975 9352974 2026-04-15T12:17:05Z Kani 670 9352975 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" > International), BirdLife International (BirdLife (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/en "IUCN Red List of Threatened Species: Chaetocercus berlepschi".] IUCN Red List of Threatened Species. Alirita en 2020-10-13. </ref> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] At only about 6 centimeters long, Esmeraldas woodstars are among the smallest species of hummingbird.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Researchers recently found Esmeraldas woodstars at twelve new locations and collected the first female specimens of the species.<ref name=":0" /> Previously, the specimens labelled as female were misgendered juvenile males.<ref name=":0" /> Female Esmeraldas woodstars have yellowish-brown underparts and a dark greyish-black back, head, and tail. They have green patches on the sides of their chest and the center of their tail.<ref name=":0" /> Their tails also have small, cinnamon-rufous tips. They have a white postocular stripe (differently coloured feathers extending from the eye down to the neck).<ref name=":0" /> Little woodstars inhabit the same region as Esmeraldas woodstars, and the females of both species appear very similar to each other.<ref name=":0" /> Distinguishing features of little woodstar females are their green sheen, cinnamon postocular stripe which is short and narrow (rather than long and wide), cinnamon underparts, and larger size.<ref name=":0" /> Male Esmeraldas woodstars have green upperparts with a blue sheen, white underparts, a white postocular stripe, a green chest band, a forked tail and a bright purple throat. Male little woodstars also appear very similar to male Esmeraldas woodstars. In contrast, male little woodstars have ruby-pink throats and are greener on both their upper- and underparts.<ref name=":0" /> Male juvenile Esmeraldas woodstars were previously misidentified by researchers as adult females because of their similar appearance and extremely small gonads.<ref name=":0" /> Male juveniles have white underparts, a yellowish-brown throat with a few purple feathers, and a distinctive rounded, green tail with a rufous-cinnamon base and pale cinnamon to whitish tips.<ref name=":0" /> Young Esmeraldas woodstars that are still nest-bound have yellowish-brown underparts with green and cinnamon wings.<ref name=":0" /> Male Esmeraldas woodstars that have recently left their nest are similar to male juveniles but without the purple feathers on their throat.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Esmeraldas woodstars are found only on the [[Pacific Ocean|Pacific]] coast of western [[Ecuador]].<ref name=":0" /> They occupy a small range which has been mostly [[Deforestation|deforested]].<ref name=":0" /> Their range overlaps with the little woodstar.<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars inhabit [[semi-deciduous]] to [[evergreen]] moist forests.<ref name=":0" /> They are found anywhere between sea level and 750 meters in elevation.<ref name=":0" /> This includes both low elevation areas which have been disturbed by human settlement, and undisturbed, high elevation areas.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === Esmeraldas woodstars breed from November to April near the coast at low elevations of 30 to 350 meters.<ref name=":0" /> These areas are typically developed with [[Ranch|cattle ranching]] and [[agriculture]], but are adjacent to large forest patches.<ref name=":0" /> Occasionally, they reproduce directly in mature moist forests.<ref name=":0" /> This species displays a specific mating behaviour. It begins with a male defending his perch at the top of a small dead tree.<ref name=":0" /> When a female arrives, the male flies directly up above the perch until he is completely out of sight.<ref name=":0" /> He then drops down to the perch while making mechanical noises with his wings.<ref name=":0" /> They make nests out of [[Ochroma|balsa]] wood fibers and a variety of [[Asteraceae]] seeds.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> The fibers and seeds are held together by spider webs and camouflaged with [[lichen]]s.<ref name=":2" /> They always build their nests near the tops of small dead trees (about 5 meters tall).<ref name=":0" /> These trees are typically near creeks or roads.<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars typically lay two eggs at a time.<ref name=":2" /> The eggs are small and white.<ref name=":2" /> [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''[[Kohleria|Kohleria spicata]]'']] === Dieto === The most important flower in the Esmeraldas woodstar diet is the [[Kohleria|''Kohleria'' ''spicata'']]''.''<ref name=":0" /> These reddish-orange flowers grow on weedy shrubs.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> The highest abundance of Esmeraldas woodstars were recorded during the peak season of this flower species (January to March).<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars also frequently visit [[Cornutia|''Cornutia'' ''pyramidata'']] which are small trees that grow purple flowers''.''<ref name=":0" /> At higher elevations, they feed on the nectar of [[Psychotria|''Psychotria'' ''hazennii'']] and ''Razisea'' cf. ''ericae.''<ref name=":0" /> Flowers of the ''Razisea'' genus are medium-sized and form dense clumps, making them ideal for small hummingbirds to efficiently extract their nectar.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Deforestation]] in the lowland humid forests of western [[Ecuador]] is the biggest threat to Esmeraldas woodstars.<ref name=":0" /> These birds inhabit three [[Habitat fragmentation|fragmented]] Ecuadorian [[Provinces of Ecuador|provinces]] which were all previously connected: [[Esmeraldas, Ecuador|Esmeraldas]], [[Guayas Province|Guayas]], and [[Manabí Province|Manabí]].<ref name=":3" /> Esmeraldas woodstars rely on [[protected area]]s such as the [[Machalilla National Park]] to survive and reproduce.<ref name=":0" /> Due to poor [[wildlife management]], disruptive human activity still occurs on this land. While researchers were collecting data on this species, they observed [[logging]], hunting, farming, and human settlements within the protected area.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == The [[IUCN Red List]] classifies the Esmeralda woodstar as [[Vulnerable species|Vulnerable]].<ref name=":5" /> They were previously believed to have a population of 250 to 999 individuals.<ref name=":0" /> These numbers would deem them almost [[critically endangered]].<ref name=":0" /> After an extensive study in 2009, researchers concluded that their population size is likely 1,000 to 3,000.<ref name=":0" /> This would make them less threatened than previously thought but still a high priority [[Conservation biology|conservation]] species.<ref name=":0" /> Their population is currently decreasing.<ref name=":1" /> Habitat protection is crucial for Esmeraldas woodstar survival. Research shows that crucial breeding areas for this species include the cities of San José to San Lorenzo and the large forest patches adjacent to them.<ref name=":0" /> [[Machalilla National Park]] is one of the only areas protecting this species from habitat loss, but it needs better management to be successful.<ref name=":0" /> In 2014, a 38-acre nature reserve was created in Ayampe by [[Fundación de Conservación Jocotoco]], [[Rainforest Trust]], the [[American Bird Conservancy]], and the local Las Tunas community.<ref name=":1" /> Their goal is to protect 700 acres of land.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 5ys2x9kx5t6ns5ttzv6vovb13mqlhpr 9353080 9352975 2026-04-15T17:42:40Z Kani 670 /* Aspekto */ 9353080 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" > International), BirdLife International (BirdLife (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/en "IUCN Red List of Threatened Species: Chaetocercus berlepschi".] IUCN Red List of Threatened Species. Alirita en 2020-10-13. </ref> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] Estante nur ĉirkaŭ 6 centimetrojn longaj, la Ekvadoraj elfkolibroj estas inter la plej malgrandaj specioj de kolibroj.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Esploristoj ĵus trovis Ekvadorajn elfkolibrojn ĉe dek du novaj lokoj kaj kolektis la unuajn inajn specimenojn de la specio.<ref name=":0" /> Antaŭe, la specimenoj etikeditaj kiel inaj estis miskomprenitaj junaj maskloj.<ref name=":0" /> Inoj de Ekvadoraj elfkolibroj havas flavecbrunajn subpartojn kaj malhelgrizecnigrajn dorson, kapon kaj voston. Ili havas verdajn makulojn sur la flankoj de sia brusto kaj la centro de sia vosto.<ref name=":0" /> Iliaj vostoj ankaŭ havas malgrandajn, cinamo-ruĝbrunajn pintojn. Ili havas blankan postokulan strion (malsamkoloraj plumoj etendiĝantaj de la okulo malsupren ĝis la kolo).<ref name=":0" /> [[Burda elfkolibro|Burdaj elfkolibroj]] vivas en la sama regiono kiel Ekvadoraj elfkolibroj, kaj la inoj de ambaŭ specioj aspektas tre similaj unu al la alia.<ref name=":0" /> Distingaj trajtoj de inaj Burdaj elfkolibroj estas ilia verda brilo, cinamkolora postokula strio, kiu estas mallonga kaj mallarĝa (anstataŭ longa kaj larĝa), cinamkoloraj subpartoj kaj plia grandeco.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj havas verdajn suprajn partojn kun blua brilo, blankajn subajn partojn, blankan postokulan strion, verdan brustbendon, forkoforman voston kaj brilpurpuran gorĝon. Ankaŭ masklaj Burdaj elfkolibroj aspektas tre similaj al masklaj Ekvadoraj elfkolibrojj. Kontraste, masklaj Burdaj elfkolibroj havas rubenrozkolorajn gorĝojn kaj estas pli verdaj sur kaj siaj supraj kaj subaj partoj.<ref name=":0" /> Masklaj junaj Ekvadoraj elfkolibroj antaŭe estis misidentigitaj de esploristoj kiel plenkreskaj inoj pro sia simila aspekto kaj tre malgrandaj gonadoj.<ref name=":0" /> Masklaj junuloj havas blankajn subpartojn, flavec-brunan gorĝon kun kelkaj purpuraj plumoj, kaj distingan rondan, verdan voston kun ruĝbrun-cinama bazo kaj palaj cinamaj ĝis blankecaj pintoj.<ref name=":0" /> Junaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ankoraŭ estas nest-ligitaj, havas flavec-brunajn subpartojn kun verdaj kaj cinamaj flugiloj.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ĵus forlasis sian neston, similas al masklaj junuloj, sed sen la purpuraj plumoj sur sia gorĝo.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Esmeraldas woodstars are found only on the [[Pacific Ocean|Pacific]] coast of western [[Ecuador]].<ref name=":0" /> They occupy a small range which has been mostly [[Deforestation|deforested]].<ref name=":0" /> Their range overlaps with the little woodstar.<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars inhabit [[semi-deciduous]] to [[evergreen]] moist forests.<ref name=":0" /> They are found anywhere between sea level and 750 meters in elevation.<ref name=":0" /> This includes both low elevation areas which have been disturbed by human settlement, and undisturbed, high elevation areas.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === Esmeraldas woodstars breed from November to April near the coast at low elevations of 30 to 350 meters.<ref name=":0" /> These areas are typically developed with [[Ranch|cattle ranching]] and [[agriculture]], but are adjacent to large forest patches.<ref name=":0" /> Occasionally, they reproduce directly in mature moist forests.<ref name=":0" /> This species displays a specific mating behaviour. It begins with a male defending his perch at the top of a small dead tree.<ref name=":0" /> When a female arrives, the male flies directly up above the perch until he is completely out of sight.<ref name=":0" /> He then drops down to the perch while making mechanical noises with his wings.<ref name=":0" /> They make nests out of [[Ochroma|balsa]] wood fibers and a variety of [[Asteraceae]] seeds.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> The fibers and seeds are held together by spider webs and camouflaged with [[lichen]]s.<ref name=":2" /> They always build their nests near the tops of small dead trees (about 5 meters tall).<ref name=":0" /> These trees are typically near creeks or roads.<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars typically lay two eggs at a time.<ref name=":2" /> The eggs are small and white.<ref name=":2" /> [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''[[Kohleria|Kohleria spicata]]'']] === Dieto === The most important flower in the Esmeraldas woodstar diet is the [[Kohleria|''Kohleria'' ''spicata'']]''.''<ref name=":0" /> These reddish-orange flowers grow on weedy shrubs.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> The highest abundance of Esmeraldas woodstars were recorded during the peak season of this flower species (January to March).<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars also frequently visit [[Cornutia|''Cornutia'' ''pyramidata'']] which are small trees that grow purple flowers''.''<ref name=":0" /> At higher elevations, they feed on the nectar of [[Psychotria|''Psychotria'' ''hazennii'']] and ''Razisea'' cf. ''ericae.''<ref name=":0" /> Flowers of the ''Razisea'' genus are medium-sized and form dense clumps, making them ideal for small hummingbirds to efficiently extract their nectar.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Deforestation]] in the lowland humid forests of western [[Ecuador]] is the biggest threat to Esmeraldas woodstars.<ref name=":0" /> These birds inhabit three [[Habitat fragmentation|fragmented]] Ecuadorian [[Provinces of Ecuador|provinces]] which were all previously connected: [[Esmeraldas, Ecuador|Esmeraldas]], [[Guayas Province|Guayas]], and [[Manabí Province|Manabí]].<ref name=":3" /> Esmeraldas woodstars rely on [[protected area]]s such as the [[Machalilla National Park]] to survive and reproduce.<ref name=":0" /> Due to poor [[wildlife management]], disruptive human activity still occurs on this land. While researchers were collecting data on this species, they observed [[logging]], hunting, farming, and human settlements within the protected area.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == The [[IUCN Red List]] classifies the Esmeralda woodstar as [[Vulnerable species|Vulnerable]].<ref name=":5" /> They were previously believed to have a population of 250 to 999 individuals.<ref name=":0" /> These numbers would deem them almost [[critically endangered]].<ref name=":0" /> After an extensive study in 2009, researchers concluded that their population size is likely 1,000 to 3,000.<ref name=":0" /> This would make them less threatened than previously thought but still a high priority [[Conservation biology|conservation]] species.<ref name=":0" /> Their population is currently decreasing.<ref name=":1" /> Habitat protection is crucial for Esmeraldas woodstar survival. Research shows that crucial breeding areas for this species include the cities of San José to San Lorenzo and the large forest patches adjacent to them.<ref name=":0" /> [[Machalilla National Park]] is one of the only areas protecting this species from habitat loss, but it needs better management to be successful.<ref name=":0" /> In 2014, a 38-acre nature reserve was created in Ayampe by [[Fundación de Conservación Jocotoco]], [[Rainforest Trust]], the [[American Bird Conservancy]], and the local Las Tunas community.<ref name=":1" /> Their goal is to protect 700 acres of land.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] cjs3audzvi40oe6o4ieje8yu6ja9vcc 9353082 9353080 2026-04-15T17:50:21Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9353082 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" > International), BirdLife International (BirdLife (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/en "IUCN Red List of Threatened Species: Chaetocercus berlepschi".] IUCN Red List of Threatened Species. Alirita en 2020-10-13. </ref> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] Estante nur ĉirkaŭ 6 centimetrojn longaj, la Ekvadoraj elfkolibroj estas inter la plej malgrandaj specioj de kolibroj.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Esploristoj ĵus trovis Ekvadorajn elfkolibrojn ĉe dek du novaj lokoj kaj kolektis la unuajn inajn specimenojn de la specio.<ref name=":0" /> Antaŭe, la specimenoj etikeditaj kiel inaj estis miskomprenitaj junaj maskloj.<ref name=":0" /> Inoj de Ekvadoraj elfkolibroj havas flavecbrunajn subpartojn kaj malhelgrizecnigrajn dorson, kapon kaj voston. Ili havas verdajn makulojn sur la flankoj de sia brusto kaj la centro de sia vosto.<ref name=":0" /> Iliaj vostoj ankaŭ havas malgrandajn, cinamo-ruĝbrunajn pintojn. Ili havas blankan postokulan strion (malsamkoloraj plumoj etendiĝantaj de la okulo malsupren ĝis la kolo).<ref name=":0" /> [[Burda elfkolibro|Burdaj elfkolibroj]] vivas en la sama regiono kiel Ekvadoraj elfkolibroj, kaj la inoj de ambaŭ specioj aspektas tre similaj unu al la alia.<ref name=":0" /> Distingaj trajtoj de inaj Burdaj elfkolibroj estas ilia verda brilo, cinamkolora postokula strio, kiu estas mallonga kaj mallarĝa (anstataŭ longa kaj larĝa), cinamkoloraj subpartoj kaj plia grandeco.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj havas verdajn suprajn partojn kun blua brilo, blankajn subajn partojn, blankan postokulan strion, verdan brustbendon, forkoforman voston kaj brilpurpuran gorĝon. Ankaŭ masklaj Burdaj elfkolibroj aspektas tre similaj al masklaj Ekvadoraj elfkolibrojj. Kontraste, masklaj Burdaj elfkolibroj havas rubenrozkolorajn gorĝojn kaj estas pli verdaj sur kaj siaj supraj kaj subaj partoj.<ref name=":0" /> Masklaj junaj Ekvadoraj elfkolibroj antaŭe estis misidentigitaj de esploristoj kiel plenkreskaj inoj pro sia simila aspekto kaj tre malgrandaj gonadoj.<ref name=":0" /> Masklaj junuloj havas blankajn subpartojn, flavec-brunan gorĝon kun kelkaj purpuraj plumoj, kaj distingan rondan, verdan voston kun ruĝbrun-cinama bazo kaj palaj cinamaj ĝis blankecaj pintoj.<ref name=":0" /> Junaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ankoraŭ estas nest-ligitaj, havas flavec-brunajn subpartojn kun verdaj kaj cinamaj flugiloj.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ĵus forlasis sian neston, similas al masklaj junuloj, sed sen la purpuraj plumoj sur sia gorĝo.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la [[Pacifiko|pacifika]] marbordo de okcidenta Ekvadoro.<ref name=":0" /> Ili okupas malgrandan teritorion, kiu estis plejparte senarbarigita.<ref name=":0" /> Ilia teritorio koincidas kun tiu de la Burda elfkolibro.<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj loĝas en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili troviĝas ie ajn inter marnivelo kaj 750 metroj en alteco.<ref name=":0" /> Tio inkluzivas kaj malaltajn areojn, kiuj estis ĝenitaj de homa setlejo, kaj neĝenitajn, altajn areojn.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === Esmeraldas woodstars breed from November to April near the coast at low elevations of 30 to 350 meters.<ref name=":0" /> These areas are typically developed with [[Ranch|cattle ranching]] and [[agriculture]], but are adjacent to large forest patches.<ref name=":0" /> Occasionally, they reproduce directly in mature moist forests.<ref name=":0" /> This species displays a specific mating behaviour. It begins with a male defending his perch at the top of a small dead tree.<ref name=":0" /> When a female arrives, the male flies directly up above the perch until he is completely out of sight.<ref name=":0" /> He then drops down to the perch while making mechanical noises with his wings.<ref name=":0" /> They make nests out of [[Ochroma|balsa]] wood fibers and a variety of [[Asteraceae]] seeds.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> The fibers and seeds are held together by spider webs and camouflaged with [[lichen]]s.<ref name=":2" /> They always build their nests near the tops of small dead trees (about 5 meters tall).<ref name=":0" /> These trees are typically near creeks or roads.<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars typically lay two eggs at a time.<ref name=":2" /> The eggs are small and white.<ref name=":2" /> [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''[[Kohleria|Kohleria spicata]]'']] === Dieto === The most important flower in the Esmeraldas woodstar diet is the [[Kohleria|''Kohleria'' ''spicata'']]''.''<ref name=":0" /> These reddish-orange flowers grow on weedy shrubs.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> The highest abundance of Esmeraldas woodstars were recorded during the peak season of this flower species (January to March).<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars also frequently visit [[Cornutia|''Cornutia'' ''pyramidata'']] which are small trees that grow purple flowers''.''<ref name=":0" /> At higher elevations, they feed on the nectar of [[Psychotria|''Psychotria'' ''hazennii'']] and ''Razisea'' cf. ''ericae.''<ref name=":0" /> Flowers of the ''Razisea'' genus are medium-sized and form dense clumps, making them ideal for small hummingbirds to efficiently extract their nectar.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Deforestation]] in the lowland humid forests of western [[Ecuador]] is the biggest threat to Esmeraldas woodstars.<ref name=":0" /> These birds inhabit three [[Habitat fragmentation|fragmented]] Ecuadorian [[Provinces of Ecuador|provinces]] which were all previously connected: [[Esmeraldas, Ecuador|Esmeraldas]], [[Guayas Province|Guayas]], and [[Manabí Province|Manabí]].<ref name=":3" /> Esmeraldas woodstars rely on [[protected area]]s such as the [[Machalilla National Park]] to survive and reproduce.<ref name=":0" /> Due to poor [[wildlife management]], disruptive human activity still occurs on this land. While researchers were collecting data on this species, they observed [[logging]], hunting, farming, and human settlements within the protected area.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == The [[IUCN Red List]] classifies the Esmeralda woodstar as [[Vulnerable species|Vulnerable]].<ref name=":5" /> They were previously believed to have a population of 250 to 999 individuals.<ref name=":0" /> These numbers would deem them almost [[critically endangered]].<ref name=":0" /> After an extensive study in 2009, researchers concluded that their population size is likely 1,000 to 3,000.<ref name=":0" /> This would make them less threatened than previously thought but still a high priority [[Conservation biology|conservation]] species.<ref name=":0" /> Their population is currently decreasing.<ref name=":1" /> Habitat protection is crucial for Esmeraldas woodstar survival. Research shows that crucial breeding areas for this species include the cities of San José to San Lorenzo and the large forest patches adjacent to them.<ref name=":0" /> [[Machalilla National Park]] is one of the only areas protecting this species from habitat loss, but it needs better management to be successful.<ref name=":0" /> In 2014, a 38-acre nature reserve was created in Ayampe by [[Fundación de Conservación Jocotoco]], [[Rainforest Trust]], the [[American Bird Conservancy]], and the local Las Tunas community.<ref name=":1" /> Their goal is to protect 700 acres of land.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 965njfiaoid5gka1w8vtgiiigaenu4s 9353088 9353082 2026-04-15T18:05:23Z Kani 670 /* Reproduktado */ 9353088 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" > International), BirdLife International (BirdLife (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/en "IUCN Red List of Threatened Species: Chaetocercus berlepschi".] IUCN Red List of Threatened Species. Alirita en 2020-10-13. </ref> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] Estante nur ĉirkaŭ 6 centimetrojn longaj, la Ekvadoraj elfkolibroj estas inter la plej malgrandaj specioj de kolibroj.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Esploristoj ĵus trovis Ekvadorajn elfkolibrojn ĉe dek du novaj lokoj kaj kolektis la unuajn inajn specimenojn de la specio.<ref name=":0" /> Antaŭe, la specimenoj etikeditaj kiel inaj estis miskomprenitaj junaj maskloj.<ref name=":0" /> Inoj de Ekvadoraj elfkolibroj havas flavecbrunajn subpartojn kaj malhelgrizecnigrajn dorson, kapon kaj voston. Ili havas verdajn makulojn sur la flankoj de sia brusto kaj la centro de sia vosto.<ref name=":0" /> Iliaj vostoj ankaŭ havas malgrandajn, cinamo-ruĝbrunajn pintojn. Ili havas blankan postokulan strion (malsamkoloraj plumoj etendiĝantaj de la okulo malsupren ĝis la kolo).<ref name=":0" /> [[Burda elfkolibro|Burdaj elfkolibroj]] vivas en la sama regiono kiel Ekvadoraj elfkolibroj, kaj la inoj de ambaŭ specioj aspektas tre similaj unu al la alia.<ref name=":0" /> Distingaj trajtoj de inaj Burdaj elfkolibroj estas ilia verda brilo, cinamkolora postokula strio, kiu estas mallonga kaj mallarĝa (anstataŭ longa kaj larĝa), cinamkoloraj subpartoj kaj plia grandeco.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj havas verdajn suprajn partojn kun blua brilo, blankajn subajn partojn, blankan postokulan strion, verdan brustbendon, forkoforman voston kaj brilpurpuran gorĝon. Ankaŭ masklaj Burdaj elfkolibroj aspektas tre similaj al masklaj Ekvadoraj elfkolibrojj. Kontraste, masklaj Burdaj elfkolibroj havas rubenrozkolorajn gorĝojn kaj estas pli verdaj sur kaj siaj supraj kaj subaj partoj.<ref name=":0" /> Masklaj junaj Ekvadoraj elfkolibroj antaŭe estis misidentigitaj de esploristoj kiel plenkreskaj inoj pro sia simila aspekto kaj tre malgrandaj gonadoj.<ref name=":0" /> Masklaj junuloj havas blankajn subpartojn, flavec-brunan gorĝon kun kelkaj purpuraj plumoj, kaj distingan rondan, verdan voston kun ruĝbrun-cinama bazo kaj palaj cinamaj ĝis blankecaj pintoj.<ref name=":0" /> Junaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ankoraŭ estas nest-ligitaj, havas flavec-brunajn subpartojn kun verdaj kaj cinamaj flugiloj.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ĵus forlasis sian neston, similas al masklaj junuloj, sed sen la purpuraj plumoj sur sia gorĝo.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la [[Pacifiko|pacifika]] marbordo de okcidenta Ekvadoro.<ref name=":0" /> Ili okupas malgrandan teritorion, kiu estis plejparte senarbarigita.<ref name=":0" /> Ilia teritorio koincidas kun tiu de la Burda elfkolibro.<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj loĝas en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili troviĝas ie ajn inter marnivelo kaj 750 metroj en alteco.<ref name=":0" /> Tio inkluzivas kaj malaltajn areojn, kiuj estis ĝenitaj de homa setlejo, kaj neĝenitajn, altajn areojn.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === La Ekvadoraj elfkolibroj reproduktiĝas de novembro ĝis aprilo proksime de la marbordo je malaltaj altitudoj de 30 ĝis 350 metroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj areoj estas tipe evoluigitaj per [[brutbredado]] kaj [[agrikulturo]], sed estas apud grandaj arbarareetoj.<ref name=":0" /> Foje, ili reproduktiĝas rekte en maturaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiu specio montras specifan pariĝan konduton. Ĝi komenciĝas per masklo defendanta sian ripozejon ĉe la pinto de malgranda morta arbo.<ref name=":0" /> Kiam ino alvenas, la masklo flugas rekte supren super la ripozejon ĝis li estas tute ekster videbleco.<ref name=":0" /> Li tiam falas malsupren al la ripozejo farante mekanikajn bruojn per siaj flugiloj.<ref name=":0" /> Ili faras nestojn el lignofibroj de ''Ochroma'' kaj diversaj semoj de [[Asteracoj]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> La ​​fibroj kaj semoj estas tenataj kune per [[araneaĵo]]j kaj kamuflitaj per [[likeno]]j.<ref name=":2" / Ili ĉiam konstruas siajn nestojn proksime de la pintoj de malgrandaj mortaj arboj (ĉirkaŭ 5 metrojn altaj).<ref name=":0" /> Ĉi tiuj arboj estas tipe proksime de riveretoj aŭ vojoj.<ref name=":0" /> La Ekvadoraj elfkolibroj tipe demetas po du ovojn por ovodemetado.<ref name=":2" / La ​​ovoj estas malgrandaj kaj blankaj.<ref name=":2" / [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''Kohleria spicata'']] === Dieto === The most important flower in the Esmeraldas woodstar diet is the [[Kohleria|''Kohleria'' ''spicata'']]''.''<ref name=":0" /> These reddish-orange flowers grow on weedy shrubs.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> The highest abundance of Esmeraldas woodstars were recorded during the peak season of this flower species (January to March).<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars also frequently visit [[Cornutia|''Cornutia'' ''pyramidata'']] which are small trees that grow purple flowers''.''<ref name=":0" /> At higher elevations, they feed on the nectar of [[Psychotria|''Psychotria'' ''hazennii'']] and ''Razisea'' cf. ''ericae.''<ref name=":0" /> Flowers of the ''Razisea'' genus are medium-sized and form dense clumps, making them ideal for small hummingbirds to efficiently extract their nectar.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Deforestation]] in the lowland humid forests of western [[Ecuador]] is the biggest threat to Esmeraldas woodstars.<ref name=":0" /> These birds inhabit three [[Habitat fragmentation|fragmented]] Ecuadorian [[Provinces of Ecuador|provinces]] which were all previously connected: [[Esmeraldas, Ecuador|Esmeraldas]], [[Guayas Province|Guayas]], and [[Manabí Province|Manabí]].<ref name=":3" /> Esmeraldas woodstars rely on [[protected area]]s such as the [[Machalilla National Park]] to survive and reproduce.<ref name=":0" /> Due to poor [[wildlife management]], disruptive human activity still occurs on this land. While researchers were collecting data on this species, they observed [[logging]], hunting, farming, and human settlements within the protected area.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == The [[IUCN Red List]] classifies the Esmeralda woodstar as [[Vulnerable species|Vulnerable]].<ref name=":5" /> They were previously believed to have a population of 250 to 999 individuals.<ref name=":0" /> These numbers would deem them almost [[critically endangered]].<ref name=":0" /> After an extensive study in 2009, researchers concluded that their population size is likely 1,000 to 3,000.<ref name=":0" /> This would make them less threatened than previously thought but still a high priority [[Conservation biology|conservation]] species.<ref name=":0" /> Their population is currently decreasing.<ref name=":1" /> Habitat protection is crucial for Esmeraldas woodstar survival. Research shows that crucial breeding areas for this species include the cities of San José to San Lorenzo and the large forest patches adjacent to them.<ref name=":0" /> [[Machalilla National Park]] is one of the only areas protecting this species from habitat loss, but it needs better management to be successful.<ref name=":0" /> In 2014, a 38-acre nature reserve was created in Ayampe by [[Fundación de Conservación Jocotoco]], [[Rainforest Trust]], the [[American Bird Conservancy]], and the local Las Tunas community.<ref name=":1" /> Their goal is to protect 700 acres of land.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] dtjml4c7rzm0yy1x9cli7citgbh3rtv 9353089 9353088 2026-04-15T18:09:01Z Kani 670 /* Kutimaro kaj ekologio */ 9353089 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" > International), BirdLife International (BirdLife (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/en "IUCN Red List of Threatened Species: Chaetocercus berlepschi".] IUCN Red List of Threatened Species. Alirita en 2020-10-13. </ref> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] Estante nur ĉirkaŭ 6 centimetrojn longaj, la Ekvadoraj elfkolibroj estas inter la plej malgrandaj specioj de kolibroj.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Esploristoj ĵus trovis Ekvadorajn elfkolibrojn ĉe dek du novaj lokoj kaj kolektis la unuajn inajn specimenojn de la specio.<ref name=":0" /> Antaŭe, la specimenoj etikeditaj kiel inaj estis miskomprenitaj junaj maskloj.<ref name=":0" /> Inoj de Ekvadoraj elfkolibroj havas flavecbrunajn subpartojn kaj malhelgrizecnigrajn dorson, kapon kaj voston. Ili havas verdajn makulojn sur la flankoj de sia brusto kaj la centro de sia vosto.<ref name=":0" /> Iliaj vostoj ankaŭ havas malgrandajn, cinamo-ruĝbrunajn pintojn. Ili havas blankan postokulan strion (malsamkoloraj plumoj etendiĝantaj de la okulo malsupren ĝis la kolo).<ref name=":0" /> [[Burda elfkolibro|Burdaj elfkolibroj]] vivas en la sama regiono kiel Ekvadoraj elfkolibroj, kaj la inoj de ambaŭ specioj aspektas tre similaj unu al la alia.<ref name=":0" /> Distingaj trajtoj de inaj Burdaj elfkolibroj estas ilia verda brilo, cinamkolora postokula strio, kiu estas mallonga kaj mallarĝa (anstataŭ longa kaj larĝa), cinamkoloraj subpartoj kaj plia grandeco.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj havas verdajn suprajn partojn kun blua brilo, blankajn subajn partojn, blankan postokulan strion, verdan brustbendon, forkoforman voston kaj brilpurpuran gorĝon. Ankaŭ masklaj Burdaj elfkolibroj aspektas tre similaj al masklaj Ekvadoraj elfkolibrojj. Kontraste, masklaj Burdaj elfkolibroj havas rubenrozkolorajn gorĝojn kaj estas pli verdaj sur kaj siaj supraj kaj subaj partoj.<ref name=":0" /> Masklaj junaj Ekvadoraj elfkolibroj antaŭe estis misidentigitaj de esploristoj kiel plenkreskaj inoj pro sia simila aspekto kaj tre malgrandaj gonadoj.<ref name=":0" /> Masklaj junuloj havas blankajn subpartojn, flavec-brunan gorĝon kun kelkaj purpuraj plumoj, kaj distingan rondan, verdan voston kun ruĝbrun-cinama bazo kaj palaj cinamaj ĝis blankecaj pintoj.<ref name=":0" /> Junaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ankoraŭ estas nest-ligitaj, havas flavec-brunajn subpartojn kun verdaj kaj cinamaj flugiloj.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ĵus forlasis sian neston, similas al masklaj junuloj, sed sen la purpuraj plumoj sur sia gorĝo.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la [[Pacifiko|pacifika]] marbordo de okcidenta Ekvadoro.<ref name=":0" /> Ili okupas malgrandan teritorion, kiu estis plejparte senarbarigita.<ref name=":0" /> Ilia teritorio koincidas kun tiu de la Burda elfkolibro.<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj loĝas en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili troviĝas ie ajn inter marnivelo kaj 750 metroj en alteco.<ref name=":0" /> Tio inkluzivas kaj malaltajn areojn, kiuj estis ĝenitaj de homa setlejo, kaj neĝenitajn, altajn areojn.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === La Ekvadoraj elfkolibroj reproduktiĝas de novembro ĝis aprilo proksime de la marbordo je malaltaj altitudoj de 30 ĝis 350 metroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj areoj estas tipe evoluigitaj per [[brutbredado]] kaj [[agrikulturo]], sed estas apud grandaj arbarareetoj.<ref name=":0" /> Foje, ili reproduktiĝas rekte en maturaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiu specio montras specifan pariĝan konduton. Ĝi komenciĝas per masklo defendanta sian ripozejon ĉe la pinto de malgranda morta arbo.<ref name=":0" /> Kiam ino alvenas, la masklo flugas rekte supren super la ripozejon ĝis li estas tute ekster videbleco.<ref name=":0" /> Li tiam falas malsupren al la ripozejo farante mekanikajn bruojn per siaj flugiloj.<ref name=":0" /> Ili faras nestojn el lignofibroj de ''Ochroma'' kaj diversaj semoj de [[Asteracoj]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> La ​​fibroj kaj semoj estas tenataj kune per [[araneaĵo]]j kaj kamuflitaj per [[likeno]]j.<ref name=":2" /> Ili ĉiam konstruas siajn nestojn proksime de la pintoj de malgrandaj mortaj arboj (ĉirkaŭ 5 metrojn altaj).<ref name=":0" /> Ĉi tiuj arboj estas tipe proksime de riveretoj aŭ vojoj.<ref name=":0" /> La Ekvadoraj elfkolibroj tipe demetas po du ovojn por ovodemetado.<ref name=":2" /> La ​​ovoj estas malgrandaj kaj blankaj.<ref name=":2" /> [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''Kohleria spicata'']] === Dieto === The most important flower in the Esmeraldas woodstar diet is the [[Kohleria|''Kohleria'' ''spicata'']]''.''<ref name=":0" /> These reddish-orange flowers grow on weedy shrubs.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> The highest abundance of Esmeraldas woodstars were recorded during the peak season of this flower species (January to March).<ref name=":0" /> Esmeraldas woodstars also frequently visit [[Cornutia|''Cornutia'' ''pyramidata'']] which are small trees that grow purple flowers''.''<ref name=":0" /> At higher elevations, they feed on the nectar of [[Psychotria|''Psychotria'' ''hazennii'']] and ''Razisea'' cf. ''ericae.''<ref name=":0" /> Flowers of the ''Razisea'' genus are medium-sized and form dense clumps, making them ideal for small hummingbirds to efficiently extract their nectar.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Deforestation]] in the lowland humid forests of western [[Ecuador]] is the biggest threat to Esmeraldas woodstars.<ref name=":0" /> These birds inhabit three [[Habitat fragmentation|fragmented]] Ecuadorian [[Provinces of Ecuador|provinces]] which were all previously connected: [[Esmeraldas, Ecuador|Esmeraldas]], [[Guayas Province|Guayas]], and [[Manabí Province|Manabí]].<ref name=":3" /> Esmeraldas woodstars rely on [[protected area]]s such as the [[Machalilla National Park]] to survive and reproduce.<ref name=":0" /> Due to poor [[wildlife management]], disruptive human activity still occurs on this land. While researchers were collecting data on this species, they observed [[logging]], hunting, farming, and human settlements within the protected area.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == The [[IUCN Red List]] classifies the Esmeralda woodstar as [[Vulnerable species|Vulnerable]].<ref name=":5" /> They were previously believed to have a population of 250 to 999 individuals.<ref name=":0" /> These numbers would deem them almost [[critically endangered]].<ref name=":0" /> After an extensive study in 2009, researchers concluded that their population size is likely 1,000 to 3,000.<ref name=":0" /> This would make them less threatened than previously thought but still a high priority [[Conservation biology|conservation]] species.<ref name=":0" /> Their population is currently decreasing.<ref name=":1" /> Habitat protection is crucial for Esmeraldas woodstar survival. Research shows that crucial breeding areas for this species include the cities of San José to San Lorenzo and the large forest patches adjacent to them.<ref name=":0" /> [[Machalilla National Park]] is one of the only areas protecting this species from habitat loss, but it needs better management to be successful.<ref name=":0" /> In 2014, a 38-acre nature reserve was created in Ayampe by [[Fundación de Conservación Jocotoco]], [[Rainforest Trust]], the [[American Bird Conservancy]], and the local Las Tunas community.<ref name=":1" /> Their goal is to protect 700 acres of land.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] jtu1lt4lhpixnly7b0kr72ospl36cj5 9353090 9353089 2026-04-15T18:13:42Z Kani 670 /* Dieto */ 9353090 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" > International), BirdLife International (BirdLife (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/en "IUCN Red List of Threatened Species: Chaetocercus berlepschi".] IUCN Red List of Threatened Species. Alirita en 2020-10-13. </ref> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] Estante nur ĉirkaŭ 6 centimetrojn longaj, la Ekvadoraj elfkolibroj estas inter la plej malgrandaj specioj de kolibroj.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Esploristoj ĵus trovis Ekvadorajn elfkolibrojn ĉe dek du novaj lokoj kaj kolektis la unuajn inajn specimenojn de la specio.<ref name=":0" /> Antaŭe, la specimenoj etikeditaj kiel inaj estis miskomprenitaj junaj maskloj.<ref name=":0" /> Inoj de Ekvadoraj elfkolibroj havas flavecbrunajn subpartojn kaj malhelgrizecnigrajn dorson, kapon kaj voston. Ili havas verdajn makulojn sur la flankoj de sia brusto kaj la centro de sia vosto.<ref name=":0" /> Iliaj vostoj ankaŭ havas malgrandajn, cinamo-ruĝbrunajn pintojn. Ili havas blankan postokulan strion (malsamkoloraj plumoj etendiĝantaj de la okulo malsupren ĝis la kolo).<ref name=":0" /> [[Burda elfkolibro|Burdaj elfkolibroj]] vivas en la sama regiono kiel Ekvadoraj elfkolibroj, kaj la inoj de ambaŭ specioj aspektas tre similaj unu al la alia.<ref name=":0" /> Distingaj trajtoj de inaj Burdaj elfkolibroj estas ilia verda brilo, cinamkolora postokula strio, kiu estas mallonga kaj mallarĝa (anstataŭ longa kaj larĝa), cinamkoloraj subpartoj kaj plia grandeco.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj havas verdajn suprajn partojn kun blua brilo, blankajn subajn partojn, blankan postokulan strion, verdan brustbendon, forkoforman voston kaj brilpurpuran gorĝon. Ankaŭ masklaj Burdaj elfkolibroj aspektas tre similaj al masklaj Ekvadoraj elfkolibrojj. Kontraste, masklaj Burdaj elfkolibroj havas rubenrozkolorajn gorĝojn kaj estas pli verdaj sur kaj siaj supraj kaj subaj partoj.<ref name=":0" /> Masklaj junaj Ekvadoraj elfkolibroj antaŭe estis misidentigitaj de esploristoj kiel plenkreskaj inoj pro sia simila aspekto kaj tre malgrandaj gonadoj.<ref name=":0" /> Masklaj junuloj havas blankajn subpartojn, flavec-brunan gorĝon kun kelkaj purpuraj plumoj, kaj distingan rondan, verdan voston kun ruĝbrun-cinama bazo kaj palaj cinamaj ĝis blankecaj pintoj.<ref name=":0" /> Junaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ankoraŭ estas nest-ligitaj, havas flavec-brunajn subpartojn kun verdaj kaj cinamaj flugiloj.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ĵus forlasis sian neston, similas al masklaj junuloj, sed sen la purpuraj plumoj sur sia gorĝo.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la [[Pacifiko|pacifika]] marbordo de okcidenta Ekvadoro.<ref name=":0" /> Ili okupas malgrandan teritorion, kiu estis plejparte senarbarigita.<ref name=":0" /> Ilia teritorio koincidas kun tiu de la Burda elfkolibro.<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj loĝas en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili troviĝas ie ajn inter marnivelo kaj 750 metroj en alteco.<ref name=":0" /> Tio inkluzivas kaj malaltajn areojn, kiuj estis ĝenitaj de homa setlejo, kaj neĝenitajn, altajn areojn.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === La Ekvadoraj elfkolibroj reproduktiĝas de novembro ĝis aprilo proksime de la marbordo je malaltaj altitudoj de 30 ĝis 350 metroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj areoj estas tipe evoluigitaj per [[brutbredado]] kaj [[agrikulturo]], sed estas apud grandaj arbarareetoj.<ref name=":0" /> Foje, ili reproduktiĝas rekte en maturaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiu specio montras specifan pariĝan konduton. Ĝi komenciĝas per masklo defendanta sian ripozejon ĉe la pinto de malgranda morta arbo.<ref name=":0" /> Kiam ino alvenas, la masklo flugas rekte supren super la ripozejon ĝis li estas tute ekster videbleco.<ref name=":0" /> Li tiam falas malsupren al la ripozejo farante mekanikajn bruojn per siaj flugiloj.<ref name=":0" /> Ili faras nestojn el lignofibroj de ''Ochroma'' kaj diversaj semoj de [[Asteracoj]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> La ​​fibroj kaj semoj estas tenataj kune per [[araneaĵo]]j kaj kamuflitaj per [[likeno]]j.<ref name=":2" /> Ili ĉiam konstruas siajn nestojn proksime de la pintoj de malgrandaj mortaj arboj (ĉirkaŭ 5 metrojn altaj).<ref name=":0" /> Ĉi tiuj arboj estas tipe proksime de riveretoj aŭ vojoj.<ref name=":0" /> La Ekvadoraj elfkolibroj tipe demetas po du ovojn por ovodemetado.<ref name=":2" /> La ​​ovoj estas malgrandaj kaj blankaj.<ref name=":2" /> [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''Kohleria spicata'']] === Dieto === La plej grava floro en la dieto de la Ekvadora elfkolibro estas la ''Kohleria spicata''.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj ruĝecoranĝaj floroj kreskas sur herbecaj arbustoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> La plej granda abundo de Ekvadora elfkolibro estis registrita dum la pinta sezono de ĉi tiu florspecio (januaro ĝis marto). <ref name=":0" /> La Ekvadora elfkolibro ofte vizitas ankaŭ ''Cornutia pyramidata'', kiuj estas malgrandaj arboj, kiuj kreskigas purpurajn florojn.<ref name=":0" /> Ĉe pli altaj altitudoj, ili nutriĝas per la nektaro de ''Psychotria hazennii'' kaj ''Razisea'' cf. ''ericae''.<ref name=":0" /> Floroj de la genro ''Razisea'' estas mezgrandaj kaj formas densajn aretojn, igante ilin idealaj por malgrandaj kolibroj por efike ekstrakti ilian nektaron.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Deforestation]] in the lowland humid forests of western [[Ecuador]] is the biggest threat to Esmeraldas woodstars.<ref name=":0" /> These birds inhabit three [[Habitat fragmentation|fragmented]] Ecuadorian [[Provinces of Ecuador|provinces]] which were all previously connected: [[Esmeraldas, Ecuador|Esmeraldas]], [[Guayas Province|Guayas]], and [[Manabí Province|Manabí]].<ref name=":3" /> Esmeraldas woodstars rely on [[protected area]]s such as the [[Machalilla National Park]] to survive and reproduce.<ref name=":0" /> Due to poor [[wildlife management]], disruptive human activity still occurs on this land. While researchers were collecting data on this species, they observed [[logging]], hunting, farming, and human settlements within the protected area.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == The [[IUCN Red List]] classifies the Esmeralda woodstar as [[Vulnerable species|Vulnerable]].<ref name=":5" /> They were previously believed to have a population of 250 to 999 individuals.<ref name=":0" /> These numbers would deem them almost [[critically endangered]].<ref name=":0" /> After an extensive study in 2009, researchers concluded that their population size is likely 1,000 to 3,000.<ref name=":0" /> This would make them less threatened than previously thought but still a high priority [[Conservation biology|conservation]] species.<ref name=":0" /> Their population is currently decreasing.<ref name=":1" /> Habitat protection is crucial for Esmeraldas woodstar survival. Research shows that crucial breeding areas for this species include the cities of San José to San Lorenzo and the large forest patches adjacent to them.<ref name=":0" /> [[Machalilla National Park]] is one of the only areas protecting this species from habitat loss, but it needs better management to be successful.<ref name=":0" /> In 2014, a 38-acre nature reserve was created in Ayampe by [[Fundación de Conservación Jocotoco]], [[Rainforest Trust]], the [[American Bird Conservancy]], and the local Las Tunas community.<ref name=":1" /> Their goal is to protect 700 acres of land.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] mw57p4wkf18dceoa7fdnfkiegvh19ew 9353091 9353090 2026-04-15T18:21:13Z Kani 670 /* Minacoj */ 9353091 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" > International), BirdLife International (BirdLife (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/en "IUCN Red List of Threatened Species: Chaetocercus berlepschi".] IUCN Red List of Threatened Species. Alirita en 2020-10-13. </ref> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] Estante nur ĉirkaŭ 6 centimetrojn longaj, la Ekvadoraj elfkolibroj estas inter la plej malgrandaj specioj de kolibroj.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Esploristoj ĵus trovis Ekvadorajn elfkolibrojn ĉe dek du novaj lokoj kaj kolektis la unuajn inajn specimenojn de la specio.<ref name=":0" /> Antaŭe, la specimenoj etikeditaj kiel inaj estis miskomprenitaj junaj maskloj.<ref name=":0" /> Inoj de Ekvadoraj elfkolibroj havas flavecbrunajn subpartojn kaj malhelgrizecnigrajn dorson, kapon kaj voston. Ili havas verdajn makulojn sur la flankoj de sia brusto kaj la centro de sia vosto.<ref name=":0" /> Iliaj vostoj ankaŭ havas malgrandajn, cinamo-ruĝbrunajn pintojn. Ili havas blankan postokulan strion (malsamkoloraj plumoj etendiĝantaj de la okulo malsupren ĝis la kolo).<ref name=":0" /> [[Burda elfkolibro|Burdaj elfkolibroj]] vivas en la sama regiono kiel Ekvadoraj elfkolibroj, kaj la inoj de ambaŭ specioj aspektas tre similaj unu al la alia.<ref name=":0" /> Distingaj trajtoj de inaj Burdaj elfkolibroj estas ilia verda brilo, cinamkolora postokula strio, kiu estas mallonga kaj mallarĝa (anstataŭ longa kaj larĝa), cinamkoloraj subpartoj kaj plia grandeco.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj havas verdajn suprajn partojn kun blua brilo, blankajn subajn partojn, blankan postokulan strion, verdan brustbendon, forkoforman voston kaj brilpurpuran gorĝon. Ankaŭ masklaj Burdaj elfkolibroj aspektas tre similaj al masklaj Ekvadoraj elfkolibrojj. Kontraste, masklaj Burdaj elfkolibroj havas rubenrozkolorajn gorĝojn kaj estas pli verdaj sur kaj siaj supraj kaj subaj partoj.<ref name=":0" /> Masklaj junaj Ekvadoraj elfkolibroj antaŭe estis misidentigitaj de esploristoj kiel plenkreskaj inoj pro sia simila aspekto kaj tre malgrandaj gonadoj.<ref name=":0" /> Masklaj junuloj havas blankajn subpartojn, flavec-brunan gorĝon kun kelkaj purpuraj plumoj, kaj distingan rondan, verdan voston kun ruĝbrun-cinama bazo kaj palaj cinamaj ĝis blankecaj pintoj.<ref name=":0" /> Junaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ankoraŭ estas nest-ligitaj, havas flavec-brunajn subpartojn kun verdaj kaj cinamaj flugiloj.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ĵus forlasis sian neston, similas al masklaj junuloj, sed sen la purpuraj plumoj sur sia gorĝo.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la [[Pacifiko|pacifika]] marbordo de okcidenta Ekvadoro.<ref name=":0" /> Ili okupas malgrandan teritorion, kiu estis plejparte senarbarigita.<ref name=":0" /> Ilia teritorio koincidas kun tiu de la Burda elfkolibro.<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj loĝas en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili troviĝas ie ajn inter marnivelo kaj 750 metroj en alteco.<ref name=":0" /> Tio inkluzivas kaj malaltajn areojn, kiuj estis ĝenitaj de homa setlejo, kaj neĝenitajn, altajn areojn.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === La Ekvadoraj elfkolibroj reproduktiĝas de novembro ĝis aprilo proksime de la marbordo je malaltaj altitudoj de 30 ĝis 350 metroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj areoj estas tipe evoluigitaj per [[brutbredado]] kaj [[agrikulturo]], sed estas apud grandaj arbarareetoj.<ref name=":0" /> Foje, ili reproduktiĝas rekte en maturaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiu specio montras specifan pariĝan konduton. Ĝi komenciĝas per masklo defendanta sian ripozejon ĉe la pinto de malgranda morta arbo.<ref name=":0" /> Kiam ino alvenas, la masklo flugas rekte supren super la ripozejon ĝis li estas tute ekster videbleco.<ref name=":0" /> Li tiam falas malsupren al la ripozejo farante mekanikajn bruojn per siaj flugiloj.<ref name=":0" /> Ili faras nestojn el lignofibroj de ''Ochroma'' kaj diversaj semoj de [[Asteracoj]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> La ​​fibroj kaj semoj estas tenataj kune per [[araneaĵo]]j kaj kamuflitaj per [[likeno]]j.<ref name=":2" /> Ili ĉiam konstruas siajn nestojn proksime de la pintoj de malgrandaj mortaj arboj (ĉirkaŭ 5 metrojn altaj).<ref name=":0" /> Ĉi tiuj arboj estas tipe proksime de riveretoj aŭ vojoj.<ref name=":0" /> La Ekvadoraj elfkolibroj tipe demetas po du ovojn por ovodemetado.<ref name=":2" /> La ​​ovoj estas malgrandaj kaj blankaj.<ref name=":2" /> [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''Kohleria spicata'']] === Dieto === La plej grava floro en la dieto de la Ekvadora elfkolibro estas la ''Kohleria spicata''.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj ruĝecoranĝaj floroj kreskas sur herbecaj arbustoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> La plej granda abundo de Ekvadora elfkolibro estis registrita dum la pinta sezono de ĉi tiu florspecio (januaro ĝis marto). <ref name=":0" /> La Ekvadora elfkolibro ofte vizitas ankaŭ ''Cornutia pyramidata'', kiuj estas malgrandaj arboj, kiuj kreskigas purpurajn florojn.<ref name=":0" /> Ĉe pli altaj altitudoj, ili nutriĝas per la nektaro de ''Psychotria hazennii'' kaj ''Razisea'' cf. ''ericae''.<ref name=":0" /> Floroj de la genro ''Razisea'' estas mezgrandaj kaj formas densajn aretojn, igante ilin idealaj por malgrandaj kolibroj por efike ekstrakti ilian nektaron.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Senarbarigo]] en la humidaj arbaroj de malaltaj teroj de okcidenta Ekvadoro estas la plej granda minaco por la Ekvadoraj elfkolibroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj birdoj loĝas en tri [[Habitata fragmentado|fragmentitaj]] provincoj de Ekvadoro, kiuj antaŭe ĉiuj estis konektitaj: nome [[Smeraldoj|Esmeraldas]], [[Provinco Guayas|Guayas]] kaj [[Provinco Manabí|Manabí]].<ref name=":3" /> La Ekvadoraj elfkolibroj dependas de protektitaj areoj kiel la Nacia Parko Machalilla por postvivi kaj reproduktiĝi.<ref name=":0" /> Pro malbona administrado de faŭno, interrompa homa agado ankoraŭ okazas sur ĉi tiu areo. Dum esploristoj kolektis datumojn pri ĉi tiu specio, ili observis [[arbohakado]]n, ĉasadon, terkultivadon kaj homajn setlejojn ene de la protektita areo.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == The [[IUCN Red List]] classifies the Esmeralda woodstar as [[Vulnerable species|Vulnerable]].<ref name=":5" /> They were previously believed to have a population of 250 to 999 individuals.<ref name=":0" /> These numbers would deem them almost [[critically endangered]].<ref name=":0" /> After an extensive study in 2009, researchers concluded that their population size is likely 1,000 to 3,000.<ref name=":0" /> This would make them less threatened than previously thought but still a high priority [[Conservation biology|conservation]] species.<ref name=":0" /> Their population is currently decreasing.<ref name=":1" /> Habitat protection is crucial for Esmeraldas woodstar survival. Research shows that crucial breeding areas for this species include the cities of San José to San Lorenzo and the large forest patches adjacent to them.<ref name=":0" /> [[Machalilla National Park]] is one of the only areas protecting this species from habitat loss, but it needs better management to be successful.<ref name=":0" /> In 2014, a 38-acre nature reserve was created in Ayampe by [[Fundación de Conservación Jocotoco]], [[Rainforest Trust]], the [[American Bird Conservancy]], and the local Las Tunas community.<ref name=":1" /> Their goal is to protect 700 acres of land.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] ff631thkk9sq5rza7luer3e5bixctns 9353092 9353091 2026-04-15T18:30:21Z Kani 670 /* Statuso kaj konservado */ 9353092 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" > International), BirdLife International (BirdLife (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/en "IUCN Red List of Threatened Species: Chaetocercus berlepschi".] IUCN Red List of Threatened Species. Alirita en 2020-10-13. </ref> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] Estante nur ĉirkaŭ 6 centimetrojn longaj, la Ekvadoraj elfkolibroj estas inter la plej malgrandaj specioj de kolibroj.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Esploristoj ĵus trovis Ekvadorajn elfkolibrojn ĉe dek du novaj lokoj kaj kolektis la unuajn inajn specimenojn de la specio.<ref name=":0" /> Antaŭe, la specimenoj etikeditaj kiel inaj estis miskomprenitaj junaj maskloj.<ref name=":0" /> Inoj de Ekvadoraj elfkolibroj havas flavecbrunajn subpartojn kaj malhelgrizecnigrajn dorson, kapon kaj voston. Ili havas verdajn makulojn sur la flankoj de sia brusto kaj la centro de sia vosto.<ref name=":0" /> Iliaj vostoj ankaŭ havas malgrandajn, cinamo-ruĝbrunajn pintojn. Ili havas blankan postokulan strion (malsamkoloraj plumoj etendiĝantaj de la okulo malsupren ĝis la kolo).<ref name=":0" /> [[Burda elfkolibro|Burdaj elfkolibroj]] vivas en la sama regiono kiel Ekvadoraj elfkolibroj, kaj la inoj de ambaŭ specioj aspektas tre similaj unu al la alia.<ref name=":0" /> Distingaj trajtoj de inaj Burdaj elfkolibroj estas ilia verda brilo, cinamkolora postokula strio, kiu estas mallonga kaj mallarĝa (anstataŭ longa kaj larĝa), cinamkoloraj subpartoj kaj plia grandeco.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj havas verdajn suprajn partojn kun blua brilo, blankajn subajn partojn, blankan postokulan strion, verdan brustbendon, forkoforman voston kaj brilpurpuran gorĝon. Ankaŭ masklaj Burdaj elfkolibroj aspektas tre similaj al masklaj Ekvadoraj elfkolibrojj. Kontraste, masklaj Burdaj elfkolibroj havas rubenrozkolorajn gorĝojn kaj estas pli verdaj sur kaj siaj supraj kaj subaj partoj.<ref name=":0" /> Masklaj junaj Ekvadoraj elfkolibroj antaŭe estis misidentigitaj de esploristoj kiel plenkreskaj inoj pro sia simila aspekto kaj tre malgrandaj gonadoj.<ref name=":0" /> Masklaj junuloj havas blankajn subpartojn, flavec-brunan gorĝon kun kelkaj purpuraj plumoj, kaj distingan rondan, verdan voston kun ruĝbrun-cinama bazo kaj palaj cinamaj ĝis blankecaj pintoj.<ref name=":0" /> Junaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ankoraŭ estas nest-ligitaj, havas flavec-brunajn subpartojn kun verdaj kaj cinamaj flugiloj.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ĵus forlasis sian neston, similas al masklaj junuloj, sed sen la purpuraj plumoj sur sia gorĝo.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la [[Pacifiko|pacifika]] marbordo de okcidenta Ekvadoro.<ref name=":0" /> Ili okupas malgrandan teritorion, kiu estis plejparte senarbarigita.<ref name=":0" /> Ilia teritorio koincidas kun tiu de la Burda elfkolibro.<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj loĝas en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili troviĝas ie ajn inter marnivelo kaj 750 metroj en alteco.<ref name=":0" /> Tio inkluzivas kaj malaltajn areojn, kiuj estis ĝenitaj de homa setlejo, kaj neĝenitajn, altajn areojn.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === La Ekvadoraj elfkolibroj reproduktiĝas de novembro ĝis aprilo proksime de la marbordo je malaltaj altitudoj de 30 ĝis 350 metroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj areoj estas tipe evoluigitaj per [[brutbredado]] kaj [[agrikulturo]], sed estas apud grandaj arbarareetoj.<ref name=":0" /> Foje, ili reproduktiĝas rekte en maturaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiu specio montras specifan pariĝan konduton. Ĝi komenciĝas per masklo defendanta sian ripozejon ĉe la pinto de malgranda morta arbo.<ref name=":0" /> Kiam ino alvenas, la masklo flugas rekte supren super la ripozejon ĝis li estas tute ekster videbleco.<ref name=":0" /> Li tiam falas malsupren al la ripozejo farante mekanikajn bruojn per siaj flugiloj.<ref name=":0" /> Ili faras nestojn el lignofibroj de ''Ochroma'' kaj diversaj semoj de [[Asteracoj]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> La ​​fibroj kaj semoj estas tenataj kune per [[araneaĵo]]j kaj kamuflitaj per [[likeno]]j.<ref name=":2" /> Ili ĉiam konstruas siajn nestojn proksime de la pintoj de malgrandaj mortaj arboj (ĉirkaŭ 5 metrojn altaj).<ref name=":0" /> Ĉi tiuj arboj estas tipe proksime de riveretoj aŭ vojoj.<ref name=":0" /> La Ekvadoraj elfkolibroj tipe demetas po du ovojn por ovodemetado.<ref name=":2" /> La ​​ovoj estas malgrandaj kaj blankaj.<ref name=":2" /> [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''Kohleria spicata'']] === Dieto === La plej grava floro en la dieto de la Ekvadora elfkolibro estas la ''Kohleria spicata''.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj ruĝecoranĝaj floroj kreskas sur herbecaj arbustoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> La plej granda abundo de Ekvadora elfkolibro estis registrita dum la pinta sezono de ĉi tiu florspecio (januaro ĝis marto). <ref name=":0" /> La Ekvadora elfkolibro ofte vizitas ankaŭ ''Cornutia pyramidata'', kiuj estas malgrandaj arboj, kiuj kreskigas purpurajn florojn.<ref name=":0" /> Ĉe pli altaj altitudoj, ili nutriĝas per la nektaro de ''Psychotria hazennii'' kaj ''Razisea'' cf. ''ericae''.<ref name=":0" /> Floroj de la genro ''Razisea'' estas mezgrandaj kaj formas densajn aretojn, igante ilin idealaj por malgrandaj kolibroj por efike ekstrakti ilian nektaron.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Senarbarigo]] en la humidaj arbaroj de malaltaj teroj de okcidenta Ekvadoro estas la plej granda minaco por la Ekvadoraj elfkolibroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj birdoj loĝas en tri [[Habitata fragmentado|fragmentitaj]] provincoj de Ekvadoro, kiuj antaŭe ĉiuj estis konektitaj: nome [[Smeraldoj|Esmeraldas]], [[Provinco Guayas|Guayas]] kaj [[Provinco Manabí|Manabí]].<ref name=":3" /> La Ekvadoraj elfkolibroj dependas de protektitaj areoj kiel la Nacia Parko Machalilla por postvivi kaj reproduktiĝi.<ref name=":0" /> Pro malbona administrado de faŭno, interrompa homa agado ankoraŭ okazas sur ĉi tiu areo. Dum esploristoj kolektis datumojn pri ĉi tiu specio, ili observis [[arbohakado]]n, ĉasadon, terkultivadon kaj homajn setlejojn ene de la protektita areo.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == La [[Ruĝa Listo de IUCN]] klasifikas la Ekvadoran elfkolibron kiel [[Vundebla]]n.<ref name=":5" /> Antaŭe oni kredis, ke ili havas populacion de 250 ĝis 999 individuoj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj nombroj konsiderus ilin preskaŭ [[draste endanĝerigita]]j.<ref name=":0" /> Post ampleksa studo en 2009, esploristoj konkludis, ke ilia populacio estas verŝajne 1 000 ĝis 3 000.<ref name=":0" /> Ĉi tio igus ilin malpli minacataj ol antaŭe pensitaj, sed tamen altprioritata konservenda specio.<ref name=":0" /> Ilia populacio nuntempe malpliiĝas.<ref name=":1" /> Protekto de vivejo estas esenca por la supervivo de la Ekvadora elfkolibro. Esploroj montras, ke esencaj reproduktejoj por ĉi tiu specio inkluzivas la urbojn San José ĝis San Lorenzo kaj la grandajn arbarajn areetojn apud ili.<ref name=":0" /> La Nacia Parko Machalilla estas unu el la solaj areoj protektantaj ĉi tiun specion kontraŭ [[habitatoperdo]], sed ĝi bezonas pli bonan administradon por esti sukcesa.<ref name=":0" /> En 2014, 38-akrea naturrezervejo estis kreita en Ayampe fare de ''Fundación de Conservación Jocotoco'', ''Rainforest Trust'', la ''[[American Bird Conservancy]]'', kaj la loka komunumo Las Tunas.<ref name=":1" /> Ilia celo estas protekti 700 akreojn da tero.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] l4ycibjf4pz4wxw4499qbda08hq3sat 9353127 9353092 2026-04-15T21:04:34Z Kani 670 9353127 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ekvadora elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Esmeraldas woodstar.jpg |priskribo de dosiero = Ino manĝanta ĉe ''Kohleria spicata'' en Ayampe, Ekvadoro. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Ekvadora elfkolibro''' ''C. berlepschi'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Chaetocercus berlepschi'' |volume=2020 |article-number=e.T22688279A179854329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22688279A179854329.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus berlepschi'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1889) |vikispecio = ''Chaetocercus berlepschi'' |komunejo = ''Chaetocercus berlepschi'' |sinonimo= ''Acestrura berlepschi'' (Simon, 1889) |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus berlepschi map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ekvadora elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus berlepschi'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]]. Tiu ĉi estas unu el la plej malgrandaj birdospecioj. Ili estas [[Seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La ĉefa diferenco inter seksoj estas, ke maskloj havas brilpurpuran gorĝon. Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la pacifika marbordo de okcidenta Ekvadoro en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili nutriĝas per la nektaro de florantaj arbustoj kaj arboj.<ref name=":0" /> La ĉefa minaco al ĉi tiu specio estas [[senarbarigo]].<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj estas vundeblaj kaj bezonas vivejan protekton.<ref name=":5" > International), BirdLife International (BirdLife (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/en "IUCN Red List of Threatened Species: Chaetocercus berlepschi".] IUCN Red List of Threatened Species. Alirita en 2020-10-13. </ref> == Taksonomio == La Ekvadora elfkolibro apartenas al la familio [[kolibro|Trokiledoj]] kaj genro ''Chaetocercus.'' Estas ses specioj en tiu genro: nome la Ekvadora elfkolibro ''(C. berlepschi)'', la [[Blankventra elfkolibro]] ''(C. mulsant)'', la [[Burda elfkolibro]] ''(C. bombus)'', la [[Sanktmarta elfkolibro]] ''(C. astreans)'', la [[Rozbarba elfkolibro]] ''(C. heliodor)'', kaj la [[Rufavosta elfkolibro]] ''(C. jourdanii).''<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Harris|first1=J. Berton C.|last2=Ágreda|first2=Ana E.|last3=Juiña|first3=Mery E.|last4=Freymann|first4=Bernd P.|date=2009|title=Distribution, Plumage, and Conservation Status of the Endemic Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) of Western Ecuador|url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1676/08-079.1|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=121|issue=2|pages=227–239|doi=10.1676/08-079.1|s2cid=86072023|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Iam, tiuj specioj (krom la Rufavosta elfkolibro) estis metitaj en la genron ''Acestrura.''<ref name=":0" /> Ili estis reklasitaj en la saman genron pro sia tre simila morfologio.<ref name=":0" /> Ĝenerale, la genro ''Chaetocercus'' estas malbone konata. Elfkolibroj estas malfacile studeblaj pro sia malgrandeco kaj diskreta kutimaro, aparte ekster la reprodukta sezono.<ref name=":0" /> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al germana ornitologo [[Hans von Berlepsch]]. == Aspekto == [[Dosiero:Chaetocercus berlepschi 35533145.jpg|eta|maldekstre|230ra|Ekvadora elfkolibro]] Estante nur ĉirkaŭ 6 centimetrojn longaj, la Ekvadoraj elfkolibroj estas inter la plej malgrandaj specioj de kolibroj.<ref name=":1">{{Cite web|title=Esmeraldas Woodstar|url=https://abcbirds.org/bird/esmeraldas-woodstar/|access-date=2020-10-12|website=American Bird Conservancy|language=en}}</ref> Esploristoj ĵus trovis Ekvadorajn elfkolibrojn ĉe dek du novaj lokoj kaj kolektis la unuajn inajn specimenojn de la specio.<ref name=":0" /> Antaŭe, la specimenoj etikeditaj kiel inaj estis miskomprenitaj junaj maskloj.<ref name=":0" /> Inoj de Ekvadoraj elfkolibroj havas flavecbrunajn subpartojn kaj malhelgrizecnigrajn dorson, kapon kaj voston. Ili havas verdajn makulojn sur la flankoj de sia brusto kaj la centro de sia vosto.<ref name=":0" /> Iliaj vostoj ankaŭ havas malgrandajn, cinamo-ruĝbrunajn pintojn. Ili havas blankan postokulan strion (malsamkoloraj plumoj etendiĝantaj de la okulo malsupren ĝis la kolo).<ref name=":0" /> [[Burda elfkolibro|Burdaj elfkolibroj]] vivas en la sama regiono kiel Ekvadoraj elfkolibroj, kaj la inoj de ambaŭ specioj aspektas tre similaj unu al la alia.<ref name=":0" /> Distingaj trajtoj de inaj Burdaj elfkolibroj estas ilia verda brilo, cinamkolora postokula strio, kiu estas mallonga kaj mallarĝa (anstataŭ longa kaj larĝa), cinamkoloraj subpartoj kaj plia grandeco.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj havas verdajn suprajn partojn kun blua brilo, blankajn subajn partojn, blankan postokulan strion, verdan brustbendon, forkoforman voston kaj brilpurpuran gorĝon. Ankaŭ masklaj Burdaj elfkolibroj aspektas tre similaj al masklaj Ekvadoraj elfkolibrojj. Kontraste, masklaj Burdaj elfkolibroj havas rubenrozkolorajn gorĝojn kaj estas pli verdaj sur kaj siaj supraj kaj subaj partoj.<ref name=":0" /> Masklaj junaj Ekvadoraj elfkolibroj antaŭe estis misidentigitaj de esploristoj kiel plenkreskaj inoj pro sia simila aspekto kaj tre malgrandaj gonadoj.<ref name=":0" /> Masklaj junuloj havas blankajn subpartojn, flavec-brunan gorĝon kun kelkaj purpuraj plumoj, kaj distingan rondan, verdan voston kun ruĝbrun-cinama bazo kaj palaj cinamaj ĝis blankecaj pintoj.<ref name=":0" /> Junaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ankoraŭ estas nest-ligitaj, havas flavec-brunajn subpartojn kun verdaj kaj cinamaj flugiloj.<ref name=":0" /> Masklaj Ekvadoraj elfkolibroj, kiuj ĵus forlasis sian neston, similas al masklaj junuloj, sed sen la purpuraj plumoj sur sia gorĝo.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == Ekvadoraj elfkolibroj troviĝas nur ĉe la [[Pacifiko|pacifika]] marbordo de okcidenta Ekvadoro.<ref name=":0" /> Ili okupas malgrandan teritorion, kiu estis plejparte senarbarigita.<ref name=":0" /> Ilia teritorio koincidas kun tiu de la Burda elfkolibro.<ref name=":0" /> Ekvadoraj elfkolibroj loĝas en duon-falfoliaj ĝis ĉiamverdaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ili troviĝas ie ajn inter marnivelo kaj 750 metroj en alteco.<ref name=":0" /> Tio inkluzivas kaj malaltajn areojn, kiuj estis ĝenitaj de homa setlejo, kaj neĝenitajn, altajn areojn.<ref name=":0" /> == Kutimaro kaj ekologio == * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] === Reproduktado === La Ekvadoraj elfkolibroj reproduktiĝas de novembro ĝis aprilo proksime de la marbordo je malaltaj altitudoj de 30 ĝis 350 metroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj areoj estas tipe evoluigitaj per [[brutbredado]] kaj [[agrikulturo]], sed estas apud grandaj arbarareetoj.<ref name=":0" /> Foje, ili reproduktiĝas rekte en maturaj humidaj arbaroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiu specio montras specifan pariĝan konduton. Ĝi komenciĝas per masklo defendanta sian ripozejon ĉe la pinto de malgranda morta arbo.<ref name=":0" /> Kiam ino alvenas, la masklo flugas rekte supren super la ripozejon ĝis li estas tute ekster videbleco.<ref name=":0" /> Li tiam falas malsupren al la ripozejo farante mekanikajn bruojn per siaj flugiloj.<ref name=":0" /> Ili faras nestojn el lignofibroj de ''Ochroma'' kaj diversaj semoj de [[Asteracoj]].<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Juiña|first1=Mery|last2=Harris|first2=J. Berton C.|last3=Greeney|first3=Harold|last4=Hickman|first4=Bertram R.|date=2010|title=Description of the nest and parental care of the Esmeraldas Woodstar (Chaetocercus berlepschi) in western Ecuador|journal=Ornitologia Neotropical|volume=21|page=313|via=ResearchGate}}</ref> La ​​fibroj kaj semoj estas tenataj kune per [[araneaĵo]]j kaj kamuflitaj per [[likeno]]j.<ref name=":2" /> Ili ĉiam konstruas siajn nestojn proksime de la pintoj de malgrandaj mortaj arboj (ĉirkaŭ 5 metrojn altaj).<ref name=":0" /> Ĉi tiuj arboj estas tipe proksime de riveretoj aŭ vojoj.<ref name=":0" /> La Ekvadoraj elfkolibroj tipe demetas po du ovojn por ovodemetado.<ref name=":2" /> La ​​ovoj estas malgrandaj kaj blankaj.<ref name=":2" /> [[File:Edwards' botanical register, or, Ornamental flower-garden and shrubbery .. (1829-1847) (20988080759).jpg|alt=Kohleria spicata|left|thumb|265x265px|''Kohleria spicata'']] === Dieto === La plej grava floro en la dieto de la Ekvadora elfkolibro estas la ''Kohleria spicata''.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj ruĝecoranĝaj floroj kreskas sur herbecaj arbustoj.<ref>{{Cite journal|last1=Kvist|first1=Lars Peter|last2=Skog|first2=Lauren E.|date=1992|title=Revision of Kohleria (Gesneriaceae)|journal=Smithsonian Contributions to Botany|volume=79|page=61}}</ref> La plej granda abundo de Ekvadora elfkolibro estis registrita dum la pinta sezono de ĉi tiu florspecio (januaro ĝis marto). <ref name=":0" /> La Ekvadora elfkolibro ofte vizitas ankaŭ ''Cornutia pyramidata'', kiuj estas malgrandaj arboj, kiuj kreskigas purpurajn florojn.<ref name=":0" /> Ĉe pli altaj altitudoj, ili nutriĝas per la nektaro de ''Psychotria hazennii'' kaj ''Razisea'' cf. ''ericae''.<ref name=":0" /> Floroj de la genro ''Razisea'' estas mezgrandaj kaj formas densajn aretojn, igante ilin idealaj por malgrandaj kolibroj por efike ekstrakti ilian nektaron.<ref name=":3">{{Cite journal|last=Ágreda|first=Ana E.|date=2006|title=Feeding ecology and conservation of Esmeraldas Woodstar Chaetocercus berlepschi in the Chongón-Colonche Hills, western Ecuador|journal=Cotinga|volume=27|page=40}}</ref> === Minacoj === [[Senarbarigo]] en la humidaj arbaroj de malaltaj teroj de okcidenta Ekvadoro estas la plej granda minaco por la Ekvadoraj elfkolibroj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj birdoj loĝas en tri [[Habitata fragmentado|fragmentitaj]] provincoj de Ekvadoro, kiuj antaŭe ĉiuj estis konektitaj: nome [[Smeraldoj|Esmeraldas]], [[Provinco Guayas|Guayas]] kaj [[Provinco Manabí|Manabí]].<ref name=":3" /> La Ekvadoraj elfkolibroj dependas de protektitaj areoj kiel la Nacia Parko Machalilla por postvivi kaj reproduktiĝi.<ref name=":0" /> Pro malbona administrado de faŭno, interrompa homa agado ankoraŭ okazas sur ĉi tiu areo. Dum esploristoj kolektis datumojn pri ĉi tiu specio, ili observis [[arbohakado]]n, ĉasadon, terkultivadon kaj homajn setlejojn ene de la protektita areo.<ref name=":0" /> == Statuso kaj konservado == La [[Ruĝa Listo de IUCN]] klasifikas la Ekvadoran elfkolibron kiel [[Vundebla]]n.<ref name=":5" /> Antaŭe oni kredis, ke ili havas populacion de 250 ĝis 999 individuoj.<ref name=":0" /> Ĉi tiuj nombroj konsiderus ilin preskaŭ [[draste endanĝerigita]]j.<ref name=":0" /> Post ampleksa studo en 2009, esploristoj konkludis, ke ilia populacio estas verŝajne 1 000 ĝis 3 000.<ref name=":0" /> Ĉi tio igus ilin malpli minacataj ol antaŭe pensitaj, sed tamen altprioritata konservenda specio.<ref name=":0" /> Ilia populacio nuntempe malpliiĝas.<ref name=":1" /> Protekto de vivejo estas esenca por la supervivo de la Ekvadora elfkolibro. Esploroj montras, ke esencaj reproduktejoj por ĉi tiu specio inkluzivas la urbojn San José ĝis San Lorenzo kaj la grandajn arbarajn areetojn apud ili.<ref name=":0" /> La Nacia Parko Machalilla estas unu el la solaj areoj protektantaj ĉi tiun specion kontraŭ [[habitatoperdo]], sed ĝi bezonas pli bonan administradon por esti sukcesa.<ref name=":0" /> En 2014, 38-akrea naturrezervejo estis kreita en Ayampe fare de ''Fundación de Conservación Jocotoco'', ''Rainforest Trust'', la ''[[American Bird Conservancy]]'', kaj la loka komunumo Las Tunas.<ref name=":1" /> Ilia celo estas protekti 700 akreojn da tero.<ref name=":1" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13 April 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus berlepschi}} {{Wikispecies|Chaetocercus berlepschi}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2113&m=0 BirdLife Species Factsheet.] * [https://ebird.org/species/esmwoo2 eBird] * [https://www.xeno-canto.org/species/Chaetocercus-berlepschi Voĉo kaj flugosono] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] ckqvtmmk0ap34ei0zpyilrf7nq9981q 0 941521 9352971 2026-04-15T12:01:31Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1343567223|Oton Župančič]]" 9352971 wikitext text/x-wiki '''Oton Župančič''' (naskiĝis la 23-an de januaro 1878 - mortis la 11-an de junio 1949; pseŭdonimo ''Gojko'' {{IPA|sl|ˈɡóːjkɔ|}} ) <ref>Pogačnik, Jože. 1978. ''Parametri in paralele''. Ljubljana: Partizanska knjiga, p. 115.</ref> estis [[Slovena lingvo|slovena]] poeto, tradukisto kaj dramisto. Li estas rigardata, kune kun [[Ivan Cankar]], Dragotin Kette kaj Josip Murn, kiel la komencanto de [[modernismo]] en la [[slovena literaturo]]. En la periodo post la [[Unua Mondmilito]], Župančič estis ofte rigardata kiel la plej granda slovena poeto post [[France Prešeren|Prešeren]],<ref>Fran Erjavec, ''Slovenija in Slovenci'' (Ljubljana: Slovenska straža, 1940)</ref> sed en la lastaj kvardek jaroj lia influo malkreskis kaj lia poezio perdis multon el ĝia komenca allogo.<ref>Boštjan M. Turk, "Ob smrtni postelji: spregledani Oton Župančič", in ''[[Delo (newspaper)|Delo]]'' (September 4, 2004), 35</ref><ref>[[Kajetan Kovič]], "Dialog z Župančičem" in ''[[Sodobnost]]'', vol. 46, no. 6/7 (1998), 491–498</ref> [[Kategorio:Slovenaj tradukistoj]] [[Kategorio:Slovenaj dramistoj]] [[Kategorio:Slovenaj poetoj]] b5c6wcp9xqujjrvhwo6a5p0g4f88mao 9352976 9352971 2026-04-15T12:19:34Z Sj1mor 12103 9352976 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Oton_Župančič_1930s.jpg|eta|Župančič en la 1930-aj jaroj]] '''Oton Župančič''' (naskiĝis la 23-an de januaro 1878 en Vinica - komunumo Črnomelj, Bela krajina - mortis la 11-an de junio 1949 en [[Ljubljano]]; pseŭdonimo ''Gojko'' {{IPA|ˈɡóːjkɔ|}}) <ref>Pogačnik, Jože. 1978. ''Parametri in paralele''. Ljubljana: Partizanska knjiga, p. 115.</ref> estis [[Slovena lingvo|slovena]] poeto, tradukisto kaj dramisto. Li estas rigardata, kune kun [[Ivan Cankar]], [[Dragotin Kette]] kaj [[Josip Murn]], kiel la komencanto de [[modernismo]] en la [[slovena literaturo]]. == Vivkuro == En 1920 li fariĝis dramaturgo ĉe la Nacia Teatro en Ljubljano. Post tio li dediĉis sin ĉefe al teatro kaj tradukado el pluraj malsamaj lingvoj. Župančič ankaŭ fariĝis prezidanto de la Societo de Slovenaj Verkistoj kaj de la slovena branĉo de [[PEN]]. Li ankaŭ estis membro de la Popola Asembleo, kaj kvar jarojn antaŭ sia morto, membro de la Slovena Akademio de Artoj kaj Sciencoj. En la periodo post la [[Unua Mondmilito]], Župančič estis ofte rigardata kiel la plej granda slovena poeto post [[France Prešeren|Prešeren]],<ref>Fran Erjavec, ''Slovenija in Slovenci'' (Ljubljana: Slovenska straža, 1940)</ref> sed en la lastaj kvardek jaroj lia influo malkreskis kaj lia poezio perdis multon el ĝia komenca allogo.<ref>Boštjan M. Turk, "Ob smrtni postelji: spregledani Oton Župančič", en ''Delo'' (la 4-an de septembro 2004), 35</ref><ref>Kajetan Kovič, "Dialog z Župančičem" in ''Sodobnost'', vol. 46, no. 6/7 (1998), 491–498</ref> Tamen, pluraj el liaj poemoj nun estas parto de slovenaj kulturaj referencoj, kaj li restas konata kiel aŭtoro de porinfana literaturo. Multaj slovenaj stratoj, publikaj konstruaĵoj kaj institucioj estas nomitaj laŭ li. == Verkado == La fruaj poemoj de Zupančič, markitaj de pagana vivsento, influo de eŭropa [[simbolismo]], kaj, rilate al ideoj, influo de [[Nietzsche]] kaj [[Henri Bergson|Bergson]], estis negative ricevitaj de konservativaj rondoj de la slovena socio. Lia stilo estis komence inspirita de popola poezio, sed poste li traktis ĉiujn temojn de la vivo kaj arto, kreante viglan kaj animplenan lirismon, kiu igis lin unu el la plej grandaj slovenaj poetoj. En sia ĉefa poemo, ''Duma'' (1908), li traktas malriĉecon en la kampara mondo. Liaj poemoj ''Kovaška'' ("La kanto de la forĝisto", 1910) kaj ''Žebljarska'' ("La kanto de la pedikuristo", 1912) gloras la forton de subpremataj laboristoj. Li ankaŭ publikigis kolekton de poemoj por infanoj en 1915 titolitan ''Ciciban''. Inter liaj kolektoj, la plej rimarkindaj estas ''Trans la Ebenaĵo'' (1904), ''Monologoj'' (1908), ''Ĉe Tagiĝo ĉe Sankta Vito'' (1920), kaj ''Litorino en la Neĝo'' (1945). En 1924, Župančič ankaŭ verkis dramon, ''Veronika de Desenice'', kun malpli da sukceso. Li estis la aŭtoro de abunda verkaro de versoj por infanoj kaj multaj tradukoj el aliaj lingvoj en la slovenan. Krome, Župančič estis ankaŭ grava tradukisto en la slovenan. Li tradukis la plej multajn el la teatraĵoj de [[Ŝekspiro]], sed &nbsp;ankaŭ verkojn de ekzemple [[Danto]], [[Calderón]], [[Molière]], [[Goethe]], [[Dickens]], [[Tolstoj]], [[Anatole France|A. France]], [[Shaw]], [[Gilbert Keith Chesterton|Chesterton]], [[Knut Hamsun|Hamsun]], kaj aliajn. Liaj infanlibroj ankaŭ estas popularaj. == Verkaro (elekto) == === Poezio === * Bieraĵbovlo/ ''Čaša opojnosti'' (1899) * Trans la Ebenaĵo/ ''plano Čez'' (1904) * Konversacioj kun si mem / ''Samogovori'' (1908) * Ĉe la tagiĝo de la tago de Vidove/ ''V zarje Vidove'' (1920) * Pervinko sub la neĝo/ ''Zimzelen pod snegom'' (1945) === Dramaturgio === * Nokto de Fidelaj Animoj/ Noč za verne duše (1904) * Veronika el Desenice / Veronika Deseniška (1924) === Tradukoj === * Pluraj libretoj por la Ljubljana Opero, inkluzive de la opero de [[Bizet]], [[Carmen (opero)|Carmen]]. * Verkoj de aŭtoroj kiel [[Balzac]], Dickens, [[Voltaire]], [[Puŝkin]] kaj aliaj. * Dek ses verkoj de William Shakespeare, inkluzive de [[Hamleto]] kaj [[Romeo kaj Julieto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zupancic, Oton}} [[Kategorio:Slovenaj tradukistoj]] [[Kategorio:Slovenaj dramistoj]] [[Kategorio:Slovenaj poetoj]] 9pt4koxvvoy1tgcixt6n5sr6i0257vh 9352978 9352976 2026-04-15T12:22:18Z Sj1mor 12103 9352978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Oton_Župančič_1930s.jpg|eta|Župančič en la 1930-aj jaroj]] '''Oton Župančič''' (naskiĝis la 23-an de januaro 1878 en Vinica - komunumo Črnomelj ([[d:Q15861]]), Bela krajina ([[d:Q425767]]) - mortis la 11-an de junio 1949 en [[Ljubljano]]; pseŭdonimo ''Gojko'' {{IPA|ˈɡóːjkɔ|}}) <ref>Pogačnik, Jože. 1978. ''Parametri in paralele''. Ljubljana: Partizanska knjiga, p. 115.</ref> estis [[Slovena lingvo|slovena]] poeto, tradukisto kaj dramisto. Li estas rigardata, kune kun [[Ivan Cankar]], [[Dragotin Kette]] kaj [[Josip Murn]], kiel la komencanto de [[modernismo]] en la [[slovena literaturo]]. == Vivkuro == En 1920 li fariĝis dramaturgo ĉe la Nacia Teatro en Ljubljano. Post tio li dediĉis sin ĉefe al teatro kaj tradukado el pluraj malsamaj lingvoj. Župančič ankaŭ fariĝis prezidanto de la Societo de Slovenaj Verkistoj kaj de la slovena branĉo de [[PEN]]. Li ankaŭ estis membro de la Popola Asembleo, kaj kvar jarojn antaŭ sia morto, membro de la Slovena Akademio de Artoj kaj Sciencoj. En la periodo post la [[Unua Mondmilito]], Župančič estis ofte rigardata kiel la plej granda slovena poeto post [[France Prešeren|Prešeren]],<ref>Fran Erjavec, ''Slovenija in Slovenci'' (Ljubljana: Slovenska straža, 1940)</ref> sed en la lastaj kvardek jaroj lia influo malkreskis kaj lia poezio perdis multon el ĝia komenca allogo.<ref>Boštjan M. Turk, "Ob smrtni postelji: spregledani Oton Župančič", en ''Delo'' (la 4-an de septembro 2004), 35</ref><ref>Kajetan Kovič, "Dialog z Župančičem" in ''Sodobnost'', vol. 46, no. 6/7 (1998), 491–498</ref> Tamen, pluraj el liaj poemoj nun estas parto de slovenaj kulturaj referencoj, kaj li restas konata kiel aŭtoro de porinfana literaturo. Multaj slovenaj stratoj, publikaj konstruaĵoj kaj institucioj estas nomitaj laŭ li. == Verkado == La fruaj poemoj de Zupančič, markitaj de pagana vivsento, influo de eŭropa [[simbolismo]], kaj, rilate al ideoj, influo de [[Nietzsche]] kaj [[Henri Bergson|Bergson]], estis negative ricevitaj de konservativaj rondoj de la slovena socio. Lia stilo estis komence inspirita de popola poezio, sed poste li traktis ĉiujn temojn de la vivo kaj arto, kreante viglan kaj animplenan lirismon, kiu igis lin unu el la plej grandaj slovenaj poetoj. En sia ĉefa poemo, ''Duma'' (1908), li traktas malriĉecon en la kampara mondo. Liaj poemoj ''Kovaška'' ("La kanto de la forĝisto", 1910) kaj ''Žebljarska'' ("La kanto de la pedikuristo", 1912) gloras la forton de subpremataj laboristoj. Li ankaŭ publikigis kolekton de poemoj por infanoj en 1915 titolitan ''Ciciban''. Inter liaj kolektoj, la plej rimarkindaj estas ''Trans la Ebenaĵo'' (1904), ''Monologoj'' (1908), ''Ĉe Tagiĝo ĉe Sankta Vito'' (1920), kaj ''Litorino en la Neĝo'' (1945). En 1924, Župančič ankaŭ verkis dramon, ''Veronika de Desenice'', kun malpli da sukceso. Li estis la aŭtoro de abunda verkaro de versoj por infanoj kaj multaj tradukoj el aliaj lingvoj en la slovenan. Krome, Župančič estis ankaŭ grava tradukisto en la slovenan. Li tradukis la plej multajn el la teatraĵoj de [[Ŝekspiro]], sed &nbsp;ankaŭ verkojn de ekzemple [[Danto]], [[Calderón]], [[Molière]], [[Goethe]], [[Dickens]], [[Tolstoj]], [[Anatole France|A. France]], [[Shaw]], [[Gilbert Keith Chesterton|Chesterton]], [[Knut Hamsun|Hamsun]], kaj aliajn. Liaj infanlibroj ankaŭ estas popularaj. == Verkaro (elekto) == === Poezio === * Bieraĵbovlo/ ''Čaša opojnosti'' (1899) * Trans la Ebenaĵo/ ''plano Čez'' (1904) * Konversacioj kun si mem / ''Samogovori'' (1908) * Ĉe la tagiĝo de la tago de Vidove/ ''V zarje Vidove'' (1920) * Pervinko sub la neĝo/ ''Zimzelen pod snegom'' (1945) === Dramaturgio === * Nokto de Fidelaj Animoj/ Noč za verne duše (1904) * Veronika el Desenice / Veronika Deseniška (1924) === Tradukoj === * Pluraj libretoj por la Ljubljana Opero, inkluzive de la opero de [[Bizet]], [[Carmen (opero)|Carmen]]. * Verkoj de aŭtoroj kiel [[Balzac]], Dickens, [[Voltaire]], [[Puŝkin]] kaj aliaj. * Dek ses verkoj de William Shakespeare, inkluzive de [[Hamleto]] kaj [[Romeo kaj Julieto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zupancic, Oton}} [[Kategorio:Slovenaj tradukistoj]] [[Kategorio:Slovenaj dramistoj]] [[Kategorio:Slovenaj poetoj]] adwaq0cuhgjmx6gkbfun8lb00taa2mt 9352979 9352978 2026-04-15T12:22:43Z Sj1mor 12103 9352979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Oton_Župančič_1930s.jpg|eta|Župančič en la 1930-aj jaroj]] '''Oton Župančič''' (naskiĝis la 23-an de januaro 1878 en Vinica - komunumo Črnomelj ([[d:Q15861]]), Bela krajina ([[d:Q425767]]) - mortis la 11-an de junio 1949 en [[Ljubljano]]; pseŭdonimo ''Gojko'' {{IPA|ˈɡóːjkɔ|}}) <ref>Pogačnik, Jože. 1978. ''Parametri in paralele''. Ljubljana: Partizanska knjiga, p. 115.</ref> estis [[Slovena lingvo|slovena]] poeto, tradukisto kaj dramisto. Li estas rigardata, kune kun [[Ivan Cankar]], [[Dragotin Kette]] kaj [[Josip Murn]], kiel la komencanto de [[modernismo]] en la [[slovena literaturo]]. == Vivkuro == En 1920 li fariĝis dramaturgo ĉe la Nacia Teatro en Ljubljano. Post tio li dediĉis sin ĉefe al teatro kaj tradukado el pluraj malsamaj lingvoj. Župančič ankaŭ fariĝis prezidanto de la Societo de Slovenaj Verkistoj kaj de la slovena branĉo de [[PEN]]. Li ankaŭ estis membro de la Popola Asembleo, kaj kvar jarojn antaŭ sia morto, membro de la Slovena Akademio de Artoj kaj Sciencoj. En la periodo post la [[Unua Mondmilito]], Župančič estis ofte rigardata kiel la plej granda slovena poeto post [[France Prešeren|Prešeren]],<ref>Fran Erjavec, ''Slovenija in Slovenci'' (Ljubljana: Slovenska straža, 1940)</ref> sed en la lastaj kvardek jaroj lia influo malkreskis kaj lia poezio perdis multon el ĝia komenca allogo.<ref>Boštjan M. Turk, "Ob smrtni postelji: spregledani Oton Župančič", en ''Delo'' (la 4-an de septembro 2004), 35</ref><ref>Kajetan Kovič, "Dialog z Župančičem" in ''Sodobnost'', vol. 46, no. 6/7 (1998), 491–498</ref> Tamen, pluraj el liaj poemoj nun estas parto de slovenaj kulturaj referencoj, kaj li restas konata kiel aŭtoro de porinfana literaturo. Multaj slovenaj stratoj, publikaj konstruaĵoj kaj institucioj estas nomitaj laŭ li. == Verkado == La fruaj poemoj de Zupančič, markitaj de pagana vivsento, influo de eŭropa [[simbolismo]], kaj, rilate al ideoj, influo de [[Nietzsche]] kaj [[Henri Bergson|Bergson]], estis negative ricevitaj de konservativaj rondoj de la slovena socio. Lia stilo estis komence inspirita de popola poezio, sed poste li traktis ĉiujn temojn de la vivo kaj arto, kreante viglan kaj animplenan lirismon, kiu igis lin unu el la plej grandaj slovenaj poetoj. En sia ĉefa poemo, ''Duma'' (1908), li traktas malriĉecon en la kampara mondo. Liaj poemoj ''Kovaška'' ("La kanto de la forĝisto", 1910) kaj ''Žebljarska'' ("La kanto de la pedikuristo", 1912) gloras la forton de subpremataj laboristoj. Li ankaŭ publikigis kolekton de poemoj por infanoj en 1915 titolitan ''Ciciban''. Inter liaj kolektoj, la plej rimarkindaj estas ''Trans la Ebenaĵo'' (1904), ''Monologoj'' (1908), ''Ĉe Tagiĝo ĉe Sankta Vito'' (1920), kaj ''Litorino en la Neĝo'' (1945). En 1924, Župančič ankaŭ verkis dramon, ''Veronika de Desenice'', kun malpli da sukceso. Li estis la aŭtoro de abunda verkaro de versoj por infanoj kaj multaj tradukoj el aliaj lingvoj en la slovenan. Krome, Župančič estis ankaŭ grava tradukisto en la slovenan. Li tradukis la plej multajn el la teatraĵoj de [[Ŝekspiro]], sed &nbsp;ankaŭ verkojn de ekzemple [[Danto]], [[Calderón]], [[Molière]], [[Goethe]], [[Dickens]], [[Tolstoj]], [[Anatole France|A. France]], [[Shaw]], [[Gilbert Keith Chesterton|Chesterton]], [[Knut Hamsun|Hamsun]], kaj aliajn. Liaj infanlibroj ankaŭ estas popularaj. == Verkaro (elekto) == === Poezio === * Bieraĵbovlo/ ''Čaša opojnosti'' (1899) * Trans la Ebenaĵo/ ''plano Čez'' (1904) * Konversacioj kun si mem / ''Samogovori'' (1908) * Ĉe la tagiĝo de la tago de Vidove/ ''V zarje Vidove'' (1920) * Pervinko sub la neĝo/ ''Zimzelen pod snegom'' (1945) === Dramaturgio === * Nokto de Fidelaj Animoj/ Noč za verne duše (1904) * Veronika el Desenice / Veronika Deseniška (1924) === Tradukoj === * Pluraj libretoj por la Ljubljana Opero, inkluzive de la opero de [[Bizet]], [[Carmen (opero)|Carmen]]. * Verkoj de aŭtoroj kiel [[Balzac]], Dickens, [[Voltaire]], [[Puŝkin]] kaj aliaj. * Dek ses verkoj de William Shakespeare, inkluzive de [[Hamleto]] kaj [[Romeo kaj Julieto]]. == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zupancic, Oton}} [[Kategorio:Slovenaj tradukistoj]] [[Kategorio:Slovenaj dramistoj]] [[Kategorio:Slovenaj poetoj]] 8giikiek58mlqejfjj8ysd0564hdk9q 0 941522 9352977 2026-04-15T12:19:38Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Joakimo Kameraro la Maljuna]] 9352977 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Joakimo Kameraro la Maljuna]] fx79tj3l9pkt8e1c7ajqgskbt9iq7cy 0 941523 9352980 2026-04-15T12:25:49Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1346907315|Ayi Kwei Armah]]" 9352980 wikitext text/x-wiki '''Ayi Kwei Armah''' {{Aŭdigo|LL-Q1860 (eng)-Chikeme Chizurum-Ayi Kwei Armah.wav|Aŭdu}} (naskita la 28-an de oktobro 1939 en [[Sekondi-Takoradi]], [[Ganao]]) estas ganaa verkisto plej konata pro siaj romanoj inkluzive de ''La Belulinoj Ankoraŭ Ne Naskiĝis'' (1968), ''Du Mil Sezonoj'' (1973) kaj ''La Resanigistoj'' (1978). Li ankaŭ estas eseisto, kaj ankaŭ verkis poezion, novelojn kaj librojn por [[Infano|infanoj]].<ref name="Gikandi 2003">{{cite book|last1=Gikandi|first1=Simon|authorlink=Simon Gikandi|title=Encyclopedia of African Literature|publisher=[[Taylor & Francis]]|location=London|year=2003|isbn=978-1-134-58223-5|oclc=1062304793|url=https://books.google.com/books?id=hKmCAgAAQBAJ&pg=PA38|access-date=2018-12-14|pages=38–41}}</ref> * Daniele Nunziata, [http://writersinspire.org/content/ayi-kwei-armah "Ayi Kwei Armah"], ĉe writersinspire.org, la 21-an de majo 2021. * Molara Ogundipe, [https://web.archive.org/web/20160923054708/http://weblog.liberatormagazine.com/2007/06/master-ayi-kwei-armah.html "Dimanĉa posttagmezo kun Ayi Kwei Armah"], ''The Liberator Magazine'', aŭgusto 2002. * [https://web.archive.org/web/20110506170935/http://www.assatashakur.org/forum/black-purpose-book-club/39686-evening-ayi-kwei-armah-excerpt-transcript.html "Vespero kun Ayi Kwei Armah (eltiraĵo el transskribaĵo)"], Assata Shakur Speaks. [[Kategorio:Ganaaj verkistoj]] [[Kategorio:Ganaaj poetoj]] o8ak24sl5ez1oh6bt5dsv6xwutkx91y 9352988 9352980 2026-04-15T12:53:09Z Sj1mor 12103 9352988 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ayi Kwei Armah''' {{Aŭdigo|LL-Q1860 (eng)-Chikeme Chizurum-Ayi Kwei Armah.wav|Aŭdu}} (naskita la 28-an de oktobro 1939 en [[Sekondi-Takoradi]], [[Ora Marbordo (kronkolonio)|Brita Ora Marbordo]]) estas ganaa verkisto plej konata pro siaj romanoj inkluzive de ''[[:en:The_Beautyful_Ones_Are_Not_Yet_Born|The Beautyful Ones Are Not Yet Born]]'' (''La Belulinoj Ankoraŭ Ne Naskiĝis'',1968), ''[[:en:Two_Thousand_Seasons|Two Thousand Seasons]]'' (''Du Mil Sezonoj'', 1973) kaj ''[[:en:The_Healers_(novel)|The Healers]]'' (''La Resanigistoj'', 1978). Li ankaŭ estas eseisto, kaj ankaŭ verkis poezion, novelojn kaj librojn por [[Infano|infanoj]].<ref name="Gikandi 2003">{{cite book|last1=Gikandi|first1=Simon|title=Encyclopedia of African Literature|publisher=[[Taylor & Francis]]|location=London|year=2003|isbn=978-1-134-58223-5|oclc=1062304793|url=https://books.google.com/books?id=hKmCAgAAQBAJ&pg=PA38|access-date=2018-12-14|pages=38–41}}</ref> Li havis grandan influon sur la disvolviĝo de [[anglalingva literaturo]] en [[Afriko]]. Li estas konsiderata unu el la plej grandaj literaturaj talentoj post [[Chinua Achebe]] kaj [[Wole Soyinka]]. En plejparte fragmentaj romanoj, li prezentas sian seniluziiĝon pri [[korupto]] en sia patrujo kaj la streĉiĝon inter indiĝenaj kaj fremdaj vivmanieroj. Poste, en romaneskaj bildigoj de afrika historio, li serĉas vojojn al nova [[socia ordo]], sendependa de [[Eŭropo]] kaj [[Ameriko]] ([[Usono]]) kaj bazita sur afrikaj tradicioj. Lia ofte malhela kaj polemika verkaro kondamnas la moralan kaj [[Politika korupto|politikan korupton]] kreskigitan de [[novkoloniismo]] kaj [[materiismo]]. El tutafrika perspektivo, ĝi alvokas al [[renesanco]] de la kontinento, rekonektiĝante kun praulaj valoroj, inspiritaj precipe de [[antikva Egiptio]]. == Vivkuro == Li naskiĝis en [[Fantea lingvo|Fante]]-parolantan familion kaj devenas flanke de sia patro de la reĝa [[Gaoj|Ga familio]].<ref name="styles">{{cite web|url=http://www.kirjasto.sci.fi/armah.htm|title=Ayi Kwei Armah|website=Books and Writers (kirjasto.sci.fi)|first1=Petri|last1=Liukkonen|publisher=[[Kuusankoski]] Public Library|location=Finland|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410021202/http://www.kirjasto.sci.fi/armah.htm|archive-date=10 April 2008|url-status=dead}}</ref> En 1959 li iris studi en [[Masaĉuseco]], [[Usono]], kie li akiris diplomon pri sociologio de [[Universitato Harvard|Harvard]]. Li poste loĝis en [[Alĝerio]], kie li laboris kiel tradukisto por ''Révolution Africaine''. En 1964 li revenis al Ganao, kie li estis scenaristo por ''Ghana Television'' kaj instruisto de la angla. Inter 1967 kaj 1968, li estis redaktoro de la pariza revuo ''Jeune Afrique''. De 1968 ĝis 1970, li studis magistron pri [[kreiva verkado]] ĉe [[Universitato Kolumbio]]. En la 1970-aj jaroj, li laboris kiel instruisto en [[Tanzanio]] kaj [[Lesoto]]. En la 1980-aj jaroj, li loĝis en [[Dakaro]], Senegalo, kaj instruis ĉe la [[Universitato de Viskonsino-Madison]]. Armah loĝas en [[Senegalo]] ekde la fruaj 1990-aj jaroj kaj studis la ligojn inter [[Antikva Egiptio|antikva egipta civilizo]] kaj afrikaj kulturoj, influite de la verko de la grava senegala historiisto kaj filozofo [[Ŝejĥo Anta Diop]]. Ĉi tiu influo evidentiĝas en la ĉefaj romanoj ''Osiris Rising: a Novel of Africa Past, Present and Future'' (1995) kaj ''KMT: In the House of Life'' (2002). Ambaŭ estas eldonitaj de la eldonkolektivo Per Ankh, kiun Armah administras en la malgranda urbo Popenguine ([[d:Q967925]]). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Daniele Nunziata, [http://writersinspire.org/content/ayi-kwei-armah "Ayi Kwei Armah"], ĉe writersinspire.org, la 21-an de majo 2021. * Molara Ogundipe, [https://web.archive.org/web/20160923054708/http://weblog.liberatormagazine.com/2007/06/master-ayi-kwei-armah.html "Dimanĉa posttagmezo kun Ayi Kwei Armah"], ''The Liberator Magazine'', aŭgusto 2002. * [https://web.archive.org/web/20110506170935/http://www.assatashakur.org/forum/black-purpose-book-club/39686-evening-ayi-kwei-armah-excerpt-transcript.html "Vespero kun Ayi Kwei Armah (eltiraĵo el transskribaĵo)"], Assata Shakur Speaks. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Armah, Ayi Kwei}} [[Kategorio:Ganaaj verkistoj]] [[Kategorio:Ganaaj poetoj]] q9g6jzttlxzph6ebybs2wrgaq5rgr8s 0 941524 9352982 2026-04-15T12:41:49Z Crosstor 3176 ginekologo 9352982 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Árvay''' [ŝAndor Arvai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Árvay Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''''. Sándor Árvay<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM42344/fd24362f-36ba-45a2-8f6d-1d8a794aac6e/solr/0/24/1/5/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=828293&date=2026-04-15 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1903|4|16}} en [[Debrecen]], li mortis {{mortotago|1997|6|15}} en [[Pécs]]. == Biografio == Sándor Árvay maturiĝis en ŝtata [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1921, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato István Tisza]] en [[1928]]. Post la diplomo en la universitata instituto li estis [[asistanto]] (1928–1931), poste en 1937 li akris akuŝistan-ginekologian licencon. Li kuracadis en malsanulejoj de [[Szikszó]] (1937–1941), tiam hungara urbo [[Máramarossziget]] (1941–1943), poste jam kiel ĉefkuracisto en [[Gyula]] (1943–1950). En [[kliniko]] de Debrecen li laboris en 1950, inter 1951–1975 li estis klinikestro, inter 1952–1975 [[profesoro]], krome katedrestro 22 jarojn, eĉ li estis fakultatestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1952, li doktoriĝis en 1964 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li edziĝis en 1940, vidviĝis en 1989, lia edzino naskis 3 gefilojn inter 1943-1952. Li ricevis [[premio]]jn inter 1952-1983. == Elektitaj kontribuoj == * ''Die Bindung des Cholesterins im Nervensystem bei Mangel an Vitamin-B.'' (1924) * ''A túlhordás hormonális okairól.'' (1937) * ''Az ivari folyamatok phylogenesise.'' (1943) * ''A nő endokrinológiája. Utalással a hormonális zavarok gyógykezelésére.'' ([[monografio]] kaj studenta lernolibro, 1948) * ''A női nemi szervek fejlődési rendellenességei. – A nemi szervek kóros helyzetváltozásairól. – A meddőség. – Az antibiotikumok szerepe a nőgyógyászati terápiában.'' (studenta lernolibro, 1953; 5-a tralaborita eldono: 1970 kaj postaj presoj) * ''Effect of Severe Nervous Stimulation on the Morphology and Function of the Adrenal Cortey.'' (1959) * ''A női ivari működések cortico-hypothalamikus kormányzása.'' ([[disertaĵo]], 1963) * ''Climacterium femininum.'' (kunaŭtoro, 1976). == Memorigiloj == * memormedalo "Árvay Sándor" fondita en 1999 * [[busto]] en Debrecen (2017)<ref>https://www.kozterkep.hu/31377/arvay-sandor-professzor</ref> == Fontoj == * [https://mnot.hu/wp-content/uploads/2019/10/305.pdf biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/arvay-sandor-250cf biografio hungare] * [https://ojs.lib.unideb.hu/gerundium/article/view/15367 biografio hungare] * [https://www.scribd.com/document/367958529/Magyar-orvoseletrajzi-lexikon-pdf#content=query:%C3%81rvay,pageNum:34,indexOnPage:0,bestMatch:false Kuracista leksikono (legebla en la 40-a marko)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Arvay Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 2jg8vj42ysr1lylv1jnphscpmca35rs 9352987 9352982 2026-04-15T12:50:15Z Crosstor 3176 9352987 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Aleksandro|Sándor]] Árvay''' [ŝAndor Arvai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Árvay Sándor''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], altlerneja [[instruisto]]. Sándor Árvay<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM42344/fd24362f-36ba-45a2-8f6d-1d8a794aac6e/solr/0/24/1/5/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=828293&date=2026-04-15 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1903|4|16}} en [[Debrecen]], li mortis {{mortotago|1997|6|15}} en [[Pécs]]. == Biografio == Sándor Árvay maturiĝis en ŝtata [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1921, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato István Tisza]] en [[1928]]. Post la diplomo en la universitata instituto li estis [[asistanto]] (1928–1931), poste en 1937 li akris akuŝistan-ginekologian licencon. Li kuracadis en malsanulejoj de [[Szikszó]] (1937–1941), tiam hungara urbo [[Máramarossziget]] (1941–1943), poste jam kiel ĉefkuracisto en [[Gyula]] (1943–1950). En [[kliniko]] de Debrecen li laboris en 1950, inter 1951–1975 li estis klinikestro, inter 1952–1975 [[profesoro]], krome katedrestro 22 jarojn, eĉ li estis fakultatestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1952, li doktoriĝis en 1964 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li edziĝis en 1940, vidviĝis en 1989, lia edzino naskis 3 gefilojn inter 1943-1952. Li ricevis [[premio]]jn inter 1952-1983. == Elektitaj kontribuoj == * ''Die Bindung des Cholesterins im Nervensystem bei Mangel an Vitamin-B.'' (1924) * ''A túlhordás hormonális okairól.'' (1937) * ''Az ivari folyamatok phylogenesise.'' (1943) * ''A nő endokrinológiája. Utalással a hormonális zavarok gyógykezelésére.'' ([[monografio]] kaj studenta lernolibro, 1948) * ''A női nemi szervek fejlődési rendellenességei. – A nemi szervek kóros helyzetváltozásairól. – A meddőség. – Az antibiotikumok szerepe a nőgyógyászati terápiában.'' (studenta lernolibro, 1953; 5-a tralaborita eldono: 1970 kaj postaj presoj) * ''Effect of Severe Nervous Stimulation on the Morphology and Function of the Adrenal Cortey.'' (1959) * ''A női ivari működések cortico-hypothalamikus kormányzása.'' ([[disertaĵo]], 1963) * ''Climacterium femininum.'' (kunaŭtoro, 1976). == Memorigiloj == * memormedalo "Árvay Sándor" fondita en 1999 * [[busto]] en Debrecen (2017)<ref>https://www.kozterkep.hu/31377/arvay-sandor-professzor</ref> == Fontoj == * [https://mnot.hu/wp-content/uploads/2019/10/305.pdf biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/arvay-sandor-250cf biografio hungare] * [https://ojs.lib.unideb.hu/gerundium/article/view/15367 biografio hungare] * [https://www.scribd.com/document/367958529/Magyar-orvoseletrajzi-lexikon-pdf#content=query:%C3%81rvay,pageNum:34,indexOnPage:0,bestMatch:false Kuracista leksikono (legebla en la 40-a marko)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Arvay Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} mqdcg0tkdabl3nvjbyws734oetjy9h6 1 941525 9352989 2026-04-15T12:54:46Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9352989 wikitext text/x-wiki == Fontoj == la angla, germana, sveda, hispana kaj franca [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:54, 15 apr. 2026 (UTC) 14gosux8xjfl1hga2k8kpzonyd0m4zc 0 941526 9352996 2026-04-15T13:09:48Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1347855581|Oscar Milosz]]" 9352996 wikitext text/x-wiki * [http://www.amisdemilosz.com Amis de Milosz] (france) * {{cite book|editor=Jūrate Baranova|title=Lithuanian philosophy: persons and ideas Lithuanian philosophical studies, ii|url=http://www.crvp.org/book/Series04/IVA-17/contents.htm|access-date=2007-10-07|series=Cultural heritage and contemporary change series IVa, Eastern and Central Europe, volume 17|publisher=The Council For Research In Values And Philosophy|isbn=1-56518-137-9|chapter=Chapter XI Oskar Milosz, Teoretitian of Love, by Andrius Konickis|chapter-url=http://www.crvp.org/book/Series04/IVA-17/chapter_xi.htm|display-editors=etal|date=2000|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011758/http://www.crvp.org/book/Series04/IVA-17/contents.htm|archive-date=September 28, 2007|df=mdy-all}} [[Kategorio:Litovaj judoj]] [[Kategorio:Litovaj diplomatoj]] [[Kategorio:Litovaj poetoj]] [[Kategorio:Litovaj verkistoj]] [[Kategorio:Litovaj dramistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj dramistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]] h13g4ogq6x90iiz9wvu4ic2lpuwoqyo 9352998 9352996 2026-04-15T13:27:59Z Sj1mor 12103 9352998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Oscar Vladislas de Lubicz MILOSZ''' (ankaŭ: OV de L. Milosz, {{lang-lt|Oskaras Milašius}}, {{Lang-pl|Oskar Władysław Miłosz}}; naskiĝis la 28-an de majo 1877 en Čareja ([[d:Q3917706]]), distrikto Sennenskij ([[d:Q2035861]]), Mogileva gubernio ([[d:Q58636943]]); mortis la 2-an de marto 1939 en [[Fontainebleau]]) estis franclingva <ref>[https://www.theguardian.com/books/2001/nov/10/poetry.artsandhumanities A century's witness]. Retrieved 2009-12-23</ref><ref name="CYN">Czesław Miłosz, Cynthia L. Haven. Czesław Miłosz. 2006p.203</ref> poeto, verkisto, tradukisto kaj eseisto de rusa-pola-litova deveno. Diplomato kaj reprezentanto de [[Litovio]] en la [[Ligo de Nacioj]].<ref name="CYN2">Czesław Miłosz, Cynthia L. Haven. Czesław Miłosz. 2006p.203</ref> Lia literatura kariero komenciĝis fine de la 19-a jarcento dum ''[[Belle Époque|la Belle Époque]]'' kaj atingis sian kulminon meze de la 1920-aj jaroj per la libroj ''Ars Magna'' kaj ''[[Les Arcanes]]'', en kiuj li evoluigis tre personan kaj densan kristanan [[Kosmogonio|kosmogonion]] kompareblan al tiu de [[Dante Alighieri|Danto]] en ''[[La dia komedio|La Dia Komedio]]'' kaj [[John Milton]] en ''[[Perdita Paradizo]]''. Soleca kaj unika dudeka-jarcenta [[Metafiziko|metafizikisto]], liaj poemoj estas viziaj kaj ofte turmentitaj.<ref name="sno">{{cite web |url=http://www.scottisharts.org.uk/1/artsinscotland/music/features/archive/booksofsilence.aspx|title=Scottish Arts Council - Books of Silence|access-date=2008-02-13}}</ref> Li estis parenco (onklo) kaj mentoro de la Nobel-premiito pri literaturo [[Czesław Miłosz|Czesław Milosz]]. == Vivkuro == Li loĝis en [[Parizo]] ekde la aĝo de dek du jaroj. Lia [[gepatra lingvo]] estis la [[Pola lingvo|pola]], sed li skribis en la franca. Li konsideris sin [[Litovoj|litovo]], fakton li montris post la Unua Mondmilito kiam li engaĝiĝis en la afero de litova sendependeco. Oskar Vladislav de Lubicz Milosz, ankaŭ konata kiel Oscar Venceslas de Lubicz-Milosz (kiel li subskribis siajn verkojn), fariĝis franco pro edukado kaj elekto. Li akceptis litovan civitanecon en 1919 kaj revenis al franca civitaneco en 1931. De 1920 ĝis 1925, li estis la unua reprezentanto de Litovio en Francio, kaj de 1925 ĝis 1938, li funkciis kiel konsilisto de la litova ambasadejo en Parizo. Li estis premiita per la Legio de Honoro (1931). == Verkado == Li debutis per "La Poemo de Kadukiĝo" ("Le Poéme des Décadences") en 1899. Krom poezio, li postlasis dramajn verkojn ("Miguel Mañara", "Mephiboset", "[[Saŭlo de Tarso]]"), la mistikajn poemo-traktaĵojn "Ars Magna" (1924) kaj "Les Arcanes" (1927), la romanon "L'Amoureuse Initiation" (1910), kaj publikigis kolekton de litovaj kantoj kaj fabeloj rerakontitaj en la francan. La 14-an de decembro 1914, li havis noktan [[Epifanio|epifanion]], kiu kondukis lin reen al [[kredo]] kaj inspiris du metafizikajn traktatojn en 1924 kaj 1926. Li priskribis sin kiel [[Kabalisto]]. Ekde 1918, li tradukis litovajn epopeojn kaj fabelojn en la francan. De 1933 ĝis 1938, li publikigis historiajn eseojn kaj interpretojn de la biblia [[Apokalipso]]. Oscar Milosz estas la temo de multaj biografiaj kaj literaturaj studoj. Ekde 1967, la Societo de Amikoj de Oscar Milosz (fondita en 1966) eldonas ĉiujaran volumon de ''Les amis de Milosz'' (59 volumoj publikigitaj). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.amisdemilosz.com Amis de Milosz] (france) * {{cite book|editor=Jūrate Baranova|title=Lithuanian philosophy: persons and ideas Lithuanian philosophical studies, ii|url=http://www.crvp.org/book/Series04/IVA-17/contents.htm|access-date=2007-10-07|series=Cultural heritage and contemporary change series IVa, Eastern and Central Europe, volume 17|publisher=The Council For Research In Values And Philosophy|isbn=1-56518-137-9|chapter=Chapter XI Oskar Milosz, Teoretitian of Love, by Andrius Konickis|chapter-url=http://www.crvp.org/book/Series04/IVA-17/chapter_xi.htm|display-editors=etal|date=2000|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011758/http://www.crvp.org/book/Series04/IVA-17/contents.htm|archive-date=September 28, 2007|df=mdy-all}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Milosz, Oscar}} [[Kategorio:Litovaj judoj]] [[Kategorio:Litovaj diplomatoj]] [[Kategorio:Litovaj poetoj]] [[Kategorio:Litovaj verkistoj]] [[Kategorio:Litovaj dramistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj dramistoj]] [[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]] dhzc07r797g0y1fjc43mdzxksw6ffvk 0 941527 9352999 2026-04-15T13:34:28Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1340501895|Dora Gabe]]" 9352999 wikitext text/x-wiki * "Dora Gabe" en ''[https://www.europeana.eu/portal/en/exhibitions/pioneers/dora-gabe Pioniroj: Pioniraj virinoj en la artoj, sciencoj kaj socio] ,'' ekspozicio de ''[[Europeana]]'' en 2019 (CC By-SA) * [https://web.archive.org/web/20050802085200/http://medlem.spray.se/adriana/ Enhavas biografion de Dora Gabe] * https://map.herstoryproject.eu/sofia/ - Interaga mapo de Sofio, Bulgario, ilustrante la vivojn de bulgaraj virinoj, kiuj faris signifajn kontribuojn al la socio, inkluzive de Dora Gabe. [[Kategorio:Bulgaraj poetoj]] [[Kategorio:Bulgaraj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la ĉeĥa lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la rusa lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la pola lingvo]] [[Kategorio:Bulgaraj judoj]] tn3s3mnw9uilubhdc2yfaa2z7harxvo 9353001 9352999 2026-04-15T13:50:22Z Sj1mor 12103 9353001 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Dora Petrova GABE''' ({{lang-bg|Дора Петрова Габе}}) (naskita kiel '''Isidora Petrova Peysakh''', naskiĝis la 16-an de aŭgusto 1888 <ref>{{Cite web|url=https://libdobrich.bg/new.php?id=1219|title=Регионална библиотека Дора Габе - гр. Добрич :: :: Маратон на четенето|website=libdobrich.bg|access-date=la 14-an de julio 2020|archive-date=la 15-an de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615083232/http://www.libdobrich.bg/new.php?id=1219|url-status=dead}}</ref> en Charmanlyk, [[Otomana Imperio]] (nun la vilaĝo Dybovik ([[d:Q2014906]]), [[Provinco Dobriĉ]], [[Bulgario]] – mortis la 16-an de novembro 1983 en [[Sofio]]) estis [[Bulgario|bulgara]] [[Judoj|juda]] [[Poeto|poetino]], [[Verkisto|verkistino]] kaj [[Traduko|tradukistino]].<ref>{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/bulgarian-literature|title=Bulgarian Literature|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> Prezidanto de la Bulgara [[PEN-Klubo]]. Organizantino de amasaj literaturaj publikaĵoj por infanoj. Ŝi publikigis poezion por plenkreskuloj kaj infanoj, same kiel vojaĝlibrojn, novelojn kaj eseojn. En siaj pli postaj jaroj, ŝi ankaŭ faris ampleksan laboron en tradukado. Ŝi estas vaste rigardata kiel unu el la plej famaj bulgaraj poetinoj kaj estas ŝatata de bulgaroj ne nur pro sia verkaro, sed ankaŭ pro sia profunda respekto por la artoj kaj bonfara spirito. Li establis sin kiel eŭrop-profila personeco per serio de kulturaj iniciatoj koncerne la konon de bulgara literaturo kaj la disvolviĝon de rilatoj kun eksterlandaj aŭtoroj. == Verkado == En [[1900|1900,]] Dora Gaba publikigis sian unuan [[Poezio|poemon,]] "Printempo", en revuo en la urbo [[Ŝumen]]. Ŝiaj fruaj verkoj fokusiĝis al ampoezio. Ekde la fruaj [[1920-aj jaroj]], Gaba publikigis librojn de poezio por infanoj kaj plenkreskuloj, [[Novelo|novelojn]], kaj seriojn de [[Artikolo (periodaĵo)|artikoloj]] traktantaj [[Literaturo|literaturan]] kaj [[Teatro|teatran]] kritikon. Ŝiaj poemoj estis adaptitaj al la plej bonaj bulgaraj komponistoj, kiel ekzemple Panĉo Vladigarov. Inter ŝiaj plej konataj verkoj estas ''Atendu, Suno'', ''Nevideblaj Okuloj'', kaj ''La Mondo'' ''estas Sekreto''. En pli posta verko, ŝi traktis la [[Partizano|partizanan]] lukton en la [[Dua Mondmilito]]. Pluraj volumoj de poezio sekvis. Ŝi ankaŭ publikigis infanlibrojn, en kiuj ŝi adaptis polan poezion. Gaba fariĝis verkistino kaj poetino, aparte admirata de infanoj kaj adoleskantoj en Bulgario. Samtempe, Dora Gaba tradukis verkojn el [[Pola lingvo|la pola]], [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]], [[Rusa lingvo|rusa]], [[Greka lingvo|greka]] kaj [[Franca lingvo|franca]] en la bulgaran, inkluzive de verkoj de [[Adam Mickiewicz]], [[Juliusz Słowacki]], [[Władysław Stanisław Reymont|Wladyslaw Raymond]], [[Karel Čapek]] kaj [[Samuil Marŝak|Samuil Marshak]] . == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * "Dora Gabe" en ''[https://www.europeana.eu/portal/en/exhibitions/pioneers/dora-gabe Pioniroj: Pioniraj virinoj en la artoj, sciencoj kaj socio] ,'' ekspozicio de ''[[Europeana]]'' en 2019 (CC By-SA) * [https://web.archive.org/web/20050802085200/http://medlem.spray.se/adriana/ Enhavas biografion de Dora Gabe] * https://map.herstoryproject.eu/sofia/ - Interaga mapo de Sofio, Bulgario, ilustrante la vivojn de bulgaraj virinoj, kiuj faris signifajn kontribuojn al la socio, inkluzive de Dora Gabe. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gabe, Dora}} [[Kategorio:Bulgaraj poetoj]] [[Kategorio:Bulgaraj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la ĉeĥa lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la rusa lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la pola lingvo]] [[Kategorio:Bulgaraj judoj]] rfc0gkqgi1sn34lv5jw4a1u0tfxbiso 14 941528 9353003 2026-04-15T13:54:02Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Bulgaroj laŭ origino|Judoj]] [[Kategorio:Judoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Judismo en Bulgario| ]]" 9353003 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Bulgaroj laŭ origino|Judoj]] [[Kategorio:Judoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Judismo en Bulgario| ]] k6wp9i01ivfa8ekuyxrp2pp9iiwjizb 1 941529 9353004 2026-04-15T13:56:24Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9353004 wikitext text/x-wiki == Fontoj == El la angla, germana, hebrea, rusa kaj hebrea [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:56, 15 apr. 2026 (UTC) tpj498ozkumm8urvz8gmxgsjbgwmlou 0 941530 9353005 2026-04-15T13:59:33Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1326925518|Kostas Varnalis]]" 9353005 wikitext text/x-wiki '''Kostas VARNALIS''' ( {{langx|el|Κώστας Βάρναλης}}; 14-a de februaro 1884 – 16-a de decembro 1974) estis greka poeto kaj verkisto. * ''Kirithres'' (Κηρήθρες, "Mielĉelaroj"), la unua kolekto de Varnalis, Ateno 1905. * ''O Proskynitis'' (Ο Προσκυνητής, "La Pilgrimo"), 1919. * ''To fos pou kaiei'' (Το φως που καίει, "La Brula Lumo"), [[Aleksandrio]] 1922, sub la [[Plumonomo|plumnomo]] Dimos Tanalias. * ''Sklavoi poliorkimenoi'' (Σκλάβοι πολιορκημένοι, "Sieĝitaj Sklavoj"), 1927. * ''Poiitika'' (Ποιητικά, "Poeziaj Verkoj"), kolekto, 1956. * ''Eleftheros Kosmos'' (Ελεύθερος Κόσμος, "Libera Mondo"), kolekto, 1965. * ''Orgi laou'' (Οργή λαού, "Kolero de homoj"), kolekto, publikigita postmorte en 1975. [[Dosiero:Kostas_Varnalis_(Gedenktafel).jpg|eta|[[Memortabulo]] de Kostas Varnalis en lia naskiĝurbo [[Burgaso]], [[Bulgario]]]] [[Kategorio:Grekaj malliberuloj]] [[Kategorio:Grekaj komunistoj]] [[Kategorio:Grekaj poetoj]] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj dramistoj]] sdhsrpqah9dwvq1m4nqfzhj81yis05w 9353008 9353005 2026-04-15T14:13:05Z Sj1mor 12103 9353008 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Kostas VARNALIS''' ( {{lang-el|Κώστας Βάρναλης}}, {{Lang-bg|Костас Варналис}}; naskiĝis la 14-an de februaro 1884 en [[Burgaso]], Bulgario – mortis la 16-an de decembro 1974 en [[Ateno]]) estis greka poeto kaj verkisto. == Vivo == En 1908, li finis siajn studojn pri literaturo ĉe la [[Nacia kaj Kapodistria Universitato de Ateno]].<ref>{{Cite web|url=http://database.emthrace.org/entities/view.cfm?areaid=1&Artid=3338f2b5-9c76-5471-915b-a22d422a08e4&NSPid=1|title="Kostas Varnalis" – Etnologia Muzeo de Trakio|access-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506214140/http://database.emthrace.org/entities/view.cfm?areaid=1&Artid=3338f2b5-9c76-5471-915b-a22d422a08e4&NSPid=1|archive-date=2016-05-06|url-status=dead}}</ref> Post diplomiĝo, li laboris kiel instruisto en Ateno kaj pluraj bulgaraj urboj. Lia unua poemaro, ''Kirithres'' ( {{elS|Κηρύθρες}} ), estis publikigita en Ateno en 1905.{{elS|Κηρύθρες}} En 1919, li iris al Parizo kaj enskribiĝis ĉe la [[Sorbono|Sorbonne]] por studi literaturon, filozofion kaj sociologion. Dum siaj studoj en la franca ĉefurbo, li konatiĝis kun [[Marksismo|marksismaj]] ideoj, kiujn li praktikis ne nur en sia poezio sed ankaŭ en sia politika laboro. Li estis forpelita el la universitato pro siaj maldekstraj vidpunktoj. Poste, li laboris kiel ĵurnalisto kaj verkis du librojn pri la greka poeto [[Dionisios Solomos|Dionysios Solomos]]. Li ankaŭ estas la aŭtoro de pluraj poemaroj, grekaj tragedioj, teatraĵoj kaj eseoj. En 1959, al la engaĝita komunisto estis premiita la Internacia Lenin-Paco-Premio. {{JULGREGDATUM|26|2|1884|Link=1}} == Verkado == Lia verkaro inkluzivas: La Brulanta Lumo (1922), Poemoj de la Sieĝitaj Sklavoj (1927), kaj La Vera Pardonpeto de Sokrato (1933) (proza ​​verko). Lia plej signifa poezia verko estas konsiderata "La Lumo kiu Brulas". Ĝi estas ununura teksto de malstrikte difinita ĝenro, ĉefe drama laŭ formo, kun monologoj kaj dialogoj esprimitaj alterne en prozo kaj verso. La ĉefa enhavo de la verko estas debato inter [[Prometeo]], reprezentanto de [[klasika mitologio]], kaj [[Jesuo Kristo]]. La disputo centriĝas pri kiu el ili estas la pli granda bonfaranto de la homaro kaj kiu tradicio devus esti preferata. La personigo de la aŭtoro - la antikva greka dio de mokado, [[Momo (dio)|Momo]]  - malakceptas ĉiujn tradiciojn. Sed ĉe la fino aperas rolulo nomata la Gvidanto, kaj li estas la simpatianto de la aŭtoro. Multajn jarojn post la verkado de "La Lumo kiu Brulas", Varnalis agnoskis en letero al la sovetia gazeto [[Izvestia]], ke li intencis, ke ĉi tiu rolulo enkarnigu la bildon de [[Vladimir Lenin]]. Varnalis verkis ankaŭ literatur-kritikajn kaj estetikajn eseojn: “Solomos sen metafiziko” (“Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική”, 1925 ), “Estetiko - kritiko” (“Αισθητικά Κριτικά”), kaj aliaj. Krome, li estas aŭtoro de la dramo "Attalos III" ("Άτταλος ο Τρίτος", 1972) kaj tradukoj ([[Aristofano]], [[Eŭripido]], [[Molière]]). == Verkaro == * ''Kirithres'' (Κηρήθρες, "Mielĉelaroj"), la unua kolekto de Varnalis, Ateno 1905. * ''O Proskynitis'' (Ο Προσκυνητής, "La Pilgrimo"), 1919. * ''To fos pou kaiei'' (Το φως που καίει, "La Brula Lumo"), [[Aleksandrio]] 1922, sub la [[Plumonomo|plumnomo]] Dimos Tanalias. * ''Sklavoi poliorkimenoi'' (Σκλάβοι πολιορκημένοι, "Sieĝitaj Sklavoj"), 1927. * ''Poiitika'' (Ποιητικά, "Poeziaj Verkoj"), kolekto, 1956. * ''Eleftheros Kosmos'' (Ελεύθερος Κόσμος, "Libera Mondo"), kolekto, 1965. * ''Orgi laou'' (Οργή λαού, "Kolero de homoj"), kolekto, publikigita postmorte en 1975. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Varnalis, Kostas}} [[Kategorio:Grekaj malliberuloj]] [[Kategorio:Grekaj komunistoj]] [[Kategorio:Grekaj poetoj]] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj dramistoj]] ctuietwj0eopnnca9tkoa2qvz9la0an 9353010 9353008 2026-04-15T14:14:05Z Sj1mor 12103 /* Vivo */ 9353010 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Kostas VARNALIS''' ( {{lang-el|Κώστας Βάρναλης}}, {{Lang-bg|Костас Варналис}}; naskiĝis la 14-an de februaro 1884 en [[Burgaso]], Bulgario – mortis la 16-an de decembro 1974 en [[Ateno]]) estis greka poeto kaj verkisto. == Vivo == En 1908, li finis siajn studojn pri literaturo ĉe la [[Nacia kaj Kapodistria Universitato de Ateno]].<ref>{{Cite web|url=http://database.emthrace.org/entities/view.cfm?areaid=1&Artid=3338f2b5-9c76-5471-915b-a22d422a08e4&NSPid=1|title="Kostas Varnalis" – Etnologia Muzeo de Trakio|access-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506214140/http://database.emthrace.org/entities/view.cfm?areaid=1&Artid=3338f2b5-9c76-5471-915b-a22d422a08e4&NSPid=1|archive-date=2016-05-06|url-status=dead}}</ref> Post diplomiĝo, li laboris kiel instruisto en Ateno kaj pluraj bulgaraj urboj. Lia unua poemaro, ''Kirithres'' ({{lang|el|Κηρύθρες}}), estis publikigita en Ateno en 1905. En 1919, li iris al Parizo kaj enskribiĝis ĉe la [[Sorbono]] por studi literaturon, filozofion kaj sociologion. Dum siaj studoj en la franca ĉefurbo, li konatiĝis kun [[Marksismo|marksismaj]] ideoj, kiujn li praktikis ne nur en sia poezio sed ankaŭ en sia politika laboro. Li estis forpelita el la universitato pro siaj maldekstraj vidpunktoj. Poste, li laboris kiel ĵurnalisto kaj verkis du librojn pri la greka poeto [[Dionisios Solomos|Dionysios Solomos]]. Li ankaŭ estas la aŭtoro de pluraj poemaroj, grekaj tragedioj, teatraĵoj kaj eseoj. En 1959, al la engaĝita komunisto estis premiita la Internacia Lenin-Paco-Premio. == Verkado == Lia verkaro inkluzivas: La Brulanta Lumo (1922), Poemoj de la Sieĝitaj Sklavoj (1927), kaj La Vera Pardonpeto de Sokrato (1933) (proza ​​verko). Lia plej signifa poezia verko estas konsiderata "La Lumo kiu Brulas". Ĝi estas ununura teksto de malstrikte difinita ĝenro, ĉefe drama laŭ formo, kun monologoj kaj dialogoj esprimitaj alterne en prozo kaj verso. La ĉefa enhavo de la verko estas debato inter [[Prometeo]], reprezentanto de [[klasika mitologio]], kaj [[Jesuo Kristo]]. La disputo centriĝas pri kiu el ili estas la pli granda bonfaranto de la homaro kaj kiu tradicio devus esti preferata. La personigo de la aŭtoro - la antikva greka dio de mokado, [[Momo (dio)|Momo]]  - malakceptas ĉiujn tradiciojn. Sed ĉe la fino aperas rolulo nomata la Gvidanto, kaj li estas la simpatianto de la aŭtoro. Multajn jarojn post la verkado de "La Lumo kiu Brulas", Varnalis agnoskis en letero al la sovetia gazeto [[Izvestia]], ke li intencis, ke ĉi tiu rolulo enkarnigu la bildon de [[Vladimir Lenin]]. Varnalis verkis ankaŭ literatur-kritikajn kaj estetikajn eseojn: “Solomos sen metafiziko” (“Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική”, 1925 ), “Estetiko - kritiko” (“Αισθητικά Κριτικά”), kaj aliaj. Krome, li estas aŭtoro de la dramo "Attalos III" ("Άτταλος ο Τρίτος", 1972) kaj tradukoj ([[Aristofano]], [[Eŭripido]], [[Molière]]). == Verkaro == * ''Kirithres'' (Κηρήθρες, "Mielĉelaroj"), la unua kolekto de Varnalis, Ateno 1905. * ''O Proskynitis'' (Ο Προσκυνητής, "La Pilgrimo"), 1919. * ''To fos pou kaiei'' (Το φως που καίει, "La Brula Lumo"), [[Aleksandrio]] 1922, sub la [[Plumonomo|plumnomo]] Dimos Tanalias. * ''Sklavoi poliorkimenoi'' (Σκλάβοι πολιορκημένοι, "Sieĝitaj Sklavoj"), 1927. * ''Poiitika'' (Ποιητικά, "Poeziaj Verkoj"), kolekto, 1956. * ''Eleftheros Kosmos'' (Ελεύθερος Κόσμος, "Libera Mondo"), kolekto, 1965. * ''Orgi laou'' (Οργή λαού, "Kolero de homoj"), kolekto, publikigita postmorte en 1975. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Varnalis, Kostas}} [[Kategorio:Grekaj malliberuloj]] [[Kategorio:Grekaj komunistoj]] [[Kategorio:Grekaj poetoj]] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj dramistoj]] l5snsouttm6hzofq6e6hppq12hckbod 9353011 9353010 2026-04-15T14:14:31Z Sj1mor 12103 /* Verkado */ 9353011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Kostas VARNALIS''' ( {{lang-el|Κώστας Βάρναλης}}, {{Lang-bg|Костас Варналис}}; naskiĝis la 14-an de februaro 1884 en [[Burgaso]], Bulgario – mortis la 16-an de decembro 1974 en [[Ateno]]) estis greka poeto kaj verkisto. == Vivo == En 1908, li finis siajn studojn pri literaturo ĉe la [[Nacia kaj Kapodistria Universitato de Ateno]].<ref>{{Cite web|url=http://database.emthrace.org/entities/view.cfm?areaid=1&Artid=3338f2b5-9c76-5471-915b-a22d422a08e4&NSPid=1|title="Kostas Varnalis" – Etnologia Muzeo de Trakio|access-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506214140/http://database.emthrace.org/entities/view.cfm?areaid=1&Artid=3338f2b5-9c76-5471-915b-a22d422a08e4&NSPid=1|archive-date=2016-05-06|url-status=dead}}</ref> Post diplomiĝo, li laboris kiel instruisto en Ateno kaj pluraj bulgaraj urboj. Lia unua poemaro, ''Kirithres'' ({{lang|el|Κηρύθρες}}), estis publikigita en Ateno en 1905. En 1919, li iris al Parizo kaj enskribiĝis ĉe la [[Sorbono]] por studi literaturon, filozofion kaj sociologion. Dum siaj studoj en la franca ĉefurbo, li konatiĝis kun [[Marksismo|marksismaj]] ideoj, kiujn li praktikis ne nur en sia poezio sed ankaŭ en sia politika laboro. Li estis forpelita el la universitato pro siaj maldekstraj vidpunktoj. Poste, li laboris kiel ĵurnalisto kaj verkis du librojn pri la greka poeto [[Dionisios Solomos|Dionysios Solomos]]. Li ankaŭ estas la aŭtoro de pluraj poemaroj, grekaj tragedioj, teatraĵoj kaj eseoj. En 1959, al la engaĝita komunisto estis premiita la Internacia Lenin-Paco-Premio. == Verkado == Lia verkaro inkluzivas: La Brulanta Lumo (1922), Poemoj de la Sieĝitaj Sklavoj (1927), kaj La Vera Pardonpeto de Sokrato (1933) (proza ​​verko). Lia plej signifa poezia verko estas konsiderata "La Lumo kiu Brulas". Ĝi estas ununura teksto de malstrikte difinita ĝenro, ĉefe drama laŭ formo, kun monologoj kaj dialogoj esprimitaj alterne en prozo kaj verso. La ĉefa enhavo de la verko estas debato inter [[Prometeo]], reprezentanto de [[klasika mitologio]], kaj [[Jesuo Kristo]]. La disputo centriĝas pri kiu el ili estas la pli granda bonfaranto de la homaro kaj kiu tradicio devus esti preferata. La personigo de la aŭtoro - la antikva greka dio de mokado, [[Momo (dio)|Momo]]  - malakceptas ĉiujn tradiciojn. Sed ĉe la fino aperas rolulo nomata la Gvidanto, kaj li estas la simpatianto de la aŭtoro. Multajn jarojn post la verkado de "La Lumo kiu Brulas", Varnalis agnoskis en letero al la sovetia gazeto [[Izvestia]], ke li intencis, ke ĉi tiu rolulo enkarnigu la bildon de [[Vladimir Lenin]]. Varnalis verkis ankaŭ literatur-kritikajn kaj estetikajn eseojn: “Solomos sen metafiziko” (“{{lang|el|Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική}}”, 1925 ), “Estetiko - kritiko” (“{{lang|el|Αισθητικά Κριτικά}}”), kaj aliaj. Krome, li estas aŭtoro de la dramo "Attalos III" ("Άτταλος ο Τρίτος", 1972) kaj tradukoj ([[Aristofano]], [[Eŭripido]], [[Molière]]). == Verkaro == * ''Kirithres'' (Κηρήθρες, "Mielĉelaroj"), la unua kolekto de Varnalis, Ateno 1905. * ''O Proskynitis'' (Ο Προσκυνητής, "La Pilgrimo"), 1919. * ''To fos pou kaiei'' (Το φως που καίει, "La Brula Lumo"), [[Aleksandrio]] 1922, sub la [[Plumonomo|plumnomo]] Dimos Tanalias. * ''Sklavoi poliorkimenoi'' (Σκλάβοι πολιορκημένοι, "Sieĝitaj Sklavoj"), 1927. * ''Poiitika'' (Ποιητικά, "Poeziaj Verkoj"), kolekto, 1956. * ''Eleftheros Kosmos'' (Ελεύθερος Κόσμος, "Libera Mondo"), kolekto, 1965. * ''Orgi laou'' (Οργή λαού, "Kolero de homoj"), kolekto, publikigita postmorte en 1975. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Varnalis, Kostas}} [[Kategorio:Grekaj malliberuloj]] [[Kategorio:Grekaj komunistoj]] [[Kategorio:Grekaj poetoj]] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj dramistoj]] gem2vcfnq804qw3bejuo7dl5xazigfe 9353012 9353011 2026-04-15T14:15:06Z Sj1mor 12103 /* Verkado */ 9353012 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Kostas VARNALIS''' ( {{lang-el|Κώστας Βάρναλης}}, {{Lang-bg|Костас Варналис}}; naskiĝis la 14-an de februaro 1884 en [[Burgaso]], Bulgario – mortis la 16-an de decembro 1974 en [[Ateno]]) estis greka poeto kaj verkisto. == Vivo == En 1908, li finis siajn studojn pri literaturo ĉe la [[Nacia kaj Kapodistria Universitato de Ateno]].<ref>{{Cite web|url=http://database.emthrace.org/entities/view.cfm?areaid=1&Artid=3338f2b5-9c76-5471-915b-a22d422a08e4&NSPid=1|title="Kostas Varnalis" – Etnologia Muzeo de Trakio|access-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506214140/http://database.emthrace.org/entities/view.cfm?areaid=1&Artid=3338f2b5-9c76-5471-915b-a22d422a08e4&NSPid=1|archive-date=2016-05-06|url-status=dead}}</ref> Post diplomiĝo, li laboris kiel instruisto en Ateno kaj pluraj bulgaraj urboj. Lia unua poemaro, ''Kirithres'' ({{lang|el|Κηρύθρες}}), estis publikigita en Ateno en 1905. En 1919, li iris al Parizo kaj enskribiĝis ĉe la [[Sorbono]] por studi literaturon, filozofion kaj sociologion. Dum siaj studoj en la franca ĉefurbo, li konatiĝis kun [[Marksismo|marksismaj]] ideoj, kiujn li praktikis ne nur en sia poezio sed ankaŭ en sia politika laboro. Li estis forpelita el la universitato pro siaj maldekstraj vidpunktoj. Poste, li laboris kiel ĵurnalisto kaj verkis du librojn pri la greka poeto [[Dionisios Solomos|Dionysios Solomos]]. Li ankaŭ estas la aŭtoro de pluraj poemaroj, grekaj tragedioj, teatraĵoj kaj eseoj. En 1959, al la engaĝita komunisto estis premiita la Internacia Lenin-Paco-Premio. == Verkado == Lia verkaro inkluzivas: La Brulanta Lumo (1922), Poemoj de la Sieĝitaj Sklavoj (1927), kaj La Vera Pardonpeto de Sokrato (1933) (proza ​​verko). Lia plej signifa poezia verko estas konsiderata "La Lumo kiu Brulas". Ĝi estas ununura teksto de malstrikte difinita ĝenro, ĉefe drama laŭ formo, kun monologoj kaj dialogoj esprimitaj alterne en prozo kaj verso. La ĉefa enhavo de la verko estas debato inter [[Prometeo]], reprezentanto de [[klasika mitologio]], kaj [[Jesuo Kristo]]. La disputo centriĝas pri kiu el ili estas la pli granda bonfaranto de la homaro kaj kiu tradicio devus esti preferata. La personigo de la aŭtoro - la antikva greka dio de mokado, [[Momo (dio)|Momo]]  - malakceptas ĉiujn tradiciojn. Sed ĉe la fino aperas rolulo nomata la Gvidanto, kaj li estas la simpatianto de la aŭtoro. Multajn jarojn post la verkado de "La Lumo kiu Brulas", Varnalis agnoskis en letero al la sovetia gazeto [[Izvestia]], ke li intencis, ke ĉi tiu rolulo enkarnigu la bildon de [[Vladimir Lenin]]. Varnalis verkis ankaŭ literatur-kritikajn kaj estetikajn eseojn: “Solomos sen metafiziko” (“{{lang|el|Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική}}”, 1925 ), “Estetiko - kritiko” (“{{lang|el|Αισθητικά Κριτικά}}”), kaj aliaj. Krome, li estas aŭtoro de la dramo "Attalos la 3-a" ("Άτταλος ο Τρίτος", 1972) kaj tradukoj ([[Aristofano]], [[Eŭripido]], [[Molière]]). == Verkaro == * ''Kirithres'' (Κηρήθρες, "Mielĉelaroj"), la unua kolekto de Varnalis, Ateno 1905. * ''O Proskynitis'' (Ο Προσκυνητής, "La Pilgrimo"), 1919. * ''To fos pou kaiei'' (Το φως που καίει, "La Brula Lumo"), [[Aleksandrio]] 1922, sub la [[Plumonomo|plumnomo]] Dimos Tanalias. * ''Sklavoi poliorkimenoi'' (Σκλάβοι πολιορκημένοι, "Sieĝitaj Sklavoj"), 1927. * ''Poiitika'' (Ποιητικά, "Poeziaj Verkoj"), kolekto, 1956. * ''Eleftheros Kosmos'' (Ελεύθερος Κόσμος, "Libera Mondo"), kolekto, 1965. * ''Orgi laou'' (Οργή λαού, "Kolero de homoj"), kolekto, publikigita postmorte en 1975. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Varnalis, Kostas}} [[Kategorio:Grekaj malliberuloj]] [[Kategorio:Grekaj komunistoj]] [[Kategorio:Grekaj poetoj]] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj dramistoj]] raxvwl8ofkg4bpb9r4ewhgrlv2rxduj 0 941531 9353015 2026-04-15T14:38:26Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1283914115|Josip Murn]]" 9353015 wikitext text/x-wiki '''Josip MURN''' (ankaŭ konata sub la pseŭdonimo '''Aleksandrov''' ({{IPA|sl|alɛˈksáːndɾɔw|}}; 4 marto 1879 &#x2013; 18 junio 1901) [[Poeto|estis]] [[Slovena lingvo|slovena]] simbolista poeto. Kune kun [[Ivan Cankar]], [[Oton Župančič]] kaj [[Dragotin Kette]], li estis konsiderata kiel unu el la komencantoj de [[modernismo]] en [[Slovena literaturo|la slovena literaturo]].<ref>[http://www.murn-aleksandrov.net/slo/default.asp Josip Murn Aleksandrov] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080118113050/http://www.murn-aleksandrov.net/slo/default.asp|date=2008-01-18}} at www.murn-aleksandrov.net</ref> Post [[France Prešeren]] kaj [[Edvard Kocbek]], Murn estis verŝajne la plej influa slovena poeto de la lastaj du jarcentoj. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2012)">citaĵo bezonata</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * [https://web.archive.org/web/20080118113050/http://www.murn-aleksandrov.net/slo/default.asp Paĝo dediĉita al Murn] (slovene) * [https://web.archive.org/web/20081219165044/http://www.omnibus.se/beseda/ La poemaroj de Murn rete] (slovene) [[Kategorio:Slovenaj poetoj]] [[Kategorio:Poetoj de la 19-a jarcento]] 0dq1xsdfogn14la64tubdbia14xua5p 9353016 9353015 2026-04-15T14:49:04Z Sj1mor 12103 9353016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Josip MURN''' (ankaŭ konata sub la pseŭdonimo '''Aleksandrov''' ({{IPA|alɛˈksáːndɾɔw|}}; naskiĝis la 4-an de marto 1879 en [[Laibach]], [[Duklando Karniolo]] &#x2013; mortis la 18-an de junio 1901 samloke) [[Poeto|estis]] [[Slovena lingvo|slovena]] simbolista poeto. Kune kun [[Ivan Cankar]], [[Oton Župančič]] kaj [[Dragotin Kette]], li estis konsiderata kiel unu el la komencantoj de [[modernismo]] en [[Slovena literaturo|la slovena literaturo]].<ref>[http://www.murn-aleksandrov.net/slo/default.asp Josip Murn Aleksandrov] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080118113050/http://www.murn-aleksandrov.net/slo/default.asp|date=2008-01-18}} at www.murn-aleksandrov.net</ref> Post [[France Prešeren]] kaj [[Edvard Kocbek]], Murn estis verŝajne la plej influa slovena poeto de la lastaj du jarcentoj. Josip Murn Aleksandrov vivis en ŝanĝiĝanta epoko, kie la diferencoj inter riĉuloj kaj malriĉuloj estis grandaj, la [[Katolika Eklezio]] havis grandan influon sur politikon, kaj nur poezio permesis la [[Libereco|liberecon]], al kiu poetoj aspiris. Dum lia vivo, la poezio de Murn kaj liaj kolegaj poetoj estis perceptita de nuntempaj konservativaj literaturaj kritikistoj kiel [[Dekadenco|dekadenca]], anemia, senradika, ktp. Nur post la publikigo de liaj postmortaj kolektitaj ''verkoj, Kantoj kaj Romancoj'', en 1903, la poeto atingis famon, kaj fine de la 1900-aj jaroj, eĉ gloron; tio estis plejparte pro la jam establita poeto [[Oton Župančič]], amiko de Murn. La kantotekstoj de Murn influis la verkojn de Srečko Kosovel, Alojz Gradnik, France Balantič, [[Edvard Kocbek]], Miran Jarc, Dane Zajc, Jože Snoj, Niko Grafenauer, kaj aliaj gravaj slovenaj poetoj. Pluraj el liaj poemoj estis muzikigitaj de Benjamin Ipavec. Post lia morto, kelkaj el liaj poetaj amikoj dediĉis plurajn el siaj poemoj al li, la plej fama estante ''Manom ​​Josipu Murnu Aleksandrovu'', de Oton Župančič. Monumento de Josip Murn estis inaŭgurita en la malnova urbo de [[Ljubljano]] en 2002. == Verkado == Murn publikigis poemojn en la junulara revuo ''Dijaške vaje'', kaj poste ankaŭ en ''Angelček'', ''Vrtec'', ''Slovenski narod'', ''Slovenec'' kaj ''Ljubljanski zvon''. Li uzis diversajn pseŭdonimojn: Lucijan, Anton Jek, Jurij Klas, Kres, Igorjevič, Jaroslav, Pintev kaj Aleksandrov. Li verkis kromatan poezion de sia naskiĝa pejzaĝo, kun kantoteksto dediĉita al mensstatoj, trapenetritaj de melankolio, simbolisma tristeco, kaj la antaŭsigno de la baldaŭa fino. Lia plej grava verko estas ''Pesme en romanco'' ("Poemoj kaj Romancoj"), publikigita postmorte en 1903. Liaj poemoj estas ekzistecaj, personaj kaj elvokaj. Teme, li ofte uzas kamparajn motivojn kaj naturajn bildojn. Krom poemoj, li ankaŭ verkis novelojn, rakontajn tekstojn kaj germanlingvan lirikon. Li ankaŭ komponis himnojn al [[sanktuloj]]. Li tradukis plurajn poemojn el la germana (inkluzive de verkoj de [[Goethe]] kaj [[Mickiewicz]]). Unu el liaj plej konataj verkoj estas la poemo ''"Pesem"'' ("La Kanto"). Lian poezion karakterizas senhejmeco, fremdiĝo, sopiro, melankolio, malriĉeco kaj soleco - esprimo de lia [[pesimismo]] kaj interna tumulto. Ĉi tiu pesimismo devenis de lia persona vivo, ĉar lia patro ne akceptis lin kaj lia patrino neniam serĉis lin.<ref>{{cite book|title=Taufbuch|date=1867–1879|location=Ljubljana – Marijino Oznanjenje|page=163|url=https://data.matricula-online.eu/sl/slovenia/ljubljana/ljubljana-marijino-oznanjenje/04030/?pg=399|access-date=February 23, 2023}}</ref> Lia unua kolekto, titolita ''Pesmi in romance'' ("Poemoj kaj Amromanoj"), estis publikigita postmorte en 1903. La poemojn kompilis Ivan Prijatelj, kiu ankaŭ verkis la antaŭparolon, tiel elstarigante la signifon de Murn kiel poeto por la unua fojo. La kolektoj ''Pesmi in romance'', ''Lirske pesmi'' ("Lirikaj Poemoj") kaj ''Pisma'' ("Leteroj") estis poste publikigitaj en 1967 de Dušan Pirjevec en la kolekto ''Topol samujoč'' ("La Soleca Poplo"). == Verkaro == === Gravaj poemoj === * ''Pomladanska romanca'' * ''Ko dobrave se mrače'' * ''Kostanji šumijo'' * ''Pa ne pojdem prek poljan'' * ''Kdo bila je mati tvoja?'' * ''Zvečer'' * ''Hrepenenje'' * ''Pesem o klasu'' * ''Pesem o ajdi'' * ''Vlahi'' * ''Balada'' * ''Čarovnica'' * ''Fin de siecle'' * ''Narodna pesem'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20080118113050/http://www.murn-aleksandrov.net/slo/default.asp Paĝo dediĉita al Murn] (slovene) * [https://web.archive.org/web/20081219165044/http://www.omnibus.se/beseda/ La poemaroj de Murn rete] (slovene) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Murn, Josip}} [[Kategorio:Slovenaj poetoj]] [[Kategorio:Poetoj de la 19-a jarcento]] mx5gtl7f4algt2vv4f24gex0f3bhi0k 0 941532 9353017 2026-04-15T14:52:01Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1283914178|Dragotin Kette]]" 9353017 wikitext text/x-wiki '''Dragotin KETTE''' (naskiĝis la 19-an de januaro 1876 - mortis la 26-an de aprilo 1899) estis slovena impresionisto kaj Nov-romantika [[poeto]]. Kune kun [[Josip Murn]], [[Ivan Cankar]] kaj [[Oton Župančič]], li estas konsiderata la fondinto de [[modernismo]] en [[Slovena literaturo|la slovena literaturo]]. Kette havis gravan influon sur estontaj slovenaj verkistoj, kiel ekzemple Alojz Gradnik, Srečko Kosovel, Miran Jarc, Ivan Minatti, Janez Menart, Kajetan Kovič, kaj Ciril Zlobec . [[Kategorio:Slovenaj poetoj]] [[Kategorio:Poetoj de la 19-a jarcento]] b8nek7o2uwkl98xn8aes4227whcofnp 9353021 9353017 2026-04-15T15:05:38Z Sj1mor 12103 9353021 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Dragotin KETTE''' (naskiĝis la 19-an de januaro 1876 en Ilirska Bistrica ([[d:Q15876]]) - mortis la 26-an de aprilo 1899 en [[Ljubljano]]) estis slovena poeto/lirikisto de [[impresionismo]] kaj [[novromantikismo]]. Kune kun [[Josip Murn]], [[Ivan Cankar]] kaj [[Oton Župančič]], li estas konsiderata la fondinto de [[modernismo]] en [[Slovena literaturo|la slovena literaturo]]. Krome, kelkaj el liaj fabeloj, fabloj kaj infanaj poemoj estas ankoraŭ internacie konataj hodiaŭ per sia traduko en plurajn lingvojn. Male al sia amiko Josip Murn, Kette establis sin kiel poeto dum sia vivo. Post lia morto, okazis duonoficialaj esprimoj de funebro, kaj la urbestro de Ljubljano, Ivan Hribar, ĉeestis la funebron de Kette. Kette havis gravan influon sur estontaj slovenaj verkistoj, kiel ekzemple Alojz Gradnik, Srečko Kosovel, Miran Jarc, Ivan Minatti, Janez Menart, Kajetan Kovič, kaj Ciril Zlobec. == Verkado == Kette postlasis nur malgrandan verkaron konsistantan el poemoj kaj rakontoj por infanoj. Tamen, li estas konsiderata, kune kun siaj amikoj Ivan Cankar, Oton Župančič kaj Josip Murn, kiuj subtenis lin en la lastaj monatoj de lia vivo, kiel fondinto de moderna slovena literaturo. La poezion de Kette plej influis slovenaj [[Popolkanto|popolkantoj]] kaj la aŭtoroj de la Klasika periodo,  ĉefe [[Johann Wolfgang von Goethe]], [[Heinrich Heine]] kaj [[France Prešeren]]. Tio ankaŭ reflektiĝis en lia prefero por la [[soneto]] kaj lia aserto de subjektiva strukturo en sia poezio. Per siaj amikoj li konatiĝis kun la francaj simbolistoj kaj [[Dekadencismo|dekadentistoj]], precipe [[Paul Verlaine]] kaj [[Maurice Maeterlinck]]. Tamen, li malakceptis ĉi-lastan. Anstataŭe, li elektis sian propran vojon, similan al tiu de aliaj novromantikaj movadoj en Eŭropo de la [[jarcentŝanĝo]]. [[//de.wikipedia.org/wiki/Datei:Molo_San_Carlo.jpg|ligilo=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Molo_San_Carlo.jpg|eta|La [[moleo]] ''Molo San Carlo'' en [[Triesto]], samnomulo de ciklo de poemoj de Kettes]] La versoj de Kette karakteriziĝis per lingva eleganteco, mildeco, dolĉeco kaj bonkoreco, per kiuj li priskribis melankoliajn pejzaĝojn kaj esprimis kontrastajn sentojn. Liaj ĉefaj verkoj, ''Adrija'' ("Adria", 1898), ''Moj Bog'' ("Mia Dio", 1898), ''Slovo'' ("Adiaŭ", 1899 ), ''Spomini'' ("Memoroj", 1899), ''Tihe noči'' ("Trankvilaj Noktoj", 1899), ''Črne noči'' ("Nigraj Noktoj", 1899), montris stilon influitan de kaj klasikaj kaj popularaj tendencoj, riĉigitan per kaj simbolisma kaj [[Petrarko|petrarka]] vortprovizo, same kiel per la [[beleco]] de temoj kaj bildoj. La baza temo de liaj verkoj estis la [[virino]], spirite levita, kun nemateriaj kaj nesensualaj kvalitoj. Inter aliaj revenantaj temoj en la kantoteksto de Kette, aperis [[naturo]], al kiu la poeto montris dankemon kaj rekonon, same kiel la [[nokto]], fonto de inspiro por la poeto, kaj fine [[Dio]], la inspiranto de amo kaj espero, adorata kun mistika partopreno. Liaj plej konataj verkoj inkluzivas la impresionisman poemon ''Na trgu'' (''En la Placo'') kaj ciklon de ok poemoj titolitaj ''Na Molu San Carlo''. Dragogin Kette estas ankaŭ konata kiel aŭtoro de populara [[porinfana literaturo]]. Li verkis ĉirkaŭ 25 fabelojn, fablojn kaj poemojn por infanoj, la tri plej famaj estante ''La Rakonto pri la Tajloro kaj la Eta Tondilo'' (ankaŭ konata kiel ''La Magiaj Tondiloj)'', ''La Sultano kaj la Hundo'', kaj ''La Abelo kaj la Burdo''. Ĉi tiu porinfana literaturo restas vaste legata kaj estis tradukita en la germanan, ĉeĥan, serban, kroatan, makedonan kaj hungaran lingvojn. == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kette, Dragotin}} [[Kategorio:Slovenaj poetoj]] [[Kategorio:Poetoj de la 19-a jarcento]] qiqvzjzfte9umyysmpmyz5alfg48x4g 14 941533 9353020 2026-04-15T15:00:57Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Komunisma terminologio]] [[Kategorio:Sovetia terminologio]] [[Kategorio:Socialismaj organizaĵoj]]" 9353020 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Komunisma terminologio]] [[Kategorio:Sovetia terminologio]] [[Kategorio:Socialismaj organizaĵoj]] i7ioqz8hte0p680lq5nx0uy0e7n7h6w 0 941534 9353022 2026-04-15T15:08:57Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1338976276|Neo-romanticism]]" 9353022 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Pena-medio-cut.JPG|eta|300x300ra|[[Palaco de la Roko|Palaco de la Roko (''Pena'')]] en [[Sintra]], [[Portugalio|Portugalio,]] unu el la referencaj punktoj por [[Novromaniko|novromantika]] arkitekturo]] * EBNR: An Encyclopedia of British Neoromanticism [[Kategorio:Romantikismo]] [[Kategorio:Artaj movadoj]] [[Kategorio:Moderna arto]] [[Kategorio:Literaturo laŭ skoloj]] 28z3rqpp15o9aigjx615chsk347wzi6 9353030 9353022 2026-04-15T15:17:15Z Sj1mor 12103 9353030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pena-medio-cut.JPG|eta|280x280px|[[Palaco de la Roko|Palaco de la Roko (''Pena'')]] en [[Sintra]], [[Portugalio|Portugalio,]] unu el la referencaj punktoj por [[Novromaniko|novromantika]] arkitekturo]] '''Novromantikismo''' aŭ '''Novromantismo''' ( ''"literatura Secesio"'' ) estas la nomo por [[literatura movado]] ĉirkaŭ 1890–1915, kiu vidis sin kiel kontraŭmovadon al [[Naturalismo]] kaj [[Modernismo]] kaj ligis sin al la enhavo de [[Romantikismo]]. La novromantikaj poetoj montris preferon por ekzotikaj etosoj ([[Mezepoko]], Renesanca Italio), por la mirinda kaj la mistere magia, por la bizara, por legendoj, mitoj kaj fabeloj; ili kreis tekstojn de granda formala perfekteco kaj rafinita lingvaĵo, precipe en [[liriko]]. Novromantismo ricevis inspiron de [[Simbolismo]] kaj [[Dekadencismo|Dekadenca]] poezio; ĝi havis proksimajn kontaktopunktojn kun [[Impresionismo]] kaj la poezio de la [[Fin de siècle|Fin-de-siècle]], same kiel kun [[Secesio]], kiu estis siavice signife influita de Novromantismo. Artistoj identigitaj kiel novromantikaj emis ĉerpi inspiron el la arto de la romantika epoko, same kiel el la sento de spaco, kiu venas de la naturaj [[Pejzaĝo|pejzaĝoj]] ekster la [[urbo]]. Farante tion, ili reagis kontraŭ la "malbeleco" de la moderna kaj industria mondo, kontraŭ [[Maŝino|maŝinoj]], novaj urboj kaj la serĉado de riĉeco. Tipaj [[Literatura temo|temoj]] en novromantismo estas la sopiro al perfekta [[amo]], [[Utopio|utopiaj]] pejzaĝoj, [[naturo]] transprenanta ruinojn, heroa kaj romantika [[morto]] kaj historio tra pejzaĝoj. == Diferencoj kun Romantikismo == Krom la kronologia diferenco inter la apero de [[Romantikismo]] kiel arta movado (en la dekoka kaj deknaŭa jarcentoj), kaj la multe pli posta apero de Novromantikismo (malfrua deknaŭa kaj frua [[20-a jarcento|dudeka]] jarcentoj), eblas atentigi pri enhavaj diferencoj inter la du movadoj: Novromantikismo emis malkonsenti kun Klasika [[Romantikismo]] rilate al la emfazo de Klasika Romantikismo pri la "heroo" kaj pri romantika [[naciismo]]. Tio estis precipe la kazo en la periodo post la [[Unua Mondmilito|Unua Mondmilito.]] == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Romantikismo]] [[Kategorio:Artaj movadoj]] [[Kategorio:Moderna arto]] [[Kategorio:Literaturo laŭ skoloj]] chd2ux8c7uaa9qxgaq45aukfirixfdq 0 941535 9353025 2026-04-15T15:10:03Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Valentina Matvienko]] al [[Valentina Matvijenko]] 9353025 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Valentina Matvijenko]] 1bs4hfxsn444kkawdqfgk8k3uk9cai5 1 941536 9353026 2026-04-15T15:10:24Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9353026 wikitext text/x-wiki == Fontoj == ĉefe la germana, rusa kaj la itala [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:10, 15 apr. 2026 (UTC) ebccdcimft7wyx0v2qqrdxtuttu39im 14 941537 9353028 2026-04-15T15:15:44Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj|Grekio]] [[Kategorio:Ambasadoroj en Grekio|Rusio]] [[Kategorio:Rilatoj de Grekio kaj Rusio]]" 9353028 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj|Grekio]] [[Kategorio:Ambasadoroj en Grekio|Rusio]] [[Kategorio:Rilatoj de Grekio kaj Rusio]] ohuir1pce9flulkto8fpo51563hopvg 14 941538 9353029 2026-04-15T15:16:43Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ambasadoroj laŭ gastigantaj landoj|Grekio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Grekio]]" 9353029 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ambasadoroj laŭ gastigantaj landoj|Grekio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Grekio]] p2xg54y0gn1cfz10m5qx8nyc7l7q8uc 0 941539 9353031 2026-04-15T15:17:40Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Novromantikismo]] 9353031 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Novromantikismo]] h7xgn773d7k4fing2fksu9by0a8o6ft 14 941540 9353033 2026-04-15T15:18:06Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj|Malto]] [[Kategorio:Ambasadoroj en Malto|Rusio]] [[Kategorio:Rilatoj de Malto kaj Rusio]]" 9353033 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj|Malto]] [[Kategorio:Ambasadoroj en Malto|Rusio]] [[Kategorio:Rilatoj de Malto kaj Rusio]] e4mg6ouyxxly1gi9uazs6ywc5um0tnr 14 941541 9353038 2026-04-15T15:19:02Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ambasadoroj laŭ gastigantaj landoj|Malto]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Malto]]" 9353038 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Ambasadoroj laŭ gastigantaj landoj|Malto]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Malto]] 8nhljmggawm6jm3msw04tlg4u5btv5s 14 941542 9353039 2026-04-15T15:20:05Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Malto|Rusio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Malto]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Eŭropa Unio|Malto]]" 9353039 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Malto|Rusio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Rusio|Malto]] [[Kategorio:Rilatoj de Rusio kaj Eŭropa Unio|Malto]] tsurgqr7qyp71kiw0e8nwn8y14rg2gd 14 941543 9353040 2026-04-15T15:20:34Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Projektoj}} [[Kategorio:Duflankaj internaciaj rilatoj|Malto]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Malto]]" 9353040 wikitext text/x-wiki {{Projektoj}} [[Kategorio:Duflankaj internaciaj rilatoj|Malto]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Malto]] fd5rqhnmykc4qrxyh93hbapt8jjqgbf 14 941544 9353042 2026-04-15T15:22:03Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj|Malto]] [[Kategorio:Ambasadoroj en Malto]] [[Kategorio:Rilatoj de Malto kaj Sovetunio|Ambasadoroj]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Malto|Sovetunio]]" 9353042 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj|Malto]] [[Kategorio:Ambasadoroj en Malto]] [[Kategorio:Rilatoj de Malto kaj Sovetunio|Ambasadoroj]] [[Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Malto|Sovetunio]] 1dtxg23fzph22zdd6sllifdc7ryctwz 14 941545 9353049 2026-04-15T15:23:09Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "{{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Malto|Sovetunio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Malto]]" 9353049 wikitext text/x-wiki {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Malto|Sovetunio]] [[Kategorio:Duflankaj rilatoj de Sovetunio|Malto]] muec8b3a7diaplxxoty5vr476wjliko 0 941546 9353053 2026-04-15T15:57:38Z Crosstor 3176 redaktoro 9353053 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Emil Ábrányi''' [AbrAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ábrányi Emil''' estis [[Hungario|hungara]] [[redaktoro]], [[politikisto]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''lászlófalvi'' [lAslOfalvi] kaj ''mikeföldi'', lia familia nomo estis ''Eördögh'' [ordog] ĝis 1843. Lia [[frato]] estis [[Kornél Ábrányi (komponisto)]], lia [[filo]] estis [[Lajos Ábrányi]]. Emil Ábrányi<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=659850&date=2026-04-15 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM41822 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1820|11|20}} en [[Nyírábrány|Szentgyörgyábrány]], li mortis {{mortotago|1850|4|7}} en [[Budao (urbo)]]. == Biografio == Emil Ábrányi lernis private en sia naskiĝloko kaj [[Nagyvárad]], poste li studis juron en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]], dum li interesiĝis pri la literaturo. En [[1841]] li heredis, poste li ne finis la juron, sed kontribuis en gazetoj. Lian dramon ''Omode Pál és családja'' en 1846 [[Nacia Teatro (Budapeŝto)|Nacia Teatro (Pest)]] prezentis. Dum la [[Hungara revolucio de 1848]] li estis sekretario de [[Bertalan Szemere]], krome li establis gazeton kaj havis kabinetan postenon. Intertempe li edziĝis en 1941, lia edzino naskis filinon en 1944, filon en 1949. Dum la lasta nasko la edzino mortis, iom poste ankaŭ Ábrányi mortis pro [[tuberkulozo]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Alföldi lapok. 1. füzet. Versek, elbeszélések.'' (1848) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00047.htm biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/abranyi-emil-id-7f39f biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Borovszky-borovszky-samu-magyarorszag-varmegyei-es-varosai-1/szabolcs-varmegye-167E9/irodalom-es-tudomany-irta-vende-erno-revid-id-szinnyey-jozsef-16F45/abranyi-emil-16F4D/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Abranyi Emil}} [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} jevjbw1yxipbrv1md6803nahv8t73ig 0 941547 9353060 2026-04-15T16:43:59Z HaleBopp 52251 Kreado de Nigrabrusta todotirano 9353060 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrabrusta todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Taeniotriccus andrei - Black-chested Tyrant (male), Parauapebas, Pará, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreska masklo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Taeniotriccus]] |specio = '''''T. andrei''''' - '''nigrabrusta todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Taeniotriccus andrei'' |dunomo aŭtoritato = [[Berlepsch, HHCL]]; [[Hartert, EJO]], 1902 |mapo de vivoteritorioj = Taeniotriccus andrei map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''T. a. andrei'' <small>[[Berlepsch, HHCL]]; [[Hartert, EJO]], 1902</small> *''T. a. klagesi'' <small>[[Todd, WEC]], 1925</small> |sinonimo = ''Poecilotriccus andrei'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''nigrabrusta todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Taeniotriccus andrei]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi estas la ununura specio de la genro ''[[Taeniotriccus]]''. Ĝi havas 2 [[subspecio]]jn troviĝantajn en norda [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Taeniotriccus]]'' <small>[[Berlepsch, HHCL]]; [[Hartert, EJO]], 1902</small> ****''Taeniotriccus andrei'' <small>[[Berlepsch, HHCL]]; [[Hartert, EJO]], 1902</small> - nigrabrusta todotirano *****''Taeniotriccus andrei andrei'' <small>[[Berlepsch, HHCL]]; [[Hartert, EJO]], 1902</small> *****''Taeniotriccus andrei klagesi'' <small>[[Todd, WEC]], 1925</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Taeniotriccus'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''ταινία'' (''tajna'' = "bendo") kaj ''τρικκος'' (''trikos'' el ''θρίξ, τριχός'' (''triks, trikos'' = "haro"), kiu indikas nekonata birdeto kun vibrisoj). En ornitologio, la radiko ''triccus'' ofte estas uzata por konstrui genrajn nomojn el tiranedoj. Ĉikaze, tiu nomo aludas pri la distinga blanka flugilstrio ĉe tiu tirano<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/blctyr2/cur/introduction Birds of the World], Black-chested Tyrant.</ref>. La [[specia epiteto]] ''andrei'' estis donita omaĝe al la trinidada natursciencisto Eugene André (1861-1922), kiu kolektis la [[holotipo]]n en [[Venezuelo]]<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La nigrabrusta todotirano troviĝas en eosta [[Venezuelo]] kaj [[Brazilo]]. Ĝi vivas en la [[subarbaraĵo]] de humidaj tropikaj arbaroj kaj randoj de sezone inunditaj arbaroj, ĝis 350 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] dqtp1v40zj51sjhe4cv0vhc4v7780ns 0 941548 9353061 2026-04-15T16:44:02Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Nigrabrusta todotirano 9353061 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigrabrusta todotirano]] 8k6zxc4iwn1irg7ej31wi2jm67oa38n 0 941549 9353062 2026-04-15T16:44:07Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Nigrabrusta todotirano 9353062 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigrabrusta todotirano]] 8k6zxc4iwn1irg7ej31wi2jm67oa38n 0 941550 9353064 2026-04-15T16:46:46Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1343617442|Ana Blandiana]]" 9353064 wikitext text/x-wiki * [https://web.archive.org/web/20120205235700/http://www.aliantacivica.ro/organizare/ana_blandiana.htm Biografio ĉe la retejo de Civic Alliance] (rumane) * [http://www.liternet.ro/autor/14/Ana-Blandiana.html Libroj kaj aliaj skribaĵoj de Ana Bladiana ĉe la retejo LiterNet.ro] (rumane) * [http://civicmedia.ro/acm/index.php?option=com_content&task=view&id=529&Itemid=96 Biografio kaj propagandaj poemoj ĉe la retejo Civic Media inkluzive de ŝia profilo farita de la Centra Komitato de la Komunista Partio] (rumane) [[Kategorio:Pseŭdonimoj]] [[Kategorio:Rumanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rumanaj poetoj]] [[Kategorio:Rumanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] roxtepkjuvswlqeqlkyzct9wemrt0v1 9353068 9353064 2026-04-15T17:04:09Z Sj1mor 12103 9353068 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ana BLANDIANA''' ([[Plumonomo|plumnomo]] de ''Otilia Valeria Coman'', naskiĝis la 25-an de marto 1942 en [[Timișoara]], [[Rumanio]]) estas rumana verkistino kaj politika aktivulo. La verko de Blandiana estis tradukita en dudek du lingvojn ĝis junio 2013. Ŝi ricevis la Herder-premion en 1982. Ŝi ankaŭ famiĝis pro sia batalo por [[Civilaj rajtoj|civitanrajtoj]], kio kaŭzis problemojn kiam ŝi publikigis infanlibron pri [[virkato]] en la 1980-aj jaroj, kiu estis vidita kiel satiro pri [[Ceaușescu]]. En oktobro 2017, ŝi estis anoncita kiel la dekdua ricevanto de la Dumviva Rekono-Premio de The Griffin Trust For Excellence In Poetry.<ref>{{cite web|title=The Griffin Trust For Excellence In Poetry announces Ana Blandiana as its twelfth Lifetime Recognition Award Recipient|url=https://www.griffinpoetryprize.com/the-griffin-trust-for-excellence-in-poetry-announces-ana-blandiana-as-its-twelfth-lifetime-recognition-award-recipient/|website=griffinpoetryprize.com|date=11 October 2017|access-date=8 October 2020|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206105233/https://www.griffinpoetryprize.com/the-griffin-trust-for-excellence-in-poetry-announces-ana-blandiana-as-its-twelfth-lifetime-recognition-award-recipient/|url-status=dead}}</ref> En oktobro 2024, ŝia literatura verkado estis agnoskita per la [[Premioj Princino de Asturio|Premio Princino de Asturio]].<ref>{{cite web|title=2024 PRINCESS OF ASTURIAS AWARD FOR LITERATURE|url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/ana-blandiana/|website=fpa.es|access-date=26 October 2024}}</ref> == Vivkuro == La patro de Otilia, Gheorghe Coman (1915-1964), kiel multaj el siaj kolegoj, estis malliberigita rilate al la provo de la komunista registaro en 1950 devigi [[Grek-katolikaj eklezioj|grekkatolikajn]] pastrojn konvertiĝi al la [[Rumana Ortodoksa Eklezio]]. Li estis liberigita laŭ [[ĝenerala amnestio]] en 1964, sed mortis en akcidento nur semajnojn poste. En 1960, Otilia edziniĝis al la verkisto Romulus Rusan. Ŝi debutis sian literaturan karieron en 1952 en Kluĵo. Ŝi prenis la nomon de la naskiĝvilaĝo de sia patrino en Transilvanio, distrikto Alba, kiel sian pseŭdonimon. Pro la sorto de sia patro, ŝi konstante spertis malfacilaĵojn en eldonado. En 1967, ŝi ekloĝis en Bukareŝto. De 1975 ĝis 1977, ŝi laboris kiel bibliotekistino ĉe la Instituto de Belartoj. Ekde 1976, tradukoj de ŝiaj verkoj komencis esti eldonitaj eksterlande. De tiam, ŝi estas sub gvatado de la spionservoj kiel disidento. En 1977, kune kun la dramisto Paul Everac, ŝi vizitis Sovetunion laŭ invito de la Unio de Verkistoj de Sovetunio okaze de la eldono de numero 12 de la revuo Voprosy literatury, tute dediĉita al la rumana literaturo . Post la [[Revolucioj de 1989|revolucio de 1989]], ŝi aktive engaĝiĝis en la publika kaj politika vivo. == Kariero == En 1959, la poemo ''{{lang|ro|Originalitate}}'' aperis en la Kluĵo-Napoca revuo ''{{lang|ro|Tribuna}}'' ", en kiu ŝi unue uzis la pseŭdonimon ''Ana Blandiana'' (laŭ Blandiana, la naskiĝloko de ŝia patrino). Ĉar ŝi kritikis la reĝimon en ĉi tiu poemo, la stalinisma reĝimo de [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]] trudis kvarjaran malpermeson de ŝia verkado. En 1964, Blandiana publikigis sian unuan poemaron, ''Persoana întâi plural'' ("[[Unua persono|Unua]] [[Unua persono|persono]] [[pluralo]]"), kun enkonduko de Nicolae Manolescu. La literatura verkaro de Anna Blandiana inkluzivas 16 [[Poezio|poemarojn]], 6 volumojn da eseoj kaj kritiko, kaj 4 verkojn de fikcio. Ĝi estis presita en Rumanio fare de la plej gravaj libroeldonejoj. Ĝi ankaŭ estis tradukita en multajn lingvojn, inkluzive de: la [[Hungara lingvo|hungaran]], [[Pola lingvo|polan]], [[Bulgara lingvo|bulgaran]], [[Hebrea lingvo|hebrean]], [[Rusa lingvo|rusan]], [[Angla lingvo|anglan]], [[Estona lingvo|estonan]], [[Litova lingvo|litovan]], [[Sveda lingvo|svedan]], [[Norvega lingvo|norvegan]], [[Franca lingvo|francan]], serban, nederlandan, slovenan, albanan, makedonan, italan, portugalan kaj [[Ĉina normlingvo|ĉinan]]. En 1985, Blandiana publikigis plurajn poemojn en la studenta revuo "Amfiteatru" kaj en 1988 ŝi publikigis poemaron nomitan ''Întâmplări de pe strada mea'', en kiu la rolulo de la kato Arpeggi, en ĝia konduto, memorigis pri prezidanto [[Nicolae Ceaușescu|Ceausescu]]. Rezulte, la publiko komencis nomi la prezidanton "Arpeggi". La verko estis konfiskita el vendejoj kaj la poetino estis provizore malpermesita eldoni. Tamen, en 1989 ŝi sukcesis eldoni antologion de siaj poemoj en la serio "Biblioteko por Ĉiuj", redaktita de Eugene Simion. == En Esperanto == * [[Rumana Antologio]]: ''Renkonto'', ''Literoj'', ''Fabelo'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120205235700/http://www.aliantacivica.ro/organizare/ana_blandiana.htm Biografio ĉe la retejo de Civic Alliance] (rumane) * [http://www.liternet.ro/autor/14/Ana-Blandiana.html Libroj kaj aliaj skribaĵoj de Ana Bladiana ĉe la retejo LiterNet.ro] (rumane) * [http://civicmedia.ro/acm/index.php?option=com_content&task=view&id=529&Itemid=96 Biografio kaj propagandaj poemoj ĉe la retejo Civic Media inkluzive de ŝia profilo farita de la Centra Komitato de la Komunista Partio] (rumane) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blandiana, Ana}} [[Kategorio:Pseŭdonimoj]] [[Kategorio:Rumanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rumanaj poetoj]] [[Kategorio:Rumanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] rca7hrvszefp8cr9hjcxkhynfk217ss 9353069 9353068 2026-04-15T17:05:48Z Sj1mor 12103 9353069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ana BLANDIANA''' ([[Plumonomo|plumnomo]] de ''Otilia Valeria Coman'', naskiĝis la 25-an de marto 1942 en [[Timișoara]], [[Rumanio]]) estas rumana verkistino kaj politika aktivulo. La verko de Blandiana estis tradukita en dudek du lingvojn ĝis junio 2013. Ŝi ricevis la Herder-premion en 1982. Ŝi ankaŭ famiĝis pro sia batalo por [[Civilaj rajtoj|civitanrajtoj]], kio kaŭzis problemojn kiam ŝi publikigis infanlibron pri [[virkato]] en la 1980-aj jaroj, kiu estis vidita kiel satiro pri [[Ceaușescu]]. Ŝi estas aŭtoro de pli ol tridek libroj de poezio, eseoj, fikcio kaj romanoj. Ŝia verko estis tradukita en 24 lingvojn. Ŝi estas la honora prezidanto de [[PEN-klubo|PEN Rumanio]] kaj membro de la Eŭropa Akademio de Poezio, la Akademio Mallarmé de Poezio kaj la Monda Akademio de Poezio ([[Unesko]]). En oktobro 2017, ŝi estis anoncita kiel la dekdua ricevanto de la Dumviva Rekono-Premio de The Griffin Trust For Excellence In Poetry.<ref>{{cite web|title=The Griffin Trust For Excellence In Poetry announces Ana Blandiana as its twelfth Lifetime Recognition Award Recipient|url=https://www.griffinpoetryprize.com/the-griffin-trust-for-excellence-in-poetry-announces-ana-blandiana-as-its-twelfth-lifetime-recognition-award-recipient/|website=griffinpoetryprize.com|date=11 October 2017|access-date=8 October 2020|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206105233/https://www.griffinpoetryprize.com/the-griffin-trust-for-excellence-in-poetry-announces-ana-blandiana-as-its-twelfth-lifetime-recognition-award-recipient/|url-status=dead}}</ref> En oktobro 2024, ŝia literatura verkado estis agnoskita per la [[Premioj Princino de Asturio|Premio Princino de Asturio]].<ref>{{cite web|title=2024 PRINCESS OF ASTURIAS AWARD FOR LITERATURE|url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/ana-blandiana/|website=fpa.es|access-date=26 October 2024}}</ref> == Vivkuro == La patro de Otilia, Gheorghe Coman (1915-1964), kiel multaj el siaj kolegoj, estis malliberigita rilate al la provo de la komunista registaro en 1950 devigi [[Grek-katolikaj eklezioj|grekkatolikajn]] pastrojn konvertiĝi al la [[Rumana Ortodoksa Eklezio]]. Li estis liberigita laŭ [[ĝenerala amnestio]] en 1964, sed mortis en akcidento nur semajnojn poste. En 1960, Otilia edziniĝis al la verkisto Romulus Rusan. Ŝi debutis sian literaturan karieron en 1952 en Kluĵo. Ŝi prenis la nomon de la naskiĝvilaĝo de sia patrino en Transilvanio, distrikto Alba, kiel sian pseŭdonimon. Pro la sorto de sia patro, ŝi konstante spertis malfacilaĵojn en eldonado. En 1967, ŝi ekloĝis en Bukareŝto. De 1975 ĝis 1977, ŝi laboris kiel bibliotekistino ĉe la Instituto de Belartoj. Ekde 1976, tradukoj de ŝiaj verkoj komencis esti eldonitaj eksterlande. De tiam, ŝi estas sub gvatado de la spionservoj kiel disidento. En 1977, kune kun la dramisto Paul Everac, ŝi vizitis Sovetunion laŭ invito de la Unio de Verkistoj de Sovetunio okaze de la eldono de numero 12 de la revuo Voprosy literatury, tute dediĉita al la rumana literaturo . Post la [[Revolucioj de 1989|revolucio de 1989]], ŝi aktive engaĝiĝis en la publika kaj politika vivo. == Kariero == En 1959, la poemo ''{{lang|ro|Originalitate}}'' aperis en la Kluĵo-Napoca revuo ''{{lang|ro|Tribuna}}'' ", en kiu ŝi unue uzis la pseŭdonimon ''Ana Blandiana'' (laŭ Blandiana, la naskiĝloko de ŝia patrino). Ĉar ŝi kritikis la reĝimon en ĉi tiu poemo, la stalinisma reĝimo de [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]] trudis kvarjaran malpermeson de ŝia verkado. En 1964, Blandiana publikigis sian unuan poemaron, ''Persoana întâi plural'' ("[[Unua persono|Unua]] [[Unua persono|persono]] [[pluralo]]"), kun enkonduko de Nicolae Manolescu. La literatura verkaro de Anna Blandiana inkluzivas 16 [[Poezio|poemarojn]], 6 volumojn da eseoj kaj kritiko, kaj 4 verkojn de fikcio. Ĝi estis presita en Rumanio fare de la plej gravaj libroeldonejoj. Ĝi ankaŭ estis tradukita en multajn lingvojn, inkluzive de: la [[Hungara lingvo|hungaran]], [[Pola lingvo|polan]], [[Bulgara lingvo|bulgaran]], [[Hebrea lingvo|hebrean]], [[Rusa lingvo|rusan]], [[Angla lingvo|anglan]], [[Estona lingvo|estonan]], [[Litova lingvo|litovan]], [[Sveda lingvo|svedan]], [[Norvega lingvo|norvegan]], [[Franca lingvo|francan]], serban, nederlandan, slovenan, albanan, makedonan, italan, portugalan kaj [[Ĉina normlingvo|ĉinan]]. En 1985, Blandiana publikigis plurajn poemojn en la studenta revuo "Amfiteatru" kaj en 1988 ŝi publikigis poemaron nomitan ''Întâmplări de pe strada mea'', en kiu la rolulo de la kato Arpeggi, en ĝia konduto, memorigis pri prezidanto [[Nicolae Ceaușescu|Ceausescu]]. Rezulte, la publiko komencis nomi la prezidanton "Arpeggi". La verko estis konfiskita el vendejoj kaj la poetino estis provizore malpermesita eldoni. Tamen, en 1989 ŝi sukcesis eldoni antologion de siaj poemoj en la serio "Biblioteko por Ĉiuj", redaktita de Eugene Simion. == En Esperanto == * [[Rumana Antologio]]: ''Renkonto'', ''Literoj'', ''Fabelo'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120205235700/http://www.aliantacivica.ro/organizare/ana_blandiana.htm Biografio ĉe la retejo de Civic Alliance] (rumane) * [http://www.liternet.ro/autor/14/Ana-Blandiana.html Libroj kaj aliaj skribaĵoj de Ana Bladiana ĉe la retejo LiterNet.ro] (rumane) * [http://civicmedia.ro/acm/index.php?option=com_content&task=view&id=529&Itemid=96 Biografio kaj propagandaj poemoj ĉe la retejo Civic Media inkluzive de ŝia profilo farita de la Centra Komitato de la Komunista Partio] (rumane) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blandiana, Ana}} [[Kategorio:Pseŭdonimoj]] [[Kategorio:Rumanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rumanaj poetoj]] [[Kategorio:Rumanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 59f9n9mx9qn1u6oafnuegz8sfkrw10v 9353070 9353069 2026-04-15T17:10:34Z Sj1mor 12103 /* Vivkuro */ 9353070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ana BLANDIANA''' ([[Plumonomo|plumnomo]] de ''Otilia Valeria Coman'', naskiĝis la 25-an de marto 1942 en [[Timișoara]], [[Rumanio]]) estas rumana verkistino kaj politika aktivulo. La verko de Blandiana estis tradukita en dudek du lingvojn ĝis junio 2013. Ŝi ricevis la Herder-premion en 1982. Ŝi ankaŭ famiĝis pro sia batalo por [[Civilaj rajtoj|civitanrajtoj]], kio kaŭzis problemojn kiam ŝi publikigis infanlibron pri [[virkato]] en la 1980-aj jaroj, kiu estis vidita kiel satiro pri [[Ceaușescu]]. Ŝi estas aŭtoro de pli ol tridek libroj de poezio, eseoj, fikcio kaj romanoj. Ŝia verko estis tradukita en 24 lingvojn. Ŝi estas la honora prezidanto de [[PEN-klubo|PEN Rumanio]] kaj membro de la Eŭropa Akademio de Poezio, la Akademio Mallarmé de Poezio kaj la Monda Akademio de Poezio ([[Unesko]]). En oktobro 2017, ŝi estis anoncita kiel la dekdua ricevanto de la Dumviva Rekono-Premio de The Griffin Trust For Excellence In Poetry.<ref>{{cite web|title=The Griffin Trust For Excellence In Poetry announces Ana Blandiana as its twelfth Lifetime Recognition Award Recipient|url=https://www.griffinpoetryprize.com/the-griffin-trust-for-excellence-in-poetry-announces-ana-blandiana-as-its-twelfth-lifetime-recognition-award-recipient/|website=griffinpoetryprize.com|date=11 October 2017|access-date=8 October 2020|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206105233/https://www.griffinpoetryprize.com/the-griffin-trust-for-excellence-in-poetry-announces-ana-blandiana-as-its-twelfth-lifetime-recognition-award-recipient/|url-status=dead}}</ref> En oktobro 2024, ŝia literatura verkado estis agnoskita per la [[Premioj Princino de Asturio|Premio Princino de Asturio]].<ref>{{cite web|title=2024 PRINCESS OF ASTURIAS AWARD FOR LITERATURE|url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/ana-blandiana/|website=fpa.es|access-date=26 October 2024}}</ref> == Vivkuro == La patro de Otilia, Gheorghe Coman (1915-1964), kiel multaj el siaj kolegoj, estis malliberigita rilate al la provo de la komunista registaro en 1950 devigi [[Grek-katolikaj eklezioj|grekkatolikajn]] pastrojn konvertiĝi al la [[Rumana Ortodoksa Eklezio]]. Li estis liberigita laŭ [[ĝenerala amnestio]] en 1964, sed mortis en akcidento nur semajnojn poste. En 1960, Otilia edziniĝis al la verkisto Romulus Rusan. Ŝi debutis sian literaturan karieron en 1952 en Kluĵo. Ŝi prenis la nomon de la naskiĝvilaĝo de sia patrino en Transilvanio, distrikto Alba, kiel sian pseŭdonimon. Pro la sorto de sia patro, ŝi konstante spertis malfacilaĵojn en eldonado. En 1967, ŝi ekloĝis en Bukareŝto. De 1975 ĝis 1977, ŝi laboris kiel bibliotekistino ĉe la Instituto de Belartoj. Ekde 1976, tradukoj de ŝiaj verkoj komencis esti eldonitaj eksterlande. De tiam, ŝi estas sub gvatado de la spionservoj kiel disidento. En 1977, kune kun la dramisto Paul Everac, ŝi vizitis Sovetunion laŭ invito de la Unio de Verkistoj de Sovetunio okaze de la eldono de numero 12 de la revuo Voprosy literatury, tute dediĉita al la rumana literaturo . Post la [[Revolucioj de 1989|revolucio de 1989]], ŝi aktive engaĝiĝis en la publika kaj politika vivo. == Kariero == En 1959, la poemo ''{{lang|ro|Originalitate}}'' aperis en la Kluĵo-Napoca revuo ''{{lang|ro|Tribuna}}'' ", en kiu ŝi unue uzis la pseŭdonimon ''Ana Blandiana'' (laŭ Blandiana, la naskiĝloko de ŝia patrino). Ĉar ŝi kritikis la reĝimon en ĉi tiu poemo, la stalinisma reĝimo de [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]] trudis kvarjaran malpermeson de ŝia verkado. En 1964, Blandiana publikigis sian unuan poemaron, ''Persoana întâi plural'' ("[[Unua persono|Unua]] [[Unua persono|persono]] [[pluralo]]"), kun enkonduko de Nicolae Manolescu. Ŝia unua libro de noveloj, ''La Kvar Sezonoj'', datiĝas de 197. ''Projektoj de la Pasinteco'', publikigita en 1982, konsistas el dek unu rakontoj. Ili estis komparitaj kun [[Edgar Allan Poe]], [[Franz Kafka]] kaj [[Julio Cortázar]]. La literatura verkaro de Anna Blandiana inkluzivas 16 [[Poezio|poemarojn]], 6 volumojn da eseoj kaj kritiko, kaj 4 verkojn de fikcio. Ĝi estis presita en Rumanio fare de la plej gravaj libroeldonejoj. Ĝi ankaŭ estis tradukita en multajn lingvojn, inkluzive de: la [[Hungara lingvo|hungaran]], [[Pola lingvo|polan]], [[Bulgara lingvo|bulgaran]], [[Hebrea lingvo|hebrean]], [[Rusa lingvo|rusan]], [[Angla lingvo|anglan]], [[Estona lingvo|estonan]], [[Litova lingvo|litovan]], [[Sveda lingvo|svedan]], [[Norvega lingvo|norvegan]], [[Franca lingvo|francan]], serban, nederlandan, slovenan, albanan, makedonan, italan, portugalan kaj [[Ĉina normlingvo|ĉinan]]. En 1985, Blandiana publikigis plurajn poemojn en la studenta revuo "Amfiteatru" kaj en 1988 ŝi publikigis poemaron nomitan ''Întâmplări de pe strada mea'', en kiu la rolulo de la kato Arpeggi, en ĝia konduto, memorigis pri prezidanto [[Nicolae Ceaușescu|Ceausescu]]. Rezulte, la publiko komencis nomi la prezidanton "Arpeggi". La verko estis konfiskita el vendejoj kaj la poetino estis provizore malpermesita eldoni. Tamen, en 1989 ŝi sukcesis eldoni antologion de siaj poemoj en la serio "Biblioteko por Ĉiuj", redaktita de Eugene Simion. == En Esperanto == * [[Rumana Antologio]]: ''Renkonto'', ''Literoj'', ''Fabelo'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120205235700/http://www.aliantacivica.ro/organizare/ana_blandiana.htm Biografio ĉe la retejo de Civic Alliance] (rumane) * [http://www.liternet.ro/autor/14/Ana-Blandiana.html Libroj kaj aliaj skribaĵoj de Ana Bladiana ĉe la retejo LiterNet.ro] (rumane) * [http://civicmedia.ro/acm/index.php?option=com_content&task=view&id=529&Itemid=96 Biografio kaj propagandaj poemoj ĉe la retejo Civic Media inkluzive de ŝia profilo farita de la Centra Komitato de la Komunista Partio] (rumane) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blandiana, Ana}} [[Kategorio:Pseŭdonimoj]] [[Kategorio:Rumanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rumanaj poetoj]] [[Kategorio:Rumanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] h38nqkeppya2502zc9l6zeqfaqgqov5 9353072 9353070 2026-04-15T17:15:39Z Sj1mor 12103 9353072 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ana BLANDIANA''' ([[Plumonomo|plumnomo]] de ''Otilia Valeria Coman'', naskiĝis la 25-an de marto 1942 en [[Timișoara]], [[Rumanio]]) estas rumana verkistino kaj politika aktivulo. La verko de Blandiana estis tradukita en dudek du lingvojn ĝis junio 2013. Ŝi ricevis la Herder-premion en 1982. Ŝi ankaŭ famiĝis pro sia batalo por [[Civilaj rajtoj|civitanrajtoj]], kio kaŭzis problemojn kiam ŝi publikigis infanlibron pri [[virkato]] en la 1980-aj jaroj, kiu estis vidita kiel satiro pri [[Ceaușescu]]. Ŝi estas aŭtoro de pli ol tridek libroj de poezio, eseoj, fikcio kaj romanoj. Ŝia verko estis tradukita en 24 lingvojn. Ŝi estas la honora prezidanto de [[PEN-klubo|PEN Rumanio]] kaj de la Akademio Mallarmé de Poezio. En oktobro 2017, ŝi estis anoncita kiel la dekdua ricevanto de la Dumviva Rekono-Premio de The Griffin Trust For Excellence In Poetry.<ref>{{cite web|title=The Griffin Trust For Excellence In Poetry announces Ana Blandiana as its twelfth Lifetime Recognition Award Recipient|url=https://www.griffinpoetryprize.com/the-griffin-trust-for-excellence-in-poetry-announces-ana-blandiana-as-its-twelfth-lifetime-recognition-award-recipient/|website=griffinpoetryprize.com|date=11 October 2017|access-date=8 October 2020|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206105233/https://www.griffinpoetryprize.com/the-griffin-trust-for-excellence-in-poetry-announces-ana-blandiana-as-its-twelfth-lifetime-recognition-award-recipient/|url-status=dead}}</ref> En oktobro 2024, ŝia literatura verkado estis agnoskita per la [[Premioj Princino de Asturio|Premio Princino de Asturio]].<ref>{{cite web|title=2024 PRINCESS OF ASTURIAS AWARD FOR LITERATURE|url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/ana-blandiana/|website=fpa.es|access-date=26 October 2024}}</ref> == Vivkuro == La patro de Otilia, Gheorghe Coman (1915-1964), kiel multaj el siaj kolegoj, estis malliberigita rilate al la provo de la komunista registaro en 1950 devigi [[Grek-katolikaj eklezioj|grekkatolikajn]] pastrojn konvertiĝi al la [[Rumana Ortodoksa Eklezio]]. Li estis liberigita laŭ [[ĝenerala amnestio]] en 1964, sed mortis en akcidento nur semajnojn poste. En 1960, Otilia edziniĝis al la verkisto Romulus Rusan. Ŝi debutis sian literaturan karieron en 1952 en Kluĵo. Ŝi prenis la nomon de la naskiĝvilaĝo de sia patrino en Transilvanio, distrikto Alba, kiel sian pseŭdonimon. Pro la sorto de sia patro, ŝi konstante spertis malfacilaĵojn en eldonado. En 1967, ŝi ekloĝis en Bukareŝto. De 1975 ĝis 1977, ŝi laboris kiel bibliotekistino ĉe la Instituto de Belartoj. Ekde 1976, tradukoj de ŝiaj verkoj komencis esti eldonitaj eksterlande. De tiam, ŝi estas sub gvatado de la spionservoj kiel disidento. En 1977, kune kun la dramisto Paul Everac, ŝi vizitis Sovetunion laŭ invito de la Unio de Verkistoj de Sovetunio okaze de la eldono de numero 12 de la revuo Voprosy literatury, tute dediĉita al la rumana literaturo . Post la [[Revolucioj de 1989|revolucio de 1989]], ŝi aktive engaĝiĝis en la publika kaj politika vivo. == Kariero == En 1959, la poemo ''{{lang|ro|Originalitate}}'' aperis en la Kluĵo-Napoca revuo ''{{lang|ro|Tribuna}}'' ", en kiu ŝi unue uzis la pseŭdonimon ''Ana Blandiana'' (laŭ Blandiana, la naskiĝloko de ŝia patrino). Ĉar ŝi kritikis la reĝimon en ĉi tiu poemo, la stalinisma reĝimo de [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]] trudis kvarjaran malpermeson de ŝia verkado. En 1964, Blandiana publikigis sian unuan poemaron, ''Persoana întâi plural'' ("[[Unua persono|Unua]] [[Unua persono|persono]] [[pluralo]]"), kun enkonduko de Nicolae Manolescu. Ŝia unua libro de noveloj, ''La Kvar Sezonoj'', datiĝas de 197. ''Projektoj de la Pasinteco'', publikigita en 1982, konsistas el dek unu rakontoj. Ili estis komparitaj kun [[Edgar Allan Poe]], [[Franz Kafka]] kaj [[Julio Cortázar]]. La literatura verkaro de Anna Blandiana inkluzivas 16 [[Poezio|poemarojn]], 6 volumojn da eseoj kaj kritiko, kaj 4 verkojn de fikcio. Ĝi estis presita en Rumanio fare de la plej gravaj libroeldonejoj. Ĝi ankaŭ estis tradukita en multajn lingvojn, inkluzive de: la [[Hungara lingvo|hungaran]], [[Pola lingvo|polan]], [[Bulgara lingvo|bulgaran]], [[Hebrea lingvo|hebrean]], [[Rusa lingvo|rusan]], [[Angla lingvo|anglan]], [[Estona lingvo|estonan]], [[Litova lingvo|litovan]], [[Sveda lingvo|svedan]], [[Norvega lingvo|norvegan]], [[Franca lingvo|francan]], serban, nederlandan, slovenan, albanan, makedonan, italan, portugalan kaj [[Ĉina normlingvo|ĉinan]]. En 1985, Blandiana publikigis plurajn poemojn en la studenta revuo "Amfiteatru" kaj en 1988 ŝi publikigis poemaron nomitan ''Întâmplări de pe strada mea'', en kiu la rolulo de la kato Arpeggi, en ĝia konduto, memorigis pri prezidanto [[Nicolae Ceaușescu|Ceausescu]]. Rezulte, la publiko komencis nomi la prezidanton "Arpeggi". La verko estis konfiskita el vendejoj kaj la poetino estis provizore malpermesita eldoni. Tamen, en 1989 ŝi sukcesis eldoni antologion de siaj poemoj en la serio "Biblioteko por Ĉiuj", redaktita de Eugene Simion. == En Esperanto == * [[Rumana Antologio]]: ''Renkonto'', ''Literoj'', ''Fabelo'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120205235700/http://www.aliantacivica.ro/organizare/ana_blandiana.htm Biografio ĉe la retejo de Civic Alliance] (rumane) * [http://www.liternet.ro/autor/14/Ana-Blandiana.html Libroj kaj aliaj skribaĵoj de Ana Bladiana ĉe la retejo LiterNet.ro] (rumane) * [http://civicmedia.ro/acm/index.php?option=com_content&task=view&id=529&Itemid=96 Biografio kaj propagandaj poemoj ĉe la retejo Civic Media inkluzive de ŝia profilo farita de la Centra Komitato de la Komunista Partio] (rumane) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blandiana, Ana}} [[Kategorio:Pseŭdonimoj]] [[Kategorio:Rumanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rumanaj poetoj]] [[Kategorio:Rumanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 0ygau50diletrajvky8mub9zal925j6 1 941551 9353073 2026-04-15T17:17:14Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9353073 wikitext text/x-wiki == Fontoj == el la angla kaj hispana (enkonduto) germana kaj sveda (vivo) rusa kaj hebrea (kariero) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:17, 15 apr. 2026 (UTC) gqcx92feds13q5cyqgx8fx7inqb4ly2 0 941552 9353074 2026-04-15T17:34:47Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1325985960|Yves Bonnefoy]]" 9353074 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj tradukistoj]] flaoodolb8w0cit9i5ydrrprqjh28rc 9353081 9353074 2026-04-15T17:49:44Z Sj1mor 12103 9353081 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Yves BONNEFOY''' (naskiĝis la 24-an de junio 1923 en [[Tours]] ; mortis la 1-an de julio 2016 en [[Parizo]]) estis franca poeto, verkisto, tradukisto, arthistoriisto <ref name="arthistorians.info">{{cite web|url=http://arthistorians.info/bonnefoyy|title=Dictionary of Art Historians - Yves Bonnefoy}}</ref> kaj universitata profesoro. Bonnefoy instruis literaturon ĉe diversaj universitatoj en Eŭropo kaj Usono, inkluzive de [[Universitato Brandeis]], Waltham, Masaĉuseco (1962–64), Centro Universitaro, Vincennes (1969–1970), [[Universitato Johns Hopkins]], Baltimoro, [[Universitato Princeton]], Nov-Ĵerzejo, [[Universitato Yale]], New Haven, Konektikuto, [[Universitato de Ĝenevo]], [[Universitato de Nico]] ([[d:Q1198571]]) (1973–1976), [[Universitato de Provenco]], Aix (1979–1981), kaj, ekde 1986, la Diplomiĝinta Centro ([[d:Q1024543]]) de la [[Urba Universitato de Novjorko]] (CUNY). Post la morto de [[Roland Barthes]] en 1980, li estis nomumita al la Katedro de Kompara Literaturo ĉe la [[Kolegio de Francio]]. La ''[[Encyclopædia Britannica|Enciklopedio Britannica]]'' deklaras, ke Bonnefoy estis "eble la plej grava franca poeto de la dua duono de la 20-a jarcento." <ref name="britannica">The Editors of Encyclopædia Britannica (updated 3 July 2016) {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Yves-Bonnefoy|title=Yves Bonnefoy - French author|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> La poezio de Bonnefoy ofte estas malfacile alirebla; ĉiu individua poemo povas esti komprenata nur rilate al ŝiaj kompletaj verkoj. "Mi ne verkas poemojn en la senco, ke la vorto 'poemo' indikas memstaran, sendependan enton," Bonnefoy deklaris en 1972. "Kion mi verkas estas prefere tutaĵoj, kunmetaĵoj, kuntekstoj, ene de kiuj ĉiu individua teksto estas nur fragmento." Bonnefoy estis konsiderata unu el la plej gravaj francaj lirikistoj de sia tempo. Krome, liaj tradukoj en la francan, precipe tiuj de diversaj verkoj de [[Ŝekspiro]], inkluzive de la [[Sonetoj de Ŝekspiro|sonetoj]], ricevis vastan laŭdon.<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2016/07/06/books/yves-bonnefoy-pre-eminent-french-poet-dies-at-93.html|title=Yves Bonnefoy, Pre-Eminent French Poet, Dies at 93|date=6 July 2016|work=The New York Times}}</ref> Li ankaŭ publikigis plurajn librojn pri arto kaj arthistorio, inkluzive de verkoj pri [[Miró]] kaj [[Alberto Giacometti|Giacometti]]. En 2001 li estis elektita honora eksterlanda membro de la [[Usona Akademio de Artoj kaj Lilteraturo|Usona Akademio de Artoj kaj Literaturo]]. En 2011 li estis elektita al la [[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bonnefoy, Yves}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj tradukistoj]] hq5o3fdtnxy9fz1rh484o2c2xpdoyea 9353085 9353081 2026-04-15T17:58:06Z Sj1mor 12103 9353085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Yves BONNEFOY''' (naskiĝis la 24-an de junio 1923 en [[Tours]] ; mortis la 1-an de julio 2016 en [[Parizo]]) estis franca poeto, verkisto, tradukisto, arthistoriisto <ref name="arthistorians.info">{{cite web|url=http://arthistorians.info/bonnefoyy|title=Dictionary of Art Historians - Yves Bonnefoy}}</ref> kaj universitata profesoro, kiu elstaris kiel tradukisto de Shakespeare kaj pro siaj fundamentaj eseoj pri baroka kaj 20-a- {{siglo|XX||s}} arto kaj artistoj, inkluzive de [[Francisco GOYA|Goya]], [[Joan Miró]] kaj [[Alberto Giacometti]]. La ''[[Encyclopædia Britannica|Enciklopedio Britannica]]'' deklaras, ke Bonnefoy estis "eble la plej grava franca poeto de la dua duono de la 20-a jarcento." <ref name="britannica">The Editors of Encyclopædia Britannica (updated 3 July 2016) {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Yves-Bonnefoy|title=Yves Bonnefoy - French author|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> La poezio de Bonnefoy ofte estas malfacile alirebla; ĉiu individua poemo povas esti komprenata nur rilate al ŝiaj kompletaj verkoj. "Mi ne verkas poemojn en la senco, ke la vorto 'poemo' indikas memstaran, sendependan enton," Bonnefoy deklaris en 1972. "Kion mi verkas estas prefere tutaĵoj, kunmetaĵoj, kuntekstoj, ene de kiuj ĉiu individua teksto estas nur fragmento." La verkaro de Bonnefoy estis unu el la centraj verkaroj de postmilita franca poezio. Karakterizita de klasika [[modernismo]], samtempe poezia kaj teoria, esplorante la signifon de la parolata kaj skriba vorto. Bonnefoy estis konsiderata unu el la plej gravaj francaj lirikistoj de sia tempo. Krome, liaj tradukoj en la francan, precipe tiuj de diversaj verkoj de [[Ŝekspiro]], inkluzive de la [[Sonetoj de Ŝekspiro|sonetoj]], ricevis vastan laŭdon.<ref name="nytimes.com">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2016/07/06/books/yves-bonnefoy-pre-eminent-french-poet-dies-at-93.html|title=Yves Bonnefoy, Pre-Eminent French Poet, Dies at 93|date=6 July 2016|work=The New York Times}}</ref> Li ankaŭ publikigis plurajn librojn pri arto kaj arthistorio, inkluzive de verkoj pri [[Miró]] kaj [[Alberto Giacometti|Giacometti]]. Bonnefoy instruis literaturon ĉe diversaj universitatoj en Eŭropo kaj Usono, inkluzive de [[Universitato Brandeis]], Waltham, Masaĉuseco (1962–64), Centro Universitaro, Vincennes (1969–1970), [[Universitato Johns Hopkins]], Baltimoro, [[Universitato Princeton]], Nov-Ĵerzejo, [[Universitato Yale]], New Haven, Konektikuto, [[Universitato de Ĝenevo]], [[Universitato de Nico]] ([[d:Q1198571]]) (1973–1976), [[Universitato de Provenco]], Aix (1979–1981), kaj, ekde 1986, la Diplomiĝinta Centro ([[d:Q1024543]]) de la [[Urba Universitato de Novjorko]] (CUNY). Post la morto de [[Roland Barthes]] en 1980, li estis nomumita al la Katedro de Kompara Literaturo ĉe la [[Kolegio de Francio]] kiel profesoro pri poetiko. La poezia verkaro de Yves Bonnefoy iras man-en-mane kun grava tradukprojekto entreprenita en 1951 kaj ankoraŭ daŭranta: la traduko de la kompletaj verkoj de [[William Shakespeare]]. En 1989, traduko de 45 poemoj de [[John Keats|Keats]] estis publikigita. Li ankaŭ tradukis poezion de [[Petrarko]], [[John Donne]], [[Giacomo Leopardi]] kaj [[William Butler Yeats|William B. Yeats]]. En 2001 li estis elektita honora eksterlanda membro de la [[Usona Akademio de Artoj kaj Lilteraturo|Usona Akademio de Artoj kaj Literaturo]]. En 2011 li estis elektita al la [[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bonnefoy, Yves}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj tradukistoj]] 88gl2uh43b347e7ltxmbk3eqb1vqrju 1 941554 9353087 2026-04-15T17:59:03Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9353087 wikitext text/x-wiki == Fontoj == plejparte el la germana, kun iom el la sveda, angla kaj hispana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:59, 15 apr. 2026 (UTC) drayqrywei68p9i15sf3pv4m3r7wmaj 0 941555 9353096 2026-04-15T18:53:56Z HaleBopp 52251 Kreado de Cnipodectes 9353096 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Cnipodectes'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[bruna todotirano]] (''T. subbrunneus''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Cnipodectes''''' |genro aŭtoritato = [[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Cnipodectes superrufus]]'' - [[rufa todotirano]] *''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' - [[bruna todotirano]] |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cnipodectes''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 2 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Cnipodectes'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> ****''[[Cnipodectes superrufus]]'' <small>Lane, DF; Servat, GP; Valqui H, TH; Lambert, FR, 2007</small> - [[rufa todotirano]] ****''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - [[bruna todotirano]] *****''[[Cnipodectes subbrunneus subbrunneus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> *****''[[Cnipodectes subbrunneus minor]]'' <small>[[Sclater, PL]], 1884</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Cnipodectes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κνίψ, κνιπός'' (''knips, knipos'' = "insekto") kaj ''δήκτης'' (''dektes'' = "mordanta"), ĉar tiuj birdoj estas insektomanĝantaj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruftwi1/cur/introduction Birds of the World], Rufous Twistwing.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] payvls6fa87hbsn1cg703tdcippd19t 9353098 9353096 2026-04-15T19:04:18Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9353098 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Cnipodectes'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[bruna todotirano]] (''T. subbrunneus''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Cnipodectes''''' |genro aŭtoritato = [[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Cnipodectes superrufus]]'' - [[rufa todotirano]] *''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' - [[bruna todotirano]] |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cnipodectes''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 2 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Cnipodectes'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> ****''[[Cnipodectes superrufus]]'' <small>Lane, DF; Servat, GP; Valqui H, TH; Lambert, FR, 2007</small> - [[rufa todotirano]] ****''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - [[bruna todotirano]] *****''[[Cnipodectes subbrunneus subbrunneus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> *****''[[Cnipodectes subbrunneus minor]]'' <small>[[Sclater, PL]], 1884</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Cnipodectes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κνίψ, κνιπός'' (''knips, knipos'' = "eta insekto", ofte "afido") kaj ''δήκτης'' (''dektes'' = "mordanta"), ĉar tiuj birdoj estas insektomanĝantaj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruftwi1/cur/introduction Birds of the World], Rufous Twistwing.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 93ky6x5a6hbyziabrdnneiwv69a858m 9353099 9353098 2026-04-15T19:20:49Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9353099 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Cnipodectes'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[bruna todotirano]] (''T. subbrunneus''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Cnipodectes''''' |genro aŭtoritato = [[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Cnipodectes superrufus]]'' - [[rufa todotirano]] *''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' - [[bruna todotirano]] |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cnipodectes''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 2 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Cnipodectes'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> ****''[[Cnipodectes superrufus]]'' <small>Lane, DF; Servat, GP; Valqui H, TH; Lambert, FR, 2007</small> - [[rufa todotirano]] ****''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - [[bruna todotirano]] *****''[[Cnipodectes subbrunneus subbrunneus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> *****''[[Cnipodectes subbrunneus minor]]'' <small>[[Sclater, PL]], 1884</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Cnipodectes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κνίψ, κνιπός'' (''knips, knipos'' = "eta insekto", ofte afido) kaj ''δήκτης'' (''dektes'' = "mordanta"), ĉar tiuj birdoj estas insektomanĝantaj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruftwi1/cur/introduction Birds of the World], Rufous Twistwing.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 8oc7yzeqxirqison7s6zeabyu54g3yo 9353105 9353099 2026-04-15T19:46:11Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9353105 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Cnipodectes'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[bruna todotirano]] (''T. subbrunneus''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Cnipodectes''''' |genro aŭtoritato = [[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Cnipodectes superrufus]]'' - [[rufa todotirano]] *''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' - [[bruna todotirano]] |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cnipodectes''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 2 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Cnipodectes'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> ****''[[Cnipodectes superrufus]]'' <small>Lane, DF; Servat, GP; Valqui H, TH; Lambert, FR, 2007</small> - [[rufa todotirano]] ****''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - [[bruna todotirano]] *****''Cnipodectes subbrunneus subbrunneus'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> *****''Cnipodectes subbrunneus minor'' <small>[[Sclater, PL]], 1884</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Cnipodectes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κνίψ, κνιπός'' (''knips, knipos'' = "eta insekto", ofte afido) kaj ''δήκτης'' (''dektes'' = "mordanta"), ĉar tiuj birdoj estas insektomanĝantaj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruftwi1/cur/introduction Birds of the World], Rufous Twistwing.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] pcw7k8qxjt5ndj9wxs063oqas9qh6sp 9353191 9353105 2026-04-16T06:41:37Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9353191 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Cnipodectes'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[bruna todotirano]] (''C. subbrunneus''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Cnipodectes''''' |genro aŭtoritato = [[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Cnipodectes superrufus]]'' - [[rufa todotirano]] *''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' - [[bruna todotirano]] |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cnipodectes''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 2 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Cnipodectes'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> ****''[[Cnipodectes superrufus]]'' <small>Lane, DF; Servat, GP; Valqui H, TH; Lambert, FR, 2007</small> - [[rufa todotirano]] ****''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - [[bruna todotirano]] *****''Cnipodectes subbrunneus subbrunneus'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> *****''Cnipodectes subbrunneus minor'' <small>[[Sclater, PL]], 1884</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Cnipodectes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κνίψ, κνιπός'' (''knips, knipos'' = "eta insekto", ofte afido) kaj ''δήκτης'' (''dektes'' = "mordanta"), ĉar tiuj birdoj estas insektomanĝantaj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruftwi1/cur/introduction Birds of the World], Rufous Twistwing.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 59by8am65h41gzsycncfv6o7eu1p2v5 0 941556 9353100 2026-04-15T19:21:49Z HaleBopp 52251 Kreado de Rufa todotirano 9353100 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufa todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Cnipodectes superrufus Rufous Twistwing; Ramal do Noca, Rio Branco, Acre, Brazil 01.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Cnipodectes]]'' |specio = '''''C. superrufus''''' - '''rufa todotirano''' |statuso = VU |dunomo = ''Cnipodectes superrufus'' |dunomo aŭtoritato = Lane, DF; Servat, GP; Valqui H, TH; Lambert, FR, 2007 |mapo de vivoteritorioj = Cnipodectes superrufus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''rufa todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Cnipodectes superrufus]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Cnipodectes]]'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> ****''Cnipodectes superrufus'' <small>Lane, DF; Servat, GP; Valqui H, TH; Lambert, FR, 2007</small> - rufa todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Cnipodectes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κνίψ, κνιπός'' (''knips, knipos'' = "eta insekto", ofte afido) kaj ''δήκτης'' (''dektes'' = "mordanta"), ĉar tiuj birdoj estas insektomanĝantaj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruftwi1/cur/introduction Birds of the World], Rufous Twistwing.</ref>. La [[specia epiteto]] ''superrufus'' estas [[latina]] kunmetaĵo el ''sŭper'' (= "super", ĉikaze "super la averaĝo") kaj ''rūfus'' (= "rufa"), ĉar tiu specio havas tre rufan plumaron<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La rufa todotirano troviĝas en suduesta amazonio, en [[Peruo]], [[Brazilo]] kaj [[Bolivio]]. Ĝi vivas en la densa [[subarbaraĵo]] de ebenaĵaj arbaroj, ĉefe kun [[bambuo]]j, je 250-380 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 291tyqzkm7cafhctyoz3zgci5apuh29 9353103 9353100 2026-04-15T19:27:10Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9353103 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufa todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Cnipodectes superrufus Rufous Twistwing; Ramal do Noca, Rio Branco, Acre, Brazil 01.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Cnipodectes]]'' |specio = '''''C. superrufus''''' - '''rufa todotirano''' |statuso = VU |dunomo = ''Cnipodectes superrufus'' |dunomo aŭtoritato = Lane, DF; Servat, GP; Valqui H, TH; Lambert, FR, 2007 |mapo de vivoteritorioj = Cnipodectes superrufus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''rufa todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Cnipodectes superrufus]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Cnipodectes]]'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> ****''Cnipodectes superrufus'' <small>Lane, DF; Servat, GP; Valqui H, TH; Lambert, FR, 2007</small> - rufa todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Cnipodectes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κνίψ, κνιπός'' (''knips, knipos'' = "eta insekto", ofte afido) kaj ''δήκτης'' (''dektes'' = "mordanta"), ĉar tiuj birdoj estas insektomanĝantaj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ruftwi1/cur/introduction Birds of the World], Rufous Twistwing.</ref>. La [[specia epiteto]] ''superrufus'' estas [[latina]] kunmetaĵo el ''sŭper'' (= "super", ĉikaze "super la averaĝo") kaj ''rūfus'' (= "rufa"), ĉar tiu specio havas tre rufan plumaron<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La rufa todotirano troviĝas en suduesta amazonio, en [[Peruo]], [[Brazilo]] kaj [[Bolivio]]. Ĝi vivas en la densa [[subarbaraĵo]] de ebenaĵaj arbaroj, ĉefe kun [[bambuo]]j, je 250-380 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] m48svtd0gcgwpjmvvhsh71f23sxndvg 0 941557 9353101 2026-04-15T19:21:56Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Rufa todotirano 9353101 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufa todotirano]] 7ttezqapskrbwldn3nvsae5qs5lrjeo 0 941558 9353104 2026-04-15T19:42:42Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1341702930|Yoko Tawada]]" 9353104 wikitext text/x-wiki * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/759-yoko-tawada Yoko Tawada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410070821/http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/759-yoko-tawada|date=2022-04-10}} ĉe J'Lit Books el Japanio (angle) * [http://www.jlpp.go.jp/en/works/02_23.html Sinoptiko de ''Suspektato sur la Nokttrajno''] ĉe JLPP (Japana Literatura Eldonprojekto) (angle) * [https://www.ndbooks.com/author/yoko-tawada/ Yoko Tawada] ĉe New Directions Books [[Kategorio:Japanaj poetoj]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 4521ekcbvwht494oanbkft6gof6iiur 9353112 9353104 2026-04-15T20:06:09Z Sj1mor 12103 9353112 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Yōko TAWADA''' ({{Lang-ja|多和田葉子}}, naskita la 23-an de marto 1960) estas japana verkistino nuntempe loĝanta en [[Berlino]], Germanio. Ŝi verkas kaj en la japana kaj en la germana. Ŝi estas verkistino-en-loĝejo ĉe [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|MIT]] <ref>{{cite web|url=http://web.mit.edu/course/21/21.german/www/kade.html|work=[[Massachusetts Institute of Technology]]|title=Yoko Tawada: Max Kade Foundation Distinguished Writer-in-Residence|access-date=June 21, 2018}}</ref> kaj [[Universitato Stanford]].<ref name="stanford">{{cite web|url=https://dlcl.stanford.edu/content/writers-residence|title=Writers in Residence|work=[[Stanford University]] Department of Literatures, Cultures, and Languages|access-date=June 21, 2018|archive-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613110606/https://dlcl.stanford.edu/content/writers-residence|url-status=dead}}</ref> Ŝi studis ĉe la Universitato Waseda, specialiĝante pri [[ruslingva literaturo]]  — ŝi amis la verkojn de [[Fjodor Dostojevskij]] ; en sia lasta jaro, ŝi verkis eseon pri la verko de la poetino [[Bella Aĥmadulina]]. Poste, ekde 1982, en [[Hamburgo]], kie ŝi studis nuntempan [[Germanlingva literaturo|germanlingvan literaturon]]. Ŝi ricevis doktorecon pri filologio de la [[Universitato de Zuriko]] (2000).<ref name="gunzo">{{cite book|title=Women in German Yearbook: Feminist Studies in German Literature and Culture|date=2006|publisher=University of Nebraska Press|location=Lincoln, Nebraska|editor1-last=Gelus|editor1-first=Marjorie|editor2-last=Kraft|editor2-first=Helga|chapter=''Ein Wort, ein Ort'', or How Words Create Places: Interview with Yoko Tawada|pages=1–15|last=Brandt|first=Bettina|isbn=978-0-8032-9859-0}}</ref><ref>Tawada, Yōko (1998). ''Spielzeug und Sprachmagie in der europäischen Literatur : eine ethnologische Poetologie'' (PhD) (en la germana). Universitato de Zuriko.</ref> Ekde 2006, ŝi loĝas en Berlino.<ref name="ndbio">{{cite web|url=https://www.ndbooks.com/author/yoko-tawada/|title=Yoko Tawada|work=New Directions Publishing|date=8 September 2011|access-date=June 25, 2018}}</ref> == Verkado == Ŝi debutis per dulingva kolekto de poezio kaj prozo, "Kie ajn vi estas, ĉie estas malpleno" (1987). Ŝi laboras kiel poetino, romanverkisto kaj dramisto, kaj ofte kunlaboras kun artistoj kaj muzikistoj. La aŭstra komponisto Peter Ablinger verkis operon bazitan sur ŝia [[libreto]]. En 1991, Tawada ricevis la Literaturan Premion Gunzō por Novaj Verkistoj en Japanio, kiu estis aljuĝita al ŝi pro la novelo ''Kakato wo nakushite'' (Kun Brilantaj Kalkanumoj), kaj en 1993, ŝi estis aljuĝita la plej prestiĝan literaturan premion de Japanio, la Premion Akutagawa, pro sia romano ''Inumukoiri'' (La Hundida Edziĝinto).<ref>{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/yoko-tawadas-magnificent-strangeness|title=Yoko Tawada's Magnificent Strangeness|magazine=The New Yorker|last=Galchen|first=Rivka|date=October 19, 2012|access-date=June 21, 2018}}</ref> En 1999, Tawada estis verkistino-en-loĝejo ĉe la Masaĉuseca Instituto de Teknologio dum kvar monatoj, kaj ŝia kolekto de noveloj ''Yōgisha no yakō ressha'' (La Suspektato sur la Nokta Trajno), publikigita en 2002, gajnis kaj la Literaturan Premion Tanizaki Jun'ichirō kaj la Literaturan Premion Itō Sei en 2003. En Germanio, Tawada ricevis la Premion Adelbert von Chamisso en 1996, kiu estas donata al eksterlandaj verkistoj pro gravaj kontribuoj al la evoluo de la germana kulturo,<ref name="adelbert">{{cite web|url=https://www.bosch-stiftung.de/en/project/adelbert-von-chamisso-prize-robert-bosch-stiftung/prize-winners|title=Adelbert von Chamisso Prize of the Robert Bosch Stiftung|work=Robert Bosch Stiftung|access-date=June 20, 2018|archive-date=June 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621093053/https://www.bosch-stiftung.de/en/project/adelbert-von-chamisso-prize-robert-bosch-stiftung/prize-winners|url-status=dead}}</ref> kaj en 2005 ŝi ricevis la Goethe-Medalon.<ref name="goethe">{{cite web|url=https://www.goethe.de/resources/files/pdf131/1_bersicht-preistrger-der-goethe-medaille-1955-2017_final.pdf|language=de|title=GOETHE-MEDAILLE: DIE PREISTRÄGER 1955 – 2018|work=Goethe Institut|access-date=June 20, 2018}}</ref> Ŝiaj publikaĵoj inkluzivas romanojn, novelojn kaj poezion. Ŝi ankaŭ verkis por teatro kaj [[Radiodramo|radiodramojn]]. [[Lingvo]] ludas ŝlosilan rolon en ŝiaj verkoj, kun multaj pruntoj el la germana kaj japana lingvoj. La rakonta strukturo ofte baziĝas sur loze konektitaj bildoj kaj observaĵoj, kaj aŭtobiografiaj temoj estas kombinitaj kun mirindaj elementoj. En sia verkado, Tawada dekonstruas establitajn ŝablonojn de [[nacio]], [[kulturo]] kaj [[identeco]], samtempe enkorpigante distingan senton de [[humuro]]. Ŝiaj ĉefroluloj ofte estas figuroj, kiuj ŝanĝis sian ĉirkaŭaĵon kaj observas la mondon ĉirkaŭ ili kun miro. Tawada verkas en la japana kaj germana lingvoj. Fakuloj pri ŝia verko adoptis ŝian uzon de la termino [[Eksterlingva verkado|"eksofonio"]] por priskribi la staton de verkado en ne-gepatra lingvo. <ref>{{cite book|title=エクソフォニー : 母語の外へ出る旅|language=ja|last=Tawada|first=Yoko|date=2003|location=Tokyo|publisher=Iwanami Shoten|isbn=978-4-00-022266-2}}</ref><ref>{{cite book|last1=Tawada|first1=Yoko|last2=Wright|first2=Chantal|title=Yoko Tawada's Portrait of a Tongue: An Experimental Translation by Chantal Wright|date=26 September 2013|publisher=University of Ottawa Press|location=Ottawa|isbn=978-0-7766-0803-7|page=1|url=https://books.google.com/books?id=Bd_9AAAAQBAJ|access-date=23 February 2017}}</ref> === Stilo === Tawada verkas en la japana kaj germana lingvoj. Fakuloj pri ŝia verko adoptis ŝian uzon de la termino [[Eksterlingva verkado|"eksofonio"]] por priskribi la staton de verkado en ne-gepatra lingvo. <ref>{{cite book|title=エクソフォニー : 母語の外へ出る旅|language=ja|last=Tawada|first=Yoko|date=2003|location=Tokyo|publisher=Iwanami Shoten|isbn=978-4-00-022266-2}}</ref><ref>{{cite book|last1=Tawada|first1=Yoko|last2=Wright|first2=Chantal|title=Yoko Tawada's Portrait of a Tongue: An Experimental Translation by Chantal Wright|date=26 September 2013|publisher=University of Ottawa Press|location=Ottawa|isbn=978-0-7766-0803-7|page=1|url=https://books.google.com/books?id=Bd_9AAAAQBAJ|access-date=23 February 2017}}</ref> Frue en sia kariero, Tawada petis la helpon de tradukisto por produkti germanajn eldonojn de siaj japanaj manuskriptoj, sed poste ŝi samtempe generis apartajn manuskriptojn en ĉiu lingvo per procezo, kiun ŝi nomas "kontinua tradukado". <ref>{{cite book|title=Transfiction: Research into the realities of translation fiction|publisher=John Benjamins Publishing Company|date=January 28, 2014|editor1-last=Kaindl|editor1-first=Klaus|editor2-last=Spitzl|editor2-first=Karlheinz|chapter=Of Dragons and Translators: Foreignness as a principle of life|last=Kaindl|first=Klaus|pages=87–101|isbn=978-90-272-7073-3}}</ref> Kun la tempo ŝia verko diverĝis laŭ ĝenro kaj lingvo, kun Tawada emante verki pli longajn verkojn kiel teatraĵojn kaj romanojn en la japana, kaj pli mallongajn verkojn kiel [[Novelo|novelojn]] kaj eseojn en la germana. <ref name="beyond2">{{cite book|title=Beyond the Mother Tongue: The Postmonolingual Condition|publisher=Fordham University Press|date=2012|last=Yildiz|first=Yasemin|chapter=Chapter Three: Detaching from the Mother Tongue: Bilingualism and Liberation in Yoko Tawada|pages=109–142|isbn=978-0-8232-5576-4}}</ref> Ŝi ankaŭ emas krei pli da [[Neologismo|neologismoj]] kiam ŝi skribas en la germana ol kiam ŝi skribas en la japana. <ref name="aesop2">{{cite magazine|url=https://www.aesop.com/ch/en/r/the-fabulist/yoko-tawada|title=The Fabulist: Yoko Tawada|magazine=Aēsop|last=Steinberg|first=Claudia|date=October 1, 2017|access-date=June 23, 2018|archive-date=January 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126223331/https://www.aesop.com/ch/en/r/the-fabulist/yoko-tawada/|url-status=dead}}</ref> La verkado de Tawada elstarigas la strangecon de unu lingvo, aŭ specifaj vortoj en unu lingvo, vidate el la perspektivo de iu, kiu parolas alian lingvon.<ref>{{cite journal|title=Ethnic Irony: The Poetic Parabasis of the Promiscuous Personal Pronoun in Yoko Tawada's "Eine leere Flasche" (A Vacuous Flask)|last=Kim|first=John Namjun|date=2010|journal=The German Quarterly|volume=83|issue=3|pages=333–352|doi=10.1111/j.1756-1183.2010.00087.x|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-138483|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|title=German Literature of the Twentieth Century: From Aestheticism to Postmodernism|publisher=Boydell & Brewer|date=2011|last=Stoehr|first=Ingo Roland|pages=[https://archive.org/details/germanliterature0000stoe/page/456 456]|isbn=978-1-57113-157-7|url=https://archive.org/details/germanliterature0000stoe/page/456}}</ref> Ŝia verkado uzas neatenditajn vortojn, alfabetojn kaj ideogramojn por atentigi pri la bezono de tradukado en ĉiutaga vivo. <ref name="disaster2">{{cite journal|title=Translating Catastrophes: Yoko Tawada's Poetic Responses to the 2011 Tōhoku Earthquake, the Tsunami, and Fukushima|last=Maurer|first=Kathrin|date=2016|journal=New German Critique|volume=43|pages=171–194|doi=10.1215/0094033X-3329247}}</ref> Ŝi diris, ke lingvo ne estas natura, sed prefere "artefarita kaj magia", <ref>{{cite journal|title=Writing in Two Languages: A Conversation with Yoko Tawada|journal=Harvard Review|volume=17|issue=17|date=1999|last=Totten|first=Monika|pages=93–100|jstor=27561312}}</ref> kaj instigis tradukistojn de sia verko anstataŭigi vortludojn en siaj manuskriptoj per novaj vortludoj en siaj propraj lingvoj. <ref>{{cite web|url=https://lareviewofbooks.org/article/susan-bernofsky-walks-the-tightrope-an-interview-about-translating-yoko-tawadas-memoirs-of-a-polar-bear/|title=Susan Bernofsky Walks the Tightrope: An Interview About Translating Yoko Tawada's "Memoirs of a Polar Bear"|last=Sobelle|first=Stephanie|work=Los Angeles Review of Books|date=November 9, 2016|access-date=June 25, 2018}}</ref> Ofta temo en la verko de Tawada estas la rilato inter vortoj kaj realeco, kaj precipe la ebleco, ke diferencoj en lingvoj povus malebligi asimiliĝon en malsaman kulturon. <ref>{{cite book|title=Reading Chinese Transnationalisms: Society, Literature, Film|publisher=Hong Kong University Press|date=July 1, 2006|editor1-last=Ng|editor1-first=Maria|editor2-last=Holden|editor2-first=Philip|chapter=Chapter 6: Cultural and Culinary Ambivalence in Sara Chin, Evelina Galang, and Yoko Tawada|last=Fachinger|first=Petra|pages=89–201|isbn=978-962-209-796-4}}</ref> Ekzemple, Tawada sugestis, ke denaska japana parolanto komprenas malsamajn vortojn por "krajono" en la germana kaj la japana kiel rilatajn al du malsamaj objektoj, kie la japana vorto rilatas al konata krajono kaj la germana vorto rilatas al krajono, kiu estas fremda kaj "alia". <ref>{{cite book|title=Cultural Perspectives on Film, Literature, and Language: Selected Proceedings of the 19th Southeast Conference on Foreign Languages, Literatures, and Film|publisher=Universal-Publishers|date=2010|editor1-last=Lehman|editor1-first=Wil|editor2-last=Grieb|editor2-first=Margrit|chapter=Experiencing the "Other" through language in Yoko Tawada's ''Talisman''|last=Natiw|first=Paul|pages=99–105|isbn=978-1-59942-548-1}}</ref> Tamen, ŝia verko ankaŭ defias la ligon inter [[nacia lingvo]] kaj [[naciismo]], precipe la rilaton ''kokugo'' / ''kokutai'' en la [[Kulturo de Japanio|japana kulturo]]. <ref name="tachibana2">{{cite book|title=Yōko Tawada: Voices from Everywhere|date=September 30, 2007|publisher=Lexington Books|editor-last=Slaymaker|editor-first=Douglas|last=Tachibana|first=Reiko|chapter=Chapter 12: Tawada Yōko's Quest for Exophony: Japan and Germany|pages=153–168|isbn=978-0-7391-2272-3}}</ref> La rakontoj de Tawada ofte implikas vojaĝadon trans limojn. <ref>{{cite book|title=Yōko Tawada: Voices from Everywhere|date=September 30, 2007|publisher=Lexington Books|editor-last=Slaymaker|editor-first=Douglas|isbn=978-0-7391-2272-3}}</ref> Ŝia verkado baziĝas sur la propraj spertoj de Tawada pri vojaĝado inter landoj kaj kulturoj, <ref>{{cite journal|title=The Limits of Travel: Yoko Tawada's Fictional Travelogues|last=Kraenzle|first=Christina|date=2008|journal=German Life and Letters|volume=61|issue=2|pages=244–260|doi=10.1111/j.1468-0483.2008.00422.x}}</ref> sed ĝi ankaŭ esploras pli abstraktajn limojn, kiel ekzemple la limon inter veka vivo kaj sonĝoj, <ref name="dream2">{{cite journal|title=Representations of Public Spaces and the Construction of Race in Yoko Tawada's "Bioskoop der Nacht"|journal=The German Quarterly|last=Redlich|first=Jeremy|date=2017|volume=90|issue=2|pages=196–211|doi=10.1111/gequ.12032}}</ref> inter pensoj kaj emocioj, <ref>{{cite journal|title=Tawada Yōko: Translating from the 'Poetic Ravine'|journal=Japanese Studies|last=Tobias|first=Shani|date=2015|volume=35|issue=2|pages=169–183|doi=10.1080/10371397.2015.1058146|s2cid=146433982}}</ref> aŭ inter la tempoj antaŭ kaj post katastrofo.<ref name="disaster2" /> Ekzemple, la ĉefrolulo en ŝia novelo "Bioskoop der Nacht" sonĝas en lingvo, kiun ŝi ne parolas, kaj devas vojaĝi al alia lando por lerni la lingvon kaj kompreni siajn proprajn sonĝojn.<ref name="dream2" /> La verko de Tawada ankaŭ uzas elementojn de [[magia realismo]], kiel ekzemple la besta kaj planta [[antropomorfismo]] en ''Memoraĵoj de Blanka Urso'', por defii alie konatajn limojn, kiel ekzemple la distingon inter [[homo]] kaj [[besto]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.3ammagazine.com/3am/writing-species-yoko-tawadas-memoirs-polar-bear/|title=Writing Between Species: Yoko Tawada's Memoirs of a Polar Bear|magazine=3:AM Magazine|last=O'Key|first=Dominic|date=May 16, 2017|access-date=June 23, 2018}}</ref> Defiado de limoj estas plue esplorata en ''La Lastaj Infanoj de Tokio'', en kiu la katastrofo, kontraŭ kiu la romano situas, "rekonektas homojn kun nehomaj agentejoj, pridubante la signifon mem de la ekskluziva koncepto de "homo". Imagante infanojn kiel reirantajn al pli frua stadio anstataŭ iam pliboniĝantajn - serpentumado, kiu speguliĝas en la nelineara, asocia rakontado de la romano - Tawada finas iliajn ligojn al la estonteco, kaj kun ĝi la kapitalisman miton de kontinua progreso." <ref>{{Cite journal |last1=Iwata-Weickgenannt|first1=Kristina|last2=Bolatbekkyzy|first2=Aidana|date=2023-05-15|title=Writing back to the Capitalocene: Radioactive foodscapes in Japan's Post-3/11 literature|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18692729.2023.2208399|journal=Contemporary Japan|volume=36|issue=2|language=en|pages=243–260|doi=10.1080/18692729.2023.2208399|s2cid=258727445|issn=1869-2729|url-access=subscription}}</ref> Tawada citis [[Paul Celan]] kaj [[Franz Kafka]] kiel gravajn literaturajn influojn.<ref>{{Cite news|url=http://www.zeit.de/online/2008/38/yoko-tawada/seite-3|title=Yoko Tawada: Die Wortreisende|last=Klook|first=Carsten|date=16 September 2008|access-date=12 December 2016}}</ref><ref name="celan2">{{cite web|url=http://www.thewhitereview.org/feature/celan-reads-japanese/|title=Celan Reads Japanese|last=Tawada|first=Yoko|translator-last=Bernofsky|translator-first=Susan|work=The White Review|date=March 1, 2013|access-date=June 25, 2018}}</ref> == Verkaro (elekto) == === En la japana === * Sanninkankei (1991, romanoj) * Inumukoiri (1993, romanoj) * Arufabetto no kizuguchi (1993, romano) * Gottoharuto-tetsudo (1996, noveloj) * Seijo-densetsu (1998, romano) * Kitsunetsuki (1998, prozpoemoj) * Hikon (1998, romano) * Futakuchiotoko (1998, romanoj) * Katakoto no uwagoto (1999, eseo) * Hinagiku no cha no baai (2000, noveloj) === En la germana === * Nur da wo du bist da ist nichts (1987, poezio kaj prozo) * Das Bad (1989, novelo) * Wo Europa anfängt (1991, poezio kaj prozo) * Die Kranichmaske die bei Nacht strahlt (1993, teatraĵo) * Tintenfisch auf Reisen (1994, noveloj) * Talismano (1996, eseo) * Aber die Mandarinen müssen heute abend noch geraubt werden (1997, prozo, poezio, sonĝoj) * Wie der Wind in Ei (1997, teatraĵo) * Orfeo aŭ Izanagi. Till (1998, teatraĵo) * Opium für Ovidio, ein Kopfkissenbuch für 22 Frauen (2000, prozo) * Überseezungen (2002, prozo) * Das nackte Auge (2004, noveloj) * Ĉu ändert der Regen estis unserem Leben? (2005) * Sprachpolizei und Spielpolyglotte (2007) * Schwager en Bordeaux (2008) * Das Bad. Zweisprachige Neuausgabe, japanisch-deutsch (2010) * Abenteuer der deutschen Grammatik (2010, poezio) * Fremde Wasser. Hamburger Gastprofessur für Interkulturelle Poetik. Vorlesungen von Yoko Tawada und wissenschaftliche Beiträge über ihre Poetik (2012) * Mein kleiner Zeh war ein Wort. 12 Theatrestücke (2013) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/759-yoko-tawada Yoko Tawada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410070821/http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/759-yoko-tawada|date=2022-04-10}} ĉe J'Lit Books el Japanio (angle) * [http://www.jlpp.go.jp/en/works/02_23.html Sinoptiko de ''Suspektato sur la Nokttrajno''] ĉe JLPP (Japana Literatura Eldonprojekto) (angle) * [https://www.ndbooks.com/author/yoko-tawada/ Yoko Tawada] ĉe New Directions Books {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tawada, Yoyo}} [[Kategorio:Japanaj poetoj]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Eksterlingvaj verkistoj]] kmr4mfbdt6228swstr8l3t4agts5ha5 9353118 9353112 2026-04-15T20:10:46Z Sj1mor 12103 9353118 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Yōko TAWADA''' ({{Lang-ja|多和田葉子}}, naskita la 23-an de marto 1960) estas japana verkistino nuntempe loĝanta en [[Berlino]], Germanio. Ŝi verkas kaj en la japana kaj en la germana. Ŝi estas verkistino-en-loĝejo ĉe [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|MIT]] <ref>{{cite web|url=http://web.mit.edu/course/21/21.german/www/kade.html|work=[[Massachusetts Institute of Technology]]|title=Yoko Tawada: Max Kade Foundation Distinguished Writer-in-Residence|access-date=June 21, 2018}}</ref> kaj [[Universitato Stanford]].<ref name="stanford">{{cite web|url=https://dlcl.stanford.edu/content/writers-residence|title=Writers in Residence|work=[[Stanford University]] Department of Literatures, Cultures, and Languages|access-date=June 21, 2018|archive-date=June 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613110606/https://dlcl.stanford.edu/content/writers-residence|url-status=dead}}</ref> Ŝi studis ĉe la Universitato Waseda, specialiĝante pri [[ruslingva literaturo]]  — ŝi amis la verkojn de [[Fjodor Dostojevskij]] ; en sia lasta jaro, ŝi verkis eseon pri la verko de la poetino [[Bella Aĥmadulina]]. Poste, ekde 1982, en [[Hamburgo]], kie ŝi studis nuntempan [[Germanlingva literaturo|germanlingvan literaturon]]. Ŝi ricevis doktorecon pri filologio de la [[Universitato de Zuriko]] (2000).<ref name="gunzo">{{cite book|title=Women in German Yearbook: Feminist Studies in German Literature and Culture|date=2006|publisher=University of Nebraska Press|location=Lincoln, Nebraska|editor1-last=Gelus|editor1-first=Marjorie|editor2-last=Kraft|editor2-first=Helga|chapter=''Ein Wort, ein Ort'', or How Words Create Places: Interview with Yoko Tawada|pages=1–15|last=Brandt|first=Bettina|isbn=978-0-8032-9859-0}}</ref><ref>Tawada, Yōko (1998). ''Spielzeug und Sprachmagie in der europäischen Literatur : eine ethnologische Poetologie'' (PhD) (en la germana). Universitato de Zuriko.</ref> Ekde 2006, ŝi loĝas en Berlino.<ref name="ndbio">{{cite web|url=https://www.ndbooks.com/author/yoko-tawada/|title=Yoko Tawada|work=New Directions Publishing|date=8 September 2011|access-date=June 25, 2018}}</ref> == Verkado == Ŝi debutis per dulingva kolekto de poezio kaj prozo, "Kie ajn vi estas, ĉie estas malpleno" (1987). Ŝi laboras kiel poetino, romanverkisto kaj dramisto, kaj ofte kunlaboras kun artistoj kaj muzikistoj. La aŭstra komponisto Peter Ablinger verkis operon bazitan sur ŝia [[libreto]]. En 1991, Tawada ricevis la Literaturan Premion Gunzō por Novaj Verkistoj en Japanio, kiu estis aljuĝita al ŝi pro la novelo ''Kakato wo nakushite'' (Kun Brilantaj Kalkanumoj), kaj en 1993, ŝi estis aljuĝita la plej prestiĝan literaturan premion de Japanio, la Premion Akutagawa, pro sia romano ''Inumukoiri'' (La Hundida Edziĝinto).<ref>{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/yoko-tawadas-magnificent-strangeness|title=Yoko Tawada's Magnificent Strangeness|magazine=The New Yorker|last=Galchen|first=Rivka|date=October 19, 2012|access-date=June 21, 2018}}</ref> En 1999, Tawada estis verkistino-en-loĝejo ĉe la Masaĉuseca Instituto de Teknologio dum kvar monatoj, kaj ŝia kolekto de noveloj ''Yōgisha no yakō ressha'' (La Suspektato sur la Nokta Trajno), publikigita en 2002, gajnis kaj la Literaturan Premion Tanizaki Jun'ichirō kaj la Literaturan Premion Itō Sei en 2003. En Germanio, Tawada ricevis la Premion Adelbert von Chamisso en 1996, kiu estas donata al eksterlandaj verkistoj pro gravaj kontribuoj al la evoluo de la germana kulturo,<ref name="adelbert">{{cite web|url=https://www.bosch-stiftung.de/en/project/adelbert-von-chamisso-prize-robert-bosch-stiftung/prize-winners|title=Adelbert von Chamisso Prize of the Robert Bosch Stiftung|work=Robert Bosch Stiftung|access-date=June 20, 2018|archive-date=June 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621093053/https://www.bosch-stiftung.de/en/project/adelbert-von-chamisso-prize-robert-bosch-stiftung/prize-winners|url-status=dead}}</ref> kaj en 2005 ŝi ricevis la Goethe-Medalon.<ref name="goethe">{{cite web|url=https://www.goethe.de/resources/files/pdf131/1_bersicht-preistrger-der-goethe-medaille-1955-2017_final.pdf|language=de|title=GOETHE-MEDAILLE: DIE PREISTRÄGER 1955 – 2018|work=Goethe Institut|access-date=June 20, 2018}}</ref> Ŝiaj publikaĵoj inkluzivas romanojn, novelojn kaj poezion. Ŝi ankaŭ verkis por teatro kaj [[Radiodramo|radiodramojn]]. [[Lingvo]] ludas ŝlosilan rolon en ŝiaj verkoj, kun multaj pruntoj el la germana kaj japana lingvoj. La rakonta strukturo ofte baziĝas sur loze konektitaj bildoj kaj observaĵoj, kaj aŭtobiografiaj temoj estas kombinitaj kun mirindaj elementoj. En sia verkado, Tawada dekonstruas establitajn ŝablonojn de [[nacio]], [[kulturo]] kaj [[identeco]], samtempe enkorpigante distingan senton de [[humuro]]. Ŝiaj ĉefroluloj ofte estas figuroj, kiuj ŝanĝis sian ĉirkaŭaĵon kaj observas la mondon ĉirkaŭ ili kun miro. Tawada verkas en la japana kaj germana lingvoj. Fakuloj pri ŝia verko adoptis ŝian uzon de la termino [[Eksterlingva verkado|"eksofonio"]] por priskribi la staton de verkado en ne-gepatra lingvo. <ref>{{cite book|title=エクソフォニー : 母語の外へ出る旅|language=ja|last=Tawada|first=Yoko|date=2003|location=Tokyo|publisher=Iwanami Shoten|isbn=978-4-00-022266-2}}</ref><ref>{{cite book|last1=Tawada|first1=Yoko|last2=Wright|first2=Chantal|title=Yoko Tawada's Portrait of a Tongue: An Experimental Translation by Chantal Wright|date=26 September 2013|publisher=University of Ottawa Press|location=Ottawa|isbn=978-0-7766-0803-7|page=1|url=https://books.google.com/books?id=Bd_9AAAAQBAJ|access-date=23 February 2017}}</ref> Tawada verkas poemojn, novelojn, romanojn kaj, ne malpleje, eseojn, kaj granda parto de ŝia verkaro rondiras ĉirkaŭ demandoj rilataj al lingvo, [[plurlingveco]], kulturaj diferencoj, miskomprenoj kaj la ebla aldonvaloro de miskomprenoj. === Stilo === Tawada verkas en la japana kaj germana lingvoj. Fakuloj pri ŝia verko adoptis ŝian uzon de la termino [[Eksterlingva verkado|"eksofonio"]] por priskribi la staton de verkado en ne-gepatra lingvo. <ref>{{cite book|title=エクソフォニー : 母語の外へ出る旅|language=ja|last=Tawada|first=Yoko|date=2003|location=Tokyo|publisher=Iwanami Shoten|isbn=978-4-00-022266-2}}</ref><ref>{{cite book|last1=Tawada|first1=Yoko|last2=Wright|first2=Chantal|title=Yoko Tawada's Portrait of a Tongue: An Experimental Translation by Chantal Wright|date=26 September 2013|publisher=University of Ottawa Press|location=Ottawa|isbn=978-0-7766-0803-7|page=1|url=https://books.google.com/books?id=Bd_9AAAAQBAJ|access-date=23 February 2017}}</ref> Frue en sia kariero, Tawada petis la helpon de tradukisto por produkti germanajn eldonojn de siaj japanaj manuskriptoj, sed poste ŝi samtempe generis apartajn manuskriptojn en ĉiu lingvo per procezo, kiun ŝi nomas "kontinua tradukado". <ref>{{cite book|title=Transfiction: Research into the realities of translation fiction|publisher=John Benjamins Publishing Company|date=January 28, 2014|editor1-last=Kaindl|editor1-first=Klaus|editor2-last=Spitzl|editor2-first=Karlheinz|chapter=Of Dragons and Translators: Foreignness as a principle of life|last=Kaindl|first=Klaus|pages=87–101|isbn=978-90-272-7073-3}}</ref> Kun la tempo ŝia verko diverĝis laŭ ĝenro kaj lingvo, kun Tawada emante verki pli longajn verkojn kiel teatraĵojn kaj romanojn en la japana, kaj pli mallongajn verkojn kiel [[Novelo|novelojn]] kaj eseojn en la germana. <ref name="beyond2">{{cite book|title=Beyond the Mother Tongue: The Postmonolingual Condition|publisher=Fordham University Press|date=2012|last=Yildiz|first=Yasemin|chapter=Chapter Three: Detaching from the Mother Tongue: Bilingualism and Liberation in Yoko Tawada|pages=109–142|isbn=978-0-8232-5576-4}}</ref> Ŝi ankaŭ emas krei pli da [[Neologismo|neologismoj]] kiam ŝi skribas en la germana ol kiam ŝi skribas en la japana. <ref name="aesop2">{{cite magazine|url=https://www.aesop.com/ch/en/r/the-fabulist/yoko-tawada|title=The Fabulist: Yoko Tawada|magazine=Aēsop|last=Steinberg|first=Claudia|date=October 1, 2017|access-date=June 23, 2018|archive-date=January 26, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126223331/https://www.aesop.com/ch/en/r/the-fabulist/yoko-tawada/|url-status=dead}}</ref> La verkado de Tawada elstarigas la strangecon de unu lingvo, aŭ specifaj vortoj en unu lingvo, vidate el la perspektivo de iu, kiu parolas alian lingvon.<ref>{{cite journal|title=Ethnic Irony: The Poetic Parabasis of the Promiscuous Personal Pronoun in Yoko Tawada's "Eine leere Flasche" (A Vacuous Flask)|last=Kim|first=John Namjun|date=2010|journal=The German Quarterly|volume=83|issue=3|pages=333–352|doi=10.1111/j.1756-1183.2010.00087.x|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-138483|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book|title=German Literature of the Twentieth Century: From Aestheticism to Postmodernism|publisher=Boydell & Brewer|date=2011|last=Stoehr|first=Ingo Roland|pages=[https://archive.org/details/germanliterature0000stoe/page/456 456]|isbn=978-1-57113-157-7|url=https://archive.org/details/germanliterature0000stoe/page/456}}</ref> Ŝia verkado uzas neatenditajn vortojn, alfabetojn kaj ideogramojn por atentigi pri la bezono de tradukado en ĉiutaga vivo. <ref name="disaster2">{{cite journal|title=Translating Catastrophes: Yoko Tawada's Poetic Responses to the 2011 Tōhoku Earthquake, the Tsunami, and Fukushima|last=Maurer|first=Kathrin|date=2016|journal=New German Critique|volume=43|pages=171–194|doi=10.1215/0094033X-3329247}}</ref> Ŝi diris, ke lingvo ne estas natura, sed prefere "artefarita kaj magia", <ref>{{cite journal|title=Writing in Two Languages: A Conversation with Yoko Tawada|journal=Harvard Review|volume=17|issue=17|date=1999|last=Totten|first=Monika|pages=93–100|jstor=27561312}}</ref> kaj instigis tradukistojn de sia verko anstataŭigi vortludojn en siaj manuskriptoj per novaj vortludoj en siaj propraj lingvoj. <ref>{{cite web|url=https://lareviewofbooks.org/article/susan-bernofsky-walks-the-tightrope-an-interview-about-translating-yoko-tawadas-memoirs-of-a-polar-bear/|title=Susan Bernofsky Walks the Tightrope: An Interview About Translating Yoko Tawada's "Memoirs of a Polar Bear"|last=Sobelle|first=Stephanie|work=Los Angeles Review of Books|date=November 9, 2016|access-date=June 25, 2018}}</ref> Ofta temo en la verko de Tawada estas la rilato inter vortoj kaj realeco, kaj precipe la ebleco, ke diferencoj en lingvoj povus malebligi asimiliĝon en malsaman kulturon. <ref>{{cite book|title=Reading Chinese Transnationalisms: Society, Literature, Film|publisher=Hong Kong University Press|date=July 1, 2006|editor1-last=Ng|editor1-first=Maria|editor2-last=Holden|editor2-first=Philip|chapter=Chapter 6: Cultural and Culinary Ambivalence in Sara Chin, Evelina Galang, and Yoko Tawada|last=Fachinger|first=Petra|pages=89–201|isbn=978-962-209-796-4}}</ref> Ekzemple, Tawada sugestis, ke denaska japana parolanto komprenas malsamajn vortojn por "krajono" en la germana kaj la japana kiel rilatajn al du malsamaj objektoj, kie la japana vorto rilatas al konata krajono kaj la germana vorto rilatas al krajono, kiu estas fremda kaj "alia". <ref>{{cite book|title=Cultural Perspectives on Film, Literature, and Language: Selected Proceedings of the 19th Southeast Conference on Foreign Languages, Literatures, and Film|publisher=Universal-Publishers|date=2010|editor1-last=Lehman|editor1-first=Wil|editor2-last=Grieb|editor2-first=Margrit|chapter=Experiencing the "Other" through language in Yoko Tawada's ''Talisman''|last=Natiw|first=Paul|pages=99–105|isbn=978-1-59942-548-1}}</ref> Tamen, ŝia verko ankaŭ defias la ligon inter [[nacia lingvo]] kaj [[naciismo]], precipe la rilaton ''kokugo'' / ''kokutai'' en la [[Kulturo de Japanio|japana kulturo]]. <ref name="tachibana2">{{cite book|title=Yōko Tawada: Voices from Everywhere|date=September 30, 2007|publisher=Lexington Books|editor-last=Slaymaker|editor-first=Douglas|last=Tachibana|first=Reiko|chapter=Chapter 12: Tawada Yōko's Quest for Exophony: Japan and Germany|pages=153–168|isbn=978-0-7391-2272-3}}</ref> La rakontoj de Tawada ofte implikas vojaĝadon trans limojn. <ref>{{cite book|title=Yōko Tawada: Voices from Everywhere|date=September 30, 2007|publisher=Lexington Books|editor-last=Slaymaker|editor-first=Douglas|isbn=978-0-7391-2272-3}}</ref> Ŝia verkado baziĝas sur la propraj spertoj de Tawada pri vojaĝado inter landoj kaj kulturoj, <ref>{{cite journal|title=The Limits of Travel: Yoko Tawada's Fictional Travelogues|last=Kraenzle|first=Christina|date=2008|journal=German Life and Letters|volume=61|issue=2|pages=244–260|doi=10.1111/j.1468-0483.2008.00422.x}}</ref> sed ĝi ankaŭ esploras pli abstraktajn limojn, kiel ekzemple la limon inter veka vivo kaj sonĝoj, <ref name="dream2">{{cite journal|title=Representations of Public Spaces and the Construction of Race in Yoko Tawada's "Bioskoop der Nacht"|journal=The German Quarterly|last=Redlich|first=Jeremy|date=2017|volume=90|issue=2|pages=196–211|doi=10.1111/gequ.12032}}</ref> inter pensoj kaj emocioj, <ref>{{cite journal|title=Tawada Yōko: Translating from the 'Poetic Ravine'|journal=Japanese Studies|last=Tobias|first=Shani|date=2015|volume=35|issue=2|pages=169–183|doi=10.1080/10371397.2015.1058146|s2cid=146433982}}</ref> aŭ inter la tempoj antaŭ kaj post katastrofo.<ref name="disaster2" /> Ekzemple, la ĉefrolulo en ŝia novelo "Bioskoop der Nacht" sonĝas en lingvo, kiun ŝi ne parolas, kaj devas vojaĝi al alia lando por lerni la lingvon kaj kompreni siajn proprajn sonĝojn.<ref name="dream2" /> La verko de Tawada ankaŭ uzas elementojn de [[magia realismo]], kiel ekzemple la besta kaj planta [[antropomorfismo]] en ''Memoraĵoj de Blanka Urso'', por defii alie konatajn limojn, kiel ekzemple la distingon inter [[homo]] kaj [[besto]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.3ammagazine.com/3am/writing-species-yoko-tawadas-memoirs-polar-bear/|title=Writing Between Species: Yoko Tawada's Memoirs of a Polar Bear|magazine=3:AM Magazine|last=O'Key|first=Dominic|date=May 16, 2017|access-date=June 23, 2018}}</ref> Defiado de limoj estas plue esplorata en ''La Lastaj Infanoj de Tokio'', en kiu la katastrofo, kontraŭ kiu la romano situas, "rekonektas homojn kun nehomaj agentejoj, pridubante la signifon mem de la ekskluziva koncepto de "homo". Imagante infanojn kiel reirantajn al pli frua stadio anstataŭ iam pliboniĝantajn - serpentumado, kiu speguliĝas en la nelineara, asocia rakontado de la romano - Tawada finas iliajn ligojn al la estonteco, kaj kun ĝi la kapitalisman miton de kontinua progreso." <ref>{{Cite journal |last1=Iwata-Weickgenannt|first1=Kristina|last2=Bolatbekkyzy|first2=Aidana|date=2023-05-15|title=Writing back to the Capitalocene: Radioactive foodscapes in Japan's Post-3/11 literature|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/18692729.2023.2208399|journal=Contemporary Japan|volume=36|issue=2|language=en|pages=243–260|doi=10.1080/18692729.2023.2208399|s2cid=258727445|issn=1869-2729|url-access=subscription}}</ref> Tawada citis [[Paul Celan]] kaj [[Franz Kafka]] kiel gravajn literaturajn influojn.<ref>{{Cite news|url=http://www.zeit.de/online/2008/38/yoko-tawada/seite-3|title=Yoko Tawada: Die Wortreisende|last=Klook|first=Carsten|date=16 September 2008|access-date=12 December 2016}}</ref><ref name="celan2">{{cite web|url=http://www.thewhitereview.org/feature/celan-reads-japanese/|title=Celan Reads Japanese|last=Tawada|first=Yoko|translator-last=Bernofsky|translator-first=Susan|work=The White Review|date=March 1, 2013|access-date=June 25, 2018}}</ref> == Verkaro (elekto) == === En la japana === * Sanninkankei (1991, romanoj) * Inumukoiri (1993, romanoj) * Arufabetto no kizuguchi (1993, romano) * Gottoharuto-tetsudo (1996, noveloj) * Seijo-densetsu (1998, romano) * Kitsunetsuki (1998, prozpoemoj) * Hikon (1998, romano) * Futakuchiotoko (1998, romanoj) * Katakoto no uwagoto (1999, eseo) * Hinagiku no cha no baai (2000, noveloj) === En la germana === * Nur da wo du bist da ist nichts (1987, poezio kaj prozo) * Das Bad (1989, novelo) * Wo Europa anfängt (1991, poezio kaj prozo) * Die Kranichmaske die bei Nacht strahlt (1993, teatraĵo) * Tintenfisch auf Reisen (1994, noveloj) * Talismano (1996, eseo) * Aber die Mandarinen müssen heute abend noch geraubt werden (1997, prozo, poezio, sonĝoj) * Wie der Wind in Ei (1997, teatraĵo) * Orfeo aŭ Izanagi. Till (1998, teatraĵo) * Opium für Ovidio, ein Kopfkissenbuch für 22 Frauen (2000, prozo) * Überseezungen (2002, prozo) * Das nackte Auge (2004, noveloj) * Ĉu ändert der Regen estis unserem Leben? (2005) * Sprachpolizei und Spielpolyglotte (2007) * Schwager en Bordeaux (2008) * Das Bad. Zweisprachige Neuausgabe, japanisch-deutsch (2010) * Abenteuer der deutschen Grammatik (2010, poezio) * Fremde Wasser. Hamburger Gastprofessur für Interkulturelle Poetik. Vorlesungen von Yoko Tawada und wissenschaftliche Beiträge über ihre Poetik (2012) * Mein kleiner Zeh war ein Wort. 12 Theatrestücke (2013) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/759-yoko-tawada Yoko Tawada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410070821/http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/759-yoko-tawada|date=2022-04-10}} ĉe J'Lit Books el Japanio (angle) * [http://www.jlpp.go.jp/en/works/02_23.html Sinoptiko de ''Suspektato sur la Nokttrajno''] ĉe JLPP (Japana Literatura Eldonprojekto) (angle) * [https://www.ndbooks.com/author/yoko-tawada/ Yoko Tawada] ĉe New Directions Books {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tawada, Yoyo}} [[Kategorio:Japanaj poetoj]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Eksterlingvaj verkistoj]] b983uxsajjvfm6rpoucedw6gr3a2yya 0 941559 9353107 2026-04-15T20:00:30Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:Hugo Portisch bei Buchpräsentation (cropped).jpg|eta|Hugo Portisch (2015)]] '''Hugo PORTISCH''' (naskiĝinta la {{Daton|19|2|1927}} en [[Bratislavo]], mortinta la {{Daton|1|4|2021}}<ref>Hans Rauscher: [https://www.derstandard.at/story/2000125533687/hugo-portisch-im-95-lebensjahr-verstorben "Hugo Portisch im 95. Lebensjahr verstorben"] - ĉe: ''Der Standard,'' 1.4.2021</ref> en [[Vieno]]<ref>[https://www.heute.at/s/star-journalist-hugo-portisch-ist-tot-100135..." 9353107 wikitext text/x-wiki [[file:Hugo Portisch bei Buchpräsentation (cropped).jpg|eta|Hugo Portisch (2015)]] '''Hugo PORTISCH''' (naskiĝinta la {{Daton|19|2|1927}} en [[Bratislavo]], mortinta la {{Daton|1|4|2021}}<ref>Hans Rauscher: [https://www.derstandard.at/story/2000125533687/hugo-portisch-im-95-lebensjahr-verstorben "Hugo Portisch im 95. Lebensjahr verstorben"] - ĉe: ''Der Standard,'' 1.4.2021</ref> en [[Vieno]]<ref>[https://www.heute.at/s/star-journalist-hugo-portisch-ist-tot-100135609 "Journalisten-Legende Hugo Portisch ist tot"] - ĉe: ''heute.at,''1.4.2021</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] ĵurnalisto. Li famiĝis per siaj fakaj verkoj kaj televidaĵo pri la nuntempa historio kaj politiko. Liaj dokumentaj serioj pri la unua kaj la estiĝinta dua respubliko de Aŭstrujo furoregis. Li kapablis ekspliki komplikajn aferojn klare kaj por ĉiuj kompreneble. ==Vivo == Estante filo de gazetĵurnalisto li frekventis en sia naskiĝurbo la gimnazion. Por eviti servon soldatan li enaĝiĝis en la [[fajroestingisto|fajroestingado]] en 1944. Malgraŭ reiro de la gepatroj al [[Sankt Pölten]] komence de la 1945-a jaro, Portisch daŭrigis la lernejan frekventon en Bratislavo. Tuj malpost la okupado de Bratislavo fare de la [[Ruĝa Armeo]] li ricevis la abiturientan ekzamenon en la 4.4.1945.<ref>Hugo Portisch: ''Aufregend war es immer,'' Ecowin Verlag, Wals bei Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9, p. 31</ref> En la Viena Arsenalo li sukcesis subaĉeti oficiron de [[Wehrmacht]] rajti iri kun tri kamaradoj el [[Prago]].<ref>Hannes Steiner: ''Hugo Portisch: So sah ich mein Leben,'' story.one – Life is a Story, Wien 2021. ISBN 978-3-9037-1506-6</ref> Portisch do veturis tra Sankt Pölten (kiu urbo ja povus esti sur la vojo al Prago) al Prago; daŭrigo de veturado pro kapitulaco jam ne senchavis. Portisch post la [[Dua Mondmilito]] studis ĉe la [[universitato de Vieno]] historion, germanistikon, anglistikon kaj mediatajn sciencojn kaj doktoriĝis en 1951 post defendo de la tezo ''Das Zeitungswesen und die öffentliche Meinung in den Vereinigten Staaten von Nordamerika vor und während des Bürgerkrieges 1861–1865'' (pri la amaskomunikila rolo dum la [[Usona Enlanda Milito]])<ref>[https://medienportal.univie.ac.at/presse/aktuelle-pressemeldungen/detailansicht/artikel/hugo-portisch-erhaelt-hohe-auszeichnung-der-universitaet-wien/ "Hugo Portisch erhält hohe Aŭszeiĉnung der Universität Wien"] - ĉe: gazetara servo de la Viena universitato, 21.6.2017</ref><ref>[https://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z099/h033/b0983264.gif katalodo de ÖNB]</ref>. Laŭ liaj rememoroj de 2015 gravis por li la profesoroj [[Marianne Lunzer]] kaj [[Kurt Paupié]]. =====Ĵurnalistado==== Portisch komencis ĵurnalistadon en 1947 kiel redakci-novico de la viena redaktoraro de ''St. Pöltener Preßverein'' (el [[Malsupra Aŭstrio|Malsupra Aŭstrujo]]). En 1948 Portis staĝis ĉe "Wiener Tageszeitung", kie li de 1950 respondecis pri neinternaj politikaĵoj. En 1950 li rajtis, kun 9 aliaj aŭstraj ĵurnalistoj, frekventis kursaron de la ĵurnalistika fakultaro de la [[Universitato de Misurio]]. Paralelis staĝoj de li i.a. ĉe ''[[New York Times]]'' kaj ''[[Washington Post]]''. En 1953 Portisch iĝis vicestero de la Aŭstra Informservo en [[Novjorko]]. Lia tasko estis la akompando de kanceliero [[Julius Raab]] okaze de vizito de Usono, kiu ne povosciis paroli la anglan. En 1954 [[Hans Dichand]] invitis Portisch, kunlabori ĉe ''Kurier|Neuer Kurier]]'', kiu iĝu posteula organo de "Wiener Kurier", gazeto fondita fare de la usonaj okupantoj por la aŭstra ĉefurbo. Danke al elstaraj kontaktoj, Portisch estis la unua aŭstro informita en la 14.4.1955 pri la sukcesa fino de la interparoladoj pri [[Aŭstria Ŝtattraktato]]. Kun ĉefredaktisto Diĉand li decidis ankoraŭ ĉi vesperi presi specialan eldonon sub la titolo ''Österreich wird frei!'' (Aŭstrujo estos libera). Ĵurnalistoj kaj Portisch mem vendis aŭ donacis ĝin al nekredemaj preterpasantoj. En 1958 [[Ludwig Polsterer]], posedanto de "Kurier", igis Portisch ĉefredaktoro postanta Dichand. Dume Portisch ankaŭ laboris ĉe [[Bayerischer Rundfunk]]. Post referendumo pri modernigo de ORF en 1964, kies iniciato venis de diversaj ĵurnaleldonistoj, la nova ĝenerala intendanto de ORF [[Gerd Bacher]] vokis lin en 1967 al la ŝtata radiofonio: tie Portisch iĝis ĉefkomenstisto. Poste li estis korespondanto de ORF je [[Londono]]. Krome Portisch verkis librojn kiuj ofte furoris, ekz. pri siaj vojaĝoj al [[ĉinio|Ĥinujo]] (''So sah ich China,'' 1965) kaj [[Siberio]] (''So sah ich Sibirien,'' 1967). Alia temaro estis politiko, ekz. ''Die deutsche Konfrontation'' (1974). En 2015 aperis lia membiografio sub la titolo ''Aufregend war es immer''. Post tio ORF elfaris samtitolan biografian dokumentadon kiu spekteblis en februaro 2017.<ref>[https://der.orf.at/unternehmen/aktuell/portisch104.html "Eine Legende wird 90: ORF-Abend zu Ehren von Hugo Portisch"] - ĉe: ''der.orf.at,'' 15.2.2017</ref> Temis pri kulmino okaze de festado de la 90-a datreveno de la portisch-a naskiĝtago.<ref>[https://tvv1.orf.at/highlights/programmschwerpunkt/hugo_portisch106.html "ORF-Programmschwerpunkt zum 90er von Hugo Portisch"] - ĉe: ''tvv1.orf.at,'' 2017</ref> ==== Televiduleco ==== Krom pro siaj libroj Portisch konatiĝis al multegoj danke al televidaj dokumentadoj. Ofte paralele aperis libroj ĉi-prie, ekz. ''Friede durch Angst'' (1969) pri la [[armadkonkuro]] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ĝawq3sI68g "Friede durch Angst"] - ĉe: ''Jutubo''</ref> Pri la [[Unua Respubliko Aŭstrio]] li produktis ''Österreich I'' (1989) kaj pri la Dua respubliko ''Österreich II'' (1981–1995). En 2005 li aldone kreis serieton ''Die Zweite Republik – eine unglaubliche Geschichte'' kun dokumentoj ankoraŭ nedisponeblaj en la 1980-aj jaroj. ==== Bagatelaĵoj ==== *En 1969 Portisch Portisch iĝis membro de la viena [[framasonismo|framasona]] loĝio ''Sapientia''.<ref>[https://www.freimaurer-wiki.de/index.php/Hugo_Portisch "Hugo Portisch"] - ĉe: ''Freimaurer-Wiki''</ref> *Unufoje li estis filmaktoro, en 1980, kiel unau raportisto.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0791126/fullcredits#cast "Maria Theresia – Full Cast & Crew"] - ĉe: ''IMDb''</ref> *Portisch estis fakulo pri fungoj; kun sia edzino li publikigis en 1982 libron ''Das geheimnisvolle Leben der Pilze'', pri kio sendiĝis en 2004 ene de la serio ''Universum'' televidaĵo.<ref>[https://www.fernsehserien.de/filme/das-geheimnisvolle-leben-der-pilze "Das geheimnisvolle Leben der Pilze"] - ĉe: ''fernsehserien.de''</ref> *En 1991 oni petis al Portisch kandidati en baloto je la [[prezidanto de Aŭstrujo|prezidanteco de Aŭstrujo]]. Dorlotite li rifuzis pro volo de daŭre esti sendependa ĵurnalisto. ==== Privataĵoj ==== Kun sia edzino Gertraude Portisch (infanlibra verkistino, sub la nomo ''Traudi Reich'') li havis filon Edgar kiu mortis en 2012 en [[Madagaskaro]].<ref>Maria Gurmann: [https://kurier.at/stars/gertraude-portisch-die-enkelkinder-sind-ein-grosser-trost/32.255.220 "Die Enkelkinder sind ein großer Trost"] - ĉe: ''kurier.at,'' 26.10.2023</ref> La frato de Hugo Portisch, Emil Portisch, ankaŭ estis ĵurnalisto.<ref>[https://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.p/p671779.htm "Portisch, Emil"] - ĉe: ''aeiou.at''</ref> En 2022 strateto proksime de la ORF-centro nomiĝis por Portisch ''Hugo-Portisch-Gasse''.<ref>[https://wien.orf.at/stories/3159849/ "Straße nach Hugo Portisch benannt"] - ĉe: ''wien.orf.at,'' 8.6.2022</ref> De 2023 aljuĝatas la premio ''Hugo-Portisch-Preis''<ref>[https://kurier.at/kultur/medien/orf-journalist-peter-fritz-ist-erster-hugo-portisch-preistraeger/402346905 "ORF-Journalist Peter Fritz ist erster Hugo-Portisch-Preisträger"] - ĉe: ''kurier.at,'' 1.3.2023</ref> == Skribaĵoj (elekto)== *So sah ich die Sowjetunion, Afrika, Südamerika. Südwest-Verlag, München 1964, DNB 453823459. *So sah ich China. Kremayr & Scheriau, Wien 1965, DNB 453823440. *So sah ich Sibirien. Kremayr & Scheriau, Wien 1967, DNB 457835133. *Friede durch Angst. Augenzeuge in den Arsenalen des Atomkrieges. Molden Verlag, Wien 1970, DNB 457835087. *Die deutsche Konfrontation. Gegenwart und Zukunft der beiden deutschen Staaten. Molden Verlag, Wien 1974, ISBN 3-217-0053-4 (defekt). *25 Jahre Staatsvertrag. Protokolle des wissenschaftlichen Symposions, 16. und 17. Mai 1980. Österreichischer Bundesverlag, Wien 1980, ISBN 3-215-04519-2 (als Herausgeber). *Kap der letzten Hoffnung. Das Ringen um den Süden Afrikas. Molden Verlag, Wien 1981, ISBN 3-217-01237-2. *Augenzeugen des Weltgeschehens. Zusammenhänge, Hintergründe und Perspektiven 81. Orac Verlag, Wien 1981, ISBN 3-85368-880-2. *Pilzesuchen – ein Vergnügen. Die besten Speisepilze und ihre Doppelgänger. Orac Verlag, Wien 1982, ISBN 3-85368-907-8 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Österreich II. Die Wiedergeburt unseres Staates. Band 1. Kremayr & Scheriau, Wien 1985, ISBN 3-218-00422-5. *Österreich II. Der lange Weg zur Freiheit. Band 2. Kremayr & Scheriau, Wien 1986, ISBN 3-218-00442-X. *Hört die Signale. Aufstieg und Fall des Sowjetkommunismus. Kremayr & Scheriau, Wien 1991, ISBN 3-218-00535-3. *Österreich II. Jahre des Aufbruchs, Jahre des Umbruchs. Band 3. Kremayr & Scheriau, Wien 1996, ISBN 3-218-00611-2. *Die Olive & wir. Ecowin, Salzburg 2009, ISBN 978-3-902404-72-5 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Was jetzt. Ecowin, Salzburg 2011, ISBN 978-3-7110-0019-4. *Aufregend war es immer. Ecowin, Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9. *Leben mit Trump. Ein Weckruf. Ecowin, Salzburg 2017, ISBN 978-3-7110-0127-6. *Russland und wir. Eine Beziehung mit Geschichte und Zukunft. Ecowin, Salzburg 2020, ISBN 978-3-7110-0274-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.hugo-portisch.at/ hejmpaĝo] * {{DNB-Portal|124282148}} *[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Portisch,_Hugo AEIOU-leksikono] *[https://www.mediathek.at/portalsuche?searchwordglobal=Hugo%20Portisch&cHash=c663c241ca02c51f08bb0e8f8ac9efdb arkivo sona kun la voĉo de Portisch] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Portisch, Hugo}} [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Bratislavo]] [[Kategorio:Aŭstraj jhurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1927]] [[Kategorio:Mortintoj en 2021]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] b6qhphaw611pizuu39z0z4g98owucha 9353111 9353107 2026-04-15T20:04:08Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9353111 wikitext text/x-wiki [[file:Hugo Portisch bei Buchpräsentation (cropped).jpg|eta|Hugo Portisch (2015)]] '''Hugo PORTISCH''' (naskiĝinta la {{Daton|19|2|1927}} en [[Bratislavo]], mortinta la {{Daton|1|4|2021}}<ref>Hans Rauscher: [https://www.derstandard.at/story/2000125533687/hugo-portisch-im-95-lebensjahr-verstorben "Hugo Portisch im 95. Lebensjahr verstorben"] - ĉe: ''Der Standard,'' 1.4.2021</ref> en [[Vieno]]<ref>[https://www.heute.at/s/star-journalist-hugo-portisch-ist-tot-100135609 "Journalisten-Legende Hugo Portisch ist tot"] - ĉe: ''heute.at,''1.4.2021</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] ĵurnalisto. Li famiĝis per siaj fakaj verkoj kaj televidaĵo pri la nuntempa historio kaj politiko. Liaj dokumentaj serioj pri la unua kaj la estiĝinta dua respubliko de Aŭstrujo furoregis. Li kapablis ekspliki komplikajn aferojn klare kaj por ĉiuj kompreneble. ==Vivo == Estante filo de gazetĵurnalisto li frekventis en sia naskiĝurbo la gimnazion. Por eviti servon soldatan li enaĝiĝis en la [[fajroestingisto|fajroestingado]] en 1944. Malgraŭ reiro de la gepatroj al [[Sankt Pölten]] komence de la 1945-a jaro, Portisch daŭrigis la lernejan frekventon en Bratislavo. Tuj malpost la okupado de Bratislavo fare de la [[Ruĝa Armeo]] li ricevis la abiturientan ekzamenon en la 4.4.1945.<ref>Hugo Portisch: ''Aufregend war es immer,'' Ecowin Verlag, Wals bei Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9, p. 31</ref> En la Viena Arsenalo li sukcesis subaĉeti oficiron de [[Wehrmacht]] rajti iri kun tri kamaradoj el [[Prago]].<ref>Hannes Steiner: ''Hugo Portisch: So sah ich mein Leben,'' story.one – Life is a Story, Wien 2021. ISBN 978-3-9037-1506-6</ref> Portisch do veturis tra Sankt Pölten (kiu urbo ja povus esti sur la vojo al Prago) al Prago; daŭrigo de veturado pro kapitulaco jam ne senchavis. Portisch post la [[Dua Mondmilito]] studis ĉe la [[universitato de Vieno]] historion, germanistikon, anglistikon kaj mediatajn sciencojn kaj doktoriĝis en 1951 post defendo de la tezo ''Das Zeitungswesen und die öffentliche Meinung in den Vereinigten Staaten von Nordamerika vor und während des Bürgerkrieges 1861–1865'' (pri la amaskomunikila rolo dum la [[Usona Enlanda Milito]])<ref>[https://medienportal.univie.ac.at/presse/aktuelle-pressemeldungen/detailansicht/artikel/hugo-portisch-erhaelt-hohe-auszeichnung-der-universitaet-wien/ "Hugo Portisch erhält hohe Aŭszeiĉnung der Universität Wien"] - ĉe: gazetara servo de la Viena universitato, 21.6.2017</ref><ref>[https://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z099/h033/b0983264.gif katalodo de ÖNB]</ref>. Laŭ liaj rememoroj de 2015 gravis por li la profesoroj [[Marianne Lunzer]] kaj [[Kurt Paupié]]. =====Ĵurnalistado==== Portisch komencis ĵurnalistadon en 1947 kiel redakci-novico de la viena redaktoraro de ''St. Pöltener Preßverein'' (el [[Malsupra Aŭstrio|Malsupra Aŭstrujo]]). En 1948 Portis staĝis ĉe "Wiener Tageszeitung", kie li de 1950 respondecis pri neinternaj politikaĵoj. En 1950 li rajtis, kun 9 aliaj aŭstraj ĵurnalistoj, frekventis kursaron de la ĵurnalistika fakultaro de la [[Universitato de Misurio]]. Paralelis staĝoj de li i.a. ĉe ''[[New York Times]]'' kaj ''[[Washington Post]]''. En 1953 Portisch iĝis vicestero de la Aŭstra Informservo en [[Novjorko]]. Lia tasko estis la akompando de kanceliero [[Julius Raab]] okaze de vizito de Usono, kiu ne povosciis paroli la anglan. En 1954 [[Hans Dichand]] invitis Portisch, kunlabori ĉe ''Kurier|Neuer Kurier]]'', kiu iĝu posteula organo de "Wiener Kurier", gazeto fondita fare de la usonaj okupantoj por la aŭstra ĉefurbo. Danke al elstaraj kontaktoj, Portisch estis la unua aŭstro informita en la 14.4.1955 pri la sukcesa fino de la interparoladoj pri [[Aŭstria Ŝtattraktato]]. Kun ĉefredaktisto Diĉand li decidis ankoraŭ ĉi vesperi presi specialan eldonon sub la titolo ''Österreich wird frei!'' (Aŭstrujo estos libera). Ĵurnalistoj kaj Portisch mem vendis aŭ donacis ĝin al nekredemaj preterpasantoj. En 1958 [[Ludwig Polsterer]], posedanto de "Kurier", igis Portisch ĉefredaktoro postanta Dichand. Dume Portisch ankaŭ laboris ĉe [[Bayerischer Rundfunk]]. Post referendumo pri modernigo de ORF en 1964, kies iniciato venis de diversaj ĵurnaleldonistoj, la nova ĝenerala intendanto de ORF [[Gerd Bacher]] vokis lin en 1967 al la ŝtata radiofonio: tie Portisch iĝis ĉefkomenstisto. Poste li estis korespondanto de ORF je [[Londono]]. Krome Portisch verkis librojn kiuj ofte furoris, ekz. pri siaj vojaĝoj al [[ĉinio|Ĥinujo]] (''So sah ich China,'' 1965) kaj [[Siberio]] (''So sah ich Sibirien,'' 1967). Alia temaro estis politiko, ekz. ''Die deutsche Konfrontation'' (1974). En 2015 aperis lia membiografio sub la titolo ''Aufregend war es immer''. Post tio ORF elfaris samtitolan biografian dokumentadon kiu spekteblis en februaro 2017.<ref>[https://der.orf.at/unternehmen/aktuell/portisch104.html "Eine Legende wird 90: ORF-Abend zu Ehren von Hugo Portisch"] - ĉe: ''der.orf.at,'' 15.2.2017</ref> Temis pri kulmino okaze de festado de la 90-a datreveno de la portisch-a naskiĝtago.<ref>[https://tvv1.orf.at/highlights/programmschwerpunkt/hugo_portisch106.html "ORF-Programmschwerpunkt zum 90er von Hugo Portisch"] - ĉe: ''tvv1.orf.at,'' 2017</ref> ==== Televiduleco ==== Krom pro siaj libroj Portisch konatiĝis al multegoj danke al televidaj dokumentadoj. Ofte paralele aperis libroj ĉi-prie, ekz. ''Friede durch Angst'' (1969) pri la [[armadkonkuro]] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ĝawq3sI68g "Friede durch Angst"] - ĉe: ''Jutubo''</ref> Pri la [[Unua Respubliko Aŭstrio]] li produktis ''Österreich I'' (1989) kaj pri la Dua respubliko ''Österreich II'' (1981–1995). En 2005 li aldone kreis serieton ''Die Zweite Republik – eine unglaubliche Geschichte'' kun dokumentoj ankoraŭ nedisponeblaj en la 1980-aj jaroj. ==== Bagatelaĵoj ==== *En 1969 Portisch Portisch iĝis membro de la viena [[framasonismo|framasona]] loĝio ''Sapientia''.<ref>[https://www.freimaurer-wiki.de/index.php/Hugo_Portisch "Hugo Portisch"] - ĉe: ''Freimaurer-Wiki''</ref> *Unufoje li estis filmaktoro, en 1980, kiel unau raportisto.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0791126/fullcredits#cast "Maria Theresia – Full Cast & Crew"] - ĉe: ''IMDb''</ref> *Portisch estis fakulo pri fungoj; kun sia edzino li publikigis en 1982 libron ''Das geheimnisvolle Leben der Pilze'', pri kio sendiĝis en 2004 ene de la serio ''Universum'' televidaĵo.<ref>[https://www.fernsehserien.de/filme/das-geheimnisvolle-leben-der-pilze "Das geheimnisvolle Leben der Pilze"] - ĉe: ''fernsehserien.de''</ref> *En 1991 oni petis al Portisch kandidati en baloto je la [[prezidanto de Aŭstrujo|prezidanteco de Aŭstrujo]]. Dorlotite li rifuzis pro volo de daŭre esti sendependa ĵurnalisto. ==== Privataĵoj ==== Kun sia edzino Gertraude Portisch (infanlibra verkistino, sub la nomo ''Traudi Reich'') li havis filon Edgar kiu mortis en 2012 en [[Madagaskaro]].<ref>Maria Gurmann: [https://kurier.at/stars/gertraude-portisch-die-enkelkinder-sind-ein-grosser-trost/32.255.220 "Die Enkelkinder sind ein großer Trost"] - ĉe: ''kurier.at,'' 26.10.2023</ref> La frato de Hugo Portisch, Emil Portisch, ankaŭ estis ĵurnalisto.<ref>[https://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.p/p671779.htm "Portisch, Emil"] - ĉe: ''aeiou.at''</ref> En 2022 strateto proksime de la ORF-centro nomiĝis por Portisch ''Hugo-Portisch-Gasse''.<ref>[https://wien.orf.at/stories/3159849/ "Straße nach Hugo Portisch benannt"] - ĉe: ''wien.orf.at,'' 8.6.2022</ref> De 2023 aljuĝatas la premio ''Hugo-Portisch-Preis''<ref>[https://kurier.at/kultur/medien/orf-journalist-peter-fritz-ist-erster-hugo-portisch-preistraeger/402346905 "ORF-Journalist Peter Fritz ist erster Hugo-Portisch-Preisträger"] - ĉe: ''kurier.at,'' 1.3.2023</ref> == Skribaĵoj (elekto)== *So sah ich die Sowjetunion, Afrika, Südamerika. Südwest-Verlag, München 1964, DNB 453823459. *So sah ich China. Kremayr & Scheriau, Wien 1965, DNB 453823440. *So sah ich Sibirien. Kremayr & Scheriau, Wien 1967, DNB 457835133. *Friede durch Angst. Augenzeuge in den Arsenalen des Atomkrieges. Molden Verlag, Wien 1970, DNB 457835087. *Die deutsche Konfrontation. Gegenwart und Zukunft der beiden deutschen Staaten. Molden Verlag, Wien 1974, ISBN 3-217-0053-4 (defekt). *25 Jahre Staatsvertrag. Protokolle des wissenschaftlichen Symposions, 16. und 17. Mai 1980. Österreichischer Bundesverlag, Wien 1980, ISBN 3-215-04519-2 (als Herausgeber). *Kap der letzten Hoffnung. Das Ringen um den Süden Afrikas. Molden Verlag, Wien 1981, ISBN 3-217-01237-2. *Augenzeugen des Weltgeschehens. Zusammenhänge, Hintergründe und Perspektiven 81. Orac Verlag, Wien 1981, ISBN 3-85368-880-2. *Pilzesuchen – ein Vergnügen. Die besten Speisepilze und ihre Doppelgänger. Orac Verlag, Wien 1982, ISBN 3-85368-907-8 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Österreich II. Die Wiedergeburt unseres Staates. Band 1. Kremayr & Scheriau, Wien 1985, ISBN 3-218-00422-5. *Österreich II. Der lange Weg zur Freiheit. Band 2. Kremayr & Scheriau, Wien 1986, ISBN 3-218-00442-X. *Hört die Signale. Aufstieg und Fall des Sowjetkommunismus. Kremayr & Scheriau, Wien 1991, ISBN 3-218-00535-3. *Österreich II. Jahre des Aufbruchs, Jahre des Umbruchs. Band 3. Kremayr & Scheriau, Wien 1996, ISBN 3-218-00611-2. *Die Olive & wir. Ecowin, Salzburg 2009, ISBN 978-3-902404-72-5 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Was jetzt. Ecowin, Salzburg 2011, ISBN 978-3-7110-0019-4. *Aufregend war es immer. Ecowin, Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9. *Leben mit Trump. Ein Weckruf. Ecowin, Salzburg 2017, ISBN 978-3-7110-0127-6. *Russland und wir. Eine Beziehung mit Geschichte und Zukunft. Ecowin, Salzburg 2020, ISBN 978-3-7110-0274-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.hugo-portisch.at/ hejmpaĝo] * {{DNB-Portal|124282148}} *[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Portisch,_Hugo AEIOU-leksikono] *[https://www.mediathek.at/portalsuche?searchwordglobal=Hugo%20Portisch&cHash=c663c241ca02c51f08bb0e8f8ac9efdb arkivo sona kun la voĉo de Portisch] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Portisch, Hugo}} [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Bratislavo]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1927]] [[Kategorio:Mortintoj en 2021]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Aŭstraj historiistoj]] o6wr5vznhl8mon52wzbchh6lnombnkp 9353113 9353111 2026-04-15T20:06:21Z Tirolischleioans 254019 9353113 wikitext text/x-wiki [[File:Hugo Portisch bei Buchpräsentation.jpg|thumb|Hugo Portisch en 2015, dum libroprezento]] '''Hugo PORTISCH''' (naskiĝinta la {{Daton|19|2|1927}} en [[Bratislavo]], mortinta la {{Daton|1|4|2021}}<ref>Hans Rauscher: [https://www.derstandard.at/story/2000125533687/hugo-portisch-im-95-lebensjahr-verstorben "Hugo Portisch im 95. Lebensjahr verstorben"] - ĉe: ''Der Standard,'' 1.4.2021</ref> en [[Vieno]]<ref>[https://www.heute.at/s/star-journalist-hugo-portisch-ist-tot-100135609 "Journalisten-Legende Hugo Portisch ist tot"] - ĉe: ''heute.at,''1.4.2021</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] ĵurnalisto. Li famiĝis per siaj fakaj verkoj kaj televidaĵo pri la nuntempa historio kaj politiko. Liaj dokumentaj serioj pri la unua kaj la estiĝinta dua respubliko de Aŭstrujo furoregis. Li kapablis ekspliki komplikajn aferojn klare kaj por ĉiuj kompreneble. ==Vivo == Estante filo de gazetĵurnalisto li frekventis en sia naskiĝurbo la gimnazion. Por eviti servon soldatan li enaĝiĝis en la [[fajroestingisto|fajroestingado]] en 1944. Malgraŭ reiro de la gepatroj al [[Sankt Pölten]] komence de la 1945-a jaro, Portisch daŭrigis la lernejan frekventon en Bratislavo. Tuj malpost la okupado de Bratislavo fare de la [[Ruĝa Armeo]] li ricevis la abiturientan ekzamenon en la 4.4.1945.<ref>Hugo Portisch: ''Aufregend war es immer,'' Ecowin Verlag, Wals bei Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9, p. 31</ref> En la Viena Arsenalo li sukcesis subaĉeti oficiron de [[Wehrmacht]] rajti iri kun tri kamaradoj el [[Prago]].<ref>Hannes Steiner: ''Hugo Portisch: So sah ich mein Leben,'' story.one – Life is a Story, Wien 2021. ISBN 978-3-9037-1506-6</ref> Portisch do veturis tra Sankt Pölten (kiu urbo ja povus esti sur la vojo al Prago) al Prago; daŭrigo de veturado pro kapitulaco jam ne senchavis. Portisch post la [[Dua Mondmilito]] studis ĉe la [[universitato de Vieno]] historion, germanistikon, anglistikon kaj mediatajn sciencojn kaj doktoriĝis en 1951 post defendo de la tezo ''Das Zeitungswesen und die öffentliche Meinung in den Vereinigten Staaten von Nordamerika vor und während des Bürgerkrieges 1861–1865'' (pri la amaskomunikila rolo dum la [[Usona Enlanda Milito]])<ref>[https://medienportal.univie.ac.at/presse/aktuelle-pressemeldungen/detailansicht/artikel/hugo-portisch-erhaelt-hohe-auszeichnung-der-universitaet-wien/ "Hugo Portisch erhält hohe Aŭszeiĉnung der Universität Wien"] - ĉe: gazetara servo de la Viena universitato, 21.6.2017</ref><ref>[https://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z099/h033/b0983264.gif katalodo de ÖNB]</ref>. Laŭ liaj rememoroj de 2015 gravis por li la profesoroj [[Marianne Lunzer]] kaj [[Kurt Paupié]]. =====Ĵurnalistado==== Portisch komencis ĵurnalistadon en 1947 kiel redakci-novico de la viena redaktoraro de ''St. Pöltener Preßverein'' (el [[Malsupra Aŭstrio|Malsupra Aŭstrujo]]). En 1948 Portis staĝis ĉe "Wiener Tageszeitung", kie li de 1950 respondecis pri neinternaj politikaĵoj. En 1950 li rajtis, kun 9 aliaj aŭstraj ĵurnalistoj, frekventis kursaron de la ĵurnalistika fakultaro de la [[Universitato de Misurio]]. Paralelis staĝoj de li i.a. ĉe ''[[New York Times]]'' kaj ''[[Washington Post]]''. En 1953 Portisch iĝis vicestero de la Aŭstra Informservo en [[Novjorko]]. Lia tasko estis la akompando de kanceliero [[Julius Raab]] okaze de vizito de Usono, kiu ne povosciis paroli la anglan. En 1954 [[Hans Dichand]] invitis Portisch, kunlabori ĉe ''Kurier|Neuer Kurier]]'', kiu iĝu posteula organo de "Wiener Kurier", gazeto fondita fare de la usonaj okupantoj por la aŭstra ĉefurbo. Danke al elstaraj kontaktoj, Portisch estis la unua aŭstro informita en la 14.4.1955 pri la sukcesa fino de la interparoladoj pri [[Aŭstria Ŝtattraktato]]. Kun ĉefredaktisto Diĉand li decidis ankoraŭ ĉi vesperi presi specialan eldonon sub la titolo ''Österreich wird frei!'' (Aŭstrujo estos libera). Ĵurnalistoj kaj Portisch mem vendis aŭ donacis ĝin al nekredemaj preterpasantoj. En 1958 [[Ludwig Polsterer]], posedanto de "Kurier", igis Portisch ĉefredaktoro postanta Dichand. Dume Portisch ankaŭ laboris ĉe [[Bayerischer Rundfunk]]. Post referendumo pri modernigo de ORF en 1964, kies iniciato venis de diversaj ĵurnaleldonistoj, la nova ĝenerala intendanto de ORF [[Gerd Bacher]] vokis lin en 1967 al la ŝtata radiofonio: tie Portisch iĝis ĉefkomenstisto. Poste li estis korespondanto de ORF je [[Londono]]. Krome Portisch verkis librojn kiuj ofte furoris, ekz. pri siaj vojaĝoj al [[ĉinio|Ĥinujo]] (''So sah ich China,'' 1965) kaj [[Siberio]] (''So sah ich Sibirien,'' 1967). Alia temaro estis politiko, ekz. ''Die deutsche Konfrontation'' (1974). En 2015 aperis lia membiografio sub la titolo ''Aufregend war es immer''. Post tio ORF elfaris samtitolan biografian dokumentadon kiu spekteblis en februaro 2017.<ref>[https://der.orf.at/unternehmen/aktuell/portisch104.html "Eine Legende wird 90: ORF-Abend zu Ehren von Hugo Portisch"] - ĉe: ''der.orf.at,'' 15.2.2017</ref> Temis pri kulmino okaze de festado de la 90-a datreveno de la portisch-a naskiĝtago.<ref>[https://tvv1.orf.at/highlights/programmschwerpunkt/hugo_portisch106.html "ORF-Programmschwerpunkt zum 90er von Hugo Portisch"] - ĉe: ''tvv1.orf.at,'' 2017</ref> ==== Televiduleco ==== Krom pro siaj libroj Portisch konatiĝis al multegoj danke al televidaj dokumentadoj. Ofte paralele aperis libroj ĉi-prie, ekz. ''Friede durch Angst'' (1969) pri la [[armadkonkuro]] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ĝawq3sI68g "Friede durch Angst"] - ĉe: ''Jutubo''</ref> Pri la [[Unua Respubliko Aŭstrio]] li produktis ''Österreich I'' (1989) kaj pri la Dua respubliko ''Österreich II'' (1981–1995). En 2005 li aldone kreis serieton ''Die Zweite Republik – eine unglaubliche Geschichte'' kun dokumentoj ankoraŭ nedisponeblaj en la 1980-aj jaroj. ==== Bagatelaĵoj ==== *En 1969 Portisch Portisch iĝis membro de la viena [[framasonismo|framasona]] loĝio ''Sapientia''.<ref>[https://www.freimaurer-wiki.de/index.php/Hugo_Portisch "Hugo Portisch"] - ĉe: ''Freimaurer-Wiki''</ref> *Unufoje li estis filmaktoro, en 1980, kiel unau raportisto.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0791126/fullcredits#cast "Maria Theresia – Full Cast & Crew"] - ĉe: ''IMDb''</ref> *Portisch estis fakulo pri fungoj; kun sia edzino li publikigis en 1982 libron ''Das geheimnisvolle Leben der Pilze'', pri kio sendiĝis en 2004 ene de la serio ''Universum'' televidaĵo.<ref>[https://www.fernsehserien.de/filme/das-geheimnisvolle-leben-der-pilze "Das geheimnisvolle Leben der Pilze"] - ĉe: ''fernsehserien.de''</ref> *En 1991 oni petis al Portisch kandidati en baloto je la [[prezidanto de Aŭstrujo|prezidanteco de Aŭstrujo]]. Dorlotite li rifuzis pro volo de daŭre esti sendependa ĵurnalisto. ==== Privataĵoj ==== Kun sia edzino Gertraude Portisch (infanlibra verkistino, sub la nomo ''Traudi Reich'') li havis filon Edgar kiu mortis en 2012 en [[Madagaskaro]].<ref>Maria Gurmann: [https://kurier.at/stars/gertraude-portisch-die-enkelkinder-sind-ein-grosser-trost/32.255.220 "Die Enkelkinder sind ein großer Trost"] - ĉe: ''kurier.at,'' 26.10.2023</ref> La frato de Hugo Portisch, Emil Portisch, ankaŭ estis ĵurnalisto.<ref>[https://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.p/p671779.htm "Portisch, Emil"] - ĉe: ''aeiou.at''</ref> En 2022 strateto proksime de la ORF-centro nomiĝis por Portisch ''Hugo-Portisch-Gasse''.<ref>[https://wien.orf.at/stories/3159849/ "Straße nach Hugo Portisch benannt"] - ĉe: ''wien.orf.at,'' 8.6.2022</ref> De 2023 aljuĝatas la premio ''Hugo-Portisch-Preis''<ref>[https://kurier.at/kultur/medien/orf-journalist-peter-fritz-ist-erster-hugo-portisch-preistraeger/402346905 "ORF-Journalist Peter Fritz ist erster Hugo-Portisch-Preisträger"] - ĉe: ''kurier.at,'' 1.3.2023</ref> == Skribaĵoj (elekto)== *So sah ich die Sowjetunion, Afrika, Südamerika. Südwest-Verlag, München 1964, DNB 453823459. *So sah ich China. Kremayr & Scheriau, Wien 1965, DNB 453823440. *So sah ich Sibirien. Kremayr & Scheriau, Wien 1967, DNB 457835133. *Friede durch Angst. Augenzeuge in den Arsenalen des Atomkrieges. Molden Verlag, Wien 1970, DNB 457835087. *Die deutsche Konfrontation. Gegenwart und Zukunft der beiden deutschen Staaten. Molden Verlag, Wien 1974, ISBN 3-217-0053-4 (defekt). *25 Jahre Staatsvertrag. Protokolle des wissenschaftlichen Symposions, 16. und 17. Mai 1980. Österreichischer Bundesverlag, Wien 1980, ISBN 3-215-04519-2 (als Herausgeber). *Kap der letzten Hoffnung. Das Ringen um den Süden Afrikas. Molden Verlag, Wien 1981, ISBN 3-217-01237-2. *Augenzeugen des Weltgeschehens. Zusammenhänge, Hintergründe und Perspektiven 81. Orac Verlag, Wien 1981, ISBN 3-85368-880-2. *Pilzesuchen – ein Vergnügen. Die besten Speisepilze und ihre Doppelgänger. Orac Verlag, Wien 1982, ISBN 3-85368-907-8 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Österreich II. Die Wiedergeburt unseres Staates. Band 1. Kremayr & Scheriau, Wien 1985, ISBN 3-218-00422-5. *Österreich II. Der lange Weg zur Freiheit. Band 2. Kremayr & Scheriau, Wien 1986, ISBN 3-218-00442-X. *Hört die Signale. Aufstieg und Fall des Sowjetkommunismus. Kremayr & Scheriau, Wien 1991, ISBN 3-218-00535-3. *Österreich II. Jahre des Aufbruchs, Jahre des Umbruchs. Band 3. Kremayr & Scheriau, Wien 1996, ISBN 3-218-00611-2. *Die Olive & wir. Ecowin, Salzburg 2009, ISBN 978-3-902404-72-5 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Was jetzt. Ecowin, Salzburg 2011, ISBN 978-3-7110-0019-4. *Aufregend war es immer. Ecowin, Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9. *Leben mit Trump. Ein Weckruf. Ecowin, Salzburg 2017, ISBN 978-3-7110-0127-6. *Russland und wir. Eine Beziehung mit Geschichte und Zukunft. Ecowin, Salzburg 2020, ISBN 978-3-7110-0274-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.hugo-portisch.at/ hejmpaĝo] * {{DNB-Portal|124282148}} *[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Portisch,_Hugo AEIOU-leksikono] *[https://www.mediathek.at/portalsuche?searchwordglobal=Hugo%20Portisch&cHash=c663c241ca02c51f08bb0e8f8ac9efdb arkivo sona kun la voĉo de Portisch] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Portisch, Hugo}} [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Bratislavo]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1927]] [[Kategorio:Mortintoj en 2021]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Aŭstraj historiistoj]] juwe4pv6sk2q7lzux9z013myrocv3ft 9353114 9353113 2026-04-15T20:06:51Z Tirolischleioans 254019 /* =Ĵurnalistado */ 9353114 wikitext text/x-wiki [[File:Hugo Portisch bei Buchpräsentation.jpg|thumb|Hugo Portisch en 2015, dum libroprezento]] '''Hugo PORTISCH''' (naskiĝinta la {{Daton|19|2|1927}} en [[Bratislavo]], mortinta la {{Daton|1|4|2021}}<ref>Hans Rauscher: [https://www.derstandard.at/story/2000125533687/hugo-portisch-im-95-lebensjahr-verstorben "Hugo Portisch im 95. Lebensjahr verstorben"] - ĉe: ''Der Standard,'' 1.4.2021</ref> en [[Vieno]]<ref>[https://www.heute.at/s/star-journalist-hugo-portisch-ist-tot-100135609 "Journalisten-Legende Hugo Portisch ist tot"] - ĉe: ''heute.at,''1.4.2021</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] ĵurnalisto. Li famiĝis per siaj fakaj verkoj kaj televidaĵo pri la nuntempa historio kaj politiko. Liaj dokumentaj serioj pri la unua kaj la estiĝinta dua respubliko de Aŭstrujo furoregis. Li kapablis ekspliki komplikajn aferojn klare kaj por ĉiuj kompreneble. ==Vivo == Estante filo de gazetĵurnalisto li frekventis en sia naskiĝurbo la gimnazion. Por eviti servon soldatan li enaĝiĝis en la [[fajroestingisto|fajroestingado]] en 1944. Malgraŭ reiro de la gepatroj al [[Sankt Pölten]] komence de la 1945-a jaro, Portisch daŭrigis la lernejan frekventon en Bratislavo. Tuj malpost la okupado de Bratislavo fare de la [[Ruĝa Armeo]] li ricevis la abiturientan ekzamenon en la 4.4.1945.<ref>Hugo Portisch: ''Aufregend war es immer,'' Ecowin Verlag, Wals bei Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9, p. 31</ref> En la Viena Arsenalo li sukcesis subaĉeti oficiron de [[Wehrmacht]] rajti iri kun tri kamaradoj el [[Prago]].<ref>Hannes Steiner: ''Hugo Portisch: So sah ich mein Leben,'' story.one – Life is a Story, Wien 2021. ISBN 978-3-9037-1506-6</ref> Portisch do veturis tra Sankt Pölten (kiu urbo ja povus esti sur la vojo al Prago) al Prago; daŭrigo de veturado pro kapitulaco jam ne senchavis. Portisch post la [[Dua Mondmilito]] studis ĉe la [[universitato de Vieno]] historion, germanistikon, anglistikon kaj mediatajn sciencojn kaj doktoriĝis en 1951 post defendo de la tezo ''Das Zeitungswesen und die öffentliche Meinung in den Vereinigten Staaten von Nordamerika vor und während des Bürgerkrieges 1861–1865'' (pri la amaskomunikila rolo dum la [[Usona Enlanda Milito]])<ref>[https://medienportal.univie.ac.at/presse/aktuelle-pressemeldungen/detailansicht/artikel/hugo-portisch-erhaelt-hohe-auszeichnung-der-universitaet-wien/ "Hugo Portisch erhält hohe Aŭszeiĉnung der Universität Wien"] - ĉe: gazetara servo de la Viena universitato, 21.6.2017</ref><ref>[https://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z099/h033/b0983264.gif katalodo de ÖNB]</ref>. Laŭ liaj rememoroj de 2015 gravis por li la profesoroj [[Marianne Lunzer]] kaj [[Kurt Paupié]]. =====Ĵurnalistado==== Portisch komencis ĵurnalistadon en 1947 kiel redakci-novico de la viena redaktoraro de ''St. Pöltener Preßverein'' (el [[Malsupra Aŭstrio|Malsupra Aŭstrujo]]). En 1948 Portis staĝis ĉe "Wiener Tageszeitung", kie li de 1950 respondecis pri neinternaj politikaĵoj. En 1950 li rajtis, kun 9 aliaj aŭstraj ĵurnalistoj, frekventis kursaron de la ĵurnalistika fakultaro de la [[Universitato de Misurio]]. Paralelis staĝoj de li i.a. ĉe ''[[New York Times]]'' kaj ''[[Washington Post]]''. En 1953 Portisch iĝis vicestero de la Aŭstra Informservo en [[Novjorko]]. Lia tasko estis la akompando de kanceliero [[Julius Raab]] okaze de vizito de Usono, kiu ne povosciis paroli la anglan. En 1954 [[Hans Dichand]] invitis Portisch, kunlabori ĉe ''[[kurier|Neuer Kurier]]'', kiu iĝu posteula organo de "Wiener Kurier", gazeto fondita fare de la usonaj okupantoj por la aŭstra ĉefurbo. Danke al elstaraj kontaktoj, Portisch estis la unua aŭstro informita en la 14.4.1955 pri la sukcesa fino de la interparoladoj pri [[Aŭstria Ŝtattraktato]]. Kun ĉefredaktisto Diĉand li decidis ankoraŭ ĉi vesperi presi specialan eldonon sub la titolo ''Österreich wird frei!'' (Aŭstrujo estos libera). Ĵurnalistoj kaj Portisch mem vendis aŭ donacis ĝin al nekredemaj preterpasantoj. En 1958 [[Ludwig Polsterer]], posedanto de "Kurier", igis Portisch ĉefredaktoro postanta Dichand. Dume Portisch ankaŭ laboris ĉe [[Bayerischer Rundfunk]]. Post referendumo pri modernigo de ORF en 1964, kies iniciato venis de diversaj ĵurnaleldonistoj, la nova ĝenerala intendanto de ORF [[Gerd Bacher]] vokis lin en 1967 al la ŝtata radiofonio: tie Portisch iĝis ĉefkomenstisto. Poste li estis korespondanto de ORF je [[Londono]]. Krome Portisch verkis librojn kiuj ofte furoris, ekz. pri siaj vojaĝoj al [[ĉinio|Ĥinujo]] (''So sah ich China,'' 1965) kaj [[Siberio]] (''So sah ich Sibirien,'' 1967). Alia temaro estis politiko, ekz. ''Die deutsche Konfrontation'' (1974). En 2015 aperis lia membiografio sub la titolo ''Aufregend war es immer''. Post tio ORF elfaris samtitolan biografian dokumentadon kiu spekteblis en februaro 2017.<ref>[https://der.orf.at/unternehmen/aktuell/portisch104.html "Eine Legende wird 90: ORF-Abend zu Ehren von Hugo Portisch"] - ĉe: ''der.orf.at,'' 15.2.2017</ref> Temis pri kulmino okaze de festado de la 90-a datreveno de la portisch-a naskiĝtago.<ref>[https://tvv1.orf.at/highlights/programmschwerpunkt/hugo_portisch106.html "ORF-Programmschwerpunkt zum 90er von Hugo Portisch"] - ĉe: ''tvv1.orf.at,'' 2017</ref> ==== Televiduleco ==== Krom pro siaj libroj Portisch konatiĝis al multegoj danke al televidaj dokumentadoj. Ofte paralele aperis libroj ĉi-prie, ekz. ''Friede durch Angst'' (1969) pri la [[armadkonkuro]] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ĝawq3sI68g "Friede durch Angst"] - ĉe: ''Jutubo''</ref> Pri la [[Unua Respubliko Aŭstrio]] li produktis ''Österreich I'' (1989) kaj pri la Dua respubliko ''Österreich II'' (1981–1995). En 2005 li aldone kreis serieton ''Die Zweite Republik – eine unglaubliche Geschichte'' kun dokumentoj ankoraŭ nedisponeblaj en la 1980-aj jaroj. ==== Bagatelaĵoj ==== *En 1969 Portisch Portisch iĝis membro de la viena [[framasonismo|framasona]] loĝio ''Sapientia''.<ref>[https://www.freimaurer-wiki.de/index.php/Hugo_Portisch "Hugo Portisch"] - ĉe: ''Freimaurer-Wiki''</ref> *Unufoje li estis filmaktoro, en 1980, kiel unau raportisto.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0791126/fullcredits#cast "Maria Theresia – Full Cast & Crew"] - ĉe: ''IMDb''</ref> *Portisch estis fakulo pri fungoj; kun sia edzino li publikigis en 1982 libron ''Das geheimnisvolle Leben der Pilze'', pri kio sendiĝis en 2004 ene de la serio ''Universum'' televidaĵo.<ref>[https://www.fernsehserien.de/filme/das-geheimnisvolle-leben-der-pilze "Das geheimnisvolle Leben der Pilze"] - ĉe: ''fernsehserien.de''</ref> *En 1991 oni petis al Portisch kandidati en baloto je la [[prezidanto de Aŭstrujo|prezidanteco de Aŭstrujo]]. Dorlotite li rifuzis pro volo de daŭre esti sendependa ĵurnalisto. ==== Privataĵoj ==== Kun sia edzino Gertraude Portisch (infanlibra verkistino, sub la nomo ''Traudi Reich'') li havis filon Edgar kiu mortis en 2012 en [[Madagaskaro]].<ref>Maria Gurmann: [https://kurier.at/stars/gertraude-portisch-die-enkelkinder-sind-ein-grosser-trost/32.255.220 "Die Enkelkinder sind ein großer Trost"] - ĉe: ''kurier.at,'' 26.10.2023</ref> La frato de Hugo Portisch, Emil Portisch, ankaŭ estis ĵurnalisto.<ref>[https://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.p/p671779.htm "Portisch, Emil"] - ĉe: ''aeiou.at''</ref> En 2022 strateto proksime de la ORF-centro nomiĝis por Portisch ''Hugo-Portisch-Gasse''.<ref>[https://wien.orf.at/stories/3159849/ "Straße nach Hugo Portisch benannt"] - ĉe: ''wien.orf.at,'' 8.6.2022</ref> De 2023 aljuĝatas la premio ''Hugo-Portisch-Preis''<ref>[https://kurier.at/kultur/medien/orf-journalist-peter-fritz-ist-erster-hugo-portisch-preistraeger/402346905 "ORF-Journalist Peter Fritz ist erster Hugo-Portisch-Preisträger"] - ĉe: ''kurier.at,'' 1.3.2023</ref> == Skribaĵoj (elekto)== *So sah ich die Sowjetunion, Afrika, Südamerika. Südwest-Verlag, München 1964, DNB 453823459. *So sah ich China. Kremayr & Scheriau, Wien 1965, DNB 453823440. *So sah ich Sibirien. Kremayr & Scheriau, Wien 1967, DNB 457835133. *Friede durch Angst. Augenzeuge in den Arsenalen des Atomkrieges. Molden Verlag, Wien 1970, DNB 457835087. *Die deutsche Konfrontation. Gegenwart und Zukunft der beiden deutschen Staaten. Molden Verlag, Wien 1974, ISBN 3-217-0053-4 (defekt). *25 Jahre Staatsvertrag. Protokolle des wissenschaftlichen Symposions, 16. und 17. Mai 1980. Österreichischer Bundesverlag, Wien 1980, ISBN 3-215-04519-2 (als Herausgeber). *Kap der letzten Hoffnung. Das Ringen um den Süden Afrikas. Molden Verlag, Wien 1981, ISBN 3-217-01237-2. *Augenzeugen des Weltgeschehens. Zusammenhänge, Hintergründe und Perspektiven 81. Orac Verlag, Wien 1981, ISBN 3-85368-880-2. *Pilzesuchen – ein Vergnügen. Die besten Speisepilze und ihre Doppelgänger. Orac Verlag, Wien 1982, ISBN 3-85368-907-8 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Österreich II. Die Wiedergeburt unseres Staates. Band 1. Kremayr & Scheriau, Wien 1985, ISBN 3-218-00422-5. *Österreich II. Der lange Weg zur Freiheit. Band 2. Kremayr & Scheriau, Wien 1986, ISBN 3-218-00442-X. *Hört die Signale. Aufstieg und Fall des Sowjetkommunismus. Kremayr & Scheriau, Wien 1991, ISBN 3-218-00535-3. *Österreich II. Jahre des Aufbruchs, Jahre des Umbruchs. Band 3. Kremayr & Scheriau, Wien 1996, ISBN 3-218-00611-2. *Die Olive & wir. Ecowin, Salzburg 2009, ISBN 978-3-902404-72-5 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Was jetzt. Ecowin, Salzburg 2011, ISBN 978-3-7110-0019-4. *Aufregend war es immer. Ecowin, Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9. *Leben mit Trump. Ein Weckruf. Ecowin, Salzburg 2017, ISBN 978-3-7110-0127-6. *Russland und wir. Eine Beziehung mit Geschichte und Zukunft. Ecowin, Salzburg 2020, ISBN 978-3-7110-0274-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.hugo-portisch.at/ hejmpaĝo] * {{DNB-Portal|124282148}} *[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Portisch,_Hugo AEIOU-leksikono] *[https://www.mediathek.at/portalsuche?searchwordglobal=Hugo%20Portisch&cHash=c663c241ca02c51f08bb0e8f8ac9efdb arkivo sona kun la voĉo de Portisch] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Portisch, Hugo}} [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Bratislavo]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1927]] [[Kategorio:Mortintoj en 2021]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Aŭstraj historiistoj]] he7odv3kpdi8ujvjv7o57t4oxhbpb8x 9353116 9353114 2026-04-15T20:08:06Z Tirolischleioans 254019 /* =Ĵurnalistado */ 9353116 wikitext text/x-wiki [[File:Hugo Portisch bei Buchpräsentation.jpg|thumb|Hugo Portisch en 2015, dum libroprezento]] '''Hugo PORTISCH''' (naskiĝinta la {{Daton|19|2|1927}} en [[Bratislavo]], mortinta la {{Daton|1|4|2021}}<ref>Hans Rauscher: [https://www.derstandard.at/story/2000125533687/hugo-portisch-im-95-lebensjahr-verstorben "Hugo Portisch im 95. Lebensjahr verstorben"] - ĉe: ''Der Standard,'' 1.4.2021</ref> en [[Vieno]]<ref>[https://www.heute.at/s/star-journalist-hugo-portisch-ist-tot-100135609 "Journalisten-Legende Hugo Portisch ist tot"] - ĉe: ''heute.at,''1.4.2021</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] ĵurnalisto. Li famiĝis per siaj fakaj verkoj kaj televidaĵo pri la nuntempa historio kaj politiko. Liaj dokumentaj serioj pri la unua kaj la estiĝinta dua respubliko de Aŭstrujo furoregis. Li kapablis ekspliki komplikajn aferojn klare kaj por ĉiuj kompreneble. ==Vivo == Estante filo de gazetĵurnalisto li frekventis en sia naskiĝurbo la gimnazion. Por eviti servon soldatan li enaĝiĝis en la [[fajroestingisto|fajroestingado]] en 1944. Malgraŭ reiro de la gepatroj al [[Sankt Pölten]] komence de la 1945-a jaro, Portisch daŭrigis la lernejan frekventon en Bratislavo. Tuj malpost la okupado de Bratislavo fare de la [[Ruĝa Armeo]] li ricevis la abiturientan ekzamenon en la 4.4.1945.<ref>Hugo Portisch: ''Aufregend war es immer,'' Ecowin Verlag, Wals bei Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9, p. 31</ref> En la Viena Arsenalo li sukcesis subaĉeti oficiron de [[Wehrmacht]] rajti iri kun tri kamaradoj el [[Prago]].<ref>Hannes Steiner: ''Hugo Portisch: So sah ich mein Leben,'' story.one – Life is a Story, Wien 2021. ISBN 978-3-9037-1506-6</ref> Portisch do veturis tra Sankt Pölten (kiu urbo ja povus esti sur la vojo al Prago) al Prago; daŭrigo de veturado pro kapitulaco jam ne senchavis. Portisch post la [[Dua Mondmilito]] studis ĉe la [[universitato de Vieno]] historion, germanistikon, anglistikon kaj mediatajn sciencojn kaj doktoriĝis en 1951 post defendo de la tezo ''Das Zeitungswesen und die öffentliche Meinung in den Vereinigten Staaten von Nordamerika vor und während des Bürgerkrieges 1861–1865'' (pri la amaskomunikila rolo dum la [[Usona Enlanda Milito]])<ref>[https://medienportal.univie.ac.at/presse/aktuelle-pressemeldungen/detailansicht/artikel/hugo-portisch-erhaelt-hohe-auszeichnung-der-universitaet-wien/ "Hugo Portisch erhält hohe Aŭszeiĉnung der Universität Wien"] - ĉe: gazetara servo de la Viena universitato, 21.6.2017</ref><ref>[https://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z099/h033/b0983264.gif katalodo de ÖNB]</ref>. Laŭ liaj rememoroj de 2015 gravis por li la profesoroj [[Marianne Lunzer]] kaj [[Kurt Paupié]]. ====Ĵurnalistado==== Portisch komencis ĵurnalistadon en 1947 kiel redakci-novico de la viena redaktoraro de ''St. Pöltener Preßverein'' (el [[Malsupra Aŭstrio|Malsupra Aŭstrujo]]). En 1948 Portis staĝis ĉe "Wiener Tageszeitung", kie li de 1950 respondecis pri neinternaj politikaĵoj. En 1950 li rajtis, kun 9 aliaj aŭstraj ĵurnalistoj, frekventis kursaron de la ĵurnalistika fakultaro de la [[Universitato de Misurio]]. Paralelis staĝoj de li i.a. ĉe ''[[New York Times]]'' kaj ''[[Washington Post]]''. En 1953 Portisch iĝis vicestero de la Aŭstra Informservo en [[Novjorko]]. Lia tasko estis la akompando de kanceliero [[Julius Raab]] okaze de vizito de Usono, kiu ne povosciis paroli la anglan. En 1954 [[Hans Dichand]] invitis Portisch, kunlabori ĉe ''[[kurier|Neuer Kurier]]'', kiu iĝu posteula organo de "Wiener Kurier", gazeto fondita fare de la usonaj okupantoj por la aŭstra ĉefurbo. Danke al elstaraj kontaktoj, Portisch estis la unua aŭstro informita en la 14.4.1955 pri la sukcesa fino de la interparoladoj pri [[Aŭstria Ŝtattraktato]]. Kun ĉefredaktisto Diĉand li decidis ankoraŭ ĉi vesperi presi specialan eldonon sub la titolo ''Österreich wird frei!'' (Aŭstrujo estos libera). Ĵurnalistoj kaj Portisch mem vendis aŭ donacis ĝin al nekredemaj preterpasantoj. En 1958 [[Ludwig Polsterer]], posedanto de "Kurier", igis Portisch ĉefredaktoro postanta Dichand. Dume Portisch ankaŭ laboris ĉe [[Bayerischer Rundfunk]]. Post referendumo pri modernigo de ORF en 1964, kies iniciato venis de diversaj ĵurnaleldonistoj, la nova ĝenerala intendanto de ORF [[Gerd Bacher]] vokis lin en 1967 al la ŝtata radiofonio: tie Portisch iĝis ĉefkomenstisto. Poste li estis korespondanto de ORF je [[Londono]]. Krome Portisch verkis librojn kiuj ofte furoris, ekz. pri siaj vojaĝoj al [[ĉinio|Ĥinujo]] (''So sah ich China,'' 1965) kaj [[Siberio]] (''So sah ich Sibirien,'' 1967). Alia temaro estis politiko, ekz. ''Die deutsche Konfrontation'' (1974). En 2015 aperis lia membiografio sub la titolo ''Aufregend war es immer''. Post tio ORF elfaris samtitolan biografian dokumentadon kiu spekteblis en februaro 2017.<ref>[https://der.orf.at/unternehmen/aktuell/portisch104.html "Eine Legende wird 90: ORF-Abend zu Ehren von Hugo Portisch"] - ĉe: ''der.orf.at,'' 15.2.2017</ref> Temis pri kulmino okaze de festado de la 90-a datreveno de la portisch-a naskiĝtago.<ref>[https://tvv1.orf.at/highlights/programmschwerpunkt/hugo_portisch106.html "ORF-Programmschwerpunkt zum 90er von Hugo Portisch"] - ĉe: ''tvv1.orf.at,'' 2017</ref> ==== Televiduleco ==== Krom pro siaj libroj Portisch konatiĝis al multegoj danke al televidaj dokumentadoj. Ofte paralele aperis libroj ĉi-prie, ekz. ''Friede durch Angst'' (1969) pri la [[armadkonkuro]] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ĝawq3sI68g "Friede durch Angst"] - ĉe: ''Jutubo''</ref> Pri la [[Unua Respubliko Aŭstrio]] li produktis ''Österreich I'' (1989) kaj pri la Dua respubliko ''Österreich II'' (1981–1995). En 2005 li aldone kreis serieton ''Die Zweite Republik – eine unglaubliche Geschichte'' kun dokumentoj ankoraŭ nedisponeblaj en la 1980-aj jaroj. ==== Bagatelaĵoj ==== *En 1969 Portisch Portisch iĝis membro de la viena [[framasonismo|framasona]] loĝio ''Sapientia''.<ref>[https://www.freimaurer-wiki.de/index.php/Hugo_Portisch "Hugo Portisch"] - ĉe: ''Freimaurer-Wiki''</ref> *Unufoje li estis filmaktoro, en 1980, kiel unau raportisto.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0791126/fullcredits#cast "Maria Theresia – Full Cast & Crew"] - ĉe: ''IMDb''</ref> *Portisch estis fakulo pri fungoj; kun sia edzino li publikigis en 1982 libron ''Das geheimnisvolle Leben der Pilze'', pri kio sendiĝis en 2004 ene de la serio ''Universum'' televidaĵo.<ref>[https://www.fernsehserien.de/filme/das-geheimnisvolle-leben-der-pilze "Das geheimnisvolle Leben der Pilze"] - ĉe: ''fernsehserien.de''</ref> *En 1991 oni petis al Portisch kandidati en baloto je la [[prezidanto de Aŭstrujo|prezidanteco de Aŭstrujo]]. Dorlotite li rifuzis pro volo de daŭre esti sendependa ĵurnalisto. ==== Privataĵoj ==== Kun sia edzino Gertraude Portisch (infanlibra verkistino, sub la nomo ''Traudi Reich'') li havis filon Edgar kiu mortis en 2012 en [[Madagaskaro]].<ref>Maria Gurmann: [https://kurier.at/stars/gertraude-portisch-die-enkelkinder-sind-ein-grosser-trost/32.255.220 "Die Enkelkinder sind ein großer Trost"] - ĉe: ''kurier.at,'' 26.10.2023</ref> La frato de Hugo Portisch, Emil Portisch, ankaŭ estis ĵurnalisto.<ref>[https://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.p/p671779.htm "Portisch, Emil"] - ĉe: ''aeiou.at''</ref> En 2022 strateto proksime de la ORF-centro nomiĝis por Portisch ''Hugo-Portisch-Gasse''.<ref>[https://wien.orf.at/stories/3159849/ "Straße nach Hugo Portisch benannt"] - ĉe: ''wien.orf.at,'' 8.6.2022</ref> De 2023 aljuĝatas la premio ''Hugo-Portisch-Preis''<ref>[https://kurier.at/kultur/medien/orf-journalist-peter-fritz-ist-erster-hugo-portisch-preistraeger/402346905 "ORF-Journalist Peter Fritz ist erster Hugo-Portisch-Preisträger"] - ĉe: ''kurier.at,'' 1.3.2023</ref> == Skribaĵoj (elekto)== *So sah ich die Sowjetunion, Afrika, Südamerika. Südwest-Verlag, München 1964, DNB 453823459. *So sah ich China. Kremayr & Scheriau, Wien 1965, DNB 453823440. *So sah ich Sibirien. Kremayr & Scheriau, Wien 1967, DNB 457835133. *Friede durch Angst. Augenzeuge in den Arsenalen des Atomkrieges. Molden Verlag, Wien 1970, DNB 457835087. *Die deutsche Konfrontation. Gegenwart und Zukunft der beiden deutschen Staaten. Molden Verlag, Wien 1974, ISBN 3-217-0053-4 (defekt). *25 Jahre Staatsvertrag. Protokolle des wissenschaftlichen Symposions, 16. und 17. Mai 1980. Österreichischer Bundesverlag, Wien 1980, ISBN 3-215-04519-2 (als Herausgeber). *Kap der letzten Hoffnung. Das Ringen um den Süden Afrikas. Molden Verlag, Wien 1981, ISBN 3-217-01237-2. *Augenzeugen des Weltgeschehens. Zusammenhänge, Hintergründe und Perspektiven 81. Orac Verlag, Wien 1981, ISBN 3-85368-880-2. *Pilzesuchen – ein Vergnügen. Die besten Speisepilze und ihre Doppelgänger. Orac Verlag, Wien 1982, ISBN 3-85368-907-8 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Österreich II. Die Wiedergeburt unseres Staates. Band 1. Kremayr & Scheriau, Wien 1985, ISBN 3-218-00422-5. *Österreich II. Der lange Weg zur Freiheit. Band 2. Kremayr & Scheriau, Wien 1986, ISBN 3-218-00442-X. *Hört die Signale. Aufstieg und Fall des Sowjetkommunismus. Kremayr & Scheriau, Wien 1991, ISBN 3-218-00535-3. *Österreich II. Jahre des Aufbruchs, Jahre des Umbruchs. Band 3. Kremayr & Scheriau, Wien 1996, ISBN 3-218-00611-2. *Die Olive & wir. Ecowin, Salzburg 2009, ISBN 978-3-902404-72-5 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Was jetzt. Ecowin, Salzburg 2011, ISBN 978-3-7110-0019-4. *Aufregend war es immer. Ecowin, Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9. *Leben mit Trump. Ein Weckruf. Ecowin, Salzburg 2017, ISBN 978-3-7110-0127-6. *Russland und wir. Eine Beziehung mit Geschichte und Zukunft. Ecowin, Salzburg 2020, ISBN 978-3-7110-0274-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.hugo-portisch.at/ hejmpaĝo] * {{DNB-Portal|124282148}} *[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Portisch,_Hugo AEIOU-leksikono] *[https://www.mediathek.at/portalsuche?searchwordglobal=Hugo%20Portisch&cHash=c663c241ca02c51f08bb0e8f8ac9efdb arkivo sona kun la voĉo de Portisch] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Portisch, Hugo}} [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Bratislavo]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1927]] [[Kategorio:Mortintoj en 2021]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Aŭstraj historiistoj]] b0kaz8facr46ge3a29r2txox3amrgbb 9353122 9353116 2026-04-15T20:12:25Z Tirolischleioans 254019 /* Notoj */ 9353122 wikitext text/x-wiki [[File:Hugo Portisch bei Buchpräsentation.jpg|thumb|Hugo Portisch en 2015, dum libroprezento]] '''Hugo PORTISCH''' (naskiĝinta la {{Daton|19|2|1927}} en [[Bratislavo]], mortinta la {{Daton|1|4|2021}}<ref>Hans Rauscher: [https://www.derstandard.at/story/2000125533687/hugo-portisch-im-95-lebensjahr-verstorben "Hugo Portisch im 95. Lebensjahr verstorben"] - ĉe: ''Der Standard,'' 1.4.2021</ref> en [[Vieno]]<ref>[https://www.heute.at/s/star-journalist-hugo-portisch-ist-tot-100135609 "Journalisten-Legende Hugo Portisch ist tot"] - ĉe: ''heute.at,''1.4.2021</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] ĵurnalisto. Li famiĝis per siaj fakaj verkoj kaj televidaĵo pri la nuntempa historio kaj politiko. Liaj dokumentaj serioj pri la unua kaj la estiĝinta dua respubliko de Aŭstrujo furoregis. Li kapablis ekspliki komplikajn aferojn klare kaj por ĉiuj kompreneble. ==Vivo == Estante filo de gazetĵurnalisto li frekventis en sia naskiĝurbo la gimnazion. Por eviti servon soldatan li enaĝiĝis en la [[fajroestingisto|fajroestingado]] en 1944. Malgraŭ reiro de la gepatroj al [[Sankt Pölten]] komence de la 1945-a jaro, Portisch daŭrigis la lernejan frekventon en Bratislavo. Tuj malpost la okupado de Bratislavo fare de la [[Ruĝa Armeo]] li ricevis la abiturientan ekzamenon en la 4.4.1945.<ref>Hugo Portisch: ''Aufregend war es immer,'' Ecowin Verlag, Wals bei Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9, p. 31</ref> En la Viena Arsenalo li sukcesis subaĉeti oficiron de [[Wehrmacht]] rajti iri kun tri kamaradoj el [[Prago]].<ref>Hannes Steiner: ''Hugo Portisch: So sah ich mein Leben,'' story.one – Life is a Story, Wien 2021. ISBN 978-3-9037-1506-6</ref> Portisch do veturis tra Sankt Pölten (kiu urbo ja povus esti sur la vojo al Prago) al Prago; daŭrigo de veturado pro kapitulaco jam ne senchavis. Portisch post la [[Dua Mondmilito]] studis ĉe la [[universitato de Vieno]] historion, germanistikon, anglistikon kaj mediatajn sciencojn kaj doktoriĝis en 1951 post defendo de la tezo ''Das Zeitungswesen und die öffentliche Meinung in den Vereinigten Staaten von Nordamerika vor und während des Bürgerkrieges 1861–1865'' (pri la amaskomunikila rolo dum la [[Usona Enlanda Milito]])<ref>[https://medienportal.univie.ac.at/presse/aktuelle-pressemeldungen/detailansicht/artikel/hugo-portisch-erhaelt-hohe-auszeichnung-der-universitaet-wien/ "Hugo Portisch erhält hohe Aŭszeiĉnung der Universität Wien"] - ĉe: gazetara servo de la Viena universitato, 21.6.2017</ref><ref>[https://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z099/h033/b0983264.gif katalodo de ÖNB]</ref>. Laŭ liaj rememoroj de 2015 gravis por li la profesoroj [[Marianne Lunzer]] kaj [[Kurt Paupié]]. ====Ĵurnalistado==== Portisch komencis ĵurnalistadon en 1947 kiel redakci-novico de la viena redaktoraro de ''St. Pöltener Preßverein'' (el [[Malsupra Aŭstrio|Malsupra Aŭstrujo]]). En 1948 Portis staĝis ĉe "Wiener Tageszeitung", kie li de 1950 respondecis pri neinternaj politikaĵoj. En 1950 li rajtis, kun 9 aliaj aŭstraj ĵurnalistoj, frekventis kursaron de la ĵurnalistika fakultaro de la [[Universitato de Misurio]]. Paralelis staĝoj de li i.a. ĉe ''[[New York Times]]'' kaj ''[[Washington Post]]''. En 1953 Portisch iĝis vicestero de la Aŭstra Informservo en [[Novjorko]]. Lia tasko estis la akompando de kanceliero [[Julius Raab]] okaze de vizito de Usono, kiu ne povosciis paroli la anglan. En 1954 [[Hans Dichand]] invitis Portisch, kunlabori ĉe ''[[kurier|Neuer Kurier]]'', kiu iĝu posteula organo de "Wiener Kurier", gazeto fondita fare de la usonaj okupantoj por la aŭstra ĉefurbo. Danke al elstaraj kontaktoj, Portisch estis la unua aŭstro informita en la 14.4.1955 pri la sukcesa fino de la interparoladoj pri [[Aŭstria Ŝtattraktato]]. Kun ĉefredaktisto Diĉand li decidis ankoraŭ ĉi vesperi presi specialan eldonon sub la titolo ''Österreich wird frei!'' (Aŭstrujo estos libera). Ĵurnalistoj kaj Portisch mem vendis aŭ donacis ĝin al nekredemaj preterpasantoj. En 1958 [[Ludwig Polsterer]], posedanto de "Kurier", igis Portisch ĉefredaktoro postanta Dichand. Dume Portisch ankaŭ laboris ĉe [[Bayerischer Rundfunk]]. Post referendumo pri modernigo de ORF en 1964, kies iniciato venis de diversaj ĵurnaleldonistoj, la nova ĝenerala intendanto de ORF [[Gerd Bacher]] vokis lin en 1967 al la ŝtata radiofonio: tie Portisch iĝis ĉefkomenstisto. Poste li estis korespondanto de ORF je [[Londono]]. Krome Portisch verkis librojn kiuj ofte furoris, ekz. pri siaj vojaĝoj al [[ĉinio|Ĥinujo]] (''So sah ich China,'' 1965) kaj [[Siberio]] (''So sah ich Sibirien,'' 1967). Alia temaro estis politiko, ekz. ''Die deutsche Konfrontation'' (1974). En 2015 aperis lia membiografio sub la titolo ''Aufregend war es immer''. Post tio ORF elfaris samtitolan biografian dokumentadon kiu spekteblis en februaro 2017.<ref>[https://der.orf.at/unternehmen/aktuell/portisch104.html "Eine Legende wird 90: ORF-Abend zu Ehren von Hugo Portisch"] - ĉe: ''der.orf.at,'' 15.2.2017</ref> Temis pri kulmino okaze de festado de la 90-a datreveno de la portisch-a naskiĝtago.<ref>[https://tvv1.orf.at/highlights/programmschwerpunkt/hugo_portisch106.html "ORF-Programmschwerpunkt zum 90er von Hugo Portisch"] - ĉe: ''tvv1.orf.at,'' 2017</ref> ==== Televiduleco ==== Krom pro siaj libroj Portisch konatiĝis al multegoj danke al televidaj dokumentadoj. Ofte paralele aperis libroj ĉi-prie, ekz. ''Friede durch Angst'' (1969) pri la [[armadkonkuro]] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ĝawq3sI68g "Friede durch Angst"] - ĉe: ''Jutubo''</ref> Pri la [[Unua Respubliko Aŭstrio]] li produktis ''Österreich I'' (1989) kaj pri la Dua respubliko ''Österreich II'' (1981–1995). En 2005 li aldone kreis serieton ''Die Zweite Republik – eine unglaubliche Geschichte'' kun dokumentoj ankoraŭ nedisponeblaj en la 1980-aj jaroj. ==== Bagatelaĵoj ==== *En 1969 Portisch Portisch iĝis membro de la viena [[framasonismo|framasona]] loĝio ''Sapientia''.<ref>[https://www.freimaurer-wiki.de/index.php/Hugo_Portisch "Hugo Portisch"] - ĉe: ''Freimaurer-Wiki''</ref> *Unufoje li estis filmaktoro, en 1980, kiel unau raportisto.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0791126/fullcredits#cast "Maria Theresia – Full Cast & Crew"] - ĉe: ''IMDb''</ref> *Portisch estis fakulo pri fungoj; kun sia edzino li publikigis en 1982 libron ''Das geheimnisvolle Leben der Pilze'', pri kio sendiĝis en 2004 ene de la serio ''Universum'' televidaĵo.<ref>[https://www.fernsehserien.de/filme/das-geheimnisvolle-leben-der-pilze "Das geheimnisvolle Leben der Pilze"] - ĉe: ''fernsehserien.de''</ref> *En 1991 oni petis al Portisch kandidati en baloto je la [[prezidanto de Aŭstrujo|prezidanteco de Aŭstrujo]]. Dorlotite li rifuzis pro volo de daŭre esti sendependa ĵurnalisto. ==== Privataĵoj ==== Kun sia edzino Gertraude Portisch (infanlibra verkistino, sub la nomo ''Traudi Reich'') li havis filon Edgar kiu mortis en 2012 en [[Madagaskaro]].<ref>Maria Gurmann: [https://kurier.at/stars/gertraude-portisch-die-enkelkinder-sind-ein-grosser-trost/32.255.220 "Die Enkelkinder sind ein großer Trost"] - ĉe: ''kurier.at,'' 26.10.2023</ref> La frato de Hugo Portisch, Emil Portisch, ankaŭ estis ĵurnalisto.<ref>[https://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.p/p671779.htm "Portisch, Emil"] - ĉe: ''aeiou.at''</ref> En 2022 strateto proksime de la ORF-centro nomiĝis por Portisch ''Hugo-Portisch-Gasse''.<ref>[https://wien.orf.at/stories/3159849/ "Straße nach Hugo Portisch benannt"] - ĉe: ''wien.orf.at,'' 8.6.2022</ref> De 2023 aljuĝatas la premio ''Hugo-Portisch-Preis''<ref>[https://kurier.at/kultur/medien/orf-journalist-peter-fritz-ist-erster-hugo-portisch-preistraeger/402346905 "ORF-Journalist Peter Fritz ist erster Hugo-Portisch-Preisträger"] - ĉe: ''kurier.at,'' 1.3.2023</ref> == Skribaĵoj (elekto)== *So sah ich die Sowjetunion, Afrika, Südamerika. Südwest-Verlag, München 1964, DNB 453823459. *So sah ich China. Kremayr & Scheriau, Wien 1965, DNB 453823440. *So sah ich Sibirien. Kremayr & Scheriau, Wien 1967, DNB 457835133. *Friede durch Angst. Augenzeuge in den Arsenalen des Atomkrieges. Molden Verlag, Wien 1970, DNB 457835087. *Die deutsche Konfrontation. Gegenwart und Zukunft der beiden deutschen Staaten. Molden Verlag, Wien 1974, ISBN 3-217-0053-4 (defekt). *25 Jahre Staatsvertrag. Protokolle des wissenschaftlichen Symposions, 16. und 17. Mai 1980. Österreichischer Bundesverlag, Wien 1980, ISBN 3-215-04519-2 (als Herausgeber). *Kap der letzten Hoffnung. Das Ringen um den Süden Afrikas. Molden Verlag, Wien 1981, ISBN 3-217-01237-2. *Augenzeugen des Weltgeschehens. Zusammenhänge, Hintergründe und Perspektiven 81. Orac Verlag, Wien 1981, ISBN 3-85368-880-2. *Pilzesuchen – ein Vergnügen. Die besten Speisepilze und ihre Doppelgänger. Orac Verlag, Wien 1982, ISBN 3-85368-907-8 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Österreich II. Die Wiedergeburt unseres Staates. Band 1. Kremayr & Scheriau, Wien 1985, ISBN 3-218-00422-5. *Österreich II. Der lange Weg zur Freiheit. Band 2. Kremayr & Scheriau, Wien 1986, ISBN 3-218-00442-X. *Hört die Signale. Aufstieg und Fall des Sowjetkommunismus. Kremayr & Scheriau, Wien 1991, ISBN 3-218-00535-3. *Österreich II. Jahre des Aufbruchs, Jahre des Umbruchs. Band 3. Kremayr & Scheriau, Wien 1996, ISBN 3-218-00611-2. *Die Olive & wir. Ecowin, Salzburg 2009, ISBN 978-3-902404-72-5 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Was jetzt. Ecowin, Salzburg 2011, ISBN 978-3-7110-0019-4. *Aufregend war es immer. Ecowin, Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9. *Leben mit Trump. Ein Weckruf. Ecowin, Salzburg 2017, ISBN 978-3-7110-0127-6. *Russland und wir. Eine Beziehung mit Geschichte und Zukunft. Ecowin, Salzburg 2020, ISBN 978-3-7110-0274-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.hugo-portisch.at/ hejmpaĝo] * {{DNB-Portal|124282148}} *[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Portisch,_Hugo AEIOU-leksikono] *[https://www.mediathek.at/portalsuche?searchwordglobal=Hugo%20Portisch&cHash=c663c241ca02c51f08bb0e8f8ac9efdb arkivo sona kun la voĉo de Portisch] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Portisch, Hugo}} [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Bratislavo]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1927]] [[Kategorio:Mortintoj en 2021]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[kategorio:Fungosciencistoj]] 3wrhvj5gnqjgfjuaaze303xi6yiilhu 9353123 9353122 2026-04-15T20:18:16Z Tirolischleioans 254019 /* Privataĵoj */ 9353123 wikitext text/x-wiki [[File:Hugo Portisch bei Buchpräsentation.jpg|thumb|Hugo Portisch en 2015, dum libroprezento]] '''Hugo PORTISCH''' (naskiĝinta la {{Daton|19|2|1927}} en [[Bratislavo]], mortinta la {{Daton|1|4|2021}}<ref>Hans Rauscher: [https://www.derstandard.at/story/2000125533687/hugo-portisch-im-95-lebensjahr-verstorben "Hugo Portisch im 95. Lebensjahr verstorben"] - ĉe: ''Der Standard,'' 1.4.2021</ref> en [[Vieno]]<ref>[https://www.heute.at/s/star-journalist-hugo-portisch-ist-tot-100135609 "Journalisten-Legende Hugo Portisch ist tot"] - ĉe: ''heute.at,''1.4.2021</ref>) estis [[aŭstrio|aŭstra]] ĵurnalisto. Li famiĝis per siaj fakaj verkoj kaj televidaĵo pri la nuntempa historio kaj politiko. Liaj dokumentaj serioj pri la unua kaj la estiĝinta dua respubliko de Aŭstrujo furoregis. Li kapablis ekspliki komplikajn aferojn klare kaj por ĉiuj kompreneble. ==Vivo == Estante filo de gazetĵurnalisto li frekventis en sia naskiĝurbo la gimnazion. Por eviti servon soldatan li enaĝiĝis en la [[fajroestingisto|fajroestingado]] en 1944. Malgraŭ reiro de la gepatroj al [[Sankt Pölten]] komence de la 1945-a jaro, Portisch daŭrigis la lernejan frekventon en Bratislavo. Tuj malpost la okupado de Bratislavo fare de la [[Ruĝa Armeo]] li ricevis la abiturientan ekzamenon en la 4.4.1945.<ref>Hugo Portisch: ''Aufregend war es immer,'' Ecowin Verlag, Wals bei Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9, p. 31</ref> En la Viena Arsenalo li sukcesis subaĉeti oficiron de [[Wehrmacht]] rajti iri kun tri kamaradoj el [[Prago]].<ref>Hannes Steiner: ''Hugo Portisch: So sah ich mein Leben,'' story.one – Life is a Story, Wien 2021. ISBN 978-3-9037-1506-6</ref> Portisch do veturis tra Sankt Pölten (kiu urbo ja povus esti sur la vojo al Prago) al Prago; daŭrigo de veturado pro kapitulaco jam ne senchavis. Portisch post la [[Dua Mondmilito]] studis ĉe la [[universitato de Vieno]] historion, germanistikon, anglistikon kaj mediatajn sciencojn kaj doktoriĝis en 1951 post defendo de la tezo ''Das Zeitungswesen und die öffentliche Meinung in den Vereinigten Staaten von Nordamerika vor und während des Bürgerkrieges 1861–1865'' (pri la amaskomunikila rolo dum la [[Usona Enlanda Milito]])<ref>[https://medienportal.univie.ac.at/presse/aktuelle-pressemeldungen/detailansicht/artikel/hugo-portisch-erhaelt-hohe-auszeichnung-der-universitaet-wien/ "Hugo Portisch erhält hohe Aŭszeiĉnung der Universität Wien"] - ĉe: gazetara servo de la Viena universitato, 21.6.2017</ref><ref>[https://katzoom.onb.ac.at/DB2/nkn/m001/z099/h033/b0983264.gif katalodo de ÖNB]</ref>. Laŭ liaj rememoroj de 2015 gravis por li la profesoroj [[Marianne Lunzer]] kaj [[Kurt Paupié]]. ====Ĵurnalistado==== Portisch komencis ĵurnalistadon en 1947 kiel redakci-novico de la viena redaktoraro de ''St. Pöltener Preßverein'' (el [[Malsupra Aŭstrio|Malsupra Aŭstrujo]]). En 1948 Portis staĝis ĉe "Wiener Tageszeitung", kie li de 1950 respondecis pri neinternaj politikaĵoj. En 1950 li rajtis, kun 9 aliaj aŭstraj ĵurnalistoj, frekventis kursaron de la ĵurnalistika fakultaro de la [[Universitato de Misurio]]. Paralelis staĝoj de li i.a. ĉe ''[[New York Times]]'' kaj ''[[Washington Post]]''. En 1953 Portisch iĝis vicestero de la Aŭstra Informservo en [[Novjorko]]. Lia tasko estis la akompando de kanceliero [[Julius Raab]] okaze de vizito de Usono, kiu ne povosciis paroli la anglan. En 1954 [[Hans Dichand]] invitis Portisch, kunlabori ĉe ''[[kurier|Neuer Kurier]]'', kiu iĝu posteula organo de "Wiener Kurier", gazeto fondita fare de la usonaj okupantoj por la aŭstra ĉefurbo. Danke al elstaraj kontaktoj, Portisch estis la unua aŭstro informita en la 14.4.1955 pri la sukcesa fino de la interparoladoj pri [[Aŭstria Ŝtattraktato]]. Kun ĉefredaktisto Diĉand li decidis ankoraŭ ĉi vesperi presi specialan eldonon sub la titolo ''Österreich wird frei!'' (Aŭstrujo estos libera). Ĵurnalistoj kaj Portisch mem vendis aŭ donacis ĝin al nekredemaj preterpasantoj. En 1958 [[Ludwig Polsterer]], posedanto de "Kurier", igis Portisch ĉefredaktoro postanta Dichand. Dume Portisch ankaŭ laboris ĉe [[Bayerischer Rundfunk]]. Post referendumo pri modernigo de ORF en 1964, kies iniciato venis de diversaj ĵurnaleldonistoj, la nova ĝenerala intendanto de ORF [[Gerd Bacher]] vokis lin en 1967 al la ŝtata radiofonio: tie Portisch iĝis ĉefkomenstisto. Poste li estis korespondanto de ORF je [[Londono]]. Krome Portisch verkis librojn kiuj ofte furoris, ekz. pri siaj vojaĝoj al [[ĉinio|Ĥinujo]] (''So sah ich China,'' 1965) kaj [[Siberio]] (''So sah ich Sibirien,'' 1967). Alia temaro estis politiko, ekz. ''Die deutsche Konfrontation'' (1974). En 2015 aperis lia membiografio sub la titolo ''Aufregend war es immer''. Post tio ORF elfaris samtitolan biografian dokumentadon kiu spekteblis en februaro 2017.<ref>[https://der.orf.at/unternehmen/aktuell/portisch104.html "Eine Legende wird 90: ORF-Abend zu Ehren von Hugo Portisch"] - ĉe: ''der.orf.at,'' 15.2.2017</ref> Temis pri kulmino okaze de festado de la 90-a datreveno de la portisch-a naskiĝtago.<ref>[https://tvv1.orf.at/highlights/programmschwerpunkt/hugo_portisch106.html "ORF-Programmschwerpunkt zum 90er von Hugo Portisch"] - ĉe: ''tvv1.orf.at,'' 2017</ref> ==== Televiduleco ==== Krom pro siaj libroj Portisch konatiĝis al multegoj danke al televidaj dokumentadoj. Ofte paralele aperis libroj ĉi-prie, ekz. ''Friede durch Angst'' (1969) pri la [[armadkonkuro]] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Ĝawq3sI68g "Friede durch Angst"] - ĉe: ''Jutubo''</ref> Pri la [[Unua Respubliko Aŭstrio]] li produktis ''Österreich I'' (1989) kaj pri la Dua respubliko ''Österreich II'' (1981–1995). En 2005 li aldone kreis serieton ''Die Zweite Republik – eine unglaubliche Geschichte'' kun dokumentoj ankoraŭ nedisponeblaj en la 1980-aj jaroj. ==== Bagatelaĵoj ==== *En 1969 Portisch Portisch iĝis membro de la viena [[framasonismo|framasona]] loĝio ''Sapientia''.<ref>[https://www.freimaurer-wiki.de/index.php/Hugo_Portisch "Hugo Portisch"] - ĉe: ''Freimaurer-Wiki''</ref> *Unufoje li estis filmaktoro, en 1980, kiel unau raportisto.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0791126/fullcredits#cast "Maria Theresia – Full Cast & Crew"] - ĉe: ''IMDb''</ref> *Portisch estis fakulo pri fungoj; kun sia edzino li publikigis en 1982 libron ''Das geheimnisvolle Leben der Pilze'', pri kio sendiĝis en 2004 ene de la serio ''Universum'' televidaĵo.<ref>[https://www.fernsehserien.de/filme/das-geheimnisvolle-leben-der-pilze "Das geheimnisvolle Leben der Pilze"] - ĉe: ''fernsehserien.de''</ref> *En 1991 oni petis al Portisch kandidati en baloto je la [[prezidanto de Aŭstrujo|prezidanteco de Aŭstrujo]]. Dorlotite li rifuzis pro volo de daŭre esti sendependa ĵurnalisto. ==== Privataĵoj ==== Kun sia edzino Gertraude Portisch (infanlibra verkistino, sub la nomo ''Traudi Reich'') li havis filon Edgar, pentristo kaj agrikulturisto, kiu mortis en 2012 en [[Madagaskaro]] je tropika malsano.<ref>Maria Gurmann: [https://kurier.at/stars/gertraude-portisch-die-enkelkinder-sind-ein-grosser-trost/32.255.220 "Die Enkelkinder sind ein großer Trost"] - ĉe: ''kurier.at,'' 26.10.2023</ref> La frato de Hugo Portisch, Emil Portisch, ankaŭ estis ĵurnalisto.<ref>[https://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.p/p671779.htm "Portisch, Emil"] - ĉe: ''aeiou.at''</ref> En 2022 strateto proksime de la ORF-centro nomiĝis por Portisch ''Hugo-Portisch-Gasse''.<ref>[https://wien.orf.at/stories/3159849/ "Straße nach Hugo Portisch benannt"] - ĉe: ''wien.orf.at,'' 8.6.2022</ref> De 2023 aljuĝatas la premio ''Hugo-Portisch-Preis''<ref>[https://kurier.at/kultur/medien/orf-journalist-peter-fritz-ist-erster-hugo-portisch-preistraeger/402346905 "ORF-Journalist Peter Fritz ist erster Hugo-Portisch-Preisträger"] - ĉe: ''kurier.at,'' 1.3.2023</ref> == Skribaĵoj (elekto)== *So sah ich die Sowjetunion, Afrika, Südamerika. Südwest-Verlag, München 1964, DNB 453823459. *So sah ich China. Kremayr & Scheriau, Wien 1965, DNB 453823440. *So sah ich Sibirien. Kremayr & Scheriau, Wien 1967, DNB 457835133. *Friede durch Angst. Augenzeuge in den Arsenalen des Atomkrieges. Molden Verlag, Wien 1970, DNB 457835087. *Die deutsche Konfrontation. Gegenwart und Zukunft der beiden deutschen Staaten. Molden Verlag, Wien 1974, ISBN 3-217-0053-4 (defekt). *25 Jahre Staatsvertrag. Protokolle des wissenschaftlichen Symposions, 16. und 17. Mai 1980. Österreichischer Bundesverlag, Wien 1980, ISBN 3-215-04519-2 (als Herausgeber). *Kap der letzten Hoffnung. Das Ringen um den Süden Afrikas. Molden Verlag, Wien 1981, ISBN 3-217-01237-2. *Augenzeugen des Weltgeschehens. Zusammenhänge, Hintergründe und Perspektiven 81. Orac Verlag, Wien 1981, ISBN 3-85368-880-2. *Pilzesuchen – ein Vergnügen. Die besten Speisepilze und ihre Doppelgänger. Orac Verlag, Wien 1982, ISBN 3-85368-907-8 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Österreich II. Die Wiedergeburt unseres Staates. Band 1. Kremayr & Scheriau, Wien 1985, ISBN 3-218-00422-5. *Österreich II. Der lange Weg zur Freiheit. Band 2. Kremayr & Scheriau, Wien 1986, ISBN 3-218-00442-X. *Hört die Signale. Aufstieg und Fall des Sowjetkommunismus. Kremayr & Scheriau, Wien 1991, ISBN 3-218-00535-3. *Österreich II. Jahre des Aufbruchs, Jahre des Umbruchs. Band 3. Kremayr & Scheriau, Wien 1996, ISBN 3-218-00611-2. *Die Olive & wir. Ecowin, Salzburg 2009, ISBN 978-3-902404-72-5 (mit seiner Frau Traudi Portisch). *Was jetzt. Ecowin, Salzburg 2011, ISBN 978-3-7110-0019-4. *Aufregend war es immer. Ecowin, Salzburg 2015, ISBN 978-3-7110-0072-9. *Leben mit Trump. Ein Weckruf. Ecowin, Salzburg 2017, ISBN 978-3-7110-0127-6. *Russland und wir. Eine Beziehung mit Geschichte und Zukunft. Ecowin, Salzburg 2020, ISBN 978-3-7110-0274-7. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://www.hugo-portisch.at/ hejmpaĝo] * {{DNB-Portal|124282148}} *[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Portisch,_Hugo AEIOU-leksikono] *[https://www.mediathek.at/portalsuche?searchwordglobal=Hugo%20Portisch&cHash=c663c241ca02c51f08bb0e8f8ac9efdb arkivo sona kun la voĉo de Portisch] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Portisch, Hugo}} [[Kategorio:Aŭstraj framasonoj]] [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Bratislavo]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1927]] [[Kategorio:Mortintoj en 2021]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] [[kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[kategorio:Fungosciencistoj]] qg8y1vobr072l05r0r5m624dmwpionh 1 941560 9353119 2026-04-15T20:11:06Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9353119 wikitext text/x-wiki == Fontoj == enkonduko el angla kaj rusa, sekcio verkado el la rumana kaj pola kaj iomete el la norvega ĉe la fino, sekcio stilo tute el la angla. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:11, 15 apr. 2026 (UTC) lcd8isck01vtadssx9but5fbndbpfsm 0 941561 9353121 2026-04-15T20:12:19Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Yoko Tawada]] 9353121 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Yoko Tawada]] jvky4e9195mzju3684g4s2yugh7igta 0 941562 9353124 2026-04-15T20:25:44Z HaleBopp 52251 Kreado de Bruna todotirano 9353124 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bruna todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil (cropped).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |dosiero2 = Cnipodectes subbrunneus - Brownish Twistwing XC249556.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Cnipodectes]]'' |specio = '''''C. subbrunneus''''' - '''bruna todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Cnipodectes subbrunneus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Sclater, PL]], 1860) |mapo de vivoteritorioj = Cnipodectes subbrunneus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''C. s. subbrunneus'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> *''C. s. minor'' <small>[[Sclater, PL]], 1884</small> |sinonimo = ''Cyclorhynchus subbrunneus'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''bruna todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Cnipodectes subbrunneus]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 2 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Cnipodectes]]'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> ****''Cnipodectes subbrunneus'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - bruna todotirano *****''Cnipodectes subbrunneus subbrunneus'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> *****''Cnipodectes subbrunneus minor'' <small>[[Sclater, PL]], 1884</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Cnipodectes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''κνίψ, κνιπός'' (''knips, knipos'' = "eta insekto", ofte afido) kaj ''δήκτης'' (''dektes'' = "mordanta"), ĉar tiuj birdoj estas insektomanĝantaj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/brofly1/cur/introduction Birds of the World], Brownish Twistwing.</ref>. La [[specia epiteto]] ''subbrunneus'' estas [[latina]] kunmetaĵo el ''sŭb'' (= "sub", "iom") kaj ''brunneus'' (= "bruna"), ĉar tiu specio havas obtuze brunan plumaron<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La bruna todotirano troviĝas en [[Panamo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], nordeosta [[Peruo]], amazonia [[Brazilo]] kaj plej norduesta [[Bolivio]]. Ĝi vivas en la suba etaĝo de humidaj kaj deciduaj arbaroj kaj duarangaj arbaretoj, ĉefe en ebenaĵoj, ĝis 1200 m en la andaj deklivoj<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 59up8mgs7urathyi8sjfm8mq768qc2g 0 941563 9353125 2026-04-15T20:25:48Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Bruna todotirano 9353125 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Bruna todotirano]] 94mn44wy3wa9jwgfkbmbmb7vdvcrmz3 0 941564 9353128 2026-04-15T21:16:33Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Chaetocercus jourdanii - Aitor - 318461648.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro a..." 9353128 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Chaetocercus jourdanii - Aitor - 318461648.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Rufavosta elfkolibro''' ''C. jourdanii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus jourdanii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1839) |vikispecio = ''Chaetocercus jourdanii'' |komunejo = ''Chaetocercus jourdanii'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus jourdanii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus jourdanii'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Trinidado kaj Tobago]], kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== The rufous-shafted woodstar was [[species description|formally described]] in 1839 by the French ornithologist [[Jules Bourcier]] based on specimens collected in Trinidad. Bourcier placed the new species in the genus ''Ornismya'' and coined the [[binomial name]] ''Ornismya jourdanii''.<ref>{{ cite journal | last=Bourcier | first=Jules | author-link=Jules Bourcier | year=1839 | title=Description de quelques espèces nouvelles d'oiseaux-mouches | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=2 | pages=294–295 [295] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2299309 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> The species is now placed in the genus ''Chaetocercus'' that was introduced in 1855 by the English zoologist [[George Robert Gray]] with the rufous-shafted woodstar as the [[type species]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16 September 2022 }}</ref> The genus name is a combination of the [[Ancient Greek]] words ''khaitē'', meaning "hair" and ''kerkos'', meaning "tail". The specific epithet was chosen by Bourcier to honour the French zoologist [[Claude Jourdan]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n98/mode/1up 98], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n212/mode/1up 212]}}</ref> Three [[subspecies]] are recognised:<ref name=ioc/> * ''C. j. andinus'' [[William H. Phelps Sr.|Phelps, WH]] & [[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]], 1949 – northeast Colombia and west Venezuela * ''C. j. rosae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) – north Venezuela * ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) – northeast Venezuela and Trinidad ==Aspekto== The rufous-shafted woodstar is {{cvt|6|to|8|cm}} long. Both sexes of all subspecies have a straight black bill and white patches on their flank behind the wing. Males of the subspecies differ only in the color of their [[Gorget (bird)|gorget]]: violet in the nominate, rosy crimson in ''C. j. rosae'', and a less purple rosy in ''C. j. andinus''. Females do not differ across the subspecies. Males have bottle green upperparts, a white breast, and a green belly. Their tail is deeply forked; the feathers are black with orange shafts. Females are bronzy green above and rufous below. The tail has two rounded "lobes"; the central feathers are green and the others cinnamon with a dark bar near the end.<ref name=RSWO-BOW>Züchner, T. and G. M. Kirwan (2020). Rufous-shafted Woodstar (''Chaetocercus jourdanii''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ruswoo1.01 retrieved July 25, 2022</ref> The male rufous-shafted woodstar sings "a rising 3–4-note 'tssit, tssit, tssit, tssit'" from a treetop perch. As of July 2020, [[Cornell Lab of Ornithology]]'s [[Macaulay Library]] has very few recordings of the species and [[xeno-canto]] has none.<ref name=RSWO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The [[nominate subspecies]] of rufous-shafted woodstar is found in northeastern Venezuela's [[Sucre (state)|Sucre]] and [[Monagas]] states and, according to some taxonomies, in Trinidad as well.<ref name=ioc/><ref name=RSWO-BOW/> However, the South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] lists it as resident in Venezuela but only a [[Vagrancy (biology)|vagrant]] to Trinidad.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Trinidad and Tobago|last=Kenefick |first=Martyn |date=September 22, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=July 26, 2022 }}</ref> Subspecies ''C. j. rosae'' is found in northern Venezuela between the states of [[Falcón]] and [[Miranda (state)|Miranda]]. ''C. j. andinus'' is found in the [[Sierra de Perijá]] that straddles the border between Colombia and Venezuela, the eastern Andes of Colombia, and the Andes of Venezuela between [[Táchira]] and [[Lara (state)|Lara]] states.<ref name=RSWO-BOW/> The rufous-shafted woodstar inhabits semi-open and open landscapes such as scrublands, the edge of [[montane forest]], and coffee plantations; it occasionally visits the lower parts of the ''[[páramo]]''. In elevation it ranges between {{convert|900|and|3000|m|ft|abbr=on}}, though there is some question about the accuracy of records higher than {{convert|2500|m|ft|abbr=on}}.<ref name=RSWO-BOW/> At least in Venezuela, the rufous-shafted woodstar is known to move between higher elevations in the dry season and lower ones in the rainy season.<ref name=RSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-shafted woodstar forages at all levels of the vegetation, but more often between the middle and upper strata. It takes nectar from a variety of flowering plants and trees such as ''Inga''. It also eats small [[arthropod]]s. It does not defend feeding territories, and because of its small size and slow bumblebee-like flight it is sometimes able to feed in the territories of other hummingbirds.<ref name=RSWO-BOW/> ===Reproduktado=== Almost nothing is known about the rufous-shafted woodstar's breeding [[phenology]]. Observations in Colombia indicate that its breeding season there includes November.<ref name=RSWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the white-bellied woodstar as being of Least Concern. It has a fairly large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is considered rare to locally common. No immediate threats are known, and it "seems to accept man-made habitats like plantations."<ref name=RSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13a de Aprilo 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus jourdanii}} {{Wikispecies|Chaetocercus jourdanii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] dbwdx6naoq121c9m0faewoubdezcykx 9353143 9353128 2026-04-15T21:37:49Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9353143 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Chaetocercus jourdanii - Aitor - 318461648.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Rufavosta elfkolibro''' ''C. jourdanii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus jourdanii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1839) |vikispecio = ''Chaetocercus jourdanii'' |komunejo = ''Chaetocercus jourdanii'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus jourdanii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus jourdanii'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Trinidado kaj Tobago]], kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufavostan elfkolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1839 la franca ornitologo [[Jules Bourcier]] surbaze de specimenoj kolektitaj en Trinidado. Bourcier metis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Ornismya jourdanii''.<ref>{{ cite journal | last=Bourcier | first=Jules | author-link=Jules Bourcier | year=1839 | title=Description de quelques espèces nouvelles d'oiseaux-mouches | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=2 | pages=294–295 [295] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2299309 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> La specio estas nun metita en la genron ''Chaetocercus'', kiun enkondukis en 1855 la angla zoologo [[George Robert Gray]] ĝuste kun la Rufavosta elfkolibro kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo estas kombinaĵo de [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''ĥaitē'', kun la signifo "haro" kaj ''kerkos'', kun la signifo "vosto". La [[specia epiteto]] estis elektita de Bourcier honore al la franca zoologo Claude Jourdan.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 98 kaj 212}}</ref> Oni agnoskis jenajn tri [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''C. j. andinus'' [[William H. Phelps Sr.|Phelps, WH]] & [[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]], 1949 – nordorienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo * ''C. j. rosae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) – norda Venezuelo * ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) – nordorienta Venezuelo kaj Trinidado ==Aspekto== The rufous-shafted woodstar is {{cvt|6|to|8|cm}} long. Both sexes of all subspecies have a straight black bill and white patches on their flank behind the wing. Males of the subspecies differ only in the color of their [[Gorget (bird)|gorget]]: violet in the nominate, rosy crimson in ''C. j. rosae'', and a less purple rosy in ''C. j. andinus''. Females do not differ across the subspecies. Males have bottle green upperparts, a white breast, and a green belly. Their tail is deeply forked; the feathers are black with orange shafts. Females are bronzy green above and rufous below. The tail has two rounded "lobes"; the central feathers are green and the others cinnamon with a dark bar near the end.<ref name=RSWO-BOW>Züchner, T. and G. M. Kirwan (2020). Rufous-shafted Woodstar (''Chaetocercus jourdanii''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ruswoo1.01 retrieved July 25, 2022</ref> The male rufous-shafted woodstar sings "a rising 3–4-note 'tssit, tssit, tssit, tssit'" from a treetop perch. As of July 2020, [[Cornell Lab of Ornithology]]'s [[Macaulay Library]] has very few recordings of the species and [[xeno-canto]] has none.<ref name=RSWO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The [[nominate subspecies]] of rufous-shafted woodstar is found in northeastern Venezuela's [[Sucre (state)|Sucre]] and [[Monagas]] states and, according to some taxonomies, in Trinidad as well.<ref name=ioc/><ref name=RSWO-BOW/> However, the South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] lists it as resident in Venezuela but only a [[Vagrancy (biology)|vagrant]] to Trinidad.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Trinidad and Tobago|last=Kenefick |first=Martyn |date=September 22, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=July 26, 2022 }}</ref> Subspecies ''C. j. rosae'' is found in northern Venezuela between the states of [[Falcón]] and [[Miranda (state)|Miranda]]. ''C. j. andinus'' is found in the [[Sierra de Perijá]] that straddles the border between Colombia and Venezuela, the eastern Andes of Colombia, and the Andes of Venezuela between [[Táchira]] and [[Lara (state)|Lara]] states.<ref name=RSWO-BOW/> The rufous-shafted woodstar inhabits semi-open and open landscapes such as scrublands, the edge of [[montane forest]], and coffee plantations; it occasionally visits the lower parts of the ''[[páramo]]''. In elevation it ranges between {{convert|900|and|3000|m|ft|abbr=on}}, though there is some question about the accuracy of records higher than {{convert|2500|m|ft|abbr=on}}.<ref name=RSWO-BOW/> At least in Venezuela, the rufous-shafted woodstar is known to move between higher elevations in the dry season and lower ones in the rainy season.<ref name=RSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-shafted woodstar forages at all levels of the vegetation, but more often between the middle and upper strata. It takes nectar from a variety of flowering plants and trees such as ''Inga''. It also eats small [[arthropod]]s. It does not defend feeding territories, and because of its small size and slow bumblebee-like flight it is sometimes able to feed in the territories of other hummingbirds.<ref name=RSWO-BOW/> ===Reproduktado=== Almost nothing is known about the rufous-shafted woodstar's breeding [[phenology]]. Observations in Colombia indicate that its breeding season there includes November.<ref name=RSWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the white-bellied woodstar as being of Least Concern. It has a fairly large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is considered rare to locally common. No immediate threats are known, and it "seems to accept man-made habitats like plantations."<ref name=RSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13a de Aprilo 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus jourdanii}} {{Wikispecies|Chaetocercus jourdanii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 08lxtq0pdup4tr2ogw1efc3aa5tbuej 9353144 9353143 2026-04-15T21:40:42Z Kani 670 /* Aspekto */ 9353144 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Chaetocercus jourdanii - Aitor - 318461648.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Rufavosta elfkolibro''' ''C. jourdanii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus jourdanii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1839) |vikispecio = ''Chaetocercus jourdanii'' |komunejo = ''Chaetocercus jourdanii'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus jourdanii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus jourdanii'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Trinidado kaj Tobago]], kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufavostan elfkolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1839 la franca ornitologo [[Jules Bourcier]] surbaze de specimenoj kolektitaj en Trinidado. Bourcier metis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Ornismya jourdanii''.<ref>{{ cite journal | last=Bourcier | first=Jules | author-link=Jules Bourcier | year=1839 | title=Description de quelques espèces nouvelles d'oiseaux-mouches | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=2 | pages=294–295 [295] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2299309 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> La specio estas nun metita en la genron ''Chaetocercus'', kiun enkondukis en 1855 la angla zoologo [[George Robert Gray]] ĝuste kun la Rufavosta elfkolibro kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo estas kombinaĵo de [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''ĥaitē'', kun la signifo "haro" kaj ''kerkos'', kun la signifo "vosto". La [[specia epiteto]] estis elektita de Bourcier honore al la franca zoologo Claude Jourdan.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 98 kaj 212}}</ref> Oni agnoskis jenajn tri [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''C. j. andinus'' [[William H. Phelps Sr.|Phelps, WH]] & [[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]], 1949 – nordorienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo * ''C. j. rosae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) – norda Venezuelo * ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) – nordorienta Venezuelo kaj Trinidado ==Aspekto== La Rufavosta elfkolibro estas 6 ĝis 8 cm longa. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan nigran bekon kaj blankajn makulojn sur sia flanko malantaŭ la flugilo. Maskloj de la subspecioj diferencas nur en la koloro de sia gorĝo: viola ĉe la nomiga, rozkolora karmezina ĉe ''C. j. rosae'', kaj malpli purpure rozkolora ĉe ''C. j. andinus''. Inoj ne diferencas tra la subspecioj. Maskloj havas botelverdajn suprajn partojn, blankan bruston kaj verdan ventron. Ilia vosto estas tre forkoforma; la plumoj estas nigraj kun oranĝaj ŝaftoj. Inoj estas bronzverdaj supre kaj ruĝbrunaj sube. La vosto havas du rondajn "lobojn"; la centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj cinamkoloraj kun malhela strio proksime al la fino.<ref name=RSWO-BOW>Züchner, T. and G. M. Kirwan (2020). Rufous-shafted Woodstar (''Chaetocercus jourdanii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ruswoo1.01] Alirita la 25an de Juli, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The [[nominate subspecies]] of rufous-shafted woodstar is found in northeastern Venezuela's [[Sucre (state)|Sucre]] and [[Monagas]] states and, according to some taxonomies, in Trinidad as well.<ref name=ioc/><ref name=RSWO-BOW/> However, the South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] lists it as resident in Venezuela but only a [[Vagrancy (biology)|vagrant]] to Trinidad.<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Trinidad and Tobago|last=Kenefick |first=Martyn |date=September 22, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=July 26, 2022 }}</ref> Subspecies ''C. j. rosae'' is found in northern Venezuela between the states of [[Falcón]] and [[Miranda (state)|Miranda]]. ''C. j. andinus'' is found in the [[Sierra de Perijá]] that straddles the border between Colombia and Venezuela, the eastern Andes of Colombia, and the Andes of Venezuela between [[Táchira]] and [[Lara (state)|Lara]] states.<ref name=RSWO-BOW/> The rufous-shafted woodstar inhabits semi-open and open landscapes such as scrublands, the edge of [[montane forest]], and coffee plantations; it occasionally visits the lower parts of the ''[[páramo]]''. In elevation it ranges between {{convert|900|and|3000|m|ft|abbr=on}}, though there is some question about the accuracy of records higher than {{convert|2500|m|ft|abbr=on}}.<ref name=RSWO-BOW/> At least in Venezuela, the rufous-shafted woodstar is known to move between higher elevations in the dry season and lower ones in the rainy season.<ref name=RSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-shafted woodstar forages at all levels of the vegetation, but more often between the middle and upper strata. It takes nectar from a variety of flowering plants and trees such as ''Inga''. It also eats small [[arthropod]]s. It does not defend feeding territories, and because of its small size and slow bumblebee-like flight it is sometimes able to feed in the territories of other hummingbirds.<ref name=RSWO-BOW/> ===Reproduktado=== Almost nothing is known about the rufous-shafted woodstar's breeding [[phenology]]. Observations in Colombia indicate that its breeding season there includes November.<ref name=RSWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the white-bellied woodstar as being of Least Concern. It has a fairly large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is considered rare to locally common. No immediate threats are known, and it "seems to accept man-made habitats like plantations."<ref name=RSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13a de Aprilo 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus jourdanii}} {{Wikispecies|Chaetocercus jourdanii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] dpb0m39nndkm33uxuwkme1z7j4oro1g 9353145 9353144 2026-04-15T21:51:14Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9353145 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Chaetocercus jourdanii - Aitor - 318461648.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Rufavosta elfkolibro''' ''C. jourdanii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus jourdanii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1839) |vikispecio = ''Chaetocercus jourdanii'' |komunejo = ''Chaetocercus jourdanii'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus jourdanii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus jourdanii'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Trinidado kaj Tobago]], kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufavostan elfkolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1839 la franca ornitologo [[Jules Bourcier]] surbaze de specimenoj kolektitaj en Trinidado. Bourcier metis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Ornismya jourdanii''.<ref>{{ cite journal | last=Bourcier | first=Jules | author-link=Jules Bourcier | year=1839 | title=Description de quelques espèces nouvelles d'oiseaux-mouches | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=2 | pages=294–295 [295] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2299309 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> La specio estas nun metita en la genron ''Chaetocercus'', kiun enkondukis en 1855 la angla zoologo [[George Robert Gray]] ĝuste kun la Rufavosta elfkolibro kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo estas kombinaĵo de [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''ĥaitē'', kun la signifo "haro" kaj ''kerkos'', kun la signifo "vosto". La [[specia epiteto]] estis elektita de Bourcier honore al la franca zoologo Claude Jourdan.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 98 kaj 212}}</ref> Oni agnoskis jenajn tri [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''C. j. andinus'' [[William H. Phelps Sr.|Phelps, WH]] & [[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]], 1949 – nordorienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo * ''C. j. rosae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) – norda Venezuelo * ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) – nordorienta Venezuelo kaj Trinidado ==Aspekto== La Rufavosta elfkolibro estas 6 ĝis 8 cm longa. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan nigran bekon kaj blankajn makulojn sur sia flanko malantaŭ la flugilo. Maskloj de la subspecioj diferencas nur en la koloro de sia gorĝo: viola ĉe la nomiga, rozkolora karmezina ĉe ''C. j. rosae'', kaj malpli purpure rozkolora ĉe ''C. j. andinus''. Inoj ne diferencas tra la subspecioj. Maskloj havas botelverdajn suprajn partojn, blankan bruston kaj verdan ventron. Ilia vosto estas tre forkoforma; la plumoj estas nigraj kun oranĝaj ŝaftoj. Inoj estas bronzverdaj supre kaj ruĝbrunaj sube. La vosto havas du rondajn "lobojn"; la centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj cinamkoloraj kun malhela strio proksime al la fino.<ref name=RSWO-BOW>Züchner, T. and G. M. Kirwan (2020). Rufous-shafted Woodstar (''Chaetocercus jourdanii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ruswoo1.01] Alirita la 25an de Juli, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga [[subspecio]] de la Rufavosta elfkolibro troviĝas en la ŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sucre]] kaj [[Monagas]] de nordorienta Venezuelo kaj, laŭ kelkaj taksonomioj, ankaŭ en Trinidado.<ref name=ioc/><ref name=RSWO-BOW/> Tamen, la ''Sudamerika Klasifika Komitato'' de la [[Usona Ornitologia Societo]] listigas ĝin kiel loĝantan en Venezuelo, sed nur kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganton]] en [[Trinidado]].<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Trinidad and Tobago|last=Kenefick |first=Martyn |date=22a de Septembro, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=26a de Julio, 2022 }}</ref> Subspecio ''C. j. rosae'' troviĝas en norda Venezuelo inter la ŝtatoj [[Falcón]] kaj [[Miranda (subŝtato)|Miranda]]. ''C. j. andinus'' troviĝas en la montaro [[Serranía del Perijá]], kiu situas ĉe la limo inter Kolombio kaj Venezuelo, la orientaj Andoj de Kolombio, kaj la Andoj de Venezuelo inter la ŝtatoj [[Táchira]] kaj [[Lara (Venezuelo)|Lara]].<ref name=RSWO-BOW/> La Rufavosta elfkolibro loĝas en duonmalfermaj kaj malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple veprejoj, la rando de montara arbaro kaj kafplantejoj; ĝi foje vizitas la pli malaltajn partojn de la ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias inter 900 kaj 3 000 m, kvankam ekzistas iu demando pri la precizeco de registroj pli altaj ol 2 500 m.<ref name=RSWO-BOW/> Almenaŭ en Venezuelo, la Rufavosta elfkolibro estas konata moviĝanta inter pli altaj altitudoj dum la [[seka sezono]] kaj pli malaltaj dum la [[pluvsezono]].<ref name=RSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== The rufous-shafted woodstar forages at all levels of the vegetation, but more often between the middle and upper strata. It takes nectar from a variety of flowering plants and trees such as ''Inga''. It also eats small [[arthropod]]s. It does not defend feeding territories, and because of its small size and slow bumblebee-like flight it is sometimes able to feed in the territories of other hummingbirds.<ref name=RSWO-BOW/> ===Reproduktado=== Almost nothing is known about the rufous-shafted woodstar's breeding [[phenology]]. Observations in Colombia indicate that its breeding season there includes November.<ref name=RSWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the white-bellied woodstar as being of Least Concern. It has a fairly large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is considered rare to locally common. No immediate threats are known, and it "seems to accept man-made habitats like plantations."<ref name=RSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13a de Aprilo 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus jourdanii}} {{Wikispecies|Chaetocercus jourdanii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] gt35m3lsmecdls38n4ne8azq944jcc6 9353146 9353145 2026-04-15T21:53:41Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9353146 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Chaetocercus jourdanii - Aitor - 318461648.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Rufavosta elfkolibro''' ''C. jourdanii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus jourdanii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1839) |vikispecio = ''Chaetocercus jourdanii'' |komunejo = ''Chaetocercus jourdanii'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus jourdanii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus jourdanii'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Trinidado kaj Tobago]], kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufavostan elfkolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1839 la franca ornitologo [[Jules Bourcier]] surbaze de specimenoj kolektitaj en Trinidado. Bourcier metis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Ornismya jourdanii''.<ref>{{ cite journal | last=Bourcier | first=Jules | author-link=Jules Bourcier | year=1839 | title=Description de quelques espèces nouvelles d'oiseaux-mouches | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=2 | pages=294–295 [295] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2299309 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> La specio estas nun metita en la genron ''Chaetocercus'', kiun enkondukis en 1855 la angla zoologo [[George Robert Gray]] ĝuste kun la Rufavosta elfkolibro kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo estas kombinaĵo de [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''ĥaitē'', kun la signifo "haro" kaj ''kerkos'', kun la signifo "vosto". La [[specia epiteto]] estis elektita de Bourcier honore al la franca zoologo Claude Jourdan.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 98 kaj 212}}</ref> Oni agnoskis jenajn tri [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''C. j. andinus'' [[William H. Phelps Sr.|Phelps, WH]] & [[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]], 1949 – nordorienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo * ''C. j. rosae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) – norda Venezuelo * ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) – nordorienta Venezuelo kaj Trinidado ==Aspekto== La Rufavosta elfkolibro estas 6 ĝis 8 cm longa. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan nigran bekon kaj blankajn makulojn sur sia flanko malantaŭ la flugilo. Maskloj de la subspecioj diferencas nur en la koloro de sia gorĝo: viola ĉe la nomiga, rozkolora karmezina ĉe ''C. j. rosae'', kaj malpli purpure rozkolora ĉe ''C. j. andinus''. Inoj ne diferencas tra la subspecioj. Maskloj havas botelverdajn suprajn partojn, blankan bruston kaj verdan ventron. Ilia vosto estas tre forkoforma; la plumoj estas nigraj kun oranĝaj ŝaftoj. Inoj estas bronzverdaj supre kaj ruĝbrunaj sube. La vosto havas du rondajn "lobojn"; la centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj cinamkoloraj kun malhela strio proksime al la fino.<ref name=RSWO-BOW>Züchner, T. and G. M. Kirwan (2020). Rufous-shafted Woodstar (''Chaetocercus jourdanii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ruswoo1.01] Alirita la 25an de Juli, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga [[subspecio]] de la Rufavosta elfkolibro troviĝas en la ŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sucre]] kaj [[Monagas]] de nordorienta Venezuelo kaj, laŭ kelkaj taksonomioj, ankaŭ en Trinidado.<ref name=ioc/><ref name=RSWO-BOW/> Tamen, la ''Sudamerika Klasifika Komitato'' de la [[Usona Ornitologia Societo]] listigas ĝin kiel loĝantan en Venezuelo, sed nur kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganton]] en [[Trinidado]].<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Trinidad and Tobago|last=Kenefick |first=Martyn |date=22a de Septembro, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=26a de Julio, 2022 }}</ref> Subspecio ''C. j. rosae'' troviĝas en norda Venezuelo inter la ŝtatoj [[Falcón]] kaj [[Miranda (subŝtato)|Miranda]]. ''C. j. andinus'' troviĝas en la montaro [[Serranía del Perijá]], kiu situas ĉe la limo inter Kolombio kaj Venezuelo, la orientaj Andoj de Kolombio, kaj la Andoj de Venezuelo inter la ŝtatoj [[Táchira]] kaj [[Lara (Venezuelo)|Lara]].<ref name=RSWO-BOW/> La Rufavosta elfkolibro loĝas en duonmalfermaj kaj malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple veprejoj, la rando de montara arbaro kaj kafplantejoj; ĝi foje vizitas la pli malaltajn partojn de la ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias inter 900 kaj 3 000 m, kvankam ekzistas iu demando pri la precizeco de registroj pli altaj ol 2 500 m.<ref name=RSWO-BOW/> Almenaŭ en Venezuelo, la Rufavosta elfkolibro estas konata moviĝanta inter pli altaj altitudoj dum la [[seka sezono]] kaj pli malaltaj dum la [[pluvsezono]].<ref name=RSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufavosta elfkolibro manĝadas ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro, sed pli ofte inter la mezaj kaj supraj tavoloj. Ĝi prenas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj kaj arboj kiel ekzemple ''[[Inga]]''. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n. Ĝi ne defendas manĝoteritoriojn, kaj pro sia eta grandeco kaj malrapida burdosimila flugo ĝi foje kapablas manĝi en la teritorioj de aliaj kolibroj.<ref name=RSWO-BOW/> ===Reproduktado=== Preskaŭ nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Rufavosta elfkolibro. Observaĵoj en Kolombio indikas, ke ĝia [[reprodukta sezono]] tie inkluzivas novembron.<ref name=RSWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the white-bellied woodstar as being of Least Concern. It has a fairly large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is considered rare to locally common. No immediate threats are known, and it "seems to accept man-made habitats like plantations."<ref name=RSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13a de Aprilo 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus jourdanii}} {{Wikispecies|Chaetocercus jourdanii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 622i3nqy8csr1awta80fol177qrucmy 9353147 9353146 2026-04-15T21:55:49Z Kani 670 /* Statuso */ 9353147 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rufavosta elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Chaetocercus jourdanii - Aitor - 318461648.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Rufavosta elfkolibro''' ''C. jourdanii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus jourdanii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1839) |vikispecio = ''Chaetocercus jourdanii'' |komunejo = ''Chaetocercus jourdanii'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus jourdanii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus jourdanii'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Trinidado kaj Tobago]], kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufavostan elfkolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1839 la franca ornitologo [[Jules Bourcier]] surbaze de specimenoj kolektitaj en Trinidado. Bourcier metis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Ornismya jourdanii''.<ref>{{ cite journal | last=Bourcier | first=Jules | author-link=Jules Bourcier | year=1839 | title=Description de quelques espèces nouvelles d'oiseaux-mouches | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=2 | pages=294–295 [295] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2299309 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> La specio estas nun metita en la genron ''Chaetocercus'', kiun enkondukis en 1855 la angla zoologo [[George Robert Gray]] ĝuste kun la Rufavosta elfkolibro kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo estas kombinaĵo de [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''ĥaitē'', kun la signifo "haro" kaj ''kerkos'', kun la signifo "vosto". La [[specia epiteto]] estis elektita de Bourcier honore al la franca zoologo Claude Jourdan.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 98 kaj 212}}</ref> Oni agnoskis jenajn tri [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''C. j. andinus'' [[William H. Phelps Sr.|Phelps, WH]] & [[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]], 1949 – nordorienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo * ''C. j. rosae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) – norda Venezuelo * ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) – nordorienta Venezuelo kaj Trinidado ==Aspekto== La Rufavosta elfkolibro estas 6 ĝis 8 cm longa. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan nigran bekon kaj blankajn makulojn sur sia flanko malantaŭ la flugilo. Maskloj de la subspecioj diferencas nur en la koloro de sia gorĝo: viola ĉe la nomiga, rozkolora karmezina ĉe ''C. j. rosae'', kaj malpli purpure rozkolora ĉe ''C. j. andinus''. Inoj ne diferencas tra la subspecioj. Maskloj havas botelverdajn suprajn partojn, blankan bruston kaj verdan ventron. Ilia vosto estas tre forkoforma; la plumoj estas nigraj kun oranĝaj ŝaftoj. Inoj estas bronzverdaj supre kaj ruĝbrunaj sube. La vosto havas du rondajn "lobojn"; la centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj cinamkoloraj kun malhela strio proksime al la fino.<ref name=RSWO-BOW>Züchner, T. and G. M. Kirwan (2020). Rufous-shafted Woodstar (''Chaetocercus jourdanii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ruswoo1.01] Alirita la 25an de Juli, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga [[subspecio]] de la Rufavosta elfkolibro troviĝas en la ŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sucre]] kaj [[Monagas]] de nordorienta Venezuelo kaj, laŭ kelkaj taksonomioj, ankaŭ en Trinidado.<ref name=ioc/><ref name=RSWO-BOW/> Tamen, la ''Sudamerika Klasifika Komitato'' de la [[Usona Ornitologia Societo]] listigas ĝin kiel loĝantan en Venezuelo, sed nur kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganton]] en [[Trinidado]].<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Trinidad and Tobago|last=Kenefick |first=Martyn |date=22a de Septembro, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=26a de Julio, 2022 }}</ref> Subspecio ''C. j. rosae'' troviĝas en norda Venezuelo inter la ŝtatoj [[Falcón]] kaj [[Miranda (subŝtato)|Miranda]]. ''C. j. andinus'' troviĝas en la montaro [[Serranía del Perijá]], kiu situas ĉe la limo inter Kolombio kaj Venezuelo, la orientaj Andoj de Kolombio, kaj la Andoj de Venezuelo inter la ŝtatoj [[Táchira]] kaj [[Lara (Venezuelo)|Lara]].<ref name=RSWO-BOW/> La Rufavosta elfkolibro loĝas en duonmalfermaj kaj malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple veprejoj, la rando de montara arbaro kaj kafplantejoj; ĝi foje vizitas la pli malaltajn partojn de la ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias inter 900 kaj 3 000 m, kvankam ekzistas iu demando pri la precizeco de registroj pli altaj ol 2 500 m.<ref name=RSWO-BOW/> Almenaŭ en Venezuelo, la Rufavosta elfkolibro estas konata moviĝanta inter pli altaj altitudoj dum la [[seka sezono]] kaj pli malaltaj dum la [[pluvsezono]].<ref name=RSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufavosta elfkolibro manĝadas ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro, sed pli ofte inter la mezaj kaj supraj tavoloj. Ĝi prenas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj kaj arboj kiel ekzemple ''[[Inga]]''. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n. Ĝi ne defendas manĝoteritoriojn, kaj pro sia eta grandeco kaj malrapida burdosimila flugo ĝi foje kapablas manĝi en la teritorioj de aliaj kolibroj.<ref name=RSWO-BOW/> ===Reproduktado=== Preskaŭ nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Rufavosta elfkolibro. Observaĵoj en Kolombio indikas, ke ĝia [[reprodukta sezono]] tie inkluzivas novembron.<ref name=RSWO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Rufavostan elfkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas sufiĉe grandan teritorion, kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> Ĝi estas konsiderata malofta ĝis surloke ofta. Neniu tuja minaco estas konata, kaj ĝi "ŝajne akceptas homfaritajn vivejojn kiel plantejojn."<ref name=RSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13a de Aprilo 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus jourdanii}} {{Wikispecies|Chaetocercus jourdanii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] f8bo6ykvvls1b7s8jrwzcfbx6qvcv8a 9353152 9353147 2026-04-15T22:10:33Z Kani 670 9353152 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufavosta elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Chaetocercus jourdanii - Aitor - 318461648.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Rufavosta elfkolibro''' ''C. jourdanii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus jourdanii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1839) |vikispecio = ''Chaetocercus jourdanii'' |komunejo = ''Chaetocercus jourdanii'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus jourdanii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus jourdanii'') estas rara specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Trinidado kaj Tobago]], kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufavostan elfkolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1839 la franca ornitologo [[Jules Bourcier]] surbaze de specimenoj kolektitaj en Trinidado. Bourcier metis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Ornismya jourdanii''.<ref>{{ cite journal | last=Bourcier | first=Jules | author-link=Jules Bourcier | year=1839 | title=Description de quelques espèces nouvelles d'oiseaux-mouches | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=2 | pages=294–295 [295] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2299309 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> La specio estas nun metita en la genron ''Chaetocercus'', kiun enkondukis en 1855 la angla zoologo [[George Robert Gray]] ĝuste kun la Rufavosta elfkolibro kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo estas kombinaĵo de [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''ĥaitē'', kun la signifo "haro" kaj ''kerkos'', kun la signifo "vosto". La [[specia epiteto]] estis elektita de Bourcier honore al la franca zoologo Claude Jourdan.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 98 kaj 212}}</ref> Oni agnoskis jenajn tri [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''C. j. andinus'' [[William H. Phelps Sr.|Phelps, WH]] & [[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]], 1949 – nordorienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo * ''C. j. rosae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) – norda Venezuelo * ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) – nordorienta Venezuelo kaj Trinidado ==Aspekto== La Rufavosta elfkolibro estas 6 ĝis 8 cm longa. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan nigran bekon kaj blankajn makulojn sur sia flanko malantaŭ la flugilo. Maskloj de la subspecioj diferencas nur en la koloro de sia gorĝo: viola ĉe la nomiga, rozkolora karmezina ĉe ''C. j. rosae'', kaj malpli purpure rozkolora ĉe ''C. j. andinus''. Inoj ne diferencas tra la subspecioj. Maskloj havas botelverdajn suprajn partojn, blankan bruston kaj verdan ventron. Ilia vosto estas tre forkoforma; la plumoj estas nigraj kun oranĝaj ŝaftoj. Inoj estas bronzverdaj supre kaj ruĝbrunaj sube. La vosto havas du rondajn "lobojn"; la centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj cinamkoloraj kun malhela strio proksime al la fino.<ref name=RSWO-BOW>Züchner, T. and G. M. Kirwan (2020). Rufous-shafted Woodstar (''Chaetocercus jourdanii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ruswoo1.01] Alirita la 25an de Juli, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga [[subspecio]] de la Rufavosta elfkolibro troviĝas en la ŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sucre]] kaj [[Monagas]] de nordorienta Venezuelo kaj, laŭ kelkaj taksonomioj, ankaŭ en Trinidado.<ref name=ioc/><ref name=RSWO-BOW/> Tamen, la ''Sudamerika Klasifika Komitato'' de la [[Usona Ornitologia Societo]] listigas ĝin kiel loĝantan en Venezuelo, sed nur kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganton]] en [[Trinidado]].<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Trinidad and Tobago|last=Kenefick |first=Martyn |date=22a de Septembro, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=26a de Julio, 2022 }}</ref> Subspecio ''C. j. rosae'' troviĝas en norda Venezuelo inter la ŝtatoj [[Falcón]] kaj [[Miranda (subŝtato)|Miranda]]. ''C. j. andinus'' troviĝas en la montaro [[Serranía del Perijá]], kiu situas ĉe la limo inter Kolombio kaj Venezuelo, la orientaj Andoj de Kolombio, kaj la Andoj de Venezuelo inter la ŝtatoj [[Táchira]] kaj [[Lara (Venezuelo)|Lara]].<ref name=RSWO-BOW/> La Rufavosta elfkolibro loĝas en duonmalfermaj kaj malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple veprejoj, la rando de montara arbaro kaj kafplantejoj; ĝi foje vizitas la pli malaltajn partojn de la ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias inter 900 kaj 3 000 m, kvankam ekzistas iu demando pri la precizeco de registroj pli altaj ol 2 500 m.<ref name=RSWO-BOW/> Almenaŭ en Venezuelo, la Rufavosta elfkolibro estas konata moviĝanta inter pli altaj altitudoj dum la [[seka sezono]] kaj pli malaltaj dum la [[pluvsezono]].<ref name=RSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufavosta elfkolibro manĝadas ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro, sed pli ofte inter la mezaj kaj supraj tavoloj. Ĝi prenas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj kaj arboj kiel ekzemple ''[[Inga]]''. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n. Ĝi ne defendas manĝoteritoriojn, kaj pro sia eta grandeco kaj malrapida burdosimila flugo ĝi foje kapablas manĝi en la teritorioj de aliaj kolibroj.<ref name=RSWO-BOW/> ===Reproduktado=== Preskaŭ nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Rufavosta elfkolibro. Observaĵoj en Kolombio indikas, ke ĝia [[reprodukta sezono]] tie inkluzivas novembron.<ref name=RSWO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Rufavostan elfkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas sufiĉe grandan teritorion, kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> Ĝi estas konsiderata malofta ĝis surloke ofta. Neniu tuja minaco estas konata, kaj ĝi "ŝajne akceptas homfaritajn vivejojn kiel plantejojn."<ref name=RSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13a de Aprilo 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus jourdanii}} {{Wikispecies|Chaetocercus jourdanii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] cylrs6s9a0ovdcfywkr5sfzuqyyftzk 9353153 9353152 2026-04-15T22:14:54Z Kani 670 9353153 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufavosta elfkolibro |koloro = pink |dosiero = Chaetocercus jourdanii - Aitor - 318461648.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Chaetocercus]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1855 |specio = '''Rufavosta elfkolibro''' ''C. jourdanii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Chaetocercus jourdanii'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1839) |vikispecio = ''Chaetocercus jourdanii'' |komunejo = ''Chaetocercus jourdanii'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Chaetocercus jourdanii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rufavosta elfkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Chaetocercus jourdanii'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la ses specioj de la genro ''[[Chaetocercus]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]], [[Trinidado kaj Tobago]], kaj [[Venezuelo]]. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Rufavostan elfkolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1839 la franca ornitologo [[Jules Bourcier]] surbaze de specimenoj kolektitaj en Trinidado. Bourcier metis la novan specion en la genron ''Ornismya'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Ornismya jourdanii''.<ref>{{ cite journal | last=Bourcier | first=Jules | author-link=Jules Bourcier | year=1839 | title=Description de quelques espèces nouvelles d'oiseaux-mouches | language=French | journal=Revue Zoologique | volume=2 | pages=294–295 [295] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2299309 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=141 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480151 }}</ref> La specio estas nun metita en la genron ''Chaetocercus'', kiun enkondukis en 1855 la angla zoologo [[George Robert Gray]] ĝuste kun la Rufavosta elfkolibro kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=16a de Septembro 2022 }}</ref> La genronomo estas kombinaĵo de [[Antikva greka|grekaj vortoj]] ''ĥaitē'', kun la signifo "haro" kaj ''kerkos'', kun la signifo "vosto". La [[specia epiteto]] estis elektita de Bourcier honore al la franca zoologo Claude Jourdan.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 98 kaj 212}}</ref> Oni agnoskis jenajn tri [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''C. j. andinus'' [[William H. Phelps Sr.|Phelps, WH]] & [[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]], 1949 – nordorienta Kolombio kaj okcidenta Venezuelo * ''C. j. rosae'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]] & [[Étienne Mulsant|Mulsant]], 1846) – norda Venezuelo * ''C. j. jourdanii'' (Bourcier, 1839) – nordorienta Venezuelo kaj Trinidado ==Aspekto== La Rufavosta elfkolibro estas 6 ĝis 8 cm longa. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan nigran bekon kaj blankajn makulojn sur sia flanko malantaŭ la flugilo. Maskloj de la subspecioj diferencas nur en la koloro de sia gorĝo: viola ĉe la nomiga, rozkolora karmezina ĉe ''C. j. rosae'', kaj malpli purpure rozkolora ĉe ''C. j. andinus''. Inoj ne diferencas tra la subspecioj. Maskloj havas botelverdajn suprajn partojn, blankan bruston kaj verdan ventron. Ilia vosto estas tre forkoforma; la plumoj estas nigraj kun oranĝaj ŝaftoj. Inoj estas bronzverdaj supre kaj ruĝbrunaj sube. La vosto havas du rondajn "lobojn"; la centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj cinamkoloraj kun malhela strio proksime al la fino.<ref name=RSWO-BOW>Züchner, T. and G. M. Kirwan (2020). Rufous-shafted Woodstar (''Chaetocercus jourdanii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ruswoo1.01] Alirita la 25an de Juli, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga [[subspecio]] de la Rufavosta elfkolibro troviĝas en la ŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sucre]] kaj [[Monagas]] de nordorienta Venezuelo kaj, laŭ kelkaj taksonomioj, ankaŭ en Trinidado.<ref name=ioc/><ref name=RSWO-BOW/> Tamen, la ''Sudamerika Klasifika Komitato'' de la [[Usona Ornitologia Societo]] listigas ĝin kiel loĝantan en Venezuelo, sed nur kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganton]] en [[Trinidado]].<ref>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm |title=Species lists of birds for South American countries and territories: Trinidad and Tobago|last=Kenefick |first=Martyn |date=22a de Septembro, 2020 |publisher=South American Classification Committee of the American Ornithological Society |access-date=26a de Julio, 2022 }}</ref> Subspecio ''C. j. rosae'' troviĝas en norda Venezuelo inter la ŝtatoj [[Falcón]] kaj [[Miranda (subŝtato)|Miranda]]. ''C. j. andinus'' troviĝas en la montaro [[Serranía del Perijá]], kiu situas ĉe la limo inter Kolombio kaj Venezuelo, la orientaj Andoj de Kolombio, kaj la Andoj de Venezuelo inter la ŝtatoj [[Táchira]] kaj [[Lara (Venezuelo)|Lara]].<ref name=RSWO-BOW/> La Rufavosta elfkolibro loĝas en duonmalfermaj kaj malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple veprejoj, la rando de montara arbaro kaj kafplantejoj; ĝi foje vizitas la pli malaltajn partojn de la ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias inter 900 kaj 3 000 m, kvankam ekzistas iu demando pri la precizeco de registroj pli altaj ol 2 500 m.<ref name=RSWO-BOW/> Almenaŭ en Venezuelo, la Rufavosta elfkolibro estas konata moviĝanta inter pli altaj altitudoj dum la [[seka sezono]] kaj pli malaltaj dum la [[pluvsezono]].<ref name=RSWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Manĝado=== La Rufavosta elfkolibro manĝadas ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro, sed pli ofte inter la mezaj kaj supraj tavoloj. Ĝi prenas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj kaj arboj kiel ekzemple ''[[Inga]]''. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n. Ĝi ne defendas manĝoteritoriojn, kaj pro sia eta grandeco kaj malrapida burdosimila flugo ĝi foje kapablas manĝi en la teritorioj de aliaj kolibroj.<ref name=RSWO-BOW/> ===Reproduktado=== Preskaŭ nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Rufavosta elfkolibro. Observaĵoj en Kolombio indikas, ke ĝia [[reprodukta sezono]] tie inkluzivas novembron.<ref name=RSWO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Rufavostan elfkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas sufiĉe grandan teritorion, kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chaetocercus jourdanii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688290A93190560 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688290A93190560.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> Ĝi estas konsiderata malofta ĝis surloke ofta. Neniu tuja minaco estas konata, kaj ĝi "ŝajne akceptas homfaritajn vivejojn kiel plantejojn."<ref name=RSWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. *{{cite book|title=Birds of the High Andes: A Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America|author1=Fjeldså, J.|author2=Krabbe, N.|date=1990|publisher=Zoological Museum, University of Copenhagen|isbn=978-87-88757-16-3|url=https://books.google.com/books?id=NmXSeVrmlgIC|page=297|access-date=13a de Aprilo 2015}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Chaetocercus jourdanii}} {{Wikispecies|Chaetocercus jourdanii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] g4rzgizvw4eb0mvp8lnj4fc0m4ousz1 0 941565 9353130 2026-04-15T21:19:22Z Kani 670 Alidirektigis al [[Rufavosta elfkolibro]] 9353130 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufavosta elfkolibro]] tq9wvgieo2m1lcbp2ow626s5dyozri5 0 941566 9353154 2026-04-15T22:28:14Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Duponta kolibro |koloro = pink |dosiero = DSC6368-ARW denoised JPEG cropped.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Tilmatura]]'' |genro aŭtoritato = Lud..." 9353154 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Duponta kolibro |koloro = pink |dosiero = DSC6368-ARW denoised JPEG cropped.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Tilmatura]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Duponta kolibro''' ''T. dupontii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tilmatura dupontii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688178A93185518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688178A93185518.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Tilmatura dupontii'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1832) |vikispecio = ''Tilmatura dupontii'' |komunejo = ''Tilmatura dupontii'' |sinonimo= Ornismya dupontii<ref name=STWO-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Sparkling-tailed Hummingbird (''Tilmatura dupontii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spthum1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Duponta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tilmatura dupontii'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Tilmatura]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], kaj [[Nikaragvo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The sparkling-tailed woodstar is the only member of its genus and has no subspecies.<ref name=IOC12.1/> However, some authors have proposed that it belongs to the larger genus ''Philodice'' and others have assigned a second subspecies to it. Neither of these treatments have received significant support.<ref name=STWO-BOW/> [[File:DSC5406-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|Ino montranta la pli mallongan voston.]] ==Aspekto== [[File:DSC6197-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|Masklo montranta la multe pli longan, forkoforman voston.]] Male sparkling-tailed woodstars are {{convert|8.2|to|10.1|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long. Females are {{convert|5.8|to|7.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long. Twelve specimens weighed an average of {{convert|2.23|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Both sexes have a long, straight, black bill and a large white patch on each side of the rump. Males have metallic green upperparts, a grayish white breast, and dark metallic bronze green belly and flanks. Their [[Gorget (bird)|gorget]] is metallic violet blue. The central two pairs of tail feathers are metallic bronze green. The outer three pairs are about four times as long as the inner pairs, giving a deeply forked tail. They are purplish black with white tips and the outer two pairs also have a chestnut band and a white band. The female has metallic bronze or bronze green upperparts and cinnamon underparts that are darker on the flanks and lower belly. The tail is only slightly forked. The central two pairs of feathers are metallic bronze green with black tips. The outer three pairs have bronze green bases, a wide black band near the tip, and pale cinnamon or white tips.<ref name=STWO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The sparkling-tailed woodstar is found discontinuously in Mexico from [[Sinaloa]] in the west and [[Veracruz]] in the east through Guatemala, El Salvador, and Honduras into northern Nicaragua. It inhabits semi-open landscapes such as the edges of pine-oak forest, bushy [[secondary forest]], and scrubby woods. In elevation it generally ranges from {{convert|750|to|2500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} though it occurs locally or seasonally almost down to sea level.<ref name=STWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The sparkling-tailed woodstars movements are not well known; it possibly makes seasonal movements to lower elevations.<ref name=STWO-BOW/> ===Manĝado=== The sparkling-tailed woodstar forages for nectar by [[trap-lining]], visiting a circuit of flowering plants and trees. It seeks nectar at all levels of the vegetation with a slow, bee-like flight, and apparently feeds at a wide variety of plants but details are lacking. In addition to nectar, it feeds on insects captured by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=STWO-BOW/> ===Reproduktado=== Almost nothing is known about the sparkling-tailed woodstar's breeding [[phenology]]. Individuals collected in August in western Mexico were in breeding condition, so the breeding season apparently includes that month.<ref name=STWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Tilmatura-dupontii |species=Duponta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the sparkling-tailed woodstar as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> However, Mexican authorities consider it threatened because of its scattered distribution in the country and the pressures on its habitat.<ref name=STWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tilmatura dupontii}} {{Wikispecies|Tilmatura dupontii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] dko45x1i5hcyqhdw71zkhldlzu7gdbb 9353157 9353154 2026-04-15T22:37:02Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9353157 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Duponta kolibro |koloro = pink |dosiero = DSC6368-ARW denoised JPEG cropped.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Tilmatura]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Duponta kolibro''' ''T. dupontii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tilmatura dupontii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688178A93185518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688178A93185518.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Tilmatura dupontii'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1832) |vikispecio = ''Tilmatura dupontii'' |komunejo = ''Tilmatura dupontii'' |sinonimo= Ornismya dupontii<ref name=STWO-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Sparkling-tailed Hummingbird (''Tilmatura dupontii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spthum1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Duponta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tilmatura dupontii'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Tilmatura]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], kaj [[Nikaragvo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Duponta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn.<ref name=IOC12.1/> Tamen, kelkaj aŭtoroj proponis, ke ĝi apartenas al la pli granda genro ''[[Philodice]]'' kaj aliaj asignis al ĝi duan subspecion. Neniu el ĉi tiuj traktadoj ricevis signifan subtenon.<ref name=STWO-BOW/> [[File:DSC5406-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Ino montranta la pli mallongan voston.]] ==Aspekto== [[File:DSC6197-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|Masklo montranta la multe pli longan, forkoforman voston.]] Male sparkling-tailed woodstars are {{convert|8.2|to|10.1|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long. Females are {{convert|5.8|to|7.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long. Twelve specimens weighed an average of {{convert|2.23|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Both sexes have a long, straight, black bill and a large white patch on each side of the rump. Males have metallic green upperparts, a grayish white breast, and dark metallic bronze green belly and flanks. Their [[Gorget (bird)|gorget]] is metallic violet blue. The central two pairs of tail feathers are metallic bronze green. The outer three pairs are about four times as long as the inner pairs, giving a deeply forked tail. They are purplish black with white tips and the outer two pairs also have a chestnut band and a white band. The female has metallic bronze or bronze green upperparts and cinnamon underparts that are darker on the flanks and lower belly. The tail is only slightly forked. The central two pairs of feathers are metallic bronze green with black tips. The outer three pairs have bronze green bases, a wide black band near the tip, and pale cinnamon or white tips.<ref name=STWO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The sparkling-tailed woodstar is found discontinuously in Mexico from [[Sinaloa]] in the west and [[Veracruz]] in the east through Guatemala, El Salvador, and Honduras into northern Nicaragua. It inhabits semi-open landscapes such as the edges of pine-oak forest, bushy [[secondary forest]], and scrubby woods. In elevation it generally ranges from {{convert|750|to|2500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} though it occurs locally or seasonally almost down to sea level.<ref name=STWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The sparkling-tailed woodstars movements are not well known; it possibly makes seasonal movements to lower elevations.<ref name=STWO-BOW/> ===Manĝado=== The sparkling-tailed woodstar forages for nectar by [[trap-lining]], visiting a circuit of flowering plants and trees. It seeks nectar at all levels of the vegetation with a slow, bee-like flight, and apparently feeds at a wide variety of plants but details are lacking. In addition to nectar, it feeds on insects captured by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=STWO-BOW/> ===Reproduktado=== Almost nothing is known about the sparkling-tailed woodstar's breeding [[phenology]]. Individuals collected in August in western Mexico were in breeding condition, so the breeding season apparently includes that month.<ref name=STWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Tilmatura-dupontii |species=Duponta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the sparkling-tailed woodstar as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> However, Mexican authorities consider it threatened because of its scattered distribution in the country and the pressures on its habitat.<ref name=STWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tilmatura dupontii}} {{Wikispecies|Tilmatura dupontii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] k1l9w2pknnc0trpnksq4o7fqxftebr3 9353158 9353157 2026-04-15T22:42:59Z Kani 670 /* Aspekto */ 9353158 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Duponta kolibro |koloro = pink |dosiero = DSC6368-ARW denoised JPEG cropped.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Tilmatura]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Duponta kolibro''' ''T. dupontii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tilmatura dupontii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688178A93185518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688178A93185518.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Tilmatura dupontii'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1832) |vikispecio = ''Tilmatura dupontii'' |komunejo = ''Tilmatura dupontii'' |sinonimo= Ornismya dupontii<ref name=STWO-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Sparkling-tailed Hummingbird (''Tilmatura dupontii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spthum1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Duponta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tilmatura dupontii'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Tilmatura]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], kaj [[Nikaragvo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Duponta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn.<ref name=IOC12.1/> Tamen, kelkaj aŭtoroj proponis, ke ĝi apartenas al la pli granda genro ''[[Philodice]]'' kaj aliaj asignis al ĝi duan subspecion. Neniu el ĉi tiuj traktadoj ricevis signifan subtenon.<ref name=STWO-BOW/> [[File:DSC5406-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Ino montranta la pli mallongan voston.]] ==Aspekto== [[File:DSC6197-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Masklo montranta la multe pli longan, forkoforman voston.]] Masklaj Dupontaj kolibroj estas 8,2 ĝis 10,1 cm longaj. Inoj estas 5,8 ĝis 7,5 cm longaj. Dek du specimenoj pezis averaĝe 2,23 g. Ambaŭ seksoj havas longan, rektan, nigran bekon kaj grandan blankan makulon ambaŭflanke de la pugo. Maskloj havas metalecverdajn suprajn partojn, grizecblankan bruston, kaj malhele metalece bronzverdajn ventron kaj flankojn. Ilia gorĝo estas metalece violblua. La centraj du paroj de vostoplumoj estas metale bronzverdaj. La eksteraj tri paroj estas ĉirkaŭ kvar fojojn pli longaj ol la internaj paroj, kio faras tre forkoforman voston. Ili estas violkoloraj kun blankaj pintoj kaj la eksteraj du paroj ankaŭ havas kaŝtankoloran kaj blankan bendon. La ino havas metalece bronzajn aŭ bronzverdajn suprajn partojn kaj cinamkolorajn subajn partojn, kiuj estas pli malhelaj sur la flankoj kaj malsupra ventro. La vosto estas nur iomete forkoforma. La centraj du paroj de plumoj estas metale bronzverdaj kun nigraj pintoj. La eksteraj tri paroj havas bronzverdajn bazojn, larĝan nigran bendon proksime al la pinto, kaj palajn cinamokolorajn aŭ blankajn pintojn.<ref name=STWO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The sparkling-tailed woodstar is found discontinuously in Mexico from [[Sinaloa]] in the west and [[Veracruz]] in the east through Guatemala, El Salvador, and Honduras into northern Nicaragua. It inhabits semi-open landscapes such as the edges of pine-oak forest, bushy [[secondary forest]], and scrubby woods. In elevation it generally ranges from {{convert|750|to|2500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} though it occurs locally or seasonally almost down to sea level.<ref name=STWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The sparkling-tailed woodstars movements are not well known; it possibly makes seasonal movements to lower elevations.<ref name=STWO-BOW/> ===Manĝado=== The sparkling-tailed woodstar forages for nectar by [[trap-lining]], visiting a circuit of flowering plants and trees. It seeks nectar at all levels of the vegetation with a slow, bee-like flight, and apparently feeds at a wide variety of plants but details are lacking. In addition to nectar, it feeds on insects captured by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=STWO-BOW/> ===Reproduktado=== Almost nothing is known about the sparkling-tailed woodstar's breeding [[phenology]]. Individuals collected in August in western Mexico were in breeding condition, so the breeding season apparently includes that month.<ref name=STWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Tilmatura-dupontii |species=Duponta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the sparkling-tailed woodstar as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> However, Mexican authorities consider it threatened because of its scattered distribution in the country and the pressures on its habitat.<ref name=STWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tilmatura dupontii}} {{Wikispecies|Tilmatura dupontii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] rovmiax2cpyrbaftyoihkkt0sng08n4 9353159 9353158 2026-04-15T22:45:29Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9353159 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Duponta kolibro |koloro = pink |dosiero = DSC6368-ARW denoised JPEG cropped.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Tilmatura]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Duponta kolibro''' ''T. dupontii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tilmatura dupontii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688178A93185518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688178A93185518.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Tilmatura dupontii'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1832) |vikispecio = ''Tilmatura dupontii'' |komunejo = ''Tilmatura dupontii'' |sinonimo= Ornismya dupontii<ref name=STWO-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Sparkling-tailed Hummingbird (''Tilmatura dupontii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spthum1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Duponta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tilmatura dupontii'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Tilmatura]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], kaj [[Nikaragvo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Duponta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn.<ref name=IOC12.1/> Tamen, kelkaj aŭtoroj proponis, ke ĝi apartenas al la pli granda genro ''[[Philodice]]'' kaj aliaj asignis al ĝi duan subspecion. Neniu el ĉi tiuj traktadoj ricevis signifan subtenon.<ref name=STWO-BOW/> [[File:DSC5406-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Ino montranta la pli mallongan voston.]] ==Aspekto== [[File:DSC6197-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Masklo montranta la multe pli longan, forkoforman voston.]] Masklaj Dupontaj kolibroj estas 8,2 ĝis 10,1 cm longaj. Inoj estas 5,8 ĝis 7,5 cm longaj. Dek du specimenoj pezis averaĝe 2,23 g. Ambaŭ seksoj havas longan, rektan, nigran bekon kaj grandan blankan makulon ambaŭflanke de la pugo. Maskloj havas metalecverdajn suprajn partojn, grizecblankan bruston, kaj malhele metalece bronzverdajn ventron kaj flankojn. Ilia gorĝo estas metalece violblua. La centraj du paroj de vostoplumoj estas metale bronzverdaj. La eksteraj tri paroj estas ĉirkaŭ kvar fojojn pli longaj ol la internaj paroj, kio faras tre forkoforman voston. Ili estas violkoloraj kun blankaj pintoj kaj la eksteraj du paroj ankaŭ havas kaŝtankoloran kaj blankan bendon. La ino havas metalece bronzajn aŭ bronzverdajn suprajn partojn kaj cinamkolorajn subajn partojn, kiuj estas pli malhelaj sur la flankoj kaj malsupra ventro. La vosto estas nur iomete forkoforma. La centraj du paroj de plumoj estas metale bronzverdaj kun nigraj pintoj. La eksteraj tri paroj havas bronzverdajn bazojn, larĝan nigran bendon proksime al la pinto, kaj palajn cinamokolorajn aŭ blankajn pintojn.<ref name=STWO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Duponta kolibro troviĝas dise en Meksiko ekde [[Sinaloa]] okcidente kaj [[Veracruz]] oriente tra Gvatemalo, Salvadoro kaj Honduro ĝis norda Nikaragvo. Ĝi loĝas en duonmalfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple la randoj de pinaroj kaj kverkarbaroj, arbustaj sekundaraj arbaroj kaj arbustaroj. Laŭ alteco ĝi ĝenerale varias de 750 ĝis 2 500 m, kvankam ĝi troviĝas loke aŭ laŭsezone preskaŭ ĝis marnivelo.<ref name=STWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The sparkling-tailed woodstars movements are not well known; it possibly makes seasonal movements to lower elevations.<ref name=STWO-BOW/> ===Manĝado=== The sparkling-tailed woodstar forages for nectar by [[trap-lining]], visiting a circuit of flowering plants and trees. It seeks nectar at all levels of the vegetation with a slow, bee-like flight, and apparently feeds at a wide variety of plants but details are lacking. In addition to nectar, it feeds on insects captured by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=STWO-BOW/> ===Reproduktado=== Almost nothing is known about the sparkling-tailed woodstar's breeding [[phenology]]. Individuals collected in August in western Mexico were in breeding condition, so the breeding season apparently includes that month.<ref name=STWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Tilmatura-dupontii |species=Duponta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the sparkling-tailed woodstar as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> However, Mexican authorities consider it threatened because of its scattered distribution in the country and the pressures on its habitat.<ref name=STWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tilmatura dupontii}} {{Wikispecies|Tilmatura dupontii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] c08ct0tpo9lsjne2cb07y8bt4omfnus 9353160 9353159 2026-04-15T22:50:29Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9353160 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Duponta kolibro |koloro = pink |dosiero = DSC6368-ARW denoised JPEG cropped.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Tilmatura]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Duponta kolibro''' ''T. dupontii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tilmatura dupontii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688178A93185518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688178A93185518.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Tilmatura dupontii'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1832) |vikispecio = ''Tilmatura dupontii'' |komunejo = ''Tilmatura dupontii'' |sinonimo= Ornismya dupontii<ref name=STWO-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Sparkling-tailed Hummingbird (''Tilmatura dupontii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spthum1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Duponta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tilmatura dupontii'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Tilmatura]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], kaj [[Nikaragvo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Duponta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn.<ref name=IOC12.1/> Tamen, kelkaj aŭtoroj proponis, ke ĝi apartenas al la pli granda genro ''[[Philodice]]'' kaj aliaj asignis al ĝi duan subspecion. Neniu el ĉi tiuj traktadoj ricevis signifan subtenon.<ref name=STWO-BOW/> [[File:DSC5406-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Ino montranta la pli mallongan voston.]] ==Aspekto== [[File:DSC6197-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Masklo montranta la multe pli longan, forkoforman voston.]] Masklaj Dupontaj kolibroj estas 8,2 ĝis 10,1 cm longaj. Inoj estas 5,8 ĝis 7,5 cm longaj. Dek du specimenoj pezis averaĝe 2,23 g. Ambaŭ seksoj havas longan, rektan, nigran bekon kaj grandan blankan makulon ambaŭflanke de la pugo. Maskloj havas metalecverdajn suprajn partojn, grizecblankan bruston, kaj malhele metalece bronzverdajn ventron kaj flankojn. Ilia gorĝo estas metalece violblua. La centraj du paroj de vostoplumoj estas metale bronzverdaj. La eksteraj tri paroj estas ĉirkaŭ kvar fojojn pli longaj ol la internaj paroj, kio faras tre forkoforman voston. Ili estas violkoloraj kun blankaj pintoj kaj la eksteraj du paroj ankaŭ havas kaŝtankoloran kaj blankan bendon. La ino havas metalece bronzajn aŭ bronzverdajn suprajn partojn kaj cinamkolorajn subajn partojn, kiuj estas pli malhelaj sur la flankoj kaj malsupra ventro. La vosto estas nur iomete forkoforma. La centraj du paroj de plumoj estas metale bronzverdaj kun nigraj pintoj. La eksteraj tri paroj havas bronzverdajn bazojn, larĝan nigran bendon proksime al la pinto, kaj palajn cinamokolorajn aŭ blankajn pintojn.<ref name=STWO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Duponta kolibro troviĝas dise en Meksiko ekde [[Sinaloa]] okcidente kaj [[Veracruz]] oriente tra Gvatemalo, Salvadoro kaj Honduro ĝis norda Nikaragvo. Ĝi loĝas en duonmalfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple la randoj de pinaroj kaj kverkarbaroj, arbustaj sekundaraj arbaroj kaj arbustaroj. Laŭ alteco ĝi ĝenerale varias de 750 ĝis 2 500 m, kvankam ĝi troviĝas loke aŭ laŭsezone preskaŭ ĝis marnivelo.<ref name=STWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Duponta kolibro ne estas bone konataj; ĝi eble faras laŭsezonajn movojn al pli malaltaj altitudoj.<ref name=STWO-BOW/> ===Manĝado=== La Duponta kolibro manĝadas [[nektaro]]n per kaptolinioj, vizitante cirkviton de florplantoj kaj arboj. Ĝi serĉas nektaron ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro per malrapida, abelsimila flugo, kaj ŝajne manĝas vastan gamon da plantoj, sed detaloj mankas. Aldone al nektaro, ĝi manĝas [[insektoj]]n kaptitajn per akcipitrado el ripozejo.<ref name=STWO-BOW/> ===Reproduktado=== Preskaŭ nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Duponta kolibro. Individuoj kolektitaj en aŭgusto en okcidenta Meksiko estis en reprodukta stato, do la [[reprodukta sezono]] ŝajne inkluzivas tiun monaton.<ref name=STWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Tilmatura-dupontii |species=Duponta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the sparkling-tailed woodstar as being of Least Concern. It has a large range, and though its population size is not known it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> However, Mexican authorities consider it threatened because of its scattered distribution in the country and the pressures on its habitat.<ref name=STWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tilmatura dupontii}} {{Wikispecies|Tilmatura dupontii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] hwtakeojjffu7ywoorze3rim1g8730r 9353161 9353160 2026-04-15T22:52:17Z Kani 670 9353161 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Duponta kolibro |koloro = pink |dosiero = DSC6368-ARW denoised JPEG cropped.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Tilmatura]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Duponta kolibro''' ''T. dupontii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tilmatura dupontii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688178A93185518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688178A93185518.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Tilmatura dupontii'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1832) |vikispecio = ''Tilmatura dupontii'' |komunejo = ''Tilmatura dupontii'' |sinonimo= Ornismya dupontii<ref name=STWO-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Sparkling-tailed Hummingbird (''Tilmatura dupontii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spthum1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Duponta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tilmatura dupontii'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Tilmatura]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], kaj [[Nikaragvo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Duponta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn.<ref name=IOC12.1/> Tamen, kelkaj aŭtoroj proponis, ke ĝi apartenas al la pli granda genro ''[[Philodice]]'' kaj aliaj asignis al ĝi duan subspecion. Neniu el ĉi tiuj traktadoj ricevis signifan subtenon.<ref name=STWO-BOW/> [[File:DSC5406-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Ino montranta la pli mallongan voston.]] ==Aspekto== [[File:DSC6197-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Masklo montranta la multe pli longan, forkoforman voston.]] Masklaj Dupontaj kolibroj estas 8,2 ĝis 10,1 cm longaj. Inoj estas 5,8 ĝis 7,5 cm longaj. Dek du specimenoj pezis averaĝe 2,23 g. Ambaŭ seksoj havas longan, rektan, nigran bekon kaj grandan blankan makulon ambaŭflanke de la pugo. Maskloj havas metalecverdajn suprajn partojn, grizecblankan bruston, kaj malhele metalece bronzverdajn ventron kaj flankojn. Ilia gorĝo estas metalece violblua. La centraj du paroj de vostoplumoj estas metale bronzverdaj. La eksteraj tri paroj estas ĉirkaŭ kvar fojojn pli longaj ol la internaj paroj, kio faras tre forkoforman voston. Ili estas violkoloraj kun blankaj pintoj kaj la eksteraj du paroj ankaŭ havas kaŝtankoloran kaj blankan bendon. La ino havas metalece bronzajn aŭ bronzverdajn suprajn partojn kaj cinamkolorajn subajn partojn, kiuj estas pli malhelaj sur la flankoj kaj malsupra ventro. La vosto estas nur iomete forkoforma. La centraj du paroj de plumoj estas metale bronzverdaj kun nigraj pintoj. La eksteraj tri paroj havas bronzverdajn bazojn, larĝan nigran bendon proksime al la pinto, kaj palajn cinamokolorajn aŭ blankajn pintojn.<ref name=STWO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Duponta kolibro troviĝas dise en Meksiko ekde [[Sinaloa]] okcidente kaj [[Veracruz]] oriente tra Gvatemalo, Salvadoro kaj Honduro ĝis norda Nikaragvo. Ĝi loĝas en duonmalfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple la randoj de pinaroj kaj kverkarbaroj, arbustaj sekundaraj arbaroj kaj arbustaroj. Laŭ alteco ĝi ĝenerale varias de 750 ĝis 2 500 m, kvankam ĝi troviĝas loke aŭ laŭsezone preskaŭ ĝis marnivelo.<ref name=STWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Duponta kolibro ne estas bone konataj; ĝi eble faras laŭsezonajn movojn al pli malaltaj altitudoj.<ref name=STWO-BOW/> ===Manĝado=== La Duponta kolibro manĝadas [[nektaro]]n per kaptolinioj, vizitante cirkviton de florplantoj kaj arboj. Ĝi serĉas nektaron ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro per malrapida, abelsimila flugo, kaj ŝajne manĝas vastan gamon da plantoj, sed detaloj mankas. Aldone al nektaro, ĝi manĝas [[insektoj]]n kaptitajn per akcipitrado el ripozejo.<ref name=STWO-BOW/> ===Reproduktado=== Preskaŭ nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Duponta kolibro. Individuoj kolektitaj en aŭgusto en okcidenta Meksiko estis en reprodukta stato, do la [[reprodukta sezono]] ŝajne inkluzivas tiun monaton.<ref name=STWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Tilmatura-dupontii |species=Duponta kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Dupontan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion, kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tilmatura dupontii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688178A93185518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688178A93185518.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> Tamen, meksikaj aŭtoritatoj konsideras ĝin minacata pro ĝia disa distribuo en la lando kaj la premoj sur ĝia vivejo.<ref name=STWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tilmatura dupontii}} {{Wikispecies|Tilmatura dupontii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] 8i448suovghisfyz480unm7ldphuart 9353214 9353161 2026-04-16T08:48:37Z Kani 670 9353214 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Duponta kolibro |koloro = pink |dosiero = DSC6368-ARW denoised JPEG cropped.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Tilmatura]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Duponta kolibro''' ''T. dupontii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tilmatura dupontii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688178A93185518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688178A93185518.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Tilmatura dupontii'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1832) |vikispecio = ''Tilmatura dupontii'' |komunejo = ''Tilmatura dupontii'' |sinonimo= Ornismya dupontii<ref name=STWO-BOW>Arizmendi, M. d. C., C. I. Rodríguez-Flores, C. A. Soberanes-González, and T. S. Schulenberg (2020). Sparkling-tailed Hummingbird (''Tilmatura dupontii''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spthum1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Duponta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Tilmatura dupontii'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Tilmatura]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], kaj [[Nikaragvo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Duponta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn.<ref name=IOC12.1/> Tamen, kelkaj aŭtoroj proponis, ke ĝi apartenas al la pli granda genro ''[[Philodice]]'' kaj aliaj asignis al ĝi duan subspecion. Neniu el ĉi tiuj traktadoj ricevis signifan subtenon.<ref name=STWO-BOW/> [[File:DSC5406-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Ino montranta la pli mallongan voston.]] ==Aspekto== [[File:DSC6197-ARW denoised JPEG.jpg|thumb|maldekstre|Masklo montranta la multe pli longan, forkoforman voston.]] Masklaj Dupontaj kolibroj estas 8,2 ĝis 10,1 cm longaj. Inoj estas 5,8 ĝis 7,5 cm longaj. Dek du specimenoj pezis averaĝe 2,23 g. Ambaŭ seksoj havas longan, rektan, nigran bekon kaj grandan blankan makulon ambaŭflanke de la pugo. Maskloj havas metalecverdajn suprajn partojn, grizecblankan bruston, kaj malhele metalece bronzverdajn ventron kaj flankojn. Ilia gorĝo estas metalece violblua. La centraj du paroj de vostoplumoj estas metale bronzverdaj. La eksteraj tri paroj estas ĉirkaŭ kvar fojojn pli longaj ol la internaj paroj, kio faras tre forkoforman voston. Ili estas violkoloraj kun blankaj pintoj kaj la eksteraj du paroj ankaŭ havas kaŝtankoloran kaj blankan bendon. La ino havas metalece bronzajn aŭ bronzverdajn suprajn partojn kaj cinamkolorajn subajn partojn, kiuj estas pli malhelaj sur la flankoj kaj malsupra ventro. La vosto estas nur iomete forkoforma. La centraj du paroj de plumoj estas metale bronzverdaj kun nigraj pintoj. La eksteraj tri paroj havas bronzverdajn bazojn, larĝan nigran bendon proksime al la pinto, kaj palajn cinamokolorajn aŭ blankajn pintojn.<ref name=STWO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Duponta kolibro troviĝas dise en Meksiko ekde [[Sinaloa]] okcidente kaj [[Veracruz]] oriente tra Gvatemalo, Salvadoro kaj Honduro ĝis norda Nikaragvo. Ĝi loĝas en duonmalfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple la randoj de pinaroj kaj kverkarbaroj, arbustaj sekundaraj arbaroj kaj arbustaroj. Laŭ alteco ĝi ĝenerale varias de 750 ĝis 2 500 m, kvankam ĝi troviĝas loke aŭ laŭsezone preskaŭ ĝis marnivelo.<ref name=STWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Duponta kolibro ne estas bone konataj; ĝi eble faras laŭsezonajn movojn al pli malaltaj altitudoj.<ref name=STWO-BOW/> ===Manĝado=== La Duponta kolibro manĝadas [[nektaro]]n per kaptolinioj, vizitante cirkviton de florplantoj kaj arboj. Ĝi serĉas nektaron ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro per malrapida, abelsimila flugo, kaj ŝajne manĝas vastan gamon da plantoj, sed detaloj mankas. Aldone al nektaro, ĝi manĝas [[insektoj]]n kaptitajn per akcipitrado el ripozejo.<ref name=STWO-BOW/> ===Reproduktado=== Preskaŭ nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Duponta kolibro. Individuoj kolektitaj en aŭgusto en okcidenta Meksiko estis en reprodukta stato, do la [[reprodukta sezono]] ŝajne inkluzivas tiun monaton.<ref name=STWO-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Tilmatura-dupontii |species=Duponta kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Dupontan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion, kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tilmatura dupontii'' |volume=2016 |article-number=e.T22688178A93185518 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688178A93185518.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> Tamen, meksikaj aŭtoritatoj konsideras ĝin minacata pro ĝia disa distribuo en la lando kaj la premoj sur ĝia vivejo.<ref name=STWO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Tilmatura dupontii}} {{Wikispecies|Tilmatura dupontii}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] sh60kqev3bh6rutr9dysaypsjdvvz6a 0 941567 9353155 2026-04-15T22:31:12Z Kani 670 Alidirektigis al [[Duponta kolibro]] 9353155 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Duponta kolibro]] d50dax3o6aktofhj6h2jwohh5o710a2 0 941568 9353156 2026-04-15T22:31:25Z Kani 670 Alidirektigis al [[Duponta kolibro]] 9353156 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Duponta kolibro]] d50dax3o6aktofhj6h2jwohh5o710a2 0 941569 9353164 2026-04-15T23:08:19Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Doricha'' |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = Ino de [[Jukatana kolibro]], ''Doricha eliza'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamil..." 9353164 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Doricha'' |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = Ino de [[Jukatana kolibro]], ''Doricha eliza'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Doricha''''' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 | sinonimo = }} '''''Doricha''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]]. ==Taksonomio== La genron ''Doricha'' enkondukis en 1854 la germana natursciencisto [[Ludwig Reichenbach]] por hejmigi la [[Gvatemala kolibro|Gvatemalan kolibron]] kiu estas tial la [[tipa specio]].<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [12] | language=German | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867390 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | pages=132–133 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480143 }}</ref> La genronomo estas tiu de Rodopis (Ῥοδῶπις) aŭ Doriĥa (Δωρίχα) fama [[hetajro]] de [[Antikva Grekio]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=139 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n139/mode/1up }}</ref> La genro enhavas la jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=15a de Septembro 2022 }}</ref> * [[Jukatana kolibro]], ''Doricha eliza'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) Meksiko. NT * [[Gvatemala kolibro]], ''Doricha enicura'' (Vieillot, 1818) Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, kaj Meksiko. LC == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha}} {{Wikispecies|Doricha}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] bkgt96r8phe5d4iowjy75i0hd42jb62 9353248 9353164 2026-04-16T10:30:54Z Kani 670 9353248 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Doricha'' |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = Ino de [[Jukatana kolibro]], ''Doricha eliza'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Doricha''''' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 | sinonimo = }} '''''Doricha''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]]. ==Taksonomio== La genron ''Doricha'' enkondukis en 1854 la germana natursciencisto [[Ludwig Reichenbach]] por hejmigi la [[Gvatemala kolibro|Gvatemalan kolibron]] kiu estas tial la [[tipa specio]].<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [12] | language=German | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867390 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | pages=132–133 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480143 }}</ref> La genronomo estas tiu de Rodopis (Ῥοδῶπις) aŭ Doriĥa (Δωρίχα) fama [[hetajro]] de [[Antikva Grekio]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=139 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n139/mode/1up }}</ref> La genro enhavas la jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=15a de Septembro 2022 }}</ref> * [[Jukatana kolibro]], ''Doricha eliza'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) Meksiko. NT * [[Gvatemala kolibro]], ''Doricha enicura'' (Vieillot, 1818) Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, kaj Meksiko. LC == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha}} {{Wikispecies|Doricha}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] dukg49ymazpk0q226usi3j0815zo3vv 0 941570 9353166 2026-04-15T23:13:06Z ~2026-22675-77 255134 Kreis novan paĝon kun "'''Pieni mies''' estas kanto de Jukka Kuoppamäki el la jaro 1971. Ĝi estas unu el la plej konataj kantoj de [[Jukka Kuoppamäki|Kuoppamäki]] en [[Finnlando|en lia hejmlando]]. La kanto rakontas pri lia filo. Kuoppamäki prezentas ĝin en siaj ĉiuj koncertoj. Per tiu kanto Kuoppamäki venkis kantfestivalon en [[Rostock]] en 1971. [[Kategorio:Kantoj]]" 9353166 wikitext text/x-wiki '''Pieni mies''' estas kanto de Jukka Kuoppamäki el la jaro 1971. Ĝi estas unu el la plej konataj kantoj de [[Jukka Kuoppamäki|Kuoppamäki]] en [[Finnlando|en lia hejmlando]]. La kanto rakontas pri lia filo. Kuoppamäki prezentas ĝin en siaj ĉiuj koncertoj. Per tiu kanto Kuoppamäki venkis kantfestivalon en [[Rostock]] en 1971. [[Kategorio:Kantoj]] dsyacrjy2shdt9pzdx6zhz0pyjzma0z 9353167 9353166 2026-04-15T23:20:17Z ~2026-22675-77 255134 9353167 wikitext text/x-wiki '''Pieni mies''' "eta viro" estas kanto de Jukka Kuoppamäki el la jaro 1971. Ĝi estas unu el la plej konataj kantoj de [[Jukka Kuoppamäki|Kuoppamäki]] en [[Finnlando|en lia hejmlando]]. La kanto rakontas pri lia filo kaj mencias ekzemple, ke oni atendis la filon. Kuoppamäki prezentas ĝin en siaj ĉiuj koncertoj. Per tiu kanto Kuoppamäki venkis kantfestivalon en [[Rostock]] en 1971. Ĝi iĝis populara en [[DDR]] kaj [[Polando]]. En tiuj landoj oni ekuzis pri li nomon "eta viro". [[Kategorio:Kantoj]] 55ka64p5oeq0mftx6m3ijvsd61jrtpj 0 941571 9353175 2026-04-16T05:35:30Z Crosstor 3176 ginekologo 9353175 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Aszódi''' [asOdi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Aszódi Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], altlerneja [[instruisto]]. Imre Aszódi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM41585/46e01bd3-ccc4-4040-94a8-680f58c249dd/solr/0/24/1/4/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=906542&date=2026-04-16 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1924|11|3}} en [[Tiszafüred]], li mortis {{mortotago|2004|3|19}} (fakte tago de entombigo) en [[Miskolc]]. == Biografio == Imre Aszódi devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Debrecen]] en 1942, fine de la [[dua mondmilito]] li estis trudlaboristo. En [[1949]] li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Debrecen]], sed jam ekde 1947 li estis subkuracisto en juda malsanulejo en Miskolc. Post la diplomo ĝis 1953 li estis [[ĝenerala kuracisto]] same en Miskolc, poste li kuracadis en la urba kuracejo. Intertempe en 1953 li akiris ginekologian licencon, en 1956 li estis levita ĉefkuracisto. Tiutempe li akiris pliajn 3 medicinajn licencojn, krome li kandidatiĝis (CSc) en 1972 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ekde 1987 li estis [[docento]] en [[Universitato de Debrecen|Medicina Universitato de Debrecen]], en 1997 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]]. Li edziĝis en 1949, post jardeko filino naskiĝis. Li ricevis [[premio]]n en 1990. == Elektitaj kontribuoj == * ''A meddő házasságokról.'' (kunaŭtoro, 1964) * ''Új szempontok a nőgyógyászati járóbetegek egyes panaszainak értékelésében.'' ([[disertaĵo]], 1969) * ''A házasélet ABC-je.'' (kunaŭtoro, 1974, 5-a eldono: 1987; bulgare: 1980) * ''Gyermek- és fiatalkori nőgyógyászat.'' (kunaŭtoro, 1984) * ''Szexológiai ABC orvosoknak.'' (kunaŭtoro, 1998) == Fontoj == * [https://adt.arcanum.com/hu/view/MagyarNoorvosokLapja_2004/?query=asz%C3%B3di+imre&pg=348&layout=s biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/aszodi-imre-8bf12 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aszodi Imre}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} b21nje568tjf7cucpb72vy6gy74e7mb 9353182 9353175 2026-04-16T05:55:24Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Hungaraj judoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9353182 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Aszódi''' [asOdi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Aszódi Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], altlerneja [[instruisto]]. Imre Aszódi<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM41585/46e01bd3-ccc4-4040-94a8-680f58c249dd/solr/0/24/1/4/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=906542&date=2026-04-16 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1924|11|3}} en [[Tiszafüred]], li mortis {{mortotago|2004|3|19}} (fakte tago de entombigo) en [[Miskolc]]. == Biografio == Imre Aszódi devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Debrecen]] en 1942, fine de la [[dua mondmilito]] li estis trudlaboristo. En [[1949]] li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Debrecen]], sed jam ekde 1947 li estis subkuracisto en juda malsanulejo en Miskolc. Post la diplomo ĝis 1953 li estis [[ĝenerala kuracisto]] same en Miskolc, poste li kuracadis en la urba kuracejo. Intertempe en 1953 li akiris ginekologian licencon, en 1956 li estis levita ĉefkuracisto. Tiutempe li akiris pliajn 3 medicinajn licencojn, krome li kandidatiĝis (CSc) en 1972 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ekde 1987 li estis [[docento]] en [[Universitato de Debrecen|Medicina Universitato de Debrecen]], en 1997 li akiris sciencan gradon [[Ph.D.]]. Li edziĝis en 1949, post jardeko filino naskiĝis. Li ricevis [[premio]]n en 1990. == Elektitaj kontribuoj == * ''A meddő házasságokról.'' (kunaŭtoro, 1964) * ''Új szempontok a nőgyógyászati járóbetegek egyes panaszainak értékelésében.'' ([[disertaĵo]], 1969) * ''A házasélet ABC-je.'' (kunaŭtoro, 1974, 5-a eldono: 1987; bulgare: 1980) * ''Gyermek- és fiatalkori nőgyógyászat.'' (kunaŭtoro, 1984) * ''Szexológiai ABC orvosoknak.'' (kunaŭtoro, 1998) == Fontoj == * [https://adt.arcanum.com/hu/view/MagyarNoorvosokLapja_2004/?query=asz%C3%B3di+imre&pg=348&layout=s biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/aszodi-imre-8bf12 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aszodi Imre}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 6jacd1twzbkqjxfmurbtlcy6bhzshmp 0 941572 9353183 2026-04-16T05:57:43Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sychrov | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-de|Sichrow}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sychrov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sychrov u Mnichova Hradiště - dům čp. 48 u mostu přes Jizeru.J..." 9353183 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sychrov | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-de|Sichrow}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sychrov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sychrov u Mnichova Hradiště - dům čp. 48 u mostu přes Jizeru.JPG | dosiero_priskribo = Domo n-ro 48 ĉe ponto trans rivero Jizera <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Mnichovo Hradiště | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Jizera (rivero)|Jizera]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 48 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Sychrov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 33 | lat_s = 11 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 58 | long_s = 53 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.89 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Sychrov nad Jizerou <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1654 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 13 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Sychrov (Mnichovo Hradiště) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Sychrov''' ({{lang-de|Sichrow}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de urbo [[Mnichovo Hradiště]], troviĝanta en [[distrikto Mladá Boleslav]]. Ĝi troviĝas proksimume 3,5 km norde de Mnichovo Hradiště. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Sychrov situas en katastra teritorio '''Sychrov nad Jizerou''' kun areo 3,89 km². En la katastra teritorio Sychrov nad Jizerou situas ankaŭ [[Hněvousice]]. == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1654]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} === Memorindaĵoj === * ruino de burgo [[Zásadka (kastelo)|Zásadka]] alikonstruita en kastelon * Statuo de sankta Johano Nepomuka * naturmemorindaĵo [[Monto Káčov]] == Pluaj fotoj == <gallery> Sychrov (Mnichovo Hradiště), stodola.jpg|Garbejo Sychrov u Mnichova Hradiště - kaplička (2).JPG|Kapeleto Sychrov (Mnichovo Hradiště), pohled z Káčova.jpg|Vido al Sychrov el [[Káčov (Jiĉina montetaro)|Káčov]] </gallery> {{Mnichovo Hradiště}} [[Kategorio:Mnichovo Hradiště]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj sur Jizera]] r9utkpyveaksvle8r7g5unxkfrs12sp 9353184 9353183 2026-04-16T05:59:00Z Petr Tomasovsky 678 9353184 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Sychrov}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sychrov | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-de|Sichrow}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sychrov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sychrov u Mnichova Hradiště - dům čp. 48 u mostu přes Jizeru.JPG | dosiero_priskribo = Domo n-ro 48 ĉe ponto trans rivero Jizera <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Mnichovo Hradiště | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Jizera (rivero)|Jizera]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 48 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Sychrov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 33 | lat_s = 11 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 58 | long_s = 53 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.89 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Sychrov nad Jizerou <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1654 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 13 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Sychrov (Mnichovo Hradiště) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Sychrov''' ({{lang-de|Sichrow}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de urbo [[Mnichovo Hradiště]], troviĝanta en [[distrikto Mladá Boleslav]]. Ĝi troviĝas proksimume 3,5 km norde de Mnichovo Hradiště. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Sychrov situas en katastra teritorio '''Sychrov nad Jizerou''' kun areo 3,89 km². En la katastra teritorio Sychrov nad Jizerou situas ankaŭ [[Hněvousice]]. == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1654]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} === Memorindaĵoj === * ruino de burgo [[Zásadka (kastelo)|Zásadka]] alikonstruita en kastelon * Statuo de sankta Johano Nepomuka * naturmemorindaĵo [[Monto Káčov]] == Pluaj fotoj == <gallery> Sychrov (Mnichovo Hradiště), stodola.jpg|Garbejo Sychrov u Mnichova Hradiště - kaplička (2).JPG|Kapeleto Sychrov (Mnichovo Hradiště), pohled z Káčova.jpg|Vido al Sychrov el [[Káčov (Jiĉina montetaro)|Káčov]] </gallery> {{Mnichovo Hradiště}} [[Kategorio:Mnichovo Hradiště]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj sur Jizera]] lfoc3w55qvza5whb0stdhmr596u40do 9353185 9353184 2026-04-16T06:00:16Z Petr Tomasovsky 678 9353185 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Sychrov}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sychrov | devena_nomo = | alia_nomo = {{lang-de|Sichrow}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sychrov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sychrov u Mnichova Hradiště - dům čp. 48 u mostu přes Jizeru.JPG | dosiero_priskribo = Domo n-ro 48 ĉe ponto trans rivero Jizera <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Mnichovo Hradiště | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Jizera (rivero)|Jizera]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 48 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Sychrov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 33 | lat_s = 11 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 58 | long_s = 53 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.89 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Sychrov nad Jizerou <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1654 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 13 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Sychrov (Mnichovo Hradiště) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Sychrov''' ({{lang-de|Sichrow}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de urbo [[Mnichovo Hradiště]], troviĝanta en [[distrikto Mladá Boleslav]]. Ĝi troviĝas proksimume 3,5 km norde de Mnichovo Hradiště. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Sychrov situas en katastra teritorio '''Sychrov nad Jizerou''' kun areo 3,89 km². En la katastra teritorio Sychrov nad Jizerou situas ankaŭ [[Hněvousice]]. == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1654]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} === Memorindaĵoj === * ruino de burgo [[Zásadka (kastelo)|Zásadka]] alikonstruita en kastelon * Statuo de sankta Johano Nepomuka * naturmemorindaĵo [[Monto Káčov]] ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Drabaj ĉambretoj]] == Pluaj fotoj == <gallery> Sychrov (Mnichovo Hradiště), stodola.jpg|Garbejo Sychrov u Mnichova Hradiště - kaplička (2).JPG|Kapeleto Sychrov (Mnichovo Hradiště), pohled z Káčova.jpg|Vido al Sychrov el [[Káčov (Jiĉina montetaro)|Káčov]] </gallery> {{Mnichovo Hradiště}} [[Kategorio:Mnichovo Hradiště]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj sur Jizera]] dkoawh332k5mzdbl6dbla1ol3tqoqli 0 941573 9353192 2026-04-16T06:41:40Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Žehrov | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Žehrov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Žehrov, zvonička.jpg | dosiero_priskribo = Sonorilejo en Žehrov <!-- *** Sim..." 9353192 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Žehrov | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Žehrov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Žehrov, zvonička.jpg | dosiero_priskribo = Sonorilejo en Žehrov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)|Žďár]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 63 | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Žehrov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 31 | lat_s = 49 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 06 | long_s = 04 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 5.82 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Žehrov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1543 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 12 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Žehrov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Žehrov''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)|Žďár]], troviĝanta en regiono nomata [[Bohemia Paradizo]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). '''Žehrov''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 5,82&nbsp;km². En la katastra teritorio Žehrov situas ankaŭ [[Skokovy]]. ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1543]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Sonorilejo * Statuo de sankta Johano Nepomuka * Soldata tombo de la prusia subleŭtenanto Curt Magnus de l'Homme de Courbière devenas el la jaro 1866, kiam tra la regiono impetis [[Prusia-Aŭstria milito]] ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Drabaj ĉambretoj]] ==Pluaj fotoj== <gallery> Žehrov, křižovatka a zvonička.jpg| Žehrov, ke Skokovům.jpg|Žehrov, al [[Skokovy]] Žehrov, zaparkovaný autobus.jpg|Aŭtobuso en Žehrov </gallery> {{Žďár (distrikto Mladá Boleslav)}} [[Kategorio:Žďár (distrikto Mladá Boleslav)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] 9lso2y39y2uvhz6imw94kczlqabjsrn 0 941574 9353196 2026-04-16T07:02:24Z HaleBopp 52251 Kreado de Todirostrum 9353196 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Todirostrum'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum cinereum Espatulilla común Common Tody-Flycatcher (10677525776).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[ordinara todotirano]] (''T. cinereum''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Todirostrum''''' |genro aŭtoritato = [[Lesson, RP]], 1831 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Todirostrum maculatum|T. maculatum]]'' - [[makula todotirano]] *''[[Todirostrum poliocephalum|T. poliocephalum]]'' - [[flavbrida todotirano]] *''[[Todirostrum cinereum|T. cinereum]]'' - [[ordinara todotirano]] *''[[Todirostrum viridanum|T. viridanum]]'' - [[marakajba todotirano]] *''[[Todirostrum nigriceps|T. nigriceps]]'' - [[nigrakapa todotirano]] *''[[Todirostrum pictum|T. pictum]]'' - [[pentrita todotirano]] *''[[Todirostrum chrysocrotaphum|T. chrysocrotaphum]]'' - [[flavbrova todotirano]] |sinonimo = ''Triccus'' |vikispecio = |komunejo = }} '''''Todirostrum''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 7 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Todirostrum'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''[[Todirostrum maculatum]]'' <small>([[Desmarest, A-G]], 1806)</small> - [[makula todotirano]] ****''[[Todirostrum poliocephalum]]'' <small>([[Wied-Neuwied, M]], 1831)</small> - [[flavbrida todotirano]] ****''[[Todirostrum cinereum]]'' <small>([[Linnaeus, C]], 1766)</small> - [[ordinara todotirano]] ****''[[Todirostrum viridanum]]'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> - [[marakajba todotirano]] ****''[[Todirostrum nigriceps]]'' <small>[[Sclater, PL]], 1855</small> - [[nigrakapa todotirano]] ****''[[Todirostrum pictum]]'' <small>[[Salvin, O]], 1897</small> - [[pentrita todotirano]] ****''[[Todirostrum chrysocrotaphum]]'' <small>[[Strickland, HE]], 1850</small> - [[flavbrova todotirano]] {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de todoj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sptfly1/cur/introduction Birds of the World], Spotted Tody-Flycatcher.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] j9by641qhfhosr3ewkyn4yn6qjfkzn5 0 941575 9353197 2026-04-16T07:05:39Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Příhrazy | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Příhrazy | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Příhrazy, Žďár.jpg | dosiero_priskribo = Sude de la vilaĝo elstaras..." 9353197 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Příhrazy | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Příhrazy | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Příhrazy, Žďár.jpg | dosiero_priskribo = Sude de la vilaĝo elstaras el arbaro rokoj [[Příhrazské skály]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)|Žďár]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 18 | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Příhrazy | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 31 | lat_s = 44 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 04 | long_s = 26 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 8.98 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Žďár u Mnichova Hradiště <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1720 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 12 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Příhrazy | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Příhrazy''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)|Žďár]], troviĝanta en regiono nomata [[Bohemia Paradizo]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sude de Žďár. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Sur la suda rando de la vilaĝo leviĝas grejsaj rokoj [[Příhrazské skály]], protektata kiel la unua naturrezervejo. Příhrazy situas en katastra teritorio '''Žďár u Mnichova Hradiště''' kun areo 8,98&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1720]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Příhrazy, chalupa.jpg|Domo Příhrazy, čp 7, pohled ze silnice.jpg|Příhrazy Příhrazy, čp. 3.jpg|Příhrazy Příhrazy, vstup po modré od lesa.jpg|Příhrazy Příhrazy, če. 17.jpg|Příhrazy </gallery> {{Žďár (distrikto Mladá Boleslav)}} [[Kategorio:Žďár (distrikto Mladá Boleslav)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] h3ye7pp22pwl6aead3znkqxzwrsebji 0 941576 9353198 2026-04-16T07:21:49Z HaleBopp 52251 Kreado de Makula todotirano 9353198 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Makula todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum maculatum JJK'1.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |dosiero2 = Todirostrum maculatum - Spotted Tody-Flycatcher XC248767.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. maculatum''''' - '''makula todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum maculatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Desmarest, A-G]], 1806) |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum maculatum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''T. m. amacurense'' <small>[[Eisenmann, E]];<br>[[Phelps, WH Jr]], 1971</small> *''T. m. maculatum'' <small>([[Desmarest, A-G]], 1806)</small> *''T. m. signatum'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1881</small> *''T. m. diversum'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> *''T. m. annectens'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> |sinonimo = ''Todus maculatus '' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''makula todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum maculatum]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 5 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum maculatum'' <small>([[Desmarest, A-G]], 1806)</small> - makula todotirano *****''Todirostrum maculatum amacurense'' <small>[[Eisenmann, E]]; [[Phelps, WH Jr]], 1971</small> *****''Todirostrum maculatum maculatum'' <small>([[Desmarest, A-G]], 1806)</small> *****''Todirostrum maculatum signatum'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1881</small> *****''Todirostrum maculatum diversum'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> *****''Todirostrum maculatum annectens'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de todoj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sptfly1/cur/introduction Birds of the World], Spotted Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''maculatum'' estas [[latina]] vorto signifanta "makulita", ĉar tiu specio havas nigrajn strekojn ĉe la krono, la gorĝo, la brusto kaj la flankoj<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La makula todotirano troviĝas en eosta [[Venezuelo]], [[Trinidado]], [[Gujanoj]], suda [[Kolombio]], eosta [[Ekvadoro]], norda kaj eosta [[Peruo]], amazonia [[Brazilo]] kaj norda [[Bolivio]]. Ĝi vivas en variaj humidaj aeroj en ebenaĵoj ĝis 500 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] ed7wizvweycn3lfxmdrfsgshpaqn2c3 9353219 9353198 2026-04-16T09:04:00Z DidCORN 34571 /* Etimologio */ 9353219 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Makula todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum maculatum JJK'1.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |dosiero2 = Todirostrum maculatum - Spotted Tody-Flycatcher XC248767.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. maculatum''''' - '''makula todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum maculatum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Desmarest, A-G]], 1806) |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum maculatum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''T. m. amacurense'' <small>[[Eisenmann, E]];<br>[[Phelps, WH Jr]], 1971</small> *''T. m. maculatum'' <small>([[Desmarest, A-G]], 1806)</small> *''T. m. signatum'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1881</small> *''T. m. diversum'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> *''T. m. annectens'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> |sinonimo = ''Todus maculatus '' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''makula todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum maculatum]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 5 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 15-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum maculatum'' <small>([[Desmarest, A-G]], 1806)</small> - makula todotirano *****''Todirostrum maculatum amacurense'' <small>[[Eisenmann, E]]; [[Phelps, WH Jr]], 1971</small> *****''Todirostrum maculatum maculatum'' <small>([[Desmarest, A-G]], 1806)</small> *****''Todirostrum maculatum signatum'' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1881</small> *****''Todirostrum maculatum diversum'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> *****''Todirostrum maculatum annectens'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sptfly1/cur/introduction Birds of the World], Spotted Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''maculatum'' estas [[latina]] vorto signifanta "makulita", ĉar tiu specio havas nigrajn strekojn ĉe la krono, la gorĝo, la brusto kaj la flankoj<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La makula todotirano troviĝas en eosta [[Venezuelo]], [[Trinidado]], [[Gujanoj]], suda [[Kolombio]], eosta [[Ekvadoro]], norda kaj eosta [[Peruo]], amazonia [[Brazilo]] kaj norda [[Bolivio]]. Ĝi vivas en variaj humidaj aeroj en ebenaĵoj ĝis 500 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 4gv85gv3jgv2tthfednqbepgn145jxi 0 941577 9353199 2026-04-16T07:21:53Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Makula todotirano 9353199 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Makula todotirano]] cnxgg75fwq03q9afkkfxkf9tel7llow 0 941578 9353200 2026-04-16T07:32:55Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Doubrava | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Doubrava | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Žďár, Doubrava, main street.jpg | dosiero_priskribo = Ŝoseo n-ro 279 en D..." 9353200 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Doubrava | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Doubrava | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Žďár, Doubrava, main street.jpg | dosiero_priskribo = Ŝoseo n-ro 279 en Doubrava <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)|Žďár]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 310 | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Doubrava | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 33 | lat_s = 20 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 03 | long_s = 46 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 8.98 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Žďár u Mnichova Hradiště <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1400 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 12 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Doubrava (Žďár) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Doubrava''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)|Žďár]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sude de Žďár. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Doubrava etendiĝas ĉirkaŭ du kunirantaj ŝoseoj, la nordokcidentan limon de la vilaĝo kreas ŝoseo Prago – [[Turnov]] ([[Ŝoseo II/610|II/610]], antaŭe I/10, kun kiu estas ĉi tie paralela ankaŭ fervojlinio [[Fervojlinio Praha–Turnov|n-ro 070]]) kaj la orienta parto de vilaĝo troviĝas ĉirkaŭ [[ŝoseo II/279|II/279]] ([[Horní Bousov]] – [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)]] – [[Břehy (Žďár)|Žďár-Břehy]]). En senpera proksimeco de Doubrava havas sidejon ankaŭ municipa ofico de Žďár (sed tiu ĉi strato jam apartenas al parto Břehy, kvankam ĝi ligas al la konstruareo de Doubrava) kaj proksime en senpera proksimeco de Doubrava troviĝas fervoja stacidomo [[Loukov (distrikto Mladá Boleslav)|Loukov u Mnichova Hradiště]], jam sur la teritorio de Loukov. Doubrava situas en katastra teritorio '''Žďár u Mnichova Hradiště''' kun areo 8,98&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1400]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Memorindaĵoj== * Domo n-ro 4 ==Pluaj fotoj== <gallery> Doubrava, Žďár.JPG|Doubrava Žďár, Doubrava, old farm.jpg|Doubrava Kobosilova vila, Doubrava, Žďár.jpg|Vilao de Kobosil </gallery> {{Žďár (distrikto Mladá Boleslav)}} [[Kategorio:Žďár (distrikto Mladá Boleslav)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] 7cjow3wwa6n7o5o83ypn45x3ugsjzh0 9353201 9353200 2026-04-16T07:36:21Z Petr Tomasovsky 678 9353201 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Doubrava (apartigilo)}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Doubrava | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Doubrava | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Žďár, Doubrava, main street.jpg | dosiero_priskribo = Ŝoseo n-ro 279 en Doubrava <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)|Žďár]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | konstruaĵo = 310 | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Doubrava | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 33 | lat_s = 20 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 03 | long_s = 46 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 8.98 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Žďár u Mnichova Hradiště <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1400 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 12 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Doubrava (Žďár) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Doubrava''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)|Žďár]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sude de Žďár. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Doubrava etendiĝas ĉirkaŭ du kunirantaj ŝoseoj, la nordokcidentan limon de la vilaĝo kreas ŝoseo Prago – [[Turnov]] ([[Ŝoseo II/610|II/610]], antaŭe I/10, kun kiu estas ĉi tie paralela ankaŭ fervojlinio [[Fervojlinio Praha–Turnov|n-ro 070]]) kaj la orienta parto de vilaĝo troviĝas ĉirkaŭ [[ŝoseo II/279|II/279]] ([[Horní Bousov]] – [[Žďár (distrikto Mladá Boleslav)|Žďár]] – [[Břehy (Žďár)|Žďár-Břehy]]). En senpera proksimeco de Doubrava havas sidejon ankaŭ municipa ofico de Žďár (sed tiu ĉi strato jam apartenas al parto Břehy, kvankam ĝi ligas al la konstruareo de Doubrava) kaj proksime en senpera proksimeco de Doubrava troviĝas fervoja stacidomo [[Loukov (distrikto Mladá Boleslav)|Loukov u Mnichova Hradiště]], jam sur la teritorio de Loukov. Doubrava situas en katastra teritorio '''Žďár u Mnichova Hradiště''' kun areo 8,98&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1400]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Memorindaĵoj== * Domo n-ro 4 ==Pluaj fotoj== <gallery> Doubrava, Žďár.JPG|Doubrava Žďár, Doubrava, old farm.jpg|Doubrava Kobosilova vila, Doubrava, Žďár.jpg|Vilao de Kobosil </gallery> {{Žďár (distrikto Mladá Boleslav)}} [[Kategorio:Žďár (distrikto Mladá Boleslav)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] n57ulq27lxk4ep74suyvwtp5kjkacyc 0 941579 9353207 2026-04-16T08:27:02Z Crosstor 3176 ginekologo 9353207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''Endre Bán,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bán Endre''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], [[onkologo]]. Endre Bán<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM45055 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=665860&date=2026-04-16 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1915|3|6}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1972|9|4}} en [[Pécs]]. == Biografio == Endre Bán maturiĝis devenis en [[juda]] familio, sed en 1919 li kristaniĝis. Li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato de Erzsébet]] en [[1946]]. Post la diplomo ĝis 1972 li estis ginekologo en tri budapeŝtaj malsanulejoj. En tiu longa periodo li aranĝis la ĉefurban onkologian reton, krome li partoprenis en provadoj de estontaj kuraciloj. Li kontribuis popularajn artikolojn pri tiuj temoj. == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/ban-endre-74854/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ban Endre}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj onkologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 861hfmq9sv9h74fc5z3nsv9iyaqwtbg 9353208 9353207 2026-04-16T08:27:39Z Crosstor 3176 9353208 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Endre Bán,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bán Endre''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], [[onkologo]]. Endre Bán<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM45055 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=665860&date=2026-04-16 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1915|3|6}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1972|9|4}} en [[Pécs]]. == Biografio == Endre Bán maturiĝis devenis en [[juda]] familio, sed en 1919 li kristaniĝis. Li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato de Erzsébet]] en [[1946]]. Post la diplomo ĝis 1972 li estis ginekologo en tri budapeŝtaj malsanulejoj. En tiu longa periodo li aranĝis la ĉefurban onkologian reton, krome li partoprenis en provadoj de estontaj kuraciloj. Li kontribuis popularajn artikolojn pri tiuj temoj. == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/ban-endre-74854/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ban Endre}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj onkologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} eoverkbfvn0x7ojwi91kbtyu0513err 9353209 9353208 2026-04-16T08:34:18Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9353209 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Endre Bán,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bán Endre''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], [[onkologo]]. Endre Bán<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM45055 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=665860&date=2026-04-16 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1915|3|6}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1972|9|4}} en [[Pécs]]. == Biografio == Endre Bán maturiĝis devenis en [[juda]] familio, sed en 1919 li kristaniĝis. Li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Pécs|Scienca Universitato de Erzsébet]] en [[1946]]. Post la diplomo ĝis 1972 li estis ginekologo en tri budapeŝtaj malsanulejoj. En tiu longa periodo li aranĝis la ĉefurban onkologian reton, krome li partoprenis en provadoj de estontaj kuraciloj. Lia kuracado specialiĝis pri onkologiaj malsanoj en la virinaj seksaj organoj. Li kontribuis popularajn artikolojn pri tiuj temoj. == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/ban-endre-74854/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ban Endre}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj onkologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 334qz1rkn64ng58ge7glhpytkoxefv1 0 941580 9353217 2026-04-16T08:59:55Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Jukatana kolibro |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = Ludwig Reichenbach|Rei..." 9353217 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Jukatana kolibro |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Jukatana kolibro''' ''D. eliza'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha eliza'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Doricha eliza'' |komunejo = ''Doricha eliza'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Doricha eliza map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Jukatana kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha eliza'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Meksiko]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Description== This is a tiny bird, weighing only {{convert|2.4|to|2.6|g|oz|abbr=on}}.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> All Mexican sheartails have a long, curved and black bill, a dull green crown and bronzy-green nape and upperparts. Males and females are [[Sexual dimorphism|sexual dimorphic]]. The male, which are {{convert|9|to|10|cm|in}} long including the tail, have a white line behind the eye and a pink-purple throat with a white band below. His underparts are dull green, being clearer on median belly and feathers cover his undertail. The male's tail is long and deeply forked, usually held closed in repose. His inner tail are feathers green, the rest being black with cinnamon inner margins. Female, at {{convert|8.5|to|9|cm|in|abbr=on}}, has a whitish face with a blackish stripe behind the eye. Her throat, chest and belly are whitish with cinnamon tinges on the sides. The female has a shorter forked tail, the outer feathers of which are reddish with a subterminal black band and white tips. Immatures are similar to females.<ref>{{cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/identification?p_p_spp=277496|title=Doricha eliza|publisher=Cornell Lab of Ornithology - Neotropical birds|last1=Arizmendi|first1=M.C.|first2=C.|last2=Rodríguez-Flores|first3=C.|last3=Soberanes-González|first4=Thomas S.|last4=Schulenberg}}</ref> == Distribution and habitat == It is found only in [[Mexico]] where it lives in two disjunct populations, one in the center of [[Veracruz]] and the other in the northern coastal area of the [[Yucatan Peninsula]].<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Its natural [[habitat]]s are [[subtropical or tropical dry forest]], [[subtropical or tropical dry shrubland]], [[mangrove]]s, rural gardens and [[urban area]]s.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> A specific example of the mangrove habitat is the Petenes mangroves ecoregion in the Yucatán Peninsula. The species is threatened by [[habitat loss]]. ==Behaviour== The Mexican sheartail feeds on [[nectar]] from flowers and has been seen visiting ''[[Ipomoea]]'', ''[[Justicia (plant)|Justicia]]'' and ''[[Helicteres guazumaefolia]]''.<ref>{{Cite journal|title = Descripcion Del Nido De Doricha Eliza Y Ampliacion De Su Rango.|url = https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/on/v009n02/p0223-p0224.pdf|last1=Ortiz-Pulido|first1=R.|last2=Flores|first2=E.|last3=Ortiz-Pulido|first3=R.|journal = Ornitología Neotropical|year = 1998|volume = 9|pages = 223–224}}</ref> It also sometimes consumes small [[arthropod]]s. In Veracruz, breeding takes place from May onwards and in Yucatán, between August and April. The tiny cup-shaped nest is made of lichens, spiders webs and the seeds of [[Asteraceae|daisy family]] plants. Two eggs are laid and newly fledged young have been reported from Yucatán in February and March.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Status== The Mexican sheartail has a small range divided into parts. There are estimated to be fewer than 2500 individuals in the Veracruz population and somewhere between 6,000 and 10,000 in the Yucatán coastal strip. Both are suffering habitat degradation, the former from agricultural and residential development and the latter from development related to tourism. It is likely that the population of these birds is in decline and the [[IUCN]] have listed this species as being "[[Near Threatened]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha eliza}} {{Wikispecies|Doricha eliza}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] r1zorkjfe7dlox4n4qfng3h2g0b3eic 9353220 9353217 2026-04-16T09:04:25Z Kani 670 /* Description */ 9353220 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Jukatana kolibro |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Jukatana kolibro''' ''D. eliza'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha eliza'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Doricha eliza'' |komunejo = ''Doricha eliza'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Doricha eliza map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Jukatana kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha eliza'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Meksiko]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Description== Tiu ĉi estas eta birdo, pezanta nur 2,4 ĝis 2,6 g.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ĉiuj Jukatanaj kolibroj havas longan, kurban kaj nigran bekon, malbrile verdan kronon kaj bronzverdajn nukon kaj suprajn partojn. Maskloj kaj inoj estas [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La masklo, kiu longas 9 ĝis 10 centimetrojn inkluzive de la vosto, havas blankan linion malantaŭ la okulo kaj rozkoloran-violkoloran gorĝon kun blanka bendo sube. Liaj subaj partoj estas malbrile verdaj, pli klaraj sur la meza ventro, kaj plumoj kovras lian subvoston. La vosto de la masklo estas longa kaj profunde forkoforma, kutime tenata fermita dum ripozo. Lia interna vosto estas verda kiel plumoj, la cetero estas nigra kun cinamkoloraj internaj randoj. La ino, 8,5 ĝis 9 cm, havas blankecan vizaĝon kun nigreca strio malantaŭ la okulo. Ŝia gorĝo, brusto kaj ventro estas blankecaj kun cinamkoloraj nuancoj sur la flankoj. La ino havas pli mallongan forkoforman voston, kies eksteraj plumoj estas ruĝecaj kun subfina nigra bendo kaj blankaj pintoj. Nematuruloj similas al inoj.<ref>{{cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/identification?p_p_spp=277496|title=Doricha eliza|publisher=Cornell Lab of Ornithology - Neotropical birds|last1=Arizmendi|first1=M.C.|first2=C.|last2=Rodríguez-Flores|first3=C.|last3=Soberanes-González|first4=Thomas S.|last4=Schulenberg}}</ref> == Distribution and habitat == It is found only in [[Mexico]] where it lives in two disjunct populations, one in the center of [[Veracruz]] and the other in the northern coastal area of the [[Yucatan Peninsula]].<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Its natural [[habitat]]s are [[subtropical or tropical dry forest]], [[subtropical or tropical dry shrubland]], [[mangrove]]s, rural gardens and [[urban area]]s.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> A specific example of the mangrove habitat is the Petenes mangroves ecoregion in the Yucatán Peninsula. The species is threatened by [[habitat loss]]. ==Behaviour== The Mexican sheartail feeds on [[nectar]] from flowers and has been seen visiting ''[[Ipomoea]]'', ''[[Justicia (plant)|Justicia]]'' and ''[[Helicteres guazumaefolia]]''.<ref>{{Cite journal|title = Descripcion Del Nido De Doricha Eliza Y Ampliacion De Su Rango.|url = https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/on/v009n02/p0223-p0224.pdf|last1=Ortiz-Pulido|first1=R.|last2=Flores|first2=E.|last3=Ortiz-Pulido|first3=R.|journal = Ornitología Neotropical|year = 1998|volume = 9|pages = 223–224}}</ref> It also sometimes consumes small [[arthropod]]s. In Veracruz, breeding takes place from May onwards and in Yucatán, between August and April. The tiny cup-shaped nest is made of lichens, spiders webs and the seeds of [[Asteraceae|daisy family]] plants. Two eggs are laid and newly fledged young have been reported from Yucatán in February and March.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Status== The Mexican sheartail has a small range divided into parts. There are estimated to be fewer than 2500 individuals in the Veracruz population and somewhere between 6,000 and 10,000 in the Yucatán coastal strip. Both are suffering habitat degradation, the former from agricultural and residential development and the latter from development related to tourism. It is likely that the population of these birds is in decline and the [[IUCN]] have listed this species as being "[[Near Threatened]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha eliza}} {{Wikispecies|Doricha eliza}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] t18o8l6pbbhweevuv2nutxzyhdqqzt8 9353221 9353220 2026-04-16T09:07:17Z Kani 670 /* Distribution and habitat */ 9353221 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Jukatana kolibro |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Jukatana kolibro''' ''D. eliza'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha eliza'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Doricha eliza'' |komunejo = ''Doricha eliza'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Doricha eliza map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Jukatana kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha eliza'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Meksiko]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Description== Tiu ĉi estas eta birdo, pezanta nur 2,4 ĝis 2,6 g.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ĉiuj Jukatanaj kolibroj havas longan, kurban kaj nigran bekon, malbrile verdan kronon kaj bronzverdajn nukon kaj suprajn partojn. Maskloj kaj inoj estas [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La masklo, kiu longas 9 ĝis 10 centimetrojn inkluzive de la vosto, havas blankan linion malantaŭ la okulo kaj rozkoloran-violkoloran gorĝon kun blanka bendo sube. Liaj subaj partoj estas malbrile verdaj, pli klaraj sur la meza ventro, kaj plumoj kovras lian subvoston. La vosto de la masklo estas longa kaj profunde forkoforma, kutime tenata fermita dum ripozo. Lia interna vosto estas verda kiel plumoj, la cetero estas nigra kun cinamkoloraj internaj randoj. La ino, 8,5 ĝis 9 cm, havas blankecan vizaĝon kun nigreca strio malantaŭ la okulo. Ŝia gorĝo, brusto kaj ventro estas blankecaj kun cinamkoloraj nuancoj sur la flankoj. La ino havas pli mallongan forkoforman voston, kies eksteraj plumoj estas ruĝecaj kun subfina nigra bendo kaj blankaj pintoj. Nematuruloj similas al inoj.<ref>{{cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/identification?p_p_spp=277496|title=Doricha eliza|publisher=Cornell Lab of Ornithology - Neotropical birds|last1=Arizmendi|first1=M.C.|first2=C.|last2=Rodríguez-Flores|first3=C.|last3=Soberanes-González|first4=Thomas S.|last4=Schulenberg}}</ref> == Distribuo kaj habitato == Ĝi troviĝas nur en [[Meksiko]], kie ĝi vivas en du apartaj populacioj, unu en la centro de [[Veracruz]] kaj la alia en la norda marborda regiono de la [[Jukatana Duoninsulo]].<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustaroj, mangrovejoj, kamparaj ĝardenoj kaj urbaj areoj.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Specifa ekzemplo de la mangrova vivejo estas la mangrova ekoregiono de Petenes en la Jukatana Duoninsulo. La specio estas minacata pro [[habitatoperdo]]. ==Behaviour== The Mexican sheartail feeds on [[nectar]] from flowers and has been seen visiting ''[[Ipomoea]]'', ''[[Justicia (plant)|Justicia]]'' and ''[[Helicteres guazumaefolia]]''.<ref>{{Cite journal|title = Descripcion Del Nido De Doricha Eliza Y Ampliacion De Su Rango.|url = https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/on/v009n02/p0223-p0224.pdf|last1=Ortiz-Pulido|first1=R.|last2=Flores|first2=E.|last3=Ortiz-Pulido|first3=R.|journal = Ornitología Neotropical|year = 1998|volume = 9|pages = 223–224}}</ref> It also sometimes consumes small [[arthropod]]s. In Veracruz, breeding takes place from May onwards and in Yucatán, between August and April. The tiny cup-shaped nest is made of lichens, spiders webs and the seeds of [[Asteraceae|daisy family]] plants. Two eggs are laid and newly fledged young have been reported from Yucatán in February and March.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Status== The Mexican sheartail has a small range divided into parts. There are estimated to be fewer than 2500 individuals in the Veracruz population and somewhere between 6,000 and 10,000 in the Yucatán coastal strip. Both are suffering habitat degradation, the former from agricultural and residential development and the latter from development related to tourism. It is likely that the population of these birds is in decline and the [[IUCN]] have listed this species as being "[[Near Threatened]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha eliza}} {{Wikispecies|Doricha eliza}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] b2byh4vhbyu2gfp4b6h2vn30xq5rtxu 9353227 9353221 2026-04-16T09:23:39Z Kani 670 9353227 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Jukatana kolibro |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Jukatana kolibro''' ''D. eliza'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha eliza'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Doricha eliza'' |komunejo = ''Doricha eliza'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Doricha eliza map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Jukatana kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha eliza'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Meksiko]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== Tiu ĉi estas eta birdo, pezanta nur 2,4 ĝis 2,6 g.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ĉiuj Jukatanaj kolibroj havas longan, kurban kaj nigran bekon, malbrile verdan kronon kaj bronzverdajn nukon kaj suprajn partojn. Maskloj kaj inoj estas [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La masklo, kiu longas 9 ĝis 10 centimetrojn inkluzive de la vosto, havas blankan linion malantaŭ la okulo kaj rozkoloran-violkoloran gorĝon kun blanka bendo sube. Liaj subaj partoj estas malbrile verdaj, pli klaraj sur la meza ventro, kaj plumoj kovras lian subvoston. La vosto de la masklo estas longa kaj profunde forkoforma, kutime tenata fermita dum ripozo. Lia interna vosto estas verda kiel plumoj, la cetero estas nigra kun cinamkoloraj internaj randoj. La ino, 8,5 ĝis 9 cm, havas blankecan vizaĝon kun nigreca strio malantaŭ la okulo. Ŝia gorĝo, brusto kaj ventro estas blankecaj kun cinamkoloraj nuancoj sur la flankoj. La ino havas pli mallongan forkoforman voston, kies eksteraj plumoj estas ruĝecaj kun subfina nigra bendo kaj blankaj pintoj. Nematuruloj similas al inoj.<ref>{{cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/identification?p_p_spp=277496|title=Doricha eliza|publisher=Cornell Lab of Ornithology - Neotropical birds|last1=Arizmendi|first1=M.C.|first2=C.|last2=Rodríguez-Flores|first3=C.|last3=Soberanes-González|first4=Thomas S.|last4=Schulenberg}}</ref> == Distribuo kaj habitato == Ĝi troviĝas nur en [[Meksiko]], kie ĝi vivas en du apartaj populacioj, unu en la centro de [[Veracruz]] kaj la alia en la norda marborda regiono de la [[Jukatana Duoninsulo]].<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustaroj, mangrovejoj, kamparaj ĝardenoj kaj urbaj areoj.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Specifa ekzemplo de la mangrova vivejo estas la mangrova ekoregiono de Petenes en la Jukatana Duoninsulo. La specio estas minacata pro [[habitatoperdo]]. ==Kutimaro== La Jukatana kolibro nutriĝas per [[nektaro]] el floroj kaj estis vidita vizitante ''[[Ipomoea]]'', ''Justicia'' kaj ''Helicteres guazumaefolia''.<ref>{{Cite journal|title = Descripcion Del Nido De Doricha Eliza Y Ampliacion De Su Rango.|url = https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/on/v009n02/p0223-p0224.pdf|last1=Ortiz-Pulido|first1=R.|last2=Flores|first2=E.|last3=Ortiz-Pulido|first3=R.|journal = Ornitología Neotropical|year = 1998|volume = 9|pages = 223–224}}</ref> Ĝi ankaŭ foje konsumas malgrandajn [[artikuloj]]n. En [[Veracruz]], reproduktado okazas de majo pluen kaj en [[Jukatanio]], inter aŭgusto kaj aprilo. La malgranda tasforma nesto estas farita el [[likeno]]j, [[araneaĵo]]j kaj la semoj de [[Asteracoj|lekantetaj]] plantoj. Du ovoj estas demetitaj kaj ĵus elnestiĝintaj idoj estis raportitaj el Jukatanio en februaro kaj marto.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Statuso== The Mexican sheartail has a small range divided into parts. There are estimated to be fewer than 2500 individuals in the Veracruz population and somewhere between 6,000 and 10,000 in the Yucatán coastal strip. Both are suffering habitat degradation, the former from agricultural and residential development and the latter from development related to tourism. It is likely that the population of these birds is in decline and the [[IUCN]] have listed this species as being "[[Near Threatened]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha eliza}} {{Wikispecies|Doricha eliza}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] n4jvhlrfygiy2u6mfu961ajcv21b6mt 9353228 9353227 2026-04-16T09:25:39Z Kani 670 /* Statuso */ 9353228 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Jukatana kolibro |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Jukatana kolibro''' ''D. eliza'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha eliza'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Doricha eliza'' |komunejo = ''Doricha eliza'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Doricha eliza map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Jukatana kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha eliza'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Meksiko]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== Tiu ĉi estas eta birdo, pezanta nur 2,4 ĝis 2,6 g.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ĉiuj Jukatanaj kolibroj havas longan, kurban kaj nigran bekon, malbrile verdan kronon kaj bronzverdajn nukon kaj suprajn partojn. Maskloj kaj inoj estas [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La masklo, kiu longas 9 ĝis 10 centimetrojn inkluzive de la vosto, havas blankan linion malantaŭ la okulo kaj rozkoloran-violkoloran gorĝon kun blanka bendo sube. Liaj subaj partoj estas malbrile verdaj, pli klaraj sur la meza ventro, kaj plumoj kovras lian subvoston. La vosto de la masklo estas longa kaj profunde forkoforma, kutime tenata fermita dum ripozo. Lia interna vosto estas verda kiel plumoj, la cetero estas nigra kun cinamkoloraj internaj randoj. La ino, 8,5 ĝis 9 cm, havas blankecan vizaĝon kun nigreca strio malantaŭ la okulo. Ŝia gorĝo, brusto kaj ventro estas blankecaj kun cinamkoloraj nuancoj sur la flankoj. La ino havas pli mallongan forkoforman voston, kies eksteraj plumoj estas ruĝecaj kun subfina nigra bendo kaj blankaj pintoj. Nematuruloj similas al inoj.<ref>{{cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/identification?p_p_spp=277496|title=Doricha eliza|publisher=Cornell Lab of Ornithology - Neotropical birds|last1=Arizmendi|first1=M.C.|first2=C.|last2=Rodríguez-Flores|first3=C.|last3=Soberanes-González|first4=Thomas S.|last4=Schulenberg}}</ref> == Distribuo kaj habitato == Ĝi troviĝas nur en [[Meksiko]], kie ĝi vivas en du apartaj populacioj, unu en la centro de [[Veracruz]] kaj la alia en la norda marborda regiono de la [[Jukatana Duoninsulo]].<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustaroj, mangrovejoj, kamparaj ĝardenoj kaj urbaj areoj.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Specifa ekzemplo de la mangrova vivejo estas la mangrova ekoregiono de Petenes en la Jukatana Duoninsulo. La specio estas minacata pro [[habitatoperdo]]. ==Kutimaro== La Jukatana kolibro nutriĝas per [[nektaro]] el floroj kaj estis vidita vizitante ''[[Ipomoea]]'', ''Justicia'' kaj ''Helicteres guazumaefolia''.<ref>{{Cite journal|title = Descripcion Del Nido De Doricha Eliza Y Ampliacion De Su Rango.|url = https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/on/v009n02/p0223-p0224.pdf|last1=Ortiz-Pulido|first1=R.|last2=Flores|first2=E.|last3=Ortiz-Pulido|first3=R.|journal = Ornitología Neotropical|year = 1998|volume = 9|pages = 223–224}}</ref> Ĝi ankaŭ foje konsumas malgrandajn [[artikuloj]]n. En [[Veracruz]], reproduktado okazas de majo pluen kaj en [[Jukatanio]], inter aŭgusto kaj aprilo. La malgranda tasforma nesto estas farita el [[likeno]]j, [[araneaĵo]]j kaj la semoj de [[Asteracoj|lekantetaj]] plantoj. Du ovoj estas demetitaj kaj ĵus elnestiĝintaj idoj estis raportitaj el Jukatanio en februaro kaj marto.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Statuso== La Jukatana kolibro havas malgrandan teritorion dividitan en partojn. Oni taksas malpli ol 2500 individuojn en la Veracruz-populacio kaj ie inter 6 000 kaj 10 000 en la marborda strio de Jukatanio. Ambaŭ suferas degeneron de la vivejo, la unua pro agrikultura kaj loĝdoma disvolviĝo kaj la dua pro disvolviĝo rilata al [[turismo]]. Estas probable, ke la populacio de ĉi tiuj birdoj malpliiĝas kaj la [[IUCN]] listigis ĉi tiun specion kiel "[[Preskaŭ Minacata]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha eliza}} {{Wikispecies|Doricha eliza}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] s9c5ahvwceukgx1ib4tlcln3e7b8gxo 9353237 9353228 2026-04-16T10:13:35Z Kani 670 9353237 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Jukatana kolibro |koloro = pink |dosiero = Doricha eliza b.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Jukatana kolibro''' ''D. eliza'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha eliza'' |dunomo aŭtoritato = ([[René-Primevère Lesson|Lesson, RP]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Doricha eliza'' |komunejo = ''Doricha eliza'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Doricha eliza map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Jukatana kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha eliza'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas [[endemio]] de [[Meksiko]].<ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Doricha eliza'' |volume=2016 |article-number=e.T22688175A93185276 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688175A93185276.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> ==Aspekto== Tiu ĉi estas eta birdo, pezanta nur 2,4 ĝis 2,6 g.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Ĉiuj Jukatanaj kolibroj havas longan, kurban kaj nigran bekon, malbrile verdan kronon kaj bronzverdajn nukon kaj suprajn partojn. Maskloj kaj inoj estas [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]]. La masklo, kiu longas 9 ĝis 10 centimetrojn inkluzive de la vosto, havas blankan linion malantaŭ la okulo kaj rozkoloran-violkoloran gorĝon kun blanka bendo sube. Liaj subaj partoj estas malbrile verdaj, pli klaraj sur la meza ventro, kaj plumoj kovras lian subvoston. La vosto de la masklo estas longa kaj profunde forkoforma, kutime tenata fermita dum ripozo. Lia interna vosto estas verda kiel plumoj, la cetero estas nigra kun cinamkoloraj internaj randoj. La ino, 8,5 ĝis 9 cm, havas blankecan vizaĝon kun nigreca strio malantaŭ la okulo. Ŝia gorĝo, brusto kaj ventro estas blankecaj kun cinamkoloraj nuancoj sur la flankoj. La ino havas pli mallongan forkoforman voston, kies eksteraj plumoj estas ruĝecaj kun subfina nigra bendo kaj blankaj pintoj. Nematuruloj similas al inoj.<ref>{{cite web|url=https://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/identification?p_p_spp=277496|title=Doricha eliza|publisher=Cornell Lab of Ornithology - Neotropical birds|last1=Arizmendi|first1=M.C.|first2=C.|last2=Rodríguez-Flores|first3=C.|last3=Soberanes-González|first4=Thomas S.|last4=Schulenberg}}</ref> == Distribuo kaj habitato == Ĝi troviĝas nur en [[Meksiko]], kie ĝi vivas en du apartaj populacioj, unu en la centro de [[Veracruz]] kaj la alia en la norda marborda regiono de la [[Jukatana Duoninsulo]].<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustaroj, mangrovejoj, kamparaj ĝardenoj kaj urbaj areoj.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> Specifa ekzemplo de la mangrova vivejo estas la mangrova ekoregiono de Petenes en la Jukatana Duoninsulo. La specio estas minacata pro [[habitatoperdo]]. ==Kutimaro== La Jukatana kolibro nutriĝas per [[nektaro]] el floroj kaj estis vidita vizitante ''[[Ipomoea]]'', ''Justicia'' kaj ''Helicteres guazumaefolia''.<ref>{{Cite journal|title = Descripcion Del Nido De Doricha Eliza Y Ampliacion De Su Rango.|url = https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/on/v009n02/p0223-p0224.pdf|last1=Ortiz-Pulido|first1=R.|last2=Flores|first2=E.|last3=Ortiz-Pulido|first3=R.|journal = Ornitología Neotropical|year = 1998|volume = 9|pages = 223–224}}</ref> Ĝi ankaŭ foje konsumas malgrandajn [[artikuloj]]n. En [[Veracruz]], reproduktado okazas de majo pluen kaj en [[Jukatanio]], inter aŭgusto kaj aprilo. La malgranda tasforma nesto estas farita el [[likeno]]j, [[araneaĵo]]j kaj la semoj de [[Asteracoj|lekantetaj]] plantoj. Du ovoj estas demetitaj kaj ĵus elnestiĝintaj idoj estis raportitaj el Jukatanio en februaro kaj marto.<ref name="iucn status 11 November 2021" /> ==Statuso== La Jukatana kolibro havas malgrandan teritorion dividitan en partojn. Oni taksas malpli ol 2500 individuojn en la Veracruz-populacio kaj ie inter 6 000 kaj 10 000 en la marborda strio de Jukatanio. Ambaŭ suferas degeneron de la vivejo, la unua pro agrikultura kaj loĝdoma disvolviĝo kaj la dua pro disvolviĝo rilata al [[turismo]]. Estas probable, ke la populacio de ĉi tiuj birdoj malpliiĝas kaj la [[IUCN]] listigis ĉi tiun specion kiel "[[Preskaŭ Minacata]]".<ref name="iucn status 11 November 2021" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha eliza}} {{Wikispecies|Doricha eliza}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] toncrrk55601zlomlpd49m9pn7dw89u 0 941581 9353218 2026-04-16T09:01:23Z Kani 670 Alidirektigis al [[Jukatana kolibro]] 9353218 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Jukatana kolibro]] hpo6omkwv517u233jvgaul59en0ncbz 1 941582 9353226 2026-04-16T09:23:27Z Sj1mor 12103 /* Eĉ guto malgranda... */ nova sekcio 9353226 wikitext text/x-wiki == Eĉ guto malgranda... == {| class="wikitable" |- valign="top" |La [[q:Guto|guto]] de [[q:Pluvo|pluvo]] faras [[q:Truo|truon]] en la [[q:Ŝtono|ŝtono]], ne per [[q:Perforto|perforto]], sed per ofta [[q:Falo|falado]]. '''»''' | |'''''«''' The drop of rain maketh a hole in the stone, not by violence, but by oft falling.'' |} https://eo.wikiquote.org/wiki/Hugh_Latimer Ĉu li estas la origininto de tiu ĉi metaforo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:23, 16 apr. 2026 (UTC) 0ul8jwmkb9xtrihgcfo5goo1guqla5m 1 941583 9353231 2026-04-16T09:51:07Z Sj1mor 12103 /* Esperantistoj kun memortabulo */ nova sekcio 9353231 wikitext text/x-wiki == Esperantistoj kun memortabulo == Eble utilas krei tiun kategorion, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 09:51, 16 apr. 2026 (UTC) 7wrectgoiwxklpjdbbk1velzdb33u9h 1 941584 9353235 2026-04-16T10:08:10Z Sj1mor 12103 /* Eksa informkesto */ nova sekcio 9353235 wikitext text/x-wiki == Eksa informkesto == x [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:08, 16 apr. 2026 (UTC) lt73t72uo3qjglntqqcz1e8envvwosc 9353236 9353235 2026-04-16T10:08:18Z Sj1mor 12103 /* Eksa informkesto */ 9353236 wikitext text/x-wiki == Eksa informkesto == {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Gaspard |Familinomo = de Coligny |Postnomo = |PostFamilinomo = |Prononco = |AliajLingvoj = |VeraNomo = |NaskiĝLoko = Châtillon-Coligny |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 15 |NaskiĝMonato = februaro |NaskiĝJaro = 1519 |MortLoko = Parizo |MortLokoLigilo = |MortTago = 24 |MortMonato = aŭgusto |MortJaro = 1572 |AntaŭOkupo = |Okupo = admiralo |Epoko = |Okupo2 = |Okupo3 = |AliajOkupoj = |Ŝtato = franca |Dosiero = François Clouet - Admiral Gaspard II de Coligny - 168-1925 - Saint Louis Art Museum.jpg |TipoDosiero = |Subteksto = |Ordigo = }} [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:08, 16 apr. 2026 (UTC) i4bzjrbxs5iwvk2dotj6zp163nd7q8q 0 941585 9353241 2026-04-16T10:20:04Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gvatemala kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi3Goul 0172.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = Ludwig Reic..." 9353241 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gvatemala kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi3Goul 0172.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Gvatemala kolibro''' ''D. enicura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=Slender Sheartail ''Doricha enicura'' |volume=2021 |article-number=e.T22688172A167025835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22688172A167025835.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha enicura'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |vikispecio = ''Doricha enicura'' |komunejo = ''Doricha enicura'' |sinonimo= ''Trochilus enicurus'' (pranomo) |mapo de vivoteritorioj = Doricha enicura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gvatemala kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha enicura'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]] kaj [[Meksiko]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Gvatemala kolibro kunhavas la genron ''Doricha'' kun la [[Jukatana kolibro]] (''D. eliza''). Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> [[File:Doricha enicura 13729492.jpg|thumb|left|Masklo]] ==Aspekto== The male slender sheartail is {{convert|11|to|12.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs about {{convert|2.3|g|oz|abbr=on}}. Females are {{convert|8|to|9|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weigh about {{convert|2.6|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a long, decurved, black bill and a white spot behind the eye. The male's head, upperparts, and sides of the belly are green. Its [[Gorget (bird)|gorget]] is pinkish purple and the chest and center of the belly white. The very long tail is deeply forked. The central pair of feathers are green and the others blackish. The female's upperparts are green and the underparts cinnamon-buff. It has a blackish stripe through the eye. Its tail is much shorter and less forked than the male's; its central pair of feathers are green and the others cinnamon with a wide black band near the tip and white tips.<ref name=SLSH-BOW>Peterson, A. T. and P. F. D. Boesman (2020). Slender Sheartail (''Doricha enicura''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.sleshe1.01 retrieved July 26, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The slender sheartail is found in mountains and their interior valleys from [[Chiapas]] in southern Mexico through Guatemala and northeastern El Salvador into Honduras. It inhabits semi-open landscapes such as forest openings, woodland, [[secondary forest]], and scrublands. In elevation it ranges between {{convert|1000|and|3000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=SLSH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The slender sheartail is generally sedentary though there are seasonal changes in abundance.<ref name=SLSH-BOW/> ===Manĝado=== The slender sheartail forages for nectar and small [[arthropod]]s from ground level to the middle strata of the vegetation. While feeding on nectar, males hold their tails nearly vertical while females wag and open and close theirs.<ref name=SLSH-BOW/> ===Reproduktado=== The slender sheartail has been documented breeding in October in Chiapas, but nothing else is known about its breeding [[phenology]].<ref name=SLSH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Doricha-enicura |species=Gvatemala kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the slender sheartail as being of Least Concern. It has a fairly large range and an estimated population of between 20,000 and 50,000 mature individuals. However, the population is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is considered rare to locally common. The main threat to it is clearing of its habitat for agriculture.<ref name=SLSH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha enicura}} {{Wikispecies|Doricha enicura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] l4g9j0eb8ztysxmhyqz19hfk3zodx33 9353243 9353241 2026-04-16T10:23:13Z Kani 670 /* Aspekto */ 9353243 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gvatemala kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi3Goul 0172.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Gvatemala kolibro''' ''D. enicura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=Slender Sheartail ''Doricha enicura'' |volume=2021 |article-number=e.T22688172A167025835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22688172A167025835.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha enicura'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |vikispecio = ''Doricha enicura'' |komunejo = ''Doricha enicura'' |sinonimo= ''Trochilus enicurus'' (pranomo) |mapo de vivoteritorioj = Doricha enicura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gvatemala kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha enicura'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]] kaj [[Meksiko]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Gvatemala kolibro kunhavas la genron ''Doricha'' kun la [[Jukatana kolibro]] (''D. eliza''). Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> [[File:Doricha enicura 13729492.jpg|thumb|left|Masklo]] ==Aspekto== La masklo de la Gvatemala kolibro estas 11 ĝis 12,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 2,3 g. Inoj estas 8 ĝis 9 cm longaj kaj pezas ĉirkaŭ 2,6 g. Ambaŭ seksoj havas longan, kurban, nigran bekon kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. La kapo, supraj partoj kaj flankoj de la ventro de la masklo estas verdaj. Ĝia gorĝo estas rozecviola kaj la brusto kaj centro de la ventro blankaj. La tre longa vosto estas profunde forkohava. La centra paro da plumoj estas verda kaj la aliaj nigrecaj. La supraj partoj de la ino estas verdaj kaj la subaj partoj cinamo-flavbrunaj. Ĝi havas nigrecan strion tra la okulo. Ĝia vosto estas multe pli mallonga kaj malpli forkohava ol tiu de la masklo; ĝia centra paro da plumoj estas verda kaj la aliaj cinamkoloraj kun larĝa nigra bendo proksime al la pinto kaj blankaj pintoj.<ref name=SLSH-BOW>Peterson, A. T. kaj P. F. D. Boesman (2020). Slender Sheartail (''Doricha enicura''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.sleshe1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The slender sheartail is found in mountains and their interior valleys from [[Chiapas]] in southern Mexico through Guatemala and northeastern El Salvador into Honduras. It inhabits semi-open landscapes such as forest openings, woodland, [[secondary forest]], and scrublands. In elevation it ranges between {{convert|1000|and|3000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=SLSH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The slender sheartail is generally sedentary though there are seasonal changes in abundance.<ref name=SLSH-BOW/> ===Manĝado=== The slender sheartail forages for nectar and small [[arthropod]]s from ground level to the middle strata of the vegetation. While feeding on nectar, males hold their tails nearly vertical while females wag and open and close theirs.<ref name=SLSH-BOW/> ===Reproduktado=== The slender sheartail has been documented breeding in October in Chiapas, but nothing else is known about its breeding [[phenology]].<ref name=SLSH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Doricha-enicura |species=Gvatemala kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the slender sheartail as being of Least Concern. It has a fairly large range and an estimated population of between 20,000 and 50,000 mature individuals. However, the population is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is considered rare to locally common. The main threat to it is clearing of its habitat for agriculture.<ref name=SLSH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha enicura}} {{Wikispecies|Doricha enicura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] l7rim8kfwikcq97h8jl8pyq1z9out5u 9353244 9353243 2026-04-16T10:24:25Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9353244 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gvatemala kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi3Goul 0172.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Gvatemala kolibro''' ''D. enicura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=Slender Sheartail ''Doricha enicura'' |volume=2021 |article-number=e.T22688172A167025835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22688172A167025835.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha enicura'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |vikispecio = ''Doricha enicura'' |komunejo = ''Doricha enicura'' |sinonimo= ''Trochilus enicurus'' (pranomo) |mapo de vivoteritorioj = Doricha enicura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gvatemala kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha enicura'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]] kaj [[Meksiko]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Gvatemala kolibro kunhavas la genron ''Doricha'' kun la [[Jukatana kolibro]] (''D. eliza''). Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> [[File:Doricha enicura 13729492.jpg|thumb|left|Masklo]] ==Aspekto== La masklo de la Gvatemala kolibro estas 11 ĝis 12,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 2,3 g. Inoj estas 8 ĝis 9 cm longaj kaj pezas ĉirkaŭ 2,6 g. Ambaŭ seksoj havas longan, kurban, nigran bekon kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. La kapo, supraj partoj kaj flankoj de la ventro de la masklo estas verdaj. Ĝia gorĝo estas rozecviola kaj la brusto kaj centro de la ventro blankaj. La tre longa vosto estas profunde forkohava. La centra paro da plumoj estas verda kaj la aliaj nigrecaj. La supraj partoj de la ino estas verdaj kaj la subaj partoj cinamo-flavbrunaj. Ĝi havas nigrecan strion tra la okulo. Ĝia vosto estas multe pli mallonga kaj malpli forkohava ol tiu de la masklo; ĝia centra paro da plumoj estas verda kaj la aliaj cinamkoloraj kun larĝa nigra bendo proksime al la pinto kaj blankaj pintoj.<ref name=SLSH-BOW>Peterson, A. T. kaj P. F. D. Boesman (2020). Slender Sheartail (''Doricha enicura''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.sleshe1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Gvatemala kolibro troviĝas en montoj kaj iliaj internaj valoj ekde [[Chiapas]] en suda Meksiko tra Gvatemalo kaj nordorienta Salvadoro ĝis Honduro. Ĝi loĝas en duonmalfermaj pejzaĝoj kiel arbaraj malfermaĵoj, maldensarbaroj, sekundaraj arbaroj kaj veprejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 1 000 kaj 3 000 m.<ref name=SLSH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The slender sheartail is generally sedentary though there are seasonal changes in abundance.<ref name=SLSH-BOW/> ===Manĝado=== The slender sheartail forages for nectar and small [[arthropod]]s from ground level to the middle strata of the vegetation. While feeding on nectar, males hold their tails nearly vertical while females wag and open and close theirs.<ref name=SLSH-BOW/> ===Reproduktado=== The slender sheartail has been documented breeding in October in Chiapas, but nothing else is known about its breeding [[phenology]].<ref name=SLSH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Doricha-enicura |species=Gvatemala kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the slender sheartail as being of Least Concern. It has a fairly large range and an estimated population of between 20,000 and 50,000 mature individuals. However, the population is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is considered rare to locally common. The main threat to it is clearing of its habitat for agriculture.<ref name=SLSH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha enicura}} {{Wikispecies|Doricha enicura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] t1n4xe3i2427syomy4p8e3ib45sebnh 9353245 9353244 2026-04-16T10:27:12Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9353245 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gvatemala kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi3Goul 0172.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Gvatemala kolibro''' ''D. enicura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=Slender Sheartail ''Doricha enicura'' |volume=2021 |article-number=e.T22688172A167025835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22688172A167025835.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha enicura'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |vikispecio = ''Doricha enicura'' |komunejo = ''Doricha enicura'' |sinonimo= ''Trochilus enicurus'' (pranomo) |mapo de vivoteritorioj = Doricha enicura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gvatemala kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha enicura'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]] kaj [[Meksiko]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Gvatemala kolibro kunhavas la genron ''Doricha'' kun la [[Jukatana kolibro]] (''D. eliza''). Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> [[File:Doricha enicura 13729492.jpg|thumb|left|Masklo]] ==Aspekto== La masklo de la Gvatemala kolibro estas 11 ĝis 12,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 2,3 g. Inoj estas 8 ĝis 9 cm longaj kaj pezas ĉirkaŭ 2,6 g. Ambaŭ seksoj havas longan, kurban, nigran bekon kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. La kapo, supraj partoj kaj flankoj de la ventro de la masklo estas verdaj. Ĝia gorĝo estas rozecviola kaj la brusto kaj centro de la ventro blankaj. La tre longa vosto estas profunde forkohava. La centra paro da plumoj estas verda kaj la aliaj nigrecaj. La supraj partoj de la ino estas verdaj kaj la subaj partoj cinamo-flavbrunaj. Ĝi havas nigrecan strion tra la okulo. Ĝia vosto estas multe pli mallonga kaj malpli forkohava ol tiu de la masklo; ĝia centra paro da plumoj estas verda kaj la aliaj cinamkoloraj kun larĝa nigra bendo proksime al la pinto kaj blankaj pintoj.<ref name=SLSH-BOW>Peterson, A. T. kaj P. F. D. Boesman (2020). Slender Sheartail (''Doricha enicura''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.sleshe1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Gvatemala kolibro troviĝas en montoj kaj iliaj internaj valoj ekde [[Chiapas]] en suda Meksiko tra Gvatemalo kaj nordorienta Salvadoro ĝis Honduro. Ĝi loĝas en duonmalfermaj pejzaĝoj kiel arbaraj malfermaĵoj, maldensarbaroj, sekundaraj arbaroj kaj veprejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 1 000 kaj 3 000 m.<ref name=SLSH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Gvatemala kolibro estas ĝenerale sidlokema (nemigranta), kvankam okazas abundaj laŭsezonaj ŝanĝoj.<ref name=SLSH-BOW/> ===Manĝado=== La Gvatemala kolibro manĝoserĉas [[nektaro]]n kaj malgrandaj [[artikuloj]]n de la grundnivelo ĝis la mezaj tavoloj de la vegetaĵaro. Dum manĝado de nektaro, maskloj tenas siajn vostojn preskaŭ vertikale dum inoj skuas kaj malfermas kaj fermas siajn vostojn.<ref name=SLSH-BOW/> ===Reproduktado=== La Gvatemala kolibro estis dokumentita reproduktiĝante en oktobro en Chiapas, sed nenio alia estas konata pri ĝia reproduktiĝa [[fenologio]].<ref name=SLSH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Doricha-enicura |species=Gvatemala kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the slender sheartail as being of Least Concern. It has a fairly large range and an estimated population of between 20,000 and 50,000 mature individuals. However, the population is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is considered rare to locally common. The main threat to it is clearing of its habitat for agriculture.<ref name=SLSH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha enicura}} {{Wikispecies|Doricha enicura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] 4cwcwep7bzf3rl37lv9r8q6e7r95ocn 9353246 9353245 2026-04-16T10:28:46Z Kani 670 9353246 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gvatemala kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi3Goul 0172.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Doricha]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 |specio = '''Gvatemala kolibro''' ''D. enicura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=Slender Sheartail ''Doricha enicura'' |volume=2021 |article-number=e.T22688172A167025835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22688172A167025835.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Doricha enicura'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818) |vikispecio = ''Doricha enicura'' |komunejo = ''Doricha enicura'' |sinonimo= ''Trochilus enicurus'' (pranomo) |mapo de vivoteritorioj = Doricha enicura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gvatemala kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Doricha enicura'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Doricha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]] kaj [[Meksiko]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Gvatemala kolibro kunhavas la genron ''Doricha'' kun la [[Jukatana kolibro]] (''D. eliza''). Ĝi estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> [[File:Doricha enicura 13729492.jpg|thumb|left|Masklo]] ==Aspekto== La masklo de la Gvatemala kolibro estas 11 ĝis 12,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 2,3 g. Inoj estas 8 ĝis 9 cm longaj kaj pezas ĉirkaŭ 2,6 g. Ambaŭ seksoj havas longan, kurban, nigran bekon kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. La kapo, supraj partoj kaj flankoj de la ventro de la masklo estas verdaj. Ĝia gorĝo estas rozecviola kaj la brusto kaj centro de la ventro blankaj. La tre longa vosto estas profunde forkohava. La centra paro da plumoj estas verda kaj la aliaj nigrecaj. La supraj partoj de la ino estas verdaj kaj la subaj partoj cinamo-flavbrunaj. Ĝi havas nigrecan strion tra la okulo. Ĝia vosto estas multe pli mallonga kaj malpli forkohava ol tiu de la masklo; ĝia centra paro da plumoj estas verda kaj la aliaj cinamkoloraj kun larĝa nigra bendo proksime al la pinto kaj blankaj pintoj.<ref name=SLSH-BOW>Peterson, A. T. kaj P. F. D. Boesman (2020). Slender Sheartail (''Doricha enicura''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.sleshe1.01] Alirita la 26an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Gvatemala kolibro troviĝas en montoj kaj iliaj internaj valoj ekde [[Chiapas]] en suda Meksiko tra Gvatemalo kaj nordorienta Salvadoro ĝis Honduro. Ĝi loĝas en duonmalfermaj pejzaĝoj kiel arbaraj malfermaĵoj, maldensarbaroj, sekundaraj arbaroj kaj veprejoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 1 000 kaj 3 000 m.<ref name=SLSH-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Gvatemala kolibro estas ĝenerale sidlokema (nemigranta), kvankam okazas abundaj laŭsezonaj ŝanĝoj.<ref name=SLSH-BOW/> ===Manĝado=== La Gvatemala kolibro manĝoserĉas [[nektaro]]n kaj malgrandaj [[artikuloj]]n de la grundnivelo ĝis la mezaj tavoloj de la vegetaĵaro. Dum manĝado de nektaro, maskloj tenas siajn vostojn preskaŭ vertikale dum inoj skuas kaj malfermas kaj fermas siajn vostojn.<ref name=SLSH-BOW/> ===Reproduktado=== La Gvatemala kolibro estis dokumentita reproduktiĝante en oktobro en Chiapas, sed nenio alia estas konata pri ĝia reproduktiĝa [[fenologio]].<ref name=SLSH-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Doricha-enicura |species=Gvatemala kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Gvatemalan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas sufiĉe grandan teritorion kaj ĉirkaŭkalkulitan populacion de inter 20 000 kaj 50 000 maturaj individuoj. Tamen, oni kredas, ke la populacio malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=Slender Sheartail ''Doricha enicura'' |volume=2021 |article-number=e.T22688172A167025835 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22688172A167025835.en |access-date=26a de Julio 2022}}</ref> Ĝi estas konsiderata malofta ĝis surloke ofta. La ĉefa minaco al ĝi estas la [[senarbarigo]] de ĝia vivejo por [[agrikulturo]].<ref name=SLSH-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * World Wildlife Fund. 2010. [https://web.archive.org/web/20111015030054/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 ''Petenes mangroves'']. eds. Mark McGinley, C.Michael Hogan & C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Doricha enicura}} {{Wikispecies|Doricha enicura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] mbsgjh5wwd781lf8psb4vzsw2j5avrk 0 941586 9353242 2026-04-16T10:20:59Z Kani 670 Alidirektigis al [[Gvatemala kolibro]] 9353242 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gvatemala kolibro]] qrhoe13gcemnhtnfm7f4l62srtgd9cz 0 941587 9353249 2026-04-16T10:34:46Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Calothorax'' |koloro = pink |dosiero = Calothorax lucifer 1841.jpg |priskribo de dosiero = [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''..." 9353249 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Calothorax'' |koloro = pink |dosiero = Calothorax lucifer 1841.jpg |priskribo de dosiero = [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Calothorax''''' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 | sinonimo = }} '''''Calothorax''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Meksiko]] ĝis plej suda [[Usono]]. ==Taksonomio== The genus ''Calothorax'' was introduced in 1840 by the English zoologist [[George Robert Gray]] with the [[lucifer sheartail]] as the [[type species]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds : with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=13 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668907 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=134 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480145 }}</ref> The name combines the [[Ancient Greek]] ''kalos'' meaning "beautiful" with ''thōrax'' meaning "breast".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=86 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n86/mode/1up }}</ref> La genro enhavas jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=15a de Septembro 2022 }}</ref> * [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') * [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Calothorax}} {{Wikispecies|Calothorax}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] azxwd4vbqur3ql8uqd4zqf8gnjnxq3r 9353251 9353249 2026-04-16T10:39:38Z Kani 670 9353251 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Calothorax'' |koloro = pink |dosiero = Calothorax lucifer 1841.jpg |priskribo de dosiero = [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Calothorax''''' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 | sinonimo = }} '''''Calothorax''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Meksiko]] ĝis plej suda [[Usono]]. ==Taksonomio== La genron ''Calothorax'' enkondukis en 1840 la angla zoologo [[George Robert Gray]] kun la [[Lucifera kolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds : with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=13 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668907 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=134 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480145 }}</ref> La nomo kombinas la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''kalos'' signife "bela" kun ''thōraks'' signife "brusto".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=86 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n86/mode/1up }}</ref> La genro enhavas jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Aŭgusto 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=15a de Septembro 2022 }}</ref> * [[Bela kolibro]], ''Calothorax pulcher'' (Gould, 1859) sud-centra Meksiko. LC * [[Lucifera kolibro]], ''Calothorax lucifer'' (Swainson, 1827) sudokcidenta Usono, de sudokcidenta Teksaso, plej sudokcidenta [[Nov-Meksiko]] ĝis plej sudorienta [[Arizono]], kaj en centra kaj norda Meksiko. LC == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Calothorax}} {{Wikispecies|Calothorax}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] gcrlqwew5li36yfzni8iaozo6x2lqh9 0 941588 9353250 2026-04-16T10:35:44Z Crosstor 3176 pastro 9353250 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Endre Bán,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Bán Endre [[Johano|János]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[kanoniko]], [[prelato]], altlerneja [[instruisto]]. Endre Bán<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM45056 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=684338&date=2024-01-29 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1934|6|1}} en [[Marcali]], li mortis {{mortotago|1995|7|24}} en [[Szombathely]]. == Biografio == Endre Bán maturiĝis en ŝtata [[gimnazio]] en [[Pécs]] en 1952, poste li akiris teologian diplomon en teologia akademio en [[Budapeŝto]] en [[1957]], tiel li pastriĝis. Jaron poste li doktoriĝis. Inter 1958–1962 li havis postenon ĉe [[Ferenc Rogács]], poste li false estis akuzita, tial li ne povis estis pastro, nur civile li laboris por la eklezio en [[Tolna (urbo)]]. Li estis subpastro en urbo Tolna (1965–1971), [[Szigetvár]] (1971–1974) kaj Pécs (1974–1978), poste li estis levita paroĥestro, en 1991 kanoniko, 2 jarojn poste prelato. Samtempe ekde 1991 li estis rektoro de teologia altlernejo en Pécs ĝis sia neatendita morto. Li ricevis [[premio]]n en 1993. == Elektitaj kontribuoj == * ''Találkozás Istennel Krisztusban. Elmélkedések az imáról és a lelkiéletről.'' (kunaŭtoro, 1973) * ''Csendes órák.'' (kunaŭtoro, 1975) * ''A II. vatikáni zsinat tanítása.'' (kunaŭtoro, 1986) * ''Küldetésben.'' (kunaŭtoro, 1987) * ''B. E. Emlékkönyv. Válogatás B. E. írásaiból és beszédeiből.'' (kompilaĵo, 1996) == Fontoj == * [https://konyvtar.pecsiegyhazmegye.hu/blog/164-pro-memoria-a-josagos-pap-emlekezete-i biografio hungare kun fotoj] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/ban-endre-24896 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ban Endre}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj kanonikoj]] [[Kategorio:Hungaraj prelatoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} swspw0emtscvim93b4lkm29mxtn0sb5 0 941589 9353253 2026-04-16T10:42:38Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1346025565|François Cheng]]" 9353253 wikitext text/x-wiki * [https://web.archive.org/web/20050304081500/http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=705 Lia Biografio ĉe la retejo de la Académie française] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la franca Palmordeno]] [[Kategorio:Rakontantoj de sonlibroj]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj tradukistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Femina]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] m756qzs4j6vj14lq2lgo8voyp0dyzob 9353259 9353253 2026-04-16T10:57:03Z Sj1mor 12103 9353259 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''François''' '''CHENG''' ({{lang-zh|程抱一|t=''Chéng Bàoyī''}}, naskita la 30-an de aŭgusto 1929 en [[Nanĉango]], [[Ĉinio]]) estas franca poeto, romanisto kaj kaligrafiisto de ĉina deveno. Aŭtoro de poemaroj, monografioj pri ĉina literaturo, pentrarto (interalie pri Ĵu Da, [[d:Q198097]] kaj Ŝitao, [[d:Q469439]]). Li studis ĉe la [[Universitato de Nankino|Universitato de Nankingo]]. En 1949, li translokiĝis al Francio. En 1948, lia patro ricevis postenon ĉe [[UNESKO]], kaj la familio alvenis en Francion. En 1949, la familio translokiĝis al Usono, sed Francisko restis en Francio. Li studis la lingvon, literaturon kaj kulturon de la lando, vivante solecan vivon. Ekde 1960, li estis dungito de la Instituto de Lingvoj kaj Civilizoj de la Oriento ([[INALCO]]). En 1971, li ricevis francan civitanecon, kaj ekde 1977 li verkis en la franca. Li publikigis plurajn librojn de poezio en [[Tajvano]] kaj [[Honkongo]]. Li tradukas de la franca en la ĉinan ([[Victor Segalen]], [[Henri Michaux]]), de la ĉina en la francan (malnova kaj nova poezio, prozo de [[Lao Ŝe|Lao]] [[Lao Ŝe|Ŝe]], ktp.). En 2002, li estis elektita (kiel la unua persono de azia deveno) al la [[Franca Akademio]]. Laŭ la spirito de [[Budhismo]] kaj [[Taoismo]], Cheng strebas en siaj verkoj atingi harmonion kaj senton de Unueco, kaj ilustras la transformon kaj unuecon de la homa sorto kaj la mondo-kosmo. Aldone al siaj poemaroj, Cheng publikigis plurajn librojn pri ĉina poezio kaj pentrarto, kaj ankaŭ plurajn romanojn, inkluzive de ''Le dit de Tianyi'' (1998), rakonto pri drama amo en komunista Ĉinio, kiu ankaŭ estas akuzo kontraŭ la [[Maoismo|maoista]] [[diktaturo]] kaj gajnis la prestiĝan Prix Femina. Li estas la patro de la ĉinologiistino Anne Cheng.<ref>"[http://www.scienceshumaines.com/la-pensee-chinoise-par-dela-les-fantasmes_fr_23541.html La pensée chinoise par-delà les fantasmes]." ''[[Sciences humaines]]'' ([[:fr:Sciences humaines (revue)|FR]]). 4 March 2013. Retrieved on 11 December 2013.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20050304081500/http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=705 Lia Biografio ĉe la retejo de la Académie française] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cheng, François}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Kavaliroj de la franca Palmordeno]] [[Kategorio:Rakontantoj de sonlibroj]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj tradukistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Femina]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] e7swr88x9afgs54kj1uxd2oikpya031 1 941590 9353260 2026-04-16T10:57:31Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9353260 wikitext text/x-wiki == Fontoj == la rusa kaj pola. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:57, 16 apr. 2026 (UTC) 6ayn25ws2ylnitzqjt3nnn28y314s6l