Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic Esperanto 0 952 9354022 9345418 2026-04-17T13:14:27Z Sj1mor 12103 9354022 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=la plej konata planlingvo|apa=Esperanto (apartigilo)}} {{Informkesto lingvo | Lingvo = Esperanto<br />Lingvo Internacia | Landoj = almenaŭ 120 landoj<ref>{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/info/eo/kio_estas_uea |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |titolo=Kio estas UEA? |citaĵo=UEA{{tripunkto}}havas membrojn en 120 landoj}}</ref>; nenie oficiala lingvo | Denaske = laŭ taksoj inter mil kaj “pluraj{{spaceto}}miloj”<ref>{{citaĵo el retejo |aŭtoro=Harald Haarmann |titolo=Eta leksikono pri lingvoj |url=http://fischer-zim.ch/esperanto/lingvaj-temoj/haarmann--leksikono-eo.htm |dato=2011 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304230135/http://fischer-zim.ch/esperanto/lingvaj-temoj/haarmann--leksikono-eo.htm |arkivdato=2016-03-04 |citaĵo=Esperanto{{tripunkto}}estas lernata ankaŭ de pluraj miloj da homoj en la mondo kiel gepatra lingvo |alirdato=2016-06-02 }}</ref><ref>{{citaĵo el retejo |aŭtoro=Lindstedt, Jouko |aŭtoroligilo=Jouko Lindstedt |url=http://www.helsinki.fi/~jslindst/odo.html |titolo=Oftaj demandoj pri denaskaj Esperant‑lingvanoj |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303174639/http://www.helsinki.fi/~jslindst/odo.html |arkivdato=2016-03-03 |alirdato=2016-06-02 }}</ref> <!-- Ne havas sencon citi evidentan malveraĵon: - ''Ethnologue'' diras, ke{{spaceto}}0<ref>{{citaĵo el retejo |titolo=Esperanto |url=http://www.ethnologue.com/language/epo |aŭtoro=Lewis, M. Paul |redaktinto=Gary F. Simons, Charles D. Fennig |dato=2016 |verko=Ethnologue: Languages of the World |eldono=19‑a |loko=Dallas, Usono |eldoninto=SIL International}}</ref> --> | Klasifiko = [[Planlingvo]] | Koloro = Konstruita | Oficiala lingvo = neniu lando; oficiale instruata ekz. en [[Hungario]] kaj [[Ĉinio]]; multaj [[NRO]]-oj (ĉefe [[Esperanto-asocio]]j); rekonita de [[Esperanta PEN-Centro|PEN]] kaj [[Internacia_Katolika_Unui%C4%9Do_Esperantista#Esperanto_kiel_liturgia_lingvo|Katolika Eklezio]] | Reguligata de = [[Akademio de Esperanto]] | Skribo = [[latina alfabeto|latina]] kun kelkaj [[esperanta alfabeto|aldonoj]] | Mapo = Flag of Esperanto.svg | Mapopriskribo = [[Esperanta Flago]] | ISO1 = eo | ISO2B = epo | ISO2T = epo | ISO3 = epo | SIL = ESP | Specimeno = <poem> Sur la kampo, for de l’ mondo, Antaŭ nokto de somero, Amikino en la rondo Kantas kanton pri l’ espero. Kaj pri vivo detruita Ŝi rakontas kompatante, – Mia vundo refrapita Min doloras resangante. :— [[L. L. Zamenhof]], ''[[Mia penso]]''</poem> }} '''Esperanto''', origine la '''Lingvo Internacia'''<ref>Irene Galigaris, (2016), Una lingua per tutti, unu lingua di nessun paese (una ricerca sul campo sulle identitá esperantiste) - prefazione di [[Federico Gobbo]], p.85, 106, Aracne Editrice, ISBN 978-88-548-8864-7</ref>, estas la plej disvastiĝinta [[internacia planlingvo]]<ref name="Cherrington2013">{{citaĵo el libro |aŭtoro=Cherrington, Ruth |redaktinto=Byram, Michael; Hu, Adelheid |eldonejo=Taylor & Francis |originjaro=2001 |dato=2013 |titolo=Routledge Encyclopedia of Language Teaching and Learning |eldono=2 |isbn=978-1-136-23553-5 |oclc=851695385 |lingvo=en |paĝo=514}}</ref>. La nomo de la lingvo venas de la [[kaŝnomo]] “D-ro Esperanto„ sub kiu la varsovia okul-[[kuracisto]] [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Lazaro Zamenhofo]] en la jaro [[1887]] publikigis la bazon de la lingvo. La unua versio, la rusa, ricevis la cenzuran permeson disvastiĝi en la 26-a de julio; ĉi tiun daton oni konsideras la naskiĝtagon de Esperanto<ref>Temas pri la 14-a de julio laŭ la malnova rusa kalendaro. La unua cenzura permeso por la manuskripto estas de la 21-a de majo (2-a de junio). La dato de la 21-a de julio menciita de Zamenhof en letero kaj [https://web.archive.org/web/20100515043920/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/albault/03.htm citita de Albault] estas proksimuma.</ref><ref name="zakrzewski">{{Citaĵo de libro|familinomo=Zakrzewski|personnomo=Adam|titolo=Historio de Esperanto 1887-1912|eldono=fotorepreso de la eldono Varsovio, 1913|loko=Varsovio|originjaro=1979|isbn=|url=http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1503|lingvo=eo|akirdato=|paĝoj=pĝ. 10}}</ref>. Li celis kaj sukcesis krei facile lerneblan neŭtralan lingvon, taŭgan por uzo en la internacia [[komunikado]]; la celo tamen ne estas anstataŭigi aliajn, naciajn lingvojn. Pri la deveno de la nomo Esperanto [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Lazaro Zamenhofo]] en [[1893]] klarigis: «''La unua broŝuro pri la lingvo Esperanto aperis en … 1887, … sub la titolo: "D-ro Esperanto. Lingvo Internacia, Antaŭparolo kaj Plena Lernolibro." La lingvo en la komenco havis nenian nomon, kaj "Esperanto" estis la [[pseŭdonimo]] de la aŭtoro de la lingvo ... sed iom post iom la amikoj de la nova lingvo transportis la estintan (nun jam ne uzatan) pseŭdonimon de la aŭtoro sur la lingvon mem, kiu portas la nomon "Lingvo Esperanto" aŭ simple "Esperanto".''»<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=originala-verkaro&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=originala-verkaro-chapitro-ii-a&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dm555&ignorifremdajhojn=0&uskle=0&serchesprimo=estis%20la%20pse%C5%ADdonimo%20de%20la%20a%C5%ADtoro%20de%20la%20lingvo#dm555 L. L. Zamenhof: teksto "prospekto"] en paĝo 161 de la [[Originala Verkaro]]({{eo}})</ref><ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-e.htm ĉapitro "Esperanto" de la] [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]] ({{eo}})</ref> Esperanto kvankam iniciata de unusola persono, historie ĝi tamen estas komuna produktaĵo. En 1887 Esperanton parolis nur manpleno da homoj; Esperanto havis unu el la plej malgrandaj lingvo-komunumoj de la mondo. Ĝi funkciis dekomence kiel lingvo de alternativa komunikado kaj de arta [[Krepovo|kreipovo]]<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo, nro 682 7-B, la 22-an de Junio 2018.</ref>. {{Aŭdio|Bulonjaprelego.ogg|Prelego de Zamenhof en la 1-a monda kongreso de Esperanto en Bulonjo (1905)}} Kvankam neniu [[ŝtato]] akceptis Esperanton kiel [[Oficiala lingvo|oficialan lingvon]], Esperanto tamen eniris en la oficialan instruadon en pluraj landoj kiel [[Hungario]] kaj [[Ĉinio]], krom esti unu el la oficialaj lingvoj de formortinta eŭropa mikroŝtato, [[Moresnet neŭtrala|Moresneto]]. Esperanto troviĝas en la listo de la 30 lingvoj, kies instruado akiris ie en la mondo la prestiĝan Eaquals-kvaliton<ref>Maria Majerczak, ''Eaquals-premio al [[Jagelona Universitato]] por Esperanto-instruado'', [http://www.europo.eu/eo/documentloader.php?id=455&filename=eb-160-2016-05.pdf Eŭropa Bulteno, nro 160, majo 2016]</ref>. La lingvo estas uzata de [[internacia komunumo]], nombranta laŭ diversaj taksoj cent mil ĝis du milionojn da parolantoj (depende de la lingvonivelo); estas laŭ diversaj taksoj inter proksimume unu kaj pluraj miloj da [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaskaj]] parolantoj<ref name="Ethnologue">{{citaĵo de libro |familinomo=Gordon |personnomo=Raymond G., Junior |titolo=Ethnologue: Languages of the World |eldono=15-a eldono |loko= Dallas, Texas |eldoninto=SIL International |originjaro=2005 |isbn=978-1-55671-159-6 |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=epo |lingvo=angle |akirdato=2008-11-09}}</ref>. Esperanto akiris kelkajn internaciajn distingojn, ekzemple du rezoluciojn de [[UNESCO]] aŭ subtenon de konataj personoj de la publika vivo. Nuntempe ĝi estas uzata por [[vojaĝado]], [[korespondado]], [[Interkompreno|interkompreniĝo]] dum internaciaj renkontiĝoj kaj kulturaj interŝanĝoj, [[kongreso]]j, sciencaj diskutoj, [[Originala Literaturo Esperanta (retpaĝaro)|origina]] kaj [[tradukita literaturo]], [[muziko]], [[teatro]], [[kino]], presita kaj interreta raportadoj, [[radio|radia]] kaj [[televido|televida]] elsendadoj. Pro la subita apero de virusa pandemio en jaro 2019, la E-o movado adaptiĝis al nova virtuala epoko - universalaj kongresoj kaj ege multaj kunvenoj estis organizitaj per la interreto<ref>Vidu ekzemple kalendaron ĉe eventoservo.org</ref>. La [[Esperanta vortoprovizo|vortprovizo de Esperanto]] devenas plejparte el la [[Okcidenta Eŭropo|okcidenteŭropaj]] lingvoj, dum ĝia [[sintakso]] kaj [[Morfologio (lingvo)|morfologio]] montras ankaŭ [[Slava lingvaro|slavlingvan]] influon. La [[morfemo]]j ne ŝanĝiĝas kaj oni povas ilin preskaŭ senlime kombini, kreante diverssignifajn vortojn, Esperanto do havas multajn kunaĵojn kun la [[Analiza lingvo|analizaj lingvoj]], al kiuj apartenas ekzemple la [[ĉinaj lingvoj|ĉina]] kaj la [[Angla lingvo|angla]]; kontraŭe la [[Gramatiko de Esperanto|interna strukturo de Esperanto]] certagrade respegulas la [[Aglutina lingvo|aglutinajn lingvoj]]<nowiki/>n, kiel la [[japana lingvo|japanan]], [[svahila lingvo|svahilan]] aŭ [[turka lingvo|turkan]]. En 2012, la lingvo fariĝis la 64-a tradukebla per [[Google{{spaceto}}Translate]]<ref name="Blahuš2012">{{citaĵo el gazeto|url=https://web.archive.org/web/20160805144334id_/esperanto-ondo.ru/Ondo/210-lode.htm#08|titolo=Esperanto estas la 64a{{spaceto}}lingvo ĉe Google{{spaceto}}Translate|verko=La Ondo de Esperanto|dato=2012|unua=Marek|lasta=Blahuš|aŭtoroligilo=Marek Blahuš|numero=5{{spaceto}}(211)|citaĵo=Maŝintradukado atingis novan mejloŝtonon, kiam la 22an de februaro {{krampo|2012}} la plej konata interreta tradukilo Google{{spaceto}}Translate eksubtenis Esperanton kiel sian 64‑an{{spaceto}}lingvon}}</ref>; En 2016, la lingvo fariĝis tradukebla per [https://translate.yandex.com/?from=tableau_yabro&lang=ru-en&text=25%20июля%202016 Yandex&nbsp;Translate]<ref>https://yandex.ru/blog/translate/yandeks-perevodchik-osvoil-11-novykh-yazykov</ref>; laŭ 2016, Esperanto aperis en listoj de lingvoj plej lernataj<ref>{{citaĵo el retejo|url=http://www.nyak.hu/doc/statisztika.asp?strId=_43_|titolo=Oktatási Hivatal: Nyelvvizsga-statisztikák|eldoninto=Nyelvvizsgáztatási Akkreditációs Központ|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705083402/http://nyak.hu/doc/statisztika.asp?strId=_43_|arkivdato=2016-07-05|alirdato=2016-08-01}}</ref> kaj konataj en [[Hungarujo]]<ref>{{citaĵo el retejo|titolo=Population by language knowledge and sex|url=http://www.ksh.hu/nepszamlalas/docs/tables/regional/00/00_1_1_4_2_en.xls|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170414200406/http://www.ksh.hu/nepszamlalas/docs/tables/regional/00/00_1_1_4_2_en.xls|arkivdato=2017-04-14|eldoninto=Központi Statisztikai Hivatal|lingvo=en|formato=XLS|alirdato=2016-07-21}}</ref>. == La tri celoj == Zamenhof formulis la celojn de la lingvo tiel: # Ke la lingvo estu eksterordinare [[Facila Lingvo|facila]], tiel ke oni povu ellerni ĝin ludante<ref name="vieno-muzeo-blogo-2017-07-20">{{citaĵo el la reto | url = https://onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/die-lingvo-internacia-des-dr-esperanto/ | titolo = Die Lingvo Internacia des Dr. Esperanto | alirdato = 2019-09-15 | familia nomo = Tuider | persona nomo = Bernhard | aŭtoroligilo = Bernhard Tuider | dato = 2017-07-20 | lingvo = de | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190929191248/https://onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/die-lingvo-internacia-des-dr-esperanto/ | arkivdato = 2019-09-29 }}</ref>. # Ke ĉiu, kiu ellernis tiun ĉi lingvon, povu tuj ĝin uzi por la kompreniĝado kun homoj de diversaj nacioj, tute egale ĉu tiu ĉi lingvo estos akceptita de la mondo kaj trovos multe da adeptoj aŭ ne, t.e. ke la lingvo jam de la komenco mem kaj dank' al sia propra konstruo povu servi kiel efektiva rimedo por internaciaj komunikiĝoj<ref name="vieno-muzeo-blogo-2017-07-20" />. # Trovi rimedojn por venki la indiferentecon de la mondo kaj igi ĝin kiel eble plej baldaŭ kaj amase komenci uzadi la proponatan lingvon kiel lingvon vivan, ne kun ŝlosilo en la manoj kaj en okazoj de ekstrema bezono<ref name="vieno-muzeo-blogo-2017-07-20" />. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Esperanto}} [[Dosiero:DR Esperanto.jpg|eta|[[L. L. Zamenhof|Ludoviko Lazaro Zamenhof]]]] [[Dosiero:Unua Libro.jpg|eta|dekstra|La unua lernolibro de Esperanto, eldonita en [[Varsovio]] jare 1887]] === Ekesto === ==== Juneco de Zamenhofo ==== Ĉe la ekesto de Esperanto staris [[Ludoviko Lazaro Zamenhofo]]. Li travivis sian junecon en la multlingva urbo [[Bjalistoko]], tiam apartenanta al la [[Rusa Imperio]], hodiaŭ al [[Pollando]], kie li ofte povis pririgardi kverelojn inter la unuopaj tie loĝantaj etnoj, do [[rusoj]], [[poloj]], [[germanoj]] kaj [[hebreoj]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.theguardian.com/science/2017/dec/06/saluton-the-surprise-return-of-esperanto | titolo = ‘Saluton!’: the surprise return of Esperanto | alirdato = 2019-09-20 | familia nomo = Salisbury | persona nomo = Josh | dato = 2017-12-06 | verko = The Guardian | lingvo = en | citaĵo = A Jewish-Polish doctor born in 1859 in Białystok, now in Poland, Zamenhof grew up under Russian occupation. Violence between different groups was common – Białystok which was a melting pot of Protestant Germans, Catholic Poles, Orthodox Russians and Jews.}}</ref>. En la 1870-aj jaroj Bjalistoko, sole kelkaj jaroj antaŭ ol Zamenhof [[Planlingvo|planis la novan lingvon]] Esperanto, la [[Pola lingvo|pola]] estis malpermesata en publikaj lokoj<ref>(en) Gian Pablo Antonetti, [https://medium.com/wikitongues/esperanto-the-living-changing-conlang-community-5293530874b3 Esperanto: The Living, Changing, Conlang Community. Background and excerpts from an Esperantist perspective], ''Wikitongues.org'', 15th September 2020</ref>. Ĉar li konsideris la neekziston de komuna lingvo kiel la ĉefa kialo de la konfliktoj, li eklaboris jam kiel lernejano pri projekto de nova konvena lingvo, kapabla plenumi la taskon. Ĝi devus esti&nbsp;– malsame al la naciaj lingvoj&nbsp;– neŭtrala kaj facile lernebla, tial ankaŭ akceptebla kiel la dua lingvo por ĉiuj, lingvo instruata samtempe kun tiuj naciaj kaj uzata en situacioj, kiam necesas kompreniĝo internacia<ref name="jewenc">JACOBS, Joseph&nbsp;– HARRIS, Isidore. ''Zamenhof, Lazarus Ludwig.'' JewishEncyclopedia.com. Legita 2008-08-14 [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=20&letter=Z Atingebla interrete]. (Angle.)</ref>. ==== Unuaj ideoj ==== Zamenhofo unue cerbumadis pri revivigo de la [[latina lingvo|latina]], kiun li lernis en lernejo, sed konkludis, ke ĝi estas tro komplika por normala komunikado. Lernante la [[angla lingvo|anglan]], li rimarkis, ke la verba [[konjugacio]] laŭ [[genro (gramatiko)|genro]] kaj [[gramatika nombro|nombro]] ne necesas kaj ke [[gramatiko|gramatika]] sistemo de lingvo povas esti multe pli facila, ol li opiniis antaŭe. Daŭris tamen la lerna malhelpo pro granda kiomo de parkerigendaj vortoj. Foje ekrimarkis Zamenhofo du [[rusa lingvo|rusajn]] surskribojn: ''швейцарская'' [ŝvejcarskaja] (pordistejo, vorto derivita de ''швейцар'' ŝvejcar – pordisto) kaj&nbsp;''кондитерская'' konditerskaja (dolĉaĵejo, derivita de ''кондитер'' konditer – dolĉaĵisto). Tiuj vortoj kun la sama [[sufikso]] inspiris lin al la ideo, ke uzado de regularaj [[afikso]]j povus konsiderinde malplimultigi la kiomon de la vortoradikoj necesaj por komuniki. Por ke la radikoj estu kiel eble plej internaciaj, li decidiĝis transpreni la vortprovizon plejparte el la [[latinidaj lingvoj|latinidaj]] kaj [[ĝermanaj lingvoj|ĝermanaj]] lingvoj, do el tiuj instruataj tiam tutmonde pleje<ref name="borovko">Zamenhofo, Ludoviko Lazaro. ''Letero de L.&nbsp;Zamenhof al Nikolaj Afrikanovich Borovko (1895)&nbsp;– О происхожении эсперанто.'' МИР ЭСПЕРАНТО. Legita 2008-08-14. [https://web.archive.org/web/20041027092841/http://miresperanto.narod.ru/zamenhof/borovko.htm Atingebla interrete]. (Esperante, ruse.)</ref>. ==== Fina versio ==== La unua projekto de Zamenhofo, nomita ''Lingwe uniwersala'', estis iomete preta en decembro 1878<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/die-lingvo-internacia-des-dr-esperanto/ | titolo = Die Lingvo Internacia des Dr. Esperanto | alirdato = 2019-09-15 | familia nomo = Tuider | persona nomo = Bernhard | aŭtoroligilo = Bernhard Tuider | dato = 2017-07-20 | lingvo = de | citaĵo = Ludwik Zamenhof begann bereits als Gymnasiast in Warschau eine Plansprache auszuarbeiten und beendete den ersten Entwurf seiner „lingwe uniwersala“ – des Ur-Esperanto – im Dezember 1878 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190929191248/https://onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/die-lingvo-internacia-des-dr-esperanto/ | arkivdato = 2019-09-29 }}</ref>, sed lia patro, instruisto de lingvoj, konsideris la laboron vana kaj utopia, tial li verŝajne perdigis la manuskripton, konfiditan al li de la filo. Inter la jaroj 1879 kaj 1885, Zamenhofo studis medicinon en Moskvo kaj Varsovio. Tiutempe li denove eklaboris internacian lingvon. La unuan renovigitan version li instruis jare 1879 al siaj amikoj. Post kelkaj jaroj, li jam tradukis poezion, por ke kiel eble plej perfektigi la lingvon. En 1895 li skribis, ke “{{krampo|d}}um ses jaroj mi laboris perfektigante kaj provante la lingvon kvankam en la jaro 1878 al mi ŝajnis, ke la lingvo jam estas tute preta”<ref name="Lingvaj Respondoj">{{citaĵo el libro |familia nomo=Zamenhof |persona nomo=L. L. |titolo=Lingvaj Respondoj: Konsiloj kaj opi­nioj pri Espe­ranto |eldono=6 |loko=Marmande, Francujo |eldonejo=Espe­rantaj Francaj Eldonoj |dato=1962 |url=http://luin.se/inko/109-7.pdf#page=104 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070108134324/luin.se/inko/109-7.pdf#page=104 |arkivdato=2007-01-08}}</ref>. Kiam li jam preparis publikigon de la lingvo, la caraj cenzuristoj malpermesis tion. Zamenhofo estis tre elrevigita pro tio kaj sian libertempon pasigis per tradukado ekzemple de la [[Malnova Testamento]] aŭ kelkaj teatraĵoj de [[William Shakespeare]]. Fine en la jaro 1887, li povis eldoni la unuan lernolibron, ''Международный языкъ'' (“La internacia lingvo”), uzante la saman lingvon parolata hodiaŭ. Laŭ la kaŝnomo de Zamenhofo ''Doktoro Esperanto'', sub kiu la libro estis eldonita, la lingvo baldaŭ eknomiĝis ''La lingvo de d‑ro Esperanto'' kaj pli malfrue mallongigite ''Esperanto''<ref name="borovko"/><ref name="historie">{{citaĵo el retejo |familia nomo=VONDROUŠEK |persona nomo=J |titolo=El la historio de Esperanto |url=http://esperanto.sk/eo/pri-esperanto/historio/ |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160630202532/http://esperanto.sk/eo/pri-esperanto/historio/ |arkivdato=2016-06-30 |alirdato=2016-07-05 }}</ref><ref name="Page2005">{{citaĵo el retejo |familia nomo=Page |persona nomo=Hugh R., Jr. |titolo=Esperanto |loko=Great Barrington, Usono |eldoninto=Berkshire |dato=2005-05-24 |url=http://www.berkshirepublishing.com/assets_news/WHTG/articles/Esperanto_24-May-2005.html |lingvo=en |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928120753/http://berkshirepublishing.com/assets_news/WHTG/articles/Esperanto_24-May-2005.html |arkivdato=2007-09-28 |alirdato=2008-11-07 }}</ref><ref>ČELIAUSKAS, Petras. Zamenhof en Veisiejai. En ''Litova Stelo'' Numero marto-aprilo, jarkolekto 1998. Litova Esperanto-Asocio. Legita 2008-08-14. [http://www.is.lt/LEA/zamenhof.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071029053915/http://www.is.lt/LEA/zamenhof.htm |date=2007-10-29 }} (Esperante.)</ref>. ===== Publikiĝo ===== {| class="wikitable" |+ Cenzuraj permesoj por la Unua Libro<ref name="zakrzewski"/><ref>Zakrzewski referencas al la "malnovaj libroj de la presejo", kiujn liveris al li Elżbieta Kelter, filino de Ĥ. Kelter, kiu presis la Unuan libron.</ref> |- ! Versio !! Manuskriptpermeso<br />(rusa/[[Julia kalendaro|julia]] kal.) !! Manuskriptpermeso<br />(okcidenta/[[Gregoria kalendaro|gregoria]] kal.) !! Permeso ellasi<br />(rusa kal.) !! Permeso ellasi<br />(do: '''publikiĝo''')<br />(okc. kal.) |- | rusa || 21-a de majo 1887 || 2-a de junio 1887 || 14-a de julio 1887 || '''26-a de julio 1887''' |- | pola || 9-a de julio 1887 || 21-a de julio 1887 || 25-a de aŭgusto 1887 || '''6-a de septembro 1887''' |- | franca || 12-a de septembro 1887 || 24-a de septembro 1887 || 12-a de novembro 1887 || '''24-a de novembro 1887''' |- | germana || 21-a de oktobro 1887 || 2-a de novembro 1887 || 12-a de novembro 1887 || '''24-a de novembro 1887''' |} === Unuaj ŝanĝprovoj === Zamenhofo ricevadis leterojn, kiuj ofte enhavis proponojn pri ŝanĝoj al la lingvo. Ĉiujn sugestojn li registris kaj pli malfrue komencis publikigi en la ĵurnalo ''[[La Esperantisto]]'', eldonata tiam en [[Nurenbergo]]. En la sama periodaĵo li dufoje balotigis la legantojn pri la ŝanĝoj, la plejmulto tamen malkonsentis. Post tiuj voĉdonadoj por certa tempo iomete silentiĝis voĉoj dezirantaj reformojn kaj la lingvo ekdisvastiĝadis iom post iom. Plej multajn abonantojn la ĵurnalo havis en tiama Rusujo. Grandan baton ĝi tial suferis, kiam la cara cenzuro malpermesis ĝian disvastigon pro artikolo de [[Lev Nikolajeviĉ Tolstoj]]<ref name="eo-mv-enigmoj">{{citaĵo el retejo |lasta=Kolker |unua=Boris |titolo=Enigmoj de Ludoviko Zamenhof |eldonisto=Jurij Finkel |url=http://esperanto-mv.pp.ru/Cetero/enigmoj.html |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151222132307/http://esperanto-mv.pp.ru/Cetero/enigmoj.html |arkivdato=2015-12-22 |alirdato=2008-11-10 }}</ref>. La ĵurnalo devis esti malestigita, sed post nelonge ĝin anstataŭis nova, nomata ''[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]''. Ĝi unue estis eldonata en [[Svedujo|sveda]] [[Upsalo]], poste en [[Hungarujo]] kaj fine en [[Parizo]], kie la eldonadon finis la [[unua mondmilito]]<ref name="mir-reform">{{citaĵo el retejo |lasta=Drezen |unua=E |titolo=Zamenhof kaj reformoj en esperanto |verko=МИР ЭСПЕРАНТО |url=http://miresperanto.narod.ru/zamenhof/drezen_zamenhof/reformoj.htm |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110921004022/http://miresperanto.narod.ru/zamenhof/drezen_zamenhof/reformoj.htm |arkivdato=2011-09-21 |alirdato=2008-11-10 }}</ref><ref name="diverse-informfluoj">{{citaĵo el retejo |lasta=Kniivilä |unua=Kalle |titolo=Informfluoj en Esperantujo |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160529170224/http://glasnost.se/2005/informfluoj-en-esperantujo/ |url=http://www.glasnost.se/2005/informfluoj-en-esperantujo/ |dato=2005-09-09 |arkivdato=2016-05-29 |alirdato=2016-07-16 }}</ref>. === Disvastiĝo de la lingvokomunumo === [[Dosiero:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|eta|[[UK 1905|La unua Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer]]]] La novan internacian lingvon ĝiaj uzantoj komencis uzi ankaŭ por organizi fakajn kaj ŝatokupajn aktivadojn internacinivele. Dum la unuaj jardekoj la komunikado en Esperanto realiĝis preskaŭ nur skribe, sed post nesupozite sukcesa Universala Kongreso, okazinta [[1905]] en franca [[Boulogne-sur-Mer]], kie pruviĝis ebloj uzi la internacian lingvon eĉ parolforme, komencis rapide kreski ankaŭ personaj kontaktoj kaj renkontiĝoj inter Esperantistoj. Dum dua UK en Ĝenevo 1906 dividiĝis la kongresanaro en fakaj organizoj, ŝatokupoj- religiaj kaj senreligiaj mondkonceptoj: paralele okazis la ruĝula kongreso por laboristoj. Jam dum la [[5-a UK|5-a Universala Kongreso]] en [[Barcelono]] jare [[1909]] realiĝis kelkaj renkontiĝoj de ĉeestantaj katolikoj, kiuj fine decidis organizi venontjare, do en [[1910]], apartan kongreson de katolikaj Esperantistoj. Dum ĝi estis fondita la [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] (IKUE), kies ĉefa organo, la ĵurnalo [[Espero Katolika]], tamen estis eldonata jam ekde [[1903]] kaj nun do temas pri la plej malnova ĝis nun aperanta [[Esperanto-periodaĵo|Esperanta periodaĵo]]<ref>''Konciza historio de IKUE.'' Roma (Italujo): IKUE. [http://www.ikue.org/historio.html Atingebla interrete.]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Legita 2007-09-09. (Esperante.)</ref>. En la jaro [[1912]] Zamenhof dum solena inaŭguro enkadre de la 8-a UK en [[Krakovo]] rezignis sian oficialan rolon en la movado. La [[10-a UK|10-a Universala Kongreso]] estis okazonta en [[Parizo]] jare [[1914]], aliĝis tien preskaŭ 4000 homoj, sed komenciĝanta milito malebligis ĝin kaj Zamenhof povis reveturi hejmen nur tra la [[Skandinavujo|Skandinavaj]] ŝtatoj. La sopiro pri paco kaj harmonio post la [[Unua Mondmilito]] vekis novajn esperojn, danke kion Esperanto estis rapide disvastiĝanta. La unua [[12-a UK 1920|Universala Kongreso post la milito okazis jare 1920]] en [[Hago]], la [[13-a UK 1921|13-a UK jare 1921]] en [[Prago]]. En [[1927]] en la [[Vieno|Viena]] kastelo [[Hofburg]] estis fondita la memstara [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]], kiu en [[1929]] alkroĉiĝis al la [[Aŭstruja Nacia Biblioteko]] kaj hodiaŭ rezidas en aparta konstruaĵo<ref>''NB online&nbsp;– Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo.'' Wien (Aŭstrujo): Österreichische Nationalbibliothek. [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} Legita 2007-09-09. (Germane.)</ref>. [[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|Rotterdam, 2008: La [[93-a Universala Kongreso de Esperanto|93-a Universala Kongreso]] de Esperanto kun 1845 partoprenantoj]] En la [[intermilita periodo]] kaj dum la [[Dua Mondmilito]], okazis [[persekutado kontraŭ esperantistoj]], interalie en [[Germanio]] sub [[naziismo]] kaj en [[Sovetunio]] sub [[stalinismo]]. === Post la Dua Mondmilito === La klopodoj akceptigi Esperanton kiel universalan lingvon renkontadis pozitivan respondon: Petskribojn favore ĝin adresitajn al la [[Unuiĝintaj Nacioj]] subskribis pli ol 80&nbsp;milionoj da homoj, en [[Ĉeĥoslovakujo]] ekzemple ankaŭ la [[Nobel-premio|Nobel-premiito]] profesoro [[Jaroslav Heyrovský]]<ref>Malovec, Miroslav. ''Esperantští spisovatelé a jejich díla.'' [http://members.chello.cz/malovec/Abeceda.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718170445/http://members.chello.cz/malovec/Abeceda.htm |date=2011-07-18 }} Legita 2007-09-09. (Ĉeĥe.)</ref>. La Ĝenerala Asembleo de [[UNESCO]] akceptis similajn rezoluciojn en [[Montevideo]] la [[10-an de decembro]] [[1954]] kaj en [[Sofio]] la [[8-an de novembro]] [[1985]]. En ili ĝi notis ''la rezultojn atingitajn per Esperanto sur la kampo de internaciaj intelektaj interŝanĝoj kaj por la proksimigo de la popoloj de la mondo'', invitis la membrajn ŝtatojn ''instigi al la enkonduko de studprogramo pri la lingvo-problemo kaj pri Esperanto en siaj lernejoj kaj siaj institucioj de supera edukado'' kaj rekomendis al la internaciaj neregistaraj organizaĵoj ''aliĝi al la festado de la centjariĝo de Esperanto kaj pristudi la eblecon utiligi Esperanton kiel rimedon por disvastigi inter siaj membroj ĉiajn informojn, inkluzive de tiuj pri la agado de UNESCO''<ref name="unesco-rezoluce">''E-Euroscola: Rezolucioj de Unesko por Esperanto.'' [http://e.euroscola.free.fr/unesko.htm Atingebla interrete.] Legita 2007-09-06. (Esperante.)</ref>. Esperanton favoris ankaŭ pluraj estroj de la [[Pola Scienca Akademio]] (Polska Akademia Nauk). La jubilean 72-an Universalan Kongreson jare [[1987]] (centjariĝo de la lingvo-publikigo) partoprenis preskaŭ ses mil homoj de 60 nacioj. Ankaŭ la Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista atingis gravan progreson, kiam en la jaro [[1990]] estis eldonita la dokumento ''Norme per la celebrazione della Messa in esperanto'', per kiu la [[Sankta Seĝo]] permesas servi [[Meso (diservo)|sanktan meson]] en Esperanto sen neceso de specialaj permesoj. Esperanto tiel fariĝis ununura aprobita [[konstruita lingvo|konstruita]] [[liturgio|liturgia]] lingvo de la [[Katolika Eklezio]]<ref name="vatikan1">''La dekreto pri la normoj por la celebro de la Meso en esperanto.'' Roma (Italujo): IKUE. [http://www.ikue.org/historio/mesonormoj.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120819211440/http://www.ikue.org/historio/mesonormoj.htm |date=2012-08-19 }} Legita 2007-10-18. (Esperante.)</ref><ref name="vatikan2">''La dekreto por la aprobo de la Meslibro kaj Legaĵaro en Esperanto.'' Roma (Italujo): IKUE. [http://www.ikue.org/historio/meslibro.htm Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120819211414/http://www.ikue.org/historio/meslibro.htm |date=2012-08-19 }} Legita 2007-10-18. (Esperante.)</ref><ref name="vatikan3">''Catholic Prayers in the Languages of the World: Esperanto.'' Città del Vaticano: Agenzia Fides. [http://www.fides.org/aree/news/newsdet.php?idnews=8533&lan=eng Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121028203826/http://www.fides.org/aree/news/newsdet.php?idnews=8533&lan=eng |date=2012-10-28 }} Legita 2007-10-18. (Angle.)</ref>. La fakto, ke multaj celoj de la Esperanta movado ne realiĝis, estas atribuata interalie al teknologia kaj kultura hegemonio de [[Britujo]] kaj [[Usono]], precipe en la tempo post la Dua Mondmilito, kio rezultigas hodiaŭan uzon de la [[angla lingvo|angla]] kiel komunika lingvo de plej multaj internaciaj agadoj<ref name="Graddol">GRADDOL, David. ''The Future of English?'' [[British Council|The British Council]], 1997 [http://www.britishcouncil.org/de/learning-elt-future.pdf Atingebla interrete.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140628012917/http://www.britishcouncil.org/de/learning-elt-future.pdf |date=2014-06-28 }} Legita 2007-04-15. (Angle.)</ref>. ==== Uzado ==== [[Dosiero:Esperanto-parolantoj Hungario 1940-2011.jpg|eta|Esperanto-parolantoj en Hungario; familia/denaska Eo-uzado (2001/11). Kono de fremdlingvoj]] Diversaj nombroj indikas kreskantan uzadon de Esperanto dum la pasintaj jardekoj. La '''hungara censo''' kalkulis 942 Esperanto-parolantojn en 1941, 2 083 en 1990, 4 575 en 2001<ref>[http://www.nepszamlalas2001.hu/hun/kotetek/18/tables/load1_32.html hungara censo]</ref> kaj 8 397 en 2011. Laŭ la publikigitaj datumoj por 985 el tiuj ĉi lastaj Esperanto estis familia aŭ gepatra lingvo (sed povas temi pri eraro; eble la demanditoj ne respondis tute ĝuste)<ref>[http://www.eszperanto.hu/egyeb/alk/nepszamlalas-2011.htm hungara census 2011]</ref>. Laŭ la [[Jarlibro de la Esperanto‑movado]] estis 58 [[denaskaj Esperanto-parolantoj]] en 1961<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Jarlibro de la Esperanto‑movado |dato=1961 |paĝoj=60–61}}</ref>, 67 en 1962<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Jarlibro de la Esperanto‑movado |dato=1962 |paĝoj=62–64}}</ref>, kaj 83 en 1965<ref>{{citaĵo el libro |titolo=Jarlibro de la Esperanto‑movado |dato=1965 |paĝoj=88–90}}</ref>. En 1996, estis {{ĉ.|350}} familioj kun denaskaj Esperanto-parolantoj<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Corsetti, Renato |dato=1996 |titolo=A mother tongue spoken mainly by fathers |verko=Language Problems and Language Planning |volumo=20 |numero=3 |paĝoj=263–273}}</ref>. Estas nun Esperanto-asocioj en dudeko da afrikaj landoj<ref>[https://uea.org/landoj/afriko UEA]</ref>; preskaŭ ĉiuj el tiuj fondiĝis post 1960. La nombro de afrikaj adresoj en la jarlibro "[[Pasporta Servo]]" kreskis de 18 en 1988/89 al 59 en 2005<ref>Vd. [[Statistiko_de_Esperantujo#Afriko| Statistiko Afriko]] por la fontoj; en Pasporta Servo listiĝis 900 gastigantoj en 1988/89 kaj 1364 en 2005; la procentaĵo de afrikaj adresoj do kreskis de 2% al 4,3%</ref>. <!-- Tiuj datumoj ne estas kontroleblaj: [[Dosiero:Renkontiĝoj_en_Germanio_partoprenantoj.png|eta|250px|maldekstra|Esperanto-renkontiĝoj en Germanio (kaj unu renkontiĝo en Pollando), 1957-2007]] --> Eldoniĝis almenaŭ kvar muzikalbumoj en Esperanto en la sesdekaj jaroj, almenaŭ 17 en la sepdekaj, almenaŭ 58 en la okdekaj, almenaŭ 75 en la naŭdekaj kaj pli ol cent en la unua jardeko de la nova jarmilo<ref>Vidu la statistikon ĉe [[Esperanto-muzikalbumoj#Statistiko_pri_jare_aperintaj_albumoj]]</ref>. Estas rete disponeblaj nun pli ol 3000 tekstoj de kantoj en Esperanto<ref>Vidu la [https://kantaro.ikso.net/statistiko statistikon de kantaro.ikso.net]</ref>. [[Dosiero:Alighintaj Landaj Asocioj UEA 1950-2015.png|eta|maldekstra|Grafiko pri la proksimuma nombro de Landaj Asocioj de UEA inter 1948 kaj 2013.]] {{Mankas fonto|La nombro de partoprenantoj en Esperanto-renkontiĝoj de almenaŭ unu semajno en Germanio kreskis de proks. 100 en la fruaj sepdekaj jaroj al proks. 800 en 2008}}<!-- Tiuj datumoj ne estas kontroleblaj: <ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/eo/2/21/Renkonti%C4%9Doj_en_Germanio_partoprenantoj.png Jen]</ref> -->. La [[Esperanto‑Vikipedio]] enhavas pli ol {{formatnum:{{Lin mald|{{Nombro da|ARTICLES|eo}}|2}}0000}}{{spaceto}}artikolojn laŭ {{NUNAMONATNOMO}}{{spaceto}}{{NUNAJARO}}, kiu similas al la Vikipedioj en la [[Eŭska lingvo|eŭska]]{{spaceto}}({{ĉ.|{{Lin mald|{{Nombro da|ARTICLES|eu}}|2}}0000}}) kaj la [[Minankabaŭa lingvo|minankabaŭa]]{{spaceto}}({{ĉ.|{{Lin mald|{{Nombro da|ARTICLES|min}}|2}}0000}})<ref>[https://meta.wikimedia.org/?oldid=15721589&uselang=eo#100_000.2B_articles List of Wikipedias], 2016-06-24.</ref>. Antaŭ la apero de la Vikipedio en 2001 ne ekzistis Enciklopedio en Esperanto pri ĝeneralaj temoj; la [[Enciklopedio de Esperanto]] (pri Esperanto-temoj) eldoniĝis en 1934 kaj ekde tiam ne estis redaktita. Inter 1906 kaj 1971 aperis {{ĉ.|28}} disertacioj pri Esperanto kaj interlingvistiko, do proksimume unu ĉiun duan aŭ trian jaron. Tiu nombro forte grandiĝis: Inter 1975 kaj 1987 entute aperis 95 disertacioj, do ekde 1975 ĉiujare mezume pli ol 7<ref>Edward Symoens. Bibliografio de disertacioj pri Esperanto kaj interlingvistiko. Rotterdam (UEA). 1989. Grafikaĵoj ĉe [http://www.esperanto-sat.info/article204.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002236/http://www.esperanto-sat.info/article204.html|date=2015-09-24}}; kp. [[Statistiko de Esperantujo#Interlingvistiko.2C Esperantologio kaj Esperanto-studoj|Statistiko_de_Esperantujo]]</ref>. La nombro de [[Landaj Asocioj de UEA]] kreskis de 19 en 1948 al 71 en 2013<ref>Fontoj vidu en la artikolo [[Landaj asocioj de UEA]].</ref>. == Esperanto nuntempe == {{Ĉefartikolo|Esperanto-kulturo}}{{Ĉefartikolo|E%C5%ADropa_Unio#Esperanto_en_EU}} {| cellpadding="2" cellspacing="0" style="width:330px; border:1px solid #ccc; margin-left:1em; border-collapse:collapse; clear:both; float:right;" rules="all" ! colspan="2" style="background-color:#A9BEC7; font-size:100%;" | [[Esperanto-simbolo|Esperantaj simboloj]] |- align="center" bgcolor="#ffffff" | [[Esperanto-flago|Esperanta flago]] | [[Jubilea simbolo]] |- align="center" bgcolor="#f0f8ff" | [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|115px]]||[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|115px]] |} En la nuna mondo, kiu ĉiam pli konscias rajtojn de [[malplimulto]]j kaj lingvan diversecon, akiras la internacia lingvo ree atenton de iuj gravuloj. Neregistaraj organizoj kaj asocioj insistas, ke la diskuto pri la internacia lingvo aperu kiel diskuttemo de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj [[Eŭropa Unio]]. Julie [[1996]] Simpozio de internaciaj organizoj kunvenigis omaĝe al [[Inazo Nitobe]] en [[Prago]]n grupon de sendependaj ekspertoj, kiuj esploris tiaman pozicion de Esperanto kaj proponis ĝian envicigon en aktualaj interparoloj pri lingvaj rajtoj kaj politiko. La [[Manifesto de Prago]], moderna deklaro pri valoroj kaj celoj motivantaj Esperantan movadon, emfazas lingvan demokration kaj konservon de la lingva diverseco. Esperanto estis kiel komunikilo uzata ankaŭ en la projekto [[Indiĝenaj Dialogoj]], al kies celoj apartenis plifortigi interŝanĝon de spertoj inter indiĝenaj popoloj en la mondo, kiuj rifuzas uzon de iamaj koloniaj lingvoj. === Konataj Esperanto-parolantoj === Al famuloj uzantaj aŭ uzintaj Esperanton apartenas interalie la Nobel-premiito [[Reinhard Selten]], [[ŝakmondĉampiono|mondĉampionoj]] en [[ŝakludo]] [[Judit Polgár]] kaj [[Tivadar Soros]], la patro de la financisto [[George Soros]]. Ankaŭ la iama germana ministro pri justico [[Wolfgang Stammberger]] estis Esperanto-parolanto. === Stato de la lingvoevoluo === La kreinto-iniciatinto de Esperanto, Ludoviko Lazaro Zamenhof, sciis, ke lingvo estas disvastigenda per kolektiva uzo, tial li limigis sian [[Unua Libro|komencan proponon]] je minimuma gramatiko kaj malgranda vortprovizo. Hodiaŭ tamen Esperanto estas plene disvastiĝinta lingvo kun tutmonda komunumo de parolantoj kaj kompleta esprimaparato. Multaj ideoj de Zamenhof antaŭiris la ideojn de la fondinto de la moderna lingvistiko [[Ferdinand de Saussure]], kies frato [[René de Saussure]] estis Esperantisto. Komence, la lingvo konsistis el ĉirkaŭ mil [[normala radiko|vortradikoj]], el kiuj oni povis krei 10–12 mil vortojn. La nunaj [[esperantaj vortaroj]] enhavas ofte eĉ 15–20 mil radikojn, el kiuj jam da vortoj deriveblas centmiloj; krome la lingvo daŭre evoluas. La aktualajn tendencojn observas kaj kontrolas la [[Akademio de Esperanto]]. Dum sia historio, Esperanto estis uzita por atingi diversajn celojn, iujn el ili eblas taksi problemaj. La lingvo estis malpermesita kaj ĝiaj uzantoj persekutataj kaj dum la erao de [[Stalin]], konsideranta ĝin „lingvo de mondcivitanoj“, kaj dum [[Adolf Hitler|Hitler]], por kiuj ĝi estis „lingvo de judoj“<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo|eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio|titolo=Ĝisdate pri Esperanto|dato=2009-12-14|url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161210002046/https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf|arkivdato=2016-10-12|citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/future/story/20180110-the-invented-language-that-found-a-second-life-online|titolo=The invented language that found a second life online|alirdato=2018-01-17|familia nomo=Penarredonda|persona nomo=Jose Luis|dato=2018-01-10|verko=BBC Future|eldoninto=BBC|lingvo=en|citaĵo=Both Stalin and Hitler prosecuted it. The former because he saw it as a tool of Zionism, the latter because he disliked its anti-nationalist ideals.}}</ref> Zamenhof, la kreinto, mem estis judo, malgraŭ ke li uzis la vorton "hebreo". <!-- "Se mi ne estus hebreo el la geto, la ideo pri la unuigo de la homaro aŭ tute ne venus al mi en la kapon, aŭ ĝi neniam tenus min tiel obstine en la daŭro de mia tuta vivo." - Zamenhof pri sia vivo - Letero de Zamenhof al Michaux (21-an de Februaro de 1905) --> La nuna Esperanto estas rezulto post kolektiva laboro de centoj da [[Filologio|filologiistoj]], poetoj, [[Esperanto-verkisto|verkistoj]] kaj da tri generacioj de ĝiaj uzantoj.<ref>JANTON, Pierre; TONKIN, Humphrey. ''Esperanto: language, literature, and community.'' Novjorko: SUNY Press, 1993. 169 pĝ. ISBN 0-7914-1254-7.</ref> Dum pli ol 120 jaroj kreiĝis miloj da vortoj, esprimoj, frazfiguroj, [[metaforo]]j ks., ellaboriĝis ankaŭ dekoj da fakaj vortaroj por diversaj sciencoj. «''Esperanto (...) povus funkcii kiel la monda lingvo pro la samaj kialoj, kiujn ĉi tiu funkcio plenumis tra la jarcentoj la naturaj lingvoj kiel la greka, latina, franca, angla aŭ kis-amina.''» - [[Umberto Eco]] en: "[[La serĉado de la perfekta lingvo]]" ==== Terminaro ==== [[UEA]] havas 59 fakajn asociojn kiel kolektivajn membrojn de UEA (stato de 11 marto 2015). Preskaŭ ĉiu faka asocio flegas siajn fakajn vortarojn. Tial la plimulto de fakaj vortaroj estas ĝisdatigitaj kaj enhavas terminaron minimume por majstra grado. La fakaj vortaroj estas atingeblaj en Interreto kaj ilia uzo estas senpaga. Ekzemplo: [[informadiko]], [[komputilo]]j kaj [[programado]]: https://komputeko.net/, kvinlingva vortaro (Esperanto, angla, germana, nederlanda, franca). === Uzantoj === {{Ĉefartikolo|Esperantisto}} La [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA), kies membroj konsistigas la plej aktivan parton de la Esperantista komunumo, havas siajn naciajn filiojn en 62 ŝtatoj kaj individuajn membrojn en preskaŭ duobla kvanto de ŝtatoj. La nombro de venditaj lernolibroj kaj membrostatistikoj de lokaj grupoj montras, ke ekzistas jam centmiloj aŭ eĉ milionoj da homoj kun almenaŭ minimuma scio de la lingvo. Parolantoj de Esperanto troveblas en la tuta mondo, plej koncentriĝinte en tiom malsamaj landoj kiel estas [[Brazilo]], [[Bulgarujo]], [[Ĉinujo]], [[Irano]], [[Japanujo]], [[Kubo (lando)|Kubo]] aŭ [[Madagaskaro]]. Laŭ indikoj de la projekto ''Ethnologue'' estas la suma kvanto de la parolantoj taksata je du milionoj, el kiuj du milojn konsistigas [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaskuloj]], precipe danke uzon de Esperanto en hejmoj, plej ofte en internaciaj familioj<ref name="Ethnologue" />. La historiisto kaj Esperantisto [[Ziko Marcus Sikosek]] indikis la takson troigita, baziĝante sur komparo kun realaj nombroj de parolantoj en [[Kolonjo]] kaj kiomoj de membroj en Esperantaj organizaĵoj<ref name="Sikosek">Ziko Marcus Sikosek: Esperanto sen mitoj. Antverpeno 2003². Pĝ.&nbsp;247</ref>. Aliaj taksoj indikas pli modestajn numerojn, kutime inter centmilo kaj miliono. Neprecizaĵoj en la pritaksoj baziĝas sur la fakto, ke nombron de parolantoj de iu ajn [[internacia helplingvo]] estas malfacile ekscii, ĉar ekzemple [[popolnombrado]]j en plimulto da ŝtatoj demandas nur pri gepatra lingvo de la loĝantoj, ne pri iliaj pluaj lingvoscioj<ref>[http://www.czso.cz/sldb/sldb.nsf/i/seznam_doporucenych_ukazatelu_scitani Seznam doporučených ukazatelů sčítání]. Praha: Český statistický úřad, aktualigita 2007-09-13, citita 2007-09-16.</ref>. === Instruado kaj lernado === Tre rapide eblas komenci interkompreniĝi internacilingve, kio prezentas idealan enkondukon al lernado de fremdaj lingvoj. Jam post kelkaj semajnoj lernantoj povas komenci korespondi Esperante kaj post kelkaj monatoj ili jam kapablas enkadre de siaj kursoj aŭ private vojaĝi eksterlanden uzante la lingvon. En Facebook-enketo el 68 respondintoj entute 36 (52%) informis, ke ili praktike ekuzis Esperanton post malpli ol 20 lernhoroj, pliaj 13 (19%) post 20 ĝis 29 lernhoroj<ref>[https://www.facebook.com/questions/345655878818771/ Facebook/EsperantoLand-enketo]</ref>. Eksperimentaj kaj neformalaj observadoj aludas, ke antaŭa lernado de Esperanto eĉ povas pozitive efiki al posta ekposedado de aliaj fremdaj lingvoj (oni nomas tion [[propedeŭtika efekto de Esperanto|propedeŭtika efekto]]). Realiĝis jam kelkaj provoj formale esplori la fenomenon: ekzemple grupo de studantoj, lernintaj dum unu jaro Esperanton kaj poste dum tri jaroj la [[Franca lingvo|Francan lingvon]], havis pli bonajn rezultojn ol kontrolgrupo, kiu lernis la Francan dum la tutaj kvar jaroj<ref>Williams, N. ''A language teaching experiment.'' Canadian Modern Language Review, 1965. Ĉapitro 22.1, pĝ. 26–28.</ref>. Similajn rezultojn oni akiris ankaŭ kiam la dua lingvo estis la [[Japana lingvo|Japana]] aŭ malplilongiginte la eksperimenton je duono. Tamen, la menciita studo ne skribas, kiel progresas studantoj, kiuj lernis en la unua jaro alian lingvon ol Esperanton, ekzemple [[Latino]]n. Kvankam Esperanto estas instruata de iuj universitatoj, ekzemple ĉe la [[Masaryk-Universitato]] en [[Brno]] ([[Ĉeĥujo]]), plej ofte homoj lernas ĝin mem, pere de korespondaj aŭ [[plurmedio|plurmediaj]] kursoj (kaj [[poŝto|poŝte]] kaj [[retpoŝto|retpoŝte]]), pere de [[retejo]]j kiel ''[[lernu!]]'', aŭ en lokaj kluboj de Esperanto. Laŭ Facebook-enketo inter 163 respondintoj 13 (8%) lernis la lingvon en universitata (9), popolaltlerneja (2) aŭ lerneja (2) kurso, 96 (59%) memstare per libro (55) aŭ interrete (41), 47 (29%) en kurso de klubo aŭ unuopulo; 4 (2%) lernis en la familio denaske aŭ poste<ref>[https://www.facebook.com/questions/409467079104317/ Facebook/EsperantoLand]</ref>. Konstateblas sume, memlernado kaj kluba instruado liveras {{ĉ.|90%}} de la Esperanto-parolantoj de la enketo. Lernolibroj kaj aliaj helpiloj por memlernantoj ekzistas en pli ol cent lingvoj. [[Duolingo]] <ref>(eo, de) Lu Wunsch-Rolshoven, [https://blogs.taz.de/infrakulturen/komuna-lingvo-por-homoj-el-la-tuta-mondo/ Komuna lingvo por homoj el la tuta mondo], TAZ, la 1-an de decembro 2021</ref> ofertas Esperanto-kursojn jam en kvar lingvoj, angla, franca, hispana kaj portugala. Ĉiujare proksimume 800.000 homoj tie trastudas almenaŭ unu Esperanto-lecionon. Kurso en la ĉina estas en preparo. ==== Ofertantoj de Esperanto-lerniloj kaj lingvo-helpiloj. ==== {{Ĉefa|Listo de ofertataj Esperanto-lerniloj}} Ekde la [[1990-aj jaroj]], ĉefe pro la apero de la [[interreto]], signife kreskas la nombro de [[Listo de ofertataj Esperanto-lerniloj|ofertoj pri lernado de Esperanto]], vortaroj, lernhelpiloj, tradukiloj ktp. Tiuj ofertoj venas ĉu de profesiaj komercaj ofertantoj, ĉu de privataj ofertantoj kaj senprofitaj organizaĵoj. Ŝajnas, ke ĉe ofertantoj de malalta nombro de lingvoj (ĝis 20), Esperanto estas malofta, sed kun la kreskanta nombro la ŝanco de inkluziviĝo de Esperanto plialtiĝas kaj ekde 40 ofertataj lingvoj la ĉeesto de Esperanto inter ili estas tre ofta. ==== Specifeco de lernado ==== Komparajn esplorojn pri tempo de lernado de diversaj lingvoj oni faris en la [[Universitato de Paderborn]] (Germanio). Kadre de tiu esplorado oni determinis la tempon de lernado de francolingvaj studantoj ĝis certa nivelo. Atingi tiun nivelon bezonas la sekvantan kvanton de horoj<ref name="Grin2006">{{citaĵo el gazeto |doi=10.1075/lplp.30.2.10cor |dato=2006 |volumo=30 |numero=2 |paĝo=81 |aŭtoro=François Grin |titolo=L’enseignement des langues étrangères comme politique publique |url=https://web.archive.org/web/20160310001920/ladocumentationfrancaise.fr/var/storage/rapports-publics/054000678.pdf |lingvo=fr |formato=PDF |verko=Language Problems and Language Planning |citaĵo={{krampo|P}}our atteindre ce niveau, {{formatnum:2000 heures}} d’études de l’allemand produisaient un niveau linguistique équivalent à {{formatnum:1500 heures}} d’étude l’anglais, {{formatnum:1000 heures}} d’étude de l’italien et{{tripunkto}}{{formatnum:150 heures}} d’étude de l’espéranto | issn=0272-2690 }}</ref>: * germana 2000 horoj; * angla 1500 horoj; * itala 1000 horoj; kaj por * Esperanto 150 horoj. La facileco de lernado de Esperanto havas sekvantajn ĉefajn kaŭzojn: * Simpla gramatiko kaj malĉeesto de esceptoj. Esperanto ne havas neregulajn verbojn, pasintan, nunan kaj estontan tempon oni kreas unumaniere. * Fonetika ortografio. En vortaroj ne bezonas sciigi prononcon. * Normaj manieroj de vortfarado. El malgranda kvanto de radikoj oni kreas per uzo de prefiksoj kaj sufiksoj grandan kvanton de derivataj vortoj. Tio akre malpliigas la kvanton de radikoj por rememori. * Kategorio gramatika de vortoj (escepte prepozicioj, numeraloj kaj interjekcioj) estas markita per sufikso kaj finaĵo. En vortaroj ne bezonas sciigi genron kaj deklinacion de nominativoj, konjugacion de verboj ktp. Dum lernado de Esperanto la gramatikaj problemoj rapide malaperas. Tio estas (kune kun la facileco) grava specifeco de Esperanto kompare kun naciaj lingvoj. Dank'al tio la lernantoj povas koncentri al [[vortprovizo]] kaj [[vortuzo]]. Vortuzo estas grava parto de ĉiu lingvo. Ekzemple "ludejo" (kampo por ludo de infanoj) en la germana estas "ludloko", "ludplaco" (Spielplatz), en la angla "ludbazo" (playground), en la hungara "ludspaco", "ludplaco" (játszótér), en la rusa "infana placeto" (детская площадка) ktp. === Oficiala statuso === Esperanto estas oficiala lingvo de neniu ŝtato, kvankam komence de la [[20-a jarcento]] ekzistis planoj estigi [[Moresneto]]n kiel entute unuan Esperantan ŝtaton kaj sur la mallonge ekzistanta [[artefarita insulo|artefarita]] [[Insulo de la Rozoj]] ekzistis en la jaro [[1968]] [[mikronacio]], uzanta Esperanton kiel sian oficialan lingvon. Tiu tamen servas kiel oficiala laborlingvo por kelkaj (plejofte Esperantaj) senprofitaj [[ne-registara organizaĵo|neregistaraj organizaĵoj]]<ref>CHRDLE, Petr. ''Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj.'' Dobřichovice: KAVA-PECH, 1995. 40 pĝ. ISBN 80-85853-16-7.</ref>. Esperanto ankaŭ estas ununura agnoskita [[artefarita lingvo|artefarita]] [[liturgio|liturgia]] lingvo de la [[Katolika eklezio]]<ref name="vatikan1" /><ref name="vatikan2" /><ref name="vatikan3" />. ==== [[Unesko]] ==== En la jaro [[1954]] la [[Ĝenerala Konferenco de Unesko]] agnoskis, per la tiel nomita [[rezolucio de Montevideo]], ke la rezultoj atingitaj de Esperanto kongruas kun celoj de la organizaĵo. Sekve de tio oni estigis oficialajn rilatojn inter UNESCO kaj la [[Universala Esperanto-Asocio]], kiu iĝis neregistara membra organizaĵo en la kategorio B<ref>''List of NGOs maintaining official relations with UNESCO.'' UNESCO. Citita je 2007-09-01. http://erc.unesco.org/ong/ONGlist_p.asp?language=E {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120911141122/http://erc.unesco.org/ong/ONGlist_p.asp?language=E |date=2012-09-11 }}. (Angle.)</ref>. Kunlaboro inter ili daŭras: jare [[1977]] la ĝenerala direktoro de UNESCO [[Amadou-Mahtar M'Bow|Amadou-Mahtar M´Bow]] prezentis sian parolon dum la [[62-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Islando|Islanda]] [[Rejkjaviko]]. En [[1985]] la Ĝenerala Asembleo de UNESCO instigis la membrajn ŝtatojn kaj internaciajn organizaĵojn enkonduki studprogramojn pri la lingva problemo kaj Esperanto en lernejoj, kaj studi eblon eluzi la lingvon en internaciaj rilatoj. Universala Esperanto-Asocio havas konsilajn rilatojn kun la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (UN), [[UNICEF]], [[Konsilio de Eŭropo]], [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]] (OAS) kaj [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] (ISO)<ref name="unesco-rezoluce" /><ref name="esperantic">TONKIN, Humphrey – FETTES, Mark. ''About Esperanto.'' (Eldonserio Esperanto Document, 43-a seriero.) Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1996. 16 paĝoj. Atingita je 2008-04-12. http://www.esperantic.org/ced/espe.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080514130501/http://www.esperantic.org/ced/espe.htm |date=2008-05-14 }} (Angle).</ref>. ==== Herzberg – die Esperanto-Stadt ==== Ekde [[2004]] en la [[Germanujo|Germana]] urbo [[Herzberg am Harz]], funkcias la [[Interkultura Centro Herzberg]]. Ekde la [[11-a de julio|11-a de Julio]] [[2006]], surbaze de decido de la urba konsilantaro, [[Herzberg am Harz]] oficiale nomiĝas ''Esperanta urbo (Herzberg am Harz{{spaceto}}– die Esperanto-Stadt/La Esperanto-urbo)'', kio ligiĝas kun organizado de kulturaj kaj klerigaj aranĝoj kun rilato al Esperanto. Herzberg estas [[Partnera urbo|partnerurbo]] de la [[Polujo|Pola]] urbo [[Góra]], iliaj interŝanĝoj realiĝas Esperante. === Uzo === ==== Renkontiĝoj kaj vojaĝado ==== [[Dosiero:IJK 2019 - komuna foto.jpg|eta|dekstra|Partoprenintoj de [[IJK 2019|Internacia Junulara Kongreso]] (IJK) en [[Slovakio]], 2019]] Ĉiujare okazas centoj da internaciaj konferencoj kaj renkontiĝoj– sen [[Interpretado (tradukado)|interpretistoj]]. La plej grandaj estas la [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]], lastafoje organizitaj en la urboj [[Montrealo]], [[Kanado]] ([[2022]]); [[Torino]], [[Italio]] ([[2023]]); [[Aruŝo]], [[Tanzanio]] ([[2024]]) kaj [[Brno]], [[Ĉeĥio]] ([[2025]]). Ekde [[1938]] estadas organizataj ankaŭ [[Internacia Junulara Kongreso|Internaciaj Junularaj Kongresoj]]. La unua simpozio de Esperantistoj el [[Arabo|Arabaj]] landoj, [[Mezorienta Esperanto-Kunveno]], okazis en [[Amano]] jare [[2000]], la kvina [[Tut-Amerika Kongreso de Esperanto|Tutamerika kongreso]] jare [[2001]] en [[Meksikurbo]] kaj [[Azia Kongreso de Esperanto|Azia kongreso]] en [[Seulo]] jare [[2002]]. [[Pasporta Servo]] estas servo subtenanta uzon de Esperanto por [[vojaĝado]]. Ĝin prizorgas la [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2018/06/27/2003695611 | titolo = The ones who hope: the journey of an artificial language | titolo-aldono = Taiwan’s Esperanto-speaking community tries to grow its presence | alirdato = 2026-03-28 | familia nomo = Lin | persona nomo = Catherine | dato = 2018-06-27 | verko = Taipei Times | eldoninto = The Taipei Times | lingvo = en | citaĵo = The World Esperanto Youth Association maintains a directory of Esperanto speakers willing to host other Esperantists in their homes for free for up to three nights, a service known as Pasporta Servo.}}</ref> Ties fundamento estis ĝis 2008 ĉiujare eldonata libreto, enhavanta adresojn de {{ĉ.|1300 gastigantoj}} el 89 ŝtatoj (laŭ la eldono el [[2007]]), provizantaj senpagan loĝigon por vojaĝantoj parolantaj Esperanton. Ekde [[2009]] la servo disponeblas baze en elektronika formo, interrete, tamen presita listo de gastigantoj ankaŭ estas presota.<ref>KIEFTE, Joop. ''Pasporta Servo 2.0&nbsp;– Internacia gastiga servo per Esperanto.'' Eldonis Pasporta Servo. Citita je 2009-06-21. http://www.pasportaservo.org (Esperante).</ref> ==== Esploro kaj bibliotekoj ==== [[Dosiero:La biblioteko de la Hispana Esperanto-Muzeo (2006-04-23).jpg|eta|dekstra|La biblioteko de la [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] disponas pli ol 10 000 librojn kaj 13 000 jarkolektojn de Esperantaj [[gazeto]]j]] En multaj universitatoj Esperanto estas parto de lingvosciencaj kursoj, iuj proponas ĝin kiel sendependan studfakon. Precipe estas rimarkinda la [[Eötvös Loránd Tudományegyetem|Universitato Eötvös Loránd]] en [[Budapeŝto]] kun sekcio de [[Esperantologio]] en la Instituto de Ĝenerala kaj Aplikita Lingvoscienco, kaj la [[Universitato Adam Mickiewicz]] en [[Polujo|pola]] [[Poznano]] kun postdiplomaj studoj pri [[interlingvistiko]]<ref>PIRLOT, Germain. ''Esperanto en universitatoj.'' Universala Esperanto-Asocio, eldonita 2003-04-17. Citita 2008-08-15. https://uea.org/agadoj/instruado/pirlot.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121222105543/http://uea.org/agadoj/instruado/pirlot.html |date=2012-12-22 }} (Esperante).</ref>. La bibliografio de la [[Usono|Usona]] Asocio de Modernaj Lingvoj registras ĉiujare pli ol 300 fakajn publikaĵojn pri Esperanto. La biblioteko de la [[Esperanto-Asocio de Britio|Esperanto-Asocio de Britujo]] enhavas pli ol 20 mil pecojn. Signifa tutmonda esplorcentro kaj arkivejo estas [[CDELI|Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia (CDELI)]], kio estas parto de la urba biblioteko de [[La Chaux-de-Fonds]] en [[Svislando]]. Ĝi konservas librojn, periodaĵojn kaj diversajn eldonaĵojn ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en aliaj planlingvoj. [http://www.cdeli.org CDELI] krom esti arkivejo kaj esplorejo por interlingvistoj, historiistoj, esperantologoj kaj alifakaj esploristoj, okazigas ankaŭ kursojn kaj seminariojn. Al pluaj grandaj bibliotekoj apartenas la [[Biblioteko Hector Hodler]] en [[Rotterdam|Roterdamo]] en la [[Centra Oficejo de UEA|Centra Oficejo de Universala Esperanto-Asocio]], [[Germana Esperanto-Biblioteko]] en la urbo [[Aalen|Aleno]] aŭ la biblioteko de la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] en [[Vieno]], kiu estas parto de la [[Aŭstruja Nacia Biblioteko]]. La bibliotekoj en Vieno kaj Aleno liveras informojn pri siaj kolektoj ankaŭ [[interreto|perrete]] kaj atingeblas pere de la interŝtata interbiblioteka pruntservo. ==== Profesiaj kontaktoj kaj fakaj interesoj ==== {{Ĉefartikolo|Esperanto-asocio}} Organizaĵoj por Esperanto-parolantoj inkluzivas tiujn por [[kuracisto]]j, [[verkisto]]j, [[fervojisto]]j, [[sciencisto]]j, [[muzikisto]]j kaj multaj aliaj. Ili eldonas [[revuo]]jn, organizas [[konferenco]]jn kaj helpas disvastigi la lingvon por profesia kaj faka uzo. [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] (AIS), faciligas kunlaboron sur la [[universitato|universitata]] nivelo. Originalaj kaj tradukitaj verkoj aperas pri [[astronomio]], [[informadiko]], [[botaniko]], [[kemio]], [[juro]] aŭ [[filozofio]]. En [[2009]] UEA lanĉis per [[Origin of Species|La origino de specioj]] de [[Charles Darwin|Darvino]] serion de sciencaj klasikaĵoj, “Scienca Penso”. Proprajn organizaĵojn havas interalie [[Esperantistaj blinduloj|blinduloj]], [[skolto]]j, [[ŝako|ŝakistoj]], [[goo|go-ludantoj]], kaj [[kato|katamantoj]]. [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]], la junulara sekcio de UEA, organizas internaciajn kunvenojn kaj eldonas periodaĵojn. [[Budaismo|Budaanoj]], [[ŝintoismo|ŝintoismanoj]], [[katoliko]]j, [[protestanto]]j, [[kvakero]]j, [[bahaismo|Bahaanoj]], [[spiritismo|spiritistoj]] kaj [[ateismo|ateismanoj]] havas siajn organizaĵojn, kaj multaj soci-aktivaj grupoj uzas la lingvon. En [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] kunagas diversaj laboristaj tendencoj. Ankaŭ multaj aliaj asocioj uzas Esperanton. === Esperanto-komerco === Esperanta komerco jam vivas sporade de multaj jaroj. Laŭ esploroj de la franca Ĉambro de Komerco en 1921, Esperanto estus la plej bona lingvo por la komerco. La [[New York Times]] raportis pri tio en 2012<ref>[http://mesg2012.blogspot.com/2012/12/french-business-would-use-esperanto-but.html Paris business men would use Esperanto]</ref>. En 1985, fondiĝis la [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio|Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio (IKEF)]], kies prezidanto estas Sinjoro WANG Tian-Yi ekde 2013<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.ikef-esperanto.net/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-04-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180408225134/https://www.ikef-esperanto.net/ |arkivdato=2018-04-08 }}</ref>. === Statistiko de Esperantujo === {{Ĉefartikolo|Statistiko de Esperantujo}} Konstateblas, ke Esperanto ĝis nun atingis lokon inter la unuaj 50 lingvoj de la mondo laŭ la ofteco de uzado en internacia komunikado. En Vikipedio ĝi ekzemple okupas lokon 32 laŭ la nombro de artikoloj<ref>[https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#100_000.2B_articles List of Wikipedia], 2015-06-15</ref> kaj lokon 43 laŭ la paĝovizitado<ref>[http://stats.wikimedia.org/EO/Sitemap.htm Vikipedioj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090330130508/http://stats.wikimedia.org/EO/Sitemap.htm |date=2009-03-30 }}, 2015-06-15. 10 711 paĝorigardoj ĉiuhore</ref> (junio 2015). En Litovio kaj Hungario ĝi estas lingvo n-ro 16 laŭ la nombro de loĝantoj, kiuj scias diversajn fremdlingvojn. Esperanto estas unu el dek lingvoj, kiujn la ĉina registaro uzas en sia [http://esperanto.china.org.cn/ oficiala novaĵretejo], kaj unu el sesdeko da lingvoj, kiujn la papo uzis ĝis 2012 por saluti la kredantojn dum pasko kaj kristnasko. Google ofertas Esperanton kiel unu el 41 serĉlingvoj kaj ĝi estas unu el sesdeko da traduklingvoj ĉe Google Translate. Kelkloke Esperanto havas pli favoran aŭ pli malfavoran pozicion: En la frazaro kun tradukoj [[Tatoeba]] ĝi kun pli ol 223 000 frazoj okupas la duan lokon post la angla (marto 2013). En Hungario ĝi estis almenaŭ en 2004 la tria lingvo (post la angla kaj la germana), pri kiuj studentoj k.a. ekzameniĝis en apartaj ŝtataj ekzamenoj. Aliflanke la ''internacia'' lingvo Esperanto havas malpli bonan lokon, se oni komparas ĝian parolantaron kun ĉiuj ''naciaj'' lingvoj; ekzemple laŭ la nombro de denaskaj kaj poste eklernintaj parolantoj Esperanto havas lokon 165 inter la lingvoj, en kiuj ekzistas Vikipedio; tiu rilato tamen ne multe gravas, ĉar la intenco de Esperanto estas faciligi la internacian komunikadon, ne la nacian<ref>Statistiko de Esperantujo: [[Statistiko de Esperantujo#Komparo kun aliaj lingvoj|Komparo kun aliaj lingvoj]]</ref>. La rilato inter la uzado de Esperanto kaj de la angla estas tre proksimume 1:1000. Ekzemple la rilato inter la vizitado de anglalingvaj kaj esperantlingvaj paĝoj de Vikipedio estas 1:1060 (aŭg. 2012), la rilato inter la nombroj de parolantoj de ambaŭ lingvoj en Litovio estas {{ĉ.|1:700}} (laŭ censo 2001) kaj la rilato inter la libroj ĉiujare eldonataj estas {{ĉ.|1:4000}} ({{ĉ.|2006}}; kp. [[Statistiko de Esperantujo#Nombra rilato Esperanto - angla|Nombra rilato Esperanto - angla]]). ==== Aliaj planlingvoj ==== Proksimume 0,5 ĝis 1% de ĉiuj parolantoj de planlingvo parolas alian planlingvon ol Esperanto, {{ĉ.|99%}} parolas Esperanton (laŭ [[Statistiko de Esperantujo#Aliaj planlingvoj|censoj en Rusio kaj Hungario]]). == Esperanto kiel vivanta lingvo == Vidu [[Denaskaj Esperanto-parolantoj#Esperanto-denaskularo kaj Esperanto kiel "vivanta lingvo"|Denaskaj Esperanto-parolanto]], ''[[Esperanto sen antaŭjuĝoj]]'', Prelego de [[Federico Gobbo]] [https://www.youtube.com/watch?v=C8bkoNLjKrM “Esperanto kiel Vivanta Lingvo”] ([[YouTube]]-filmeto) kaj filmo [[Esperanto estas...|''Esperanto estas...'']]. Pli ĝenerale notindas, ke [[artefarita lingvo]] ja povas esti vivanta; kaj ke tiu atribuo tute kaj sole dependas de la daŭra uzado, praktiko kaj apliko de ĝia lingvanaro. La Instituto pri Lingvistiko de la [[Hungara Scienca Akademio]] raportis en 2004<ref name="hu-lernejo">[http://www.eszperanto.hu/hu-lernejo.htm eszperanto.hu]</ref>, ke la unuanima opinio de la „gvida stabo” de la Instituto estas, ke "Esperanto apartenas al la kategorio de vivanta lingvo, laŭ kiu Esperanto estas * tre normaligita, * tre socialigita, * neetna vivanta lingvo kiu plenumas ĉiujn eblajn lingvajn funkciojn en duaranga lingvokomunumo kaj samtempe rolas kiel peranta lingvo.”<ref>(eo) István SZABOLCS, ''[https://esperantohea.hu/konferenco-de-poliglotoj-en-budapest-2023-prelego-pri-esperanto-kaj-hungario/ Konferenco de poliglotoj en Budapest 2023 – Prelego pri Esperanto kaj Hungario]'', [[Hungaria Esperanto-Asocio|HEA]], la 3-an de decembro 2023</ref> Tamen estas [[Kontraŭuloj de Esperanto|kontraŭuloj]] kiuj kiel publikaj personoj laŭplaĉe asignas al Esperanto la kategorion de [[mortinta lingvo]] (vidu [[#Eraroj kaj mitoj pri Esperanto]]). Sufiĉe ofte, eĉ esperantistoj pere de siaj propraj sintenoj kaj praktikoj al ilia lingvo, demonstras ke ili ne distingas nete inter Esperanto kiel vivanta lingvo kaj aliaj [[Lingva projekto|lingvaj projektoj]] (kaj specife temas pri facilanimaj [[Proponitaj reformoj de Esperanto|proponoj]] al [[lingva reformo]] (interalie vidu [[Principaro de Frostavallen#VI. KVALITO|Principaro de Frostavallen]])). Tiuj projektoj ankoraŭ tute aŭ ne sufiĉe maturiĝis al nivelo de vivanta lingvo ĉar mankas al ili lingvanara komunumo, kulturo, aŭ simple kritika kvanto da ĉiaspece praktika uzado. En ĉiu vivanta lingvo tiu lingvouzado estas la sole definitivo por decidigi kaj restarigi sur ĉiuj lingvaj punktoj. Laŭ la vortoj de Zamenhof, "tiun severan unuecon, kiu por lingvo estas multe pli necesa, ol ĉiu ŝajna aŭ eĉ vera perfekteco" [[Esperanta Civito]] argumentas, ke [[raŭmismo]] "aplikas al Esperanto la modernan lingvistikan principon, laŭ kiu vivanta lingvo estas kaj komunikilo kaj identigilo"<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=8 Raŭmismo]</ref>. La raŭmistoj vidas en Esperanto ne nur simplan komunikilon, sed perilon por [[arto]] kaj [[kulturo]], samkiel identigilon<ref>Noto: tiu de la grupa identeco, kies ligo estas la fido je la valoroj de egaleco alportitaj de la internacia lingvo Esperanto.</ref> de nova [[Transnaciismo|transnacia]] komunumo<ref>(germana) ''[http://destobesser.com/article/civitas-esperantica Civitas Esperantica]'', destobesser.com, la 16-an de oktobro 2016, alirite la 24-an de septembro 2018.</ref>, perceptata kvazaŭ [[Diasporo|diaspora]] lingva [[malplimulto]], al kiu iu aliĝas laŭ tute libera elekto<ref>Por kompreni la evoluon de Esperanto en la dua jarcento - el "Esperanto 125", p. 3, [[Heroldo de Esperanto]], nro 7 (2286), julio 2018.</ref>, kio proksimigas ĝin al [[popolo]] (ne kiel ''ethnos'', sed jam kiel ''demos''), en kiu eblas trovi ĉiun filozofian aŭ politikan tendencon<ref>(eo) [https://www.esperantio.net/index.php?id=4256 Raŭmistojn ne surprizas rasismo ene de UEA], HeKo n-ro 758 7-A, la 25-an de marto 2021.</ref>. Efektive, por konvinki siajn skeptikajn kolegojn, ke Esperanto ja estas vivanta lingvo, eblas aĉeti por ili portempan abonon al [[Esperanto-revuo|esperantlingva revuo]], por ke ili propraokule vidu, ke Esperanto estas tute normala fenomeno de tute normala kaj funkcianta lingvo. == Gramatiko == {{Ĉefartikolo|Gramatiko de Esperanto}} En sia [[Unua Libro|"Unua Libro"]] de Esperanto ([[1887]]) Zamenhof prezentis la gramatikon per [[16 reguloj]], kiuj kompreneble ne klarigas ĉiujn detalojn de la lingvouzo. Tiu ĉi gramatiko eniris en la sistemdokumenton "[[Fundamento de Esperanto]]", kiu, laŭ decido de la [[1-a UK 1905|unua Universala Kongreso en 1905]], garantiu la kontinuecon de la [[Lingvoevoluo de Esperanto|lingvoevoluo]]. La vortofarado estas ekstreme [[Aglutina lingvo|aglutina]]: [[sufikso]]j, [[prefikso]]j, kaj [[Kunmetita vorto|kunmetado]] de radikoj estas abunde uzataj. Ĉiuj [[morfemo]]j estas nevariaj. La ĉefaj vortospecoj havas proprajn karakterajn finaĵojn: ''-o'' por [[substantivo]]j, ''-a'' por [[adjektivo]]j, ''-e'' por [[adverbo]]j, kaj ses finaĵojn por la ses bazaj formoj de verbo. Por verbaj finaĵoj sufiĉas: -i por infinitivoj, -as por prezenco, -is por pasinta tempo, -os por estonta tempo, -u por imperativoj, -us por kondicionaloj, kaj ses pluaj (tri aktivaj — -ant- -int- -ont- respektive presenca, pasinta kaj estonta — kaj tri pasivaj, -at- -it- -ot-) al ĉiuj kiuj aldoniĝas sufikse adjektiva aŭ adverba finaĵo) por participoj. Ankaŭ ekzistas akuzativa sufikso -n en esperanto. Radikoj estas libere kombineblaj kun gramatikaj finaĵoj. Substantivoj kaj adjektivoj havas du [[kazo]]jn kaj du [[Gramatika nombro|nombrojn]]; verboj havas kvin finitivajn formojn kaj [[infinitivo]]n, krom ses participoj (kiuj morfologie estas adjektivoj). [[Gramatika akordo|Akordo]] inter verbo kaj subjekto ne ekzistas. La [[Sintakso|sintaksa]] rilato inter frazeroj estas markata per kazo kaj [[prepozicio]]j, ne per vortordo, kiu estas plejparte libera. == Specifaj trajtoj == [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|eta|240px|dekstra|Ŝildo [[Esperanto-flago|flagforma]], '''simbolo de Esperanto''', uzata por signi i.a. la esperanto-version en plurlingva eldonaĵo.]] Laŭ iuj, la strukturoj de Esperanto subtenas la naturan emon de la homa [[pensado]] al [[analogio]] kaj estas pli trarigardeblaj ol tiuj de la plej multaj [[etno|etnaj]] lingvoj. Tre produktiva sistemo de [[vortfarado]] garantias jam en frua stadio de la lingvolernado nuancitajn esprimeblecojn. Sekve fruaj sukcesoj emocie motivas la lernanton progresi. Eĉ estante sendube relative facile lernebla kompare al aliaj lingvoj, Esperanto tamen havas ankaŭ nefacilajn partojn<ref>Stephan McGill, ''[https://ia601608.us.archive.org/15/items/Esperanto-UEA_2011_n1246_apr/Esperanto-UEA_2011_n1246_apr.pdf Projekto 'esperanto125']'', revuo Esperanto (UEA), 1246 (4) aprilo 2011, p. 77</ref>. === Rapida lernado === {{Ĉefartikolo|Rapida lernado de Esperanto}} Tial {{Mankas fonto|la sama lernintenso ebligas akiri kompareblan lingvan nivelon en kompare tre malgranda ono de la tempo necesa por etna lingvo.|dato=julio 2018}} Ĝenerale pluraj monatoj da studado de Esperanto egalas kelkajn jarojn da lernado de lingvoj kiel la angla aŭ la franca.<ref>Kp. Pierre Janton, ''Esperanto: lingvo - literaturo - movado'', UEA, Rotterdam, 1988, paĝ. 105.</ref> Pro la domino de eŭropdevenaj vortradikoj, ekzemple azianoj bezonas pli da lernotempo, tamen {{Mankas fonto|malpli ol por alia azia lingvo.|dato=julio 2018}} == Vortoj == La vortoj devenas de diversaj lingvoj. La plejparto venis kaj venas el la ĉefaj eŭropaj lingvoj - precipe el la [[latina lingvo|latina]], la [[itala lingvo|itala]], la [[franca lingvo|franca]], la [[germana lingvo|germana]] kaj la [[angla lingvo|angla]]. Pro la internaciemo, multaj etimoj apartenas al pluraj lingvoj eĉ se la konkreta formo en Esperanto similas pli al tiu de unu lingvo. En Esperanto preskaŭ ĉiuj vortoj havas originon en aliaj lingvoj, kaj laŭdifine neniu vorto havas historion komencantan pli frue ol 1887<ref>(en) [[Marc van Oostendorp]], ''[http://www.vanoostendorp.nl/interlinguistiek/esse.html A note on exceptional syllable structure in esperanto]''.</ref>. === Etimaj ekzemploj === * '''el la [[Latinida lingvaro|latinidaj lingvoj]]:''' *'''[[latina lingvo|el la latina]]:''' ''abio, akvo, okulo, sed, tamen'' *'''[[franca lingvo|el la franca]]:''' ''butiko, ĉe, ĉevalo, dimanĉo, fermi, frapi'' *'''[[itala lingvo|el la itala]]:''' ''ĉielo, fari, voĉo'' *'''[[portugala lingvo|el la portugala]]:''' ''saŭdado'' *'''[[latinida lingvaro|pluraj]]:''' ''facila, fero, tra, verda'' * '''el ĝermanaj lingvoj:''' *'''[[germana lingvo|el la germana]]:''' ''baldaŭ, bedaŭri, haŭto, hundo, jaro, nur'' *'''[[angla lingvo|el la angla]]:''' ''ŝi, birdo, mitingo, spite, suno, ŝarko, teamo'' *'''[[sveda lingvo|el la sveda]]:''' ''ju. des'' *'''[[ĝermana lingvaro|pluraj]]:''' ''bildo, fiŝo, fremda, grundo, halti, hasti, hundo, ofta, somero, ŝipo, vintro'' *'''el slavaj lingvoj:''' *'''[[pola lingvo|el la pola]]:''' ''celo, ĉu, krado, luti, moŝto'' *'''[[rusa lingvo|el la rusa]]:''' ''barakti, serpo, vosto'' *'''[[slava lingvaro|pluraj]]:''' ''klopodi, krom, prava'' *'''el pliaj [[Hindeŭropa lingvaro|hindeŭropaj lingvoj]]:''' *'''[[greka lingvo|el la greka]]:''' ''hepato, kaj, biologio, politiko, katolikoso'' *'''[[litova lingvo|el la litova]]:''' ''du, tuj'' *'''[[sanskrito|el sanskrito]]:''' ''budho, nirvano, pado'' *'''[[armena|el la armena]]:''' ''[[gavito]], [[ĥaĉkaro]]'' *'''el la [[Finn-ugra lingvaro|finno-ugra grupo]] de la [[Urala lingvaro|uralaj lingvoj]]''' *'''[[samea lingvo|el la samea]]:''' ''[[boaco]], [[jojko]], samea'' *'''[[finna lingvo|el la finna]]:''' ''lirli, saŭno'' *'''[[hungara lingvo|el la hungara]]:''' ''cinci, ĉako, ĉardo, ĉardaŝo, ĉuro'' *'''el [[Ŝemida lingvaro|ŝemidaj lingvoj]]:''' *'''[[hebrea lingvo|el la hebrea]]:''' ''kabalo'' *'''[[araba lingvo|el la araba]]:''' ''kadio, kaido, magazeno, matraco, admiralo''<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Sq0X4tmO8KA Arabaj, persaj kaj turkaj vortoj en Esperanto - Wael Almahdi] Prelego ĉe [[HEF]] en Jutubo. Alirita la 2an de Septembro 2023.</ref> *'''el aliaj lingvoj''' *'''[[japana|el la japana]]:''' ''cunamo, hajko, haŝio, ĵudo, noo, sakeo, utao, zeno'' *'''[[ĉina|el la ĉina]]:''' ''maĝango, toŭfuo'' *'''[[korea|el la korea]]:''' ''kimĉio, makolio, tekvondo'' *''' [[havaja lingvo|el la havaja]]:''' ''[[ukulelo]], [[vikio]]'' *''' [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto|el la maoria]]:''' ''[[Keo (birdo)|keo]], [[kivio]]'' === Vortelektaj principoj === La tagoj de la semajno estas el la latinidaj lingvoj laŭ la francaj vortoformoj (''dimanĉo, lundo, mardo.'' sed ''sabato'' el la hebrea), multaj partoj de la korpo laŭ la latinaj (''hepato, okulo, brako, koro, reno''), kaj la unuoj de tempo el la ĝermanaj lingvoj laŭ formoj germanaj (''jaro, monato, tago''). La nomoj de animaloj kaj vegetaloj ĉefe venas de la [[scienca nomo|sciencaj nomoj]]. Kiel jam supre estis videble, oni povas klarigi multajn vortojn per pli ol unu devenlingvo (vidu ankaŭ "[[Etimologia Vortaro de Esperanto]]" de [[Ebbe Vilborg]]). * '''abdiki''' laŭ angla, franca, itala kaj latina * '''abituriento''' laŭ germana kaj rusa * '''ablativo''' laŭ latina, angla, franca, itala kaj hispana, sed ĝi ankaŭ estas konata al germanaj lingvistoj kaj lingvoŝatantoj * '''funto''' laŭ pola, rusa, jida kaj germana * '''ŝnuro''' laŭ germana, pola kaj ĉeĥa Plue, Zamenhof zorgeme kreis malgrandan bazon de radikaj vortoj kaj afiksoj per kiu plia multo da vortoj estas konstruita. Pro tio, oni povas esprimi sin flue post lernado de malgranda vortprovizo (eble 500-2000 vortoj kaj afiksoj). Kvankam Zamenhof klopodis internaciigi Esperanton, ĝi estas eŭropeca pro sia vortaro. Tiu trajto ne apartenas sole al Esperanto: la plejmulto de la projektoj de internaciaj lingvoj uzas la eŭropajn komunajn vortojn. La ĉefa diferenco inter Esperanto kaj aliaj planlingvoj devenas de la ne-eŭropeco de la [[gramatiko]], kaj tiun ne-eŭropecon Zamenhof mem agnoskis kiel volan penon de li. La vorteroj kun gramatika funkcio aperas memstare ene de la vortaro, tiel ke ĉiu teksto estas deĉifrebla eĉ sen helpo de aparta gramatika klarigo. Aliflanke, li alkonformigis la gramatikajn vortetojn (interalie la vortfinaĵojn) tiel ke la eŭropanoj eĉ ne bezonu konscii pri tiu ne-eŭropeca gramatiko de Esperanto. === Eroj === Ne ĉiuj [[vorto]]j de Esperanto havas [[signifo]]n rekte diveneblan pere de aliaj lingvoj. Kelkaj el ili estas [[Esperantaj idiotismoj]] indiĝene naskitaj en Esperantujo, ĉu pro zamenhofa kaprico, ĉu pro natura lingvo-evoluo inter la parolantaro. Laŭforme (rimarku, ke la listo enhavas mikse vortojn tute kutimajn kaj vortojn foje uzatajn sed neoficialajn): aliĝilo, [[edzo]], espo ([[slango]] por Esperanto), ĝi, [[kabei]], [[nifo]] (laŭ [[Angla lingvo|angla]] ''UFO''), pli, plej, [[ujo]], zamenhofa. Oni ankaŭ povus aldoni la [[tabelvorto]]jn (inspiritaj de la rusaj escepte regulaj korelativoj) kaj la uzon de afiksoj kiel memstaraj vortoj ([[-ig-|igi]], [[-il-|ilo]], [[re-|ree]], [[-um-|umi]], ktp.). Foje oni trovas la vortojn ''aliel'', ''alies'', ''[[-iĉ-]]'', ''kaŭ'' (= kaj + aŭ), kaj ''[[Seksneŭtrala homa triapersona pronomo#ri|ri]]'', sed tiuj ne konformas al la reguloj de la Fundamento. Temas ĉe ili aŭ pri nekonsciaj pekoj kontraŭ la reguloj aŭ pri intencaj reformprojektoj. Laŭsignife: [[krokodili|aligatori]], fundamento, [[memzorganto]], necesejo, [[krokodili|kajmani]], [[krokodili]], krokodilo, [[fina venko]], verda, verdo == Alfabeto kaj ortografio == {{Ĉefartikolo|Esperanta alfabeto|Prononco de Esperanto}} La literumado{{md}}aŭ ortografio{{md}}estas plej ofte unu [[fonemo]] por unu litero, kaj inverse. Esperanto uzas la latinan [[alfabeto]]n kun ses aldonitaj literoj, iam nomataj “ĉapelitaj”: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, kaj ŭ. Ili estas inter la ok plej maloftaj literoj en Esperanto‑literumado<ref>{{citaĵo el retejo |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160408183810/http://esperanto.davidgsimpson.com/studoj/literoj.pdf |arkivdato=2016-04-08 |url=http://esperanto.davidgsimpson.com/studoj/literoj.pdf |titolo=La Oftecoj de la Esperantaj Literoj |unua=David G. |lasta=Simpson |formato=PDF |dato=2007 |citaĵo=la ok plej maloftaj literoj estas ĉiom da la ĉapelitaj literoj{{tripunkto}}kune kun ''h'' kaj ''z'' |alirdato=2016-07-12 }}</ref>. {| class="wikitable" |- | '''Litero''' || style="font-size:130%"| '''a''' || style="font-size:130%"| '''b''' || style="font-size:130%"| '''c''' || style="font-size:130%"| '''ĉ''' || style="font-size:130%"| '''d''' || style="font-size:130%"| '''e''' || style="font-size:130%"| '''f''' || style="font-size:130%"| '''g''' || style="font-size:130%"| '''ĝ''' || style="font-size:130%"| '''h''' || style="font-size:130%;line-height:140%"| '''ĥ''' || style="font-size:130%"| '''i''' || style="font-size:130%"| <center>'''j'''</center> || style="font-size:130%"| '''ĵ''' || style="font-size:130%"| '''k''' || style="font-size:130%"| '''l''' || style="font-size:130%"| '''m''' || style="font-size:130%"| '''n''' || style="font-size:130%"| '''o''' || style="font-size:130%"| '''p''' || style="font-size:130%"| '''r''' || style="font-size:130%"| '''s''' || style="font-size:130%"| '''ŝ''' || style="font-size:130%"| '''t''' || style="font-size:130%"| '''u''' || style="font-size:130%"| '''ŭ''' || style="font-size:130%"| '''v''' || style="font-size:130%"| '''z''' |- | '''[[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]]''' || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| ä || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| b || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| t͡s || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| t͡ʃ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| d || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| e̞ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| f || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| ɡ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| d͡ʒ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| h || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| x || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| i || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| j, i̯ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| ʒ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| k || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| l || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| m || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| n || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| o̞ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| p || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| r || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| s || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| ʃ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| t || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| u || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| u̯ || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| v || style="font-size:150%;line-height:160%" class="IPA"| z |} "ŭ" kutime aperas nur post "a" aŭ "e". En Esperantlingvaj retpaĝoj estas tri ĉefaj manieroj skribi la ĉapelitajn literojn de Esperanto: * veraj supersignaj literoj, preskaŭ ĉiam laŭ [[Unikodo]] (rekte aŭ per numeraj signoreferencoj), iafoje laŭ [[ISO 8859-3|Latino 3]]: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ. * surogate laŭ la [[x‑sistemo]]: cx, gx, hx, jx, sx, ux. : Tiu sistemo havas avantaĝojn kontraŭ la h-sistemo, se komputiloj prilaboras tekston. * surogate laŭ la Zamenhofa [[h‑sistemo]]: ch, gh, hh, jh, sh, u. *Tiu sistemo estis proponita de Zamenhof por kazoj, kiam ĉapelitaj literoj ne estas haveblaj. Kontraŭ la x-sistemo ĝi havas la avantaĝon, ke tekstoj estas pli facile legeblaj kaj ne aperas tiom strangaj, speciale al novuloj. Ekzistas programoj, kiuj aŭtomate transigas vortojn skribitaj en la x-sistemo al vortoj skribitaj kun ĉapelitaj literoj. Dezirinde estas, ke pliaj programoj estos same kapablaj. Kontraŭ la h-sistemo ofte estas argumentita, ke komputiloj povus miskompreni kelkajn vortojn. Ekzemploj: flughaveno, senchava, bushaltejo. Sed tiu argumento nuntempe ne vere gravas. Modernaj programoj povas enhavi vortareton kun listo de tiuj "problemaj" vortoj, ja nur estas tre malmultaj. Tiujn vortojn la programo ne transigu laŭlitere, sed laŭ tiu speciala vortlisto. == Prononco == [[Dosiero:Patro_Nia_en_Esperanto_Jerusaleme_3.jpg|eta|La preĝo ''[[Patro nia|Patro Nia]]'' en la samnoma preĝejo en Jerusalemo, Israelo]] Jen kelkaj oftaj frazoj, transskribitaj apude en la [[Internacia Fonetika Alfabeto]]: {| width="450" style="text-align:left;" |- | ''Saluton.'' || {{IPA|[sa.ˈlu.ton]}} |- | ''Kiel vi fartas?'' || {{IPA|[ˈki.el vi ˈfar.tas]}} |- | ''Kiel vi nomiĝas?'' || {{IPA|[ˈki.el vi no.ˈmi.d͡ʒas]}} |- | ''Ĉu vi parolas Esperanton?'' || {{IPA|[ˈt͡ʃu vi pa.ˈro.las es.pe.ˈran.ton]}} |- | ''Mi ne komprenas vin.'' || {{IPA|[mi ne kom.ˈpre.nas vin]}} |- | ''Estas bela tago.'' || {{IPA|[ˈes.tas ˈbe.la ˈta.ɡo]}} |} {{Audio|Patro_nia_(PAD).ogg|Registraĵo de la preĝo ''Patro Nia''}} == Lingvoevoluo == Vidu [[Lingvoevoluo de Esperanto]] Kvankam Esperanto montriĝis plene taŭga por la celoj de la internacia komunikado, dum ĝia tuta historio ne mankis proponoj reformi detalojn. En la jaro [[1908]] el reformprovo rezultis nova lingvoprojekto, kaj fine aparta planlingvo: [[Ido (lingvo)|Ido]]. Kontraste al ĝi Esperanto de 1887 ĝis hodiaŭ evoluis sen radikalaj ŝanĝoj, sed malrapide kaj kontinue. Tiu (iam preskaŭ ne rimarkata, iam akre pridisputata) [[lingvoŝanĝiĝo]] ampleksas (krom la ĝenerala kresko de la vortprovizo) interalie la sekvajn tendencojn: * prefero de mallongaj vortoformoj ekzemple ''spontana'' anstataŭ ''spontanea'' * arĥaikiĝo de vortoj (ekzemple: ''pafilego'') kaj paralela enuziĝo de novaj (ekzemple: ''kanono'') * nuanciga pliriĉigo de la vortostoko, ekzemple al ''bleki'' (= produkti bestosonojn) aldoniĝis tuta listo de verboj por unuopaj bestospecioj * evoluo de signifodiferenco de paralelaj formoj ekzemple: ''plaĝo'' = bordostrio speciale taŭga por bano kaj sunbruniĝo, plej ofte tiucele transformita de homoj; ''strando'' = origina, natureca , pli "sovaĝa" bordostrio * arĥaikiĝo de multaj vortoj kun ''ĥ'': ekz-e -rĥ- → -rk- (inkluzive ''arĥaika → arkaika''), ''ĥoro → koruso'', k.a. * uzo ''-io'' kiel sufikso en landonomoj, anstataŭ la fundamenta "ujo" * pli ofta adverbigo - ekzemploj: ''lastatempe'' anst. ''en la lasta tempo'', ''aviadile'' anst. ''per aviadilo'', ''haste kaj laste'' anst. ''hastante kaj kiel la lasta'' * evito de kompleksaj verboformoj * uzo de [[afikso]]j kiel memsignifaj vortoj - ekzemple: ''ega, eta, emo, malo, iĝi, estro, estraro, ilo, ilaro, ejo, ismo'' * ankaŭ, uzo de prepozicioj kiel nomoj, adjektivoj kaj verboj: ''Per·antoj'' estas multaj en Esperantujo, ĉu por kotizoj, ĉu por abonoj, k.c. Proponoj pri reformoj de lingvaj detaloj estas lastatempe ne malofte diskutataj en la novaĵgrupo [[soc.culture.esperanto]]; ekzemple enkonduko de nova triapersona ununombra pronomo sekse neŭtra (''[[riismo|ri]]'', ''ŝli'') aŭ konsekvenca uzo de ''ĝi'' en tiu rolo. {| class="wikitable" |+'''Personaj pronomoj en Esperanto''' ! nombro !colspan="6"|singulara !colspan="3"|plurala !rowspan="3"|nedifina !rowspan="3"|resenda***<br />(refleksivo) |- ! ordo !rowspan="2"|unua !colspan="2"|dua !colspan="3"|tria !rowspan="2"|unua !rowspan="2"|dua !rowspan="2"|tria |- ! uzo !kutima !intima* !vira !ina !neŭtra** |- ! pronomo |align="center"|mi |align="center"|vi |align="center"|ci |align="center"|li |align="center"|ŝi |align="center"|ĝi |align="center"|ni |align="center"|vi |align="center"|ili |align="center"|oni |align="center"|si |} :<nowiki>*</nowiki> Ne-Fundamenta neologismo, tre malofte uzata. :<nowiki>**</nowiki> La seksindiferenta (''neŭtra'' laŭ PIV difinebla kiel ''prezentanta neniun difinitan sekson'') pronomo ''ĝi'' povas esti (laŭ la ekzemploj el la Fundamento de Esperanto) uzata por objektoj aŭ kiel senseksa triapersona pronomo por vivantaj kreaĵoj kiel homoj. Tamen ĝi plej ofte estas uzata nur por aĵo, besto aŭ infaneto. (Kp. angla ''it''.) :<nowiki>***</nowiki> Uzebla nur por la tria persono, t.e. kun ĉiuj subjektoj '''krom''' ''mi, ci, ni, vi''. Kun ĉi-tiuj kvar oni ripetu la subjekton, eble kun taŭga kazo kaj/aŭ prepozicio. Simile la poseda adjektivo ''si·a'' uziĝas nur se la posedanto estas triapersona (do, ne unu el tiuj kvar). == Parolantaro == La entuta [[nombro de Esperanto-parolantoj]] estas ne precize konata. Nur eblas taksoj pri la kvanto de la tutmonda parolantaro. Ekde 2001 okazis [[popolnombrado]]j en pluraj landoj, ekzemple [[Hungario]] kaj [[Litovio]], kiuj kalkulis ankaŭ la [[nombro de Esperanto-parolantoj#Indikoj pri la kvanto de Esperanto-parolantoj|nombron de Esperanto-parolantoj]] (4.565 por Hungario, 844 por Litovio); en 2011 en rusia censo oni kalkulis 992 parolantojn de Esperanto<ref>[http://sezonoj.ru/2011/12/censo/ La Balta Ondo], 18-a de decembro 2011</ref>. La plej multaj taksoj pri la tutmonda parolantaro varias inter 100 mil kaj 1,5 miliono. La diversaj taksoj verŝajne priskribas malsamajn lingvonivelojn kaj malsaman oftecon de uzado: 100 mil celas la kvanton de homoj, kiuj regule uzas Esperanton, 500.000 inkluzivas tiujn, kiuj de tempo al tempo uzas la lingvon, 2 milionoj (Culbert) ankaŭ tiujn, kiuj jam dum multaj jaroj aŭ jardekoj ne plu uzas la lingvon. Pli altaj taksoj (ĝis aŭ super dek milionoj) inkluzivas supozeble ankaŭ tiujn, kiuj nur eklernis la lingvon; ili supozeble ankoraŭ rememoras kelkajn vortojn, sed fakte ne scipovas praktike utiligi la lingvon. Se la kriterio estas tute flua altenivela lingvouzo, komparebla al denaska nivelo en aliaj lingvoj, la taksoj eĉ reduktiĝas je unu aŭ kelkaj dekmiloj. (Kp. la artikolon pri la [[nombro de Esperanto-parolantoj]].) === Komparo kun aliaj planlingvoj === Inter la planlingvoj (ekzemple, [[Interlingvao]] kaj [[Loĵbano]]), Esperanto estas la plej uzata kaj la sola kun evoluintaj daŭraj aplikoj en preskaŭ ĉiuj vivosferoj. Verŝajne pli ol 95% de la parolantoj de planlingvo, eble eĉ 98 aŭ 99%, parolas Esperanton; multaj planlingvuloj aldone parolas aŭ almenaŭ komprenas Esperanton. Laŭ la censo en Rusio (2011) Esperanton parolas 99% de ĉiuj parolantoj de planlingvoj, laŭ la censo en Hungario (2001) 99,5% (kp. la statistikon pri [[Statistiko de Esperantujo#Aliaj planlingvoj|"aliaj planlingvoj"]]). == Movado por Esperanto == {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado}} La ĉefa tutmonda [[Esperanto-asocio|Esperanto-organizaĵo]] estas la [[Universala Esperanto-Asocio]]. Ĝi jam de kelkaj jardekoj kunrilatas kun la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. UEA eldonas [[libro]]jn, [[revuo]]jn, [[lumdisko]]jn kaj [[jarlibro]]n kun listoj de Esperanto-organizaĵoj kaj lokaj reprezentantoj en la tuta [[mondo]]. La Libroservo de UEA stokis en 2009 {{ĉ.|kvin mil}} titolojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Koncernan katalogon eblas aŭ peti perpoŝte aŭ konsulti en la retejo de la organizaĵo. La serio ''Esperanto-Dokumentoj'', eldonata de UEA krom Esperante ankaŭ en la [[Angla lingvo|Angla]], [[Hispana lingvo|Hispana]], [[Itala lingvo|Itala]] kaj [[Portugala lingvo|Portugala]] lingvoj, enhavas fakverkojn kaj referatojn pri la aktuala situacio de la internacia lingvo. La publikaĵojn eblas akiri kaj perrete kaj persone en [[Roterdamo]]. La plej fama simbolo de Esperanto estas la kvinpinta [[verda stelo (simbolo)|verda stelo]], kiu simbolas la esperon (verdo estas koloro de espero) sur la kvin kontinentoj, kaj kiu ankaŭ ornamas la [[Esperanto-flago|Esperantan flagon]]. {{Ĉefartikolo|Listo de Esperanto-Centroj}} == Subteno de internaciaj organizoj == [[Unesko]] ''(Organizaĵo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Edukado, Scienco kaj Kulturo)'' adoptis [[Unesko#Rezolucioj|du rezoluciojn]] favorajn al Esperanto (1954, 1985), per kiuj ĝi agnoskas la indajn atingaĵojn de Esperanto kaj instigas ĝian utiligon. Sed, malsimile al la latina en [[mezepoka Eŭropo]] kaj la angla en la [[20-a jarcento]], bazo de lernejoj, universitatoj kaj lernolibroj mankas al Esperanto. La Unesko-kuriero estas [https://uea.org/pdf/Unesko-Kuriero_1-2017.pdf legebla en Esperanto] ekde 2017. Ankaŭ aliaj eksterkomunumaj organizoj kaj konferencoj subtenis Esperanton, ekzemple en 1980 en [[Manilo]], la ĉefurbo de [[Filipinoj]], la Monda Turisma Konferenco (organizita de Monda Turisma Organizo)<ref>Teksto kaj komento en [http://www.esperanto.hu/eventoj/arkivo//eve-094.htm Eventoj 94] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061011193550/http://www.esperanto.hu/eventoj/arkivo//eve-094.htm |date=2006-10-11 }}</ref>). Notindas krome kelkaj rezolucioj kaj proponoj ĉe [[Ligo de Nacioj]], [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj aliaj organizoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://uea.org/informado/ED38-eo.html#enhavo |titolo=Esperanto kaj internaciaj organizaĵoj |alirdato=2019-06-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120805163806/http://www.uea.org/informado/ED38-eo.html#enhavo |arkivdato=2012-08-05 }}</ref>. == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Esperanto-kulturo}} [[Esperantisto]]j havas propran, nomatan Esperanta kulturo, kiu estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Aliflanke, kvankam kreita por faciligi internacian komunikadon, ĝi iĝis por iuj kulturilo por mem-identigo<ref>[[Ida Stria]], Lingvaj sintenoj de Esperanto-parolantoj, paĝo 230</ref> Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto_kaj_ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. Esperantistoj iom pli emas paroli pri temoj, kiuj povus esti konsiderataj kiel tiklaj aŭ ofendaj inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo, kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, edukado (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj lingvojn) kaj toleremo (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj estas ankaŭ pli emaj kontraŭi tutmondiĝon, kulturo-lavadon kaj malaperon de ies gepatra lingvo, cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto de la Esperanto-parolantoj estas ankaŭ kontraŭ deviga lernado de dominantaj lingvoj: tio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la angla estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis iafoje universitato. Esperanto-parolantoj opinias, ke deviga devus esti la lernado de rapide lernebla lingvo, kia Esperanto, aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia taksata pli utila. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”], en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. == Esperanto kaj internacia uzo por pagata laboro == Ekzistas kelkaj kampoj, en kiuj oni jam hodiaŭ uzas Esperanton profesie. Kiel ekzemploj povas servi [[eldonejo|eldona agado]] aŭ [[turismo]] (ĝenerala aŭ [[kongreso|kleriga]]). Pli pri la profesia uzo de Esperanto oni povas legi ekzemple en [[Petr Chrdle]]: [http://katalogo.uea.org/index.php?inf=4856&id=579&recenzo=montru ''Profesia uzo de Esperanto kaj ĝiaj specifaj trajtoj''] ([[KAVA-PECH]], 1995)<ref>Ankaŭ, se vi deziras labori per Esperanto aŭ trovi laboranton kiu parolas Esperanton, bonvolu uzu [http://www.eklaboru.com la senpagan retservon Eklaboru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160813115020/http://www.eklaboru.com/ |date=2016-08-13 }}.</ref>. <!-- == Esperanto en lernejoj == Jen estas listo de landoj, en kies lernejoj oni instruas Esperanton aŭ devige. ''aldonebla'' --> == Komparo kun la baza angla == La baza angla ({{lang-en|Basic English}} [elp. bejsik ingliŝ]) estas simpligita, baza formo de la [[angla lingvo]] <ref>La [[Enciklopedio de Esperanto - B|Enciklopedio de Esperanto]], pri la ero ''Basic English'' (kun tiu nomo en ĝia titolo)</ref>. La baza angla ankaŭ influis la kreadon de [[speciala angla]] (en: ''Special English'') por novaĵdissendoj de [[Voĉo de Usono]]. Simpligita teknika angla, estas alia varianto de la [[Reguligita Angla lingvo|reguligita angla]] surbaze de [[lingvoplanado]] (en: ''English-based controlled language'') dezajnita por verki teknikajn [[Manlibro|manlibrojn]]. Kiel ĉiuj internaciaj [[Helplingvo|helplingvoj]], ankaŭ la baza angla ricevis la kritikon ke ĝi neeviteble estas bazita sur personaj preferoj kaj tiel, [[Paradokso|paradokse]], ekskludema <ref>Rick Harrison, ''[https://web.archive.org/web/20120716230133/http://www.rickharrison.com/language/farewell.html Farewell to Auxiliary Languages]''</ref>. Kelkaj kritikantoj de la baza angla vidis ĝin kiel ne neŭtrala kaj ilo de [[lingva imperiismo]] favore al la angla. Kiel ĉiuj [[Planlingvo|planlingvoj]] bazitaj sur natura lingvo, ankaŭ la baza angla ricevis la kritikon ke ĝi maljuste favoras la [[Denaska parolanto|denaske parolanta]] komunumo de tiu lingvo <ref>Ekzemple, citaĵo de la ''[http://listserv.brown.edu/archives/cgi-bin/wa?A2=ind0512A&L=AUXLANG&T=0&F=&S=&P=2560 auxlang mailing list]'' arĥivoj kaj alia de la renoma lingvisto Robert A. Hall la pli juna.</ref>. La baza angla anstataŭigas vortojn per [[Idiotismo|idiotismaj]] frazoj, kiuj estas ankaŭ pene lernendaj de studanto. Komparite, la tuta [[Baza Radikaro Oficiala|baza radikaro de Esperanto]] (BRO) kun ĉiuj grupoj enhavas pli ol 2&nbsp;500 elementoj, de kiu plu ol 800 estas en la lasta grupo <ref name="bro">[http://www.akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj2/bro.html Aktoj de la Akademio II 1968–1974 – Baza Radikaro Oficiala]</ref>. Kredeble, pro la vasteco kaj pro la [[Sufiksoj en Esperanto|sufiksa sistemo de Esperanto]], la BRO havas pli grandan esprimkapablecon ol la kutima vortprovizo de baza angla. La 5–6 plej bazaj niveloj de BRO kune, estas simile malgranda kiel la kutima baza angla. Esperanto ankaŭ estas multe pli regula ol la baza angla kaj havas tute fonetikan [[Ortografio|ortografion]] <ref>Aperis kritiko en la 50-a kaj 51-a numeroj de ''[[Heroldo de Esperanto]]'', 1933, de [[Montagu Christie Butler|M. C. Butler]].</ref>. Ekzistas [[vikipedio en baza angla lingvo]] konata sub la nomo "''simple English''", sed la lingvaĵo en ĝi uzata ne estas vera [[planlingvo]], sed simpla angla en kiu estas uzata pli da vortoj ol baza angla. Mankas difinoj pri la uzendaj vortoj kaj gramatikaĵoj kaj sekve apud facile kompreneblaj tekstoj troviĝas aliaj, kies lingvo ne esence diferencas de la ĝenerale uzata angla. == Kritiko == {{Ĉefartikolo|Kritiko pri Esperanto}} Kelkaj kritikoj estas kontraŭ internaciaj helplingvoj ĝenerale: * "Internacia helplingvo ne havas kulturon." (Esperantistoj ofte respondas, ke ja ekzistas Esperanta literaturo kaj certaj tradicioj en la Esperanto-komunumo; iuj esperantistoj pli emfazas la rolon de Esperanto kiel ponto inter malsamaj kulturoj; kelkaj kombinis ĉi tiujn du alirojn per la koncepto de [[pontokulturo]].) * "La toleremo pri malperfektecoj ĉe internaciaj helplingvoj estas malpli ol ĉe etnaj lingvoj. Ĉar neniu internacia helplingvo povas esti perfekta, ĝi neniam estos vaste akceptata de la publiko." Aliaj kritikoj temas pri Esperanto specife: * Kelkaj, precipe la subtenantoj de naturismaj planlingvoj, kritikas ke Esperanto ne direktas sin sufiĉe laŭ la grandaj eŭropaj lingvoj (kutime ili celas ĉefe latinon kaj la latinidajn lingvojn, aŭ latinidajn formojn en aliaj lingvoj). Ekzemple, ili kritikas la tabelvortojn aŭ vortfaradon kiel “malsanulejo” anstataŭ pli eŭropecan “hospitalo”. * Esperanto estas kritikata esti tro eŭropeca. Ĝiaj vortradikoj kaj ĝia gramatiko venas de eŭropaj lingvoj, kio laŭ la kritikantoj malpliigas ĝian neŭtralecon. * Kelkaj kritikas ke la seksa malsimetrio en Esperanto estas lingva [[seksismo]]. Oni kritikas parenc-radikojn, kiuj havas baze viran signifon, dum necesas aldoni la radikon “[[‑in‑]]” por paroli pri inoj. Aldone oni kritikas ke multaj aliaj vortoj (ekzemple “instruisto”, “anglo”, kaj “li”) servas kaj por signi viran personon kaj por signi ajnaseksan personon, dum ekzistas apartaj vortoj por inaj personoj (“instruistino”, “anglino”, “ŝi”). Malgraŭ tio, ke oni ne devas ĉiam uzi afikson “‑in‑” por paroli pri inoj<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/o-vortoj/seksa_signifo.html |verko=Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko |titolo=Seksa signifo de O‑vortoj |alirdato=2015-09-06 |familia nomo=Wennergren |persona nomo=Bertilo |aŭtoroligilo=Bertilo Wennergren}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto |url=http://lingvakritiko.com/2014/10/16/esperanto-kaj-sekso/ |titolo=Esperanto kaj sekso |alirdato=2015-09-06 |aŭtoro=Markos |dato=2014-10-16 |verko=Lingva Kritiko}}</ref>. [[Riismo|Riistoj]], [[Ĝiismo|ĝiistoj]], kaj [[Iĉismo|iĉistoj]] provas forigi tiun malsimetrion el Esperanto. * Oni kritikas la devigan akuzativan finaĵon “‑n”. * Oni kritikas la supersignajn literojn de Esperanto. * Estas ofta kritiko, ke oni nenie interkompreniĝos per Esperanto. Oni volas scii kie oni povas paroli per ĝi. Aperis klara resumo pri la kritikoj aŭ "difektoj" de Esperanto en recenzo de [[Jorge Camacho]] al la verko ''In the Land of Invented Languages'' de [[Arika Okrent]]: {{Citaĵo|la supersignitaj literoj; la tro similsonaj liternomoj aŭ, multe pli grave, la konfuzive kaj orel-agace samfinaĵaj personaj pronomoj; la neegaleca esprimado de sekso kaj ĝenro; la troa uzado de mal-vortoj; la pasivo; la refleksivo; la landnomoj; la sameco de formo de rilativaj kaj demandaj tabelvortoj; la ĝena ambigueco de la vorto "aŭ" la vorto "patrino"; ktp.<ref>[[Jorge Camacho]]: ''Ekskurso tra la planlingva ĝangaleto'', recenzo pri ''In the Land of Invented Languages'' de [[Arika Okrent]], nome eseo pri inventitaj lingvoj inter kiuj kompreneble Esperanto. [[Beletra Almanako]], [[BA22|nº 22]], Mondial, Novjorko, Februaro 2014, paĝo 125, noto 3.</ref>}} == Eraroj kaj mitoj pri Esperanto == <!-- Provizore ĉi tie - eble poste en aparta vikipedia artikolo. --> En diversaj verkoj, publikigaĵoj, retejoj, amaskomunikiloj ktp., aperas faktaj eraroj pri Esperanto. Sekvas jene listo pri unuopaj grupoj de asertoj unue pri la fakta situacio kaj poste la eraroj. * '''Ĉiutage uzata.''' Esperanto estas vere ĉiutage uzata lingvo, ekzemple en interreto, personaj kontaktoj, periodaj renkontiĝoj ktp. * '''Vivanta lingvo.''' Esperanto estas vivanta lingvo, kiel oficiale rekonis i.a. la Lingvoscienca Instituto de la [[Hungara Scienca Akademio]] en 2004<ref name="hu-lernejo"/>. Tamen la slovaka ekonomikisto kaj politikisto [[Richard Sulik]], asertis en intervjuo en "[[Stern]]", en 2012, ke "Esperanto tiu artefarita lingvo ... estas morta"<ref>"(...) Esperanto. Das ist diese künstliche Sprache, und heute ist sie tot." (Esperanto. Tio estas tiu artefarita lingvo, kaj hodiaŭ ĝi estas morta.) Richard Sulik, intervjuo [http://www.stern.de/politik/ausland/richard-sulik--slowakischer-politiker--die-vereinigten-staaten-von-europa-sind-eine-fixe-idee--3587144.html "Die Vereinigten Staaten von Europa sind eine fixe Idee"], Stern, 29-a de aŭg. 2012</ref>. :Same la franca televida prezentisto Philippe Ballard asertis en 2016 en la televido LCI (La Chaîne Info), ke Esperanto "mortis sian belan morton" antaŭ deko(j) da jaroj. <ref>“L'espéranto, elle est morte de sa belle mort il y a (nekomprenebla: une ? des ?) dizaine(s) d'années.“ 14-a de julio 2016, [http://www.ipernity.com/blog/32119/4624272 “Rendez-vous en « terres inconnues »“ sur LCI]</ref> :Same la germana semajna gazeto "[[Die Zeit]]" en 2008 asertis rilate al Esperanto: "Artefaritaj lingvoj ne vivas."<ref>"Kunstsprachen leben nicht." [https://web.archive.org/web/20080112145605/http://www.zeit.de/online/2008/02/bg-weltraetsel?6 Weltprojekte. Esperanto. 8-a de januaro 2008]</ref> :Certe ekzistas multaj Esperanto-legendoj, sed en 1956 [[John Ronald Reuel Tolkien|J. R. R. Tolkien]] notis en skizo de letero, ke la planlingvoj "[[Volapük]], Esperanto, [[Ido (lingvo)|Ido]], [[Novial]]" "estas mortaj", "ĉar iliaj aŭtoroj neniam inventis iujn Esperanto-legendojn"<ref>"Volapük, Esperanto, Ido, Novial {{tripunkto}} are dead, far deader than ancient unused languages, because their authors never invented any Esperanto legends". (Volapük, Esperanto, Ido, Novial {{tripunkto}} estas mortaj, multe pli mortaj ol malnovaj neuzataj lingvoj, ĉar iliaj aŭtoroj neniam inventis iujn Esperanto-legendojn.) J.R.R. Tolkien en skizo de letero eble neniam sendita, cit. laŭ [http://www.economist.com/blogs/prospero/2013/09/esperanto-0 The Economist], 26-a de sept. 2013. </ref>. La vortumo "Esperanto-legendoj" ankaŭ pri la aŭtoroj de Volapük, Ido kaj Novial montras, ke Tolkien ne tre pripensis la frazon. Tolkien ĉi tie krome neglektas, ke ĉe vivanta lingvo kiel Esperanto ne nur la inventinto povas krei legendojn, sed ankaŭ ĉiuj parolantoj kaj aŭtoroj de la lingvo; cetere oni povas bone argumenti, ke intertempe kreiĝis Esperanto-legendoj. Oni konsciu, ke Tolkien fakte estis Esperanto-parolanto; li lernis Esperanton en 1907, verkis en ĝi en 1909 kaj en 1931 kaj 1932 favore skribis pri ĝi<ref>Pluraj fontoj en la [[John Ronald Reuel Tolkien#Tolkien.2C Esperanto kaj E.C5.ADropo| vikipedia artikolo pri Tolkien]]</ref> - faktoj malmulte konataj. :La germana politikisto [[Norbert Lammert]], inter 2005 kaj 2017 prezidanto de la germana parlamento, parolis en radia intervjuo pri la "provo meti artefaritan lingvon anstataŭ vivaj, historie kreskintaj lingvoj"<ref>[https://www.ndr.de/kultur/Norbert-Lammert-ueber-die-deutsche-Sprache,journal1068.html "Der Versuch, eine Kunstsprache anstelle lebendiger, historisch gewachsener Sprachen zu setzen, ist trotz erheblicher Anstrengungen jämmerlich gescheitert."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180308231631/https://www.ndr.de/kultur/Norbert-Lammert-ueber-die-deutsche-Sprache,journal1068.html |date=2018-03-08 }} (...)</ref>. Videblas pluraj eraroj: Estas neniu dubo, ke Esperanto estas viva lingvo kaj ke ĝi havas [[Lingvoevoluo de Esperanto|historian evoluon]] ekde 1887. Estas ankaŭ klare, ke nenies celo hodiaŭ estas meti Esperanton anstataŭ aliaj lingvoj, kiel evidente multaj homoj kredas. Lammert krome ne atingis simpation inter Esperanto-parolantoj, ĉar li asertis, ke tiu provo "mizere" malsukcesis... *'''Disvastiĝanta lingvo.''' Indas distingi inter Esperanto kiel lingvo de parolkomunumo kaj kiel projekto por ĝenerala tutmonda lingvo (pri ambaŭ aferoj homoj parolas uzante mallonge la vorton "Esperanto"). Pri la projekto multaj supozas, ke ĝia realigo ne plu havas ŝancon. Aliflanke la lingva komunumo evidente disvastiĝas tutmonde kaj la ofertoj en Esperanto kreskas. Tamen Tim Richards asertis en The Sidney Morning Herald, en 2015: "Mi ne konsciis pri tio, kiam mi estis juna, sed la lingvo de la estonteco jam tiam glitis en la pasintecon". "Same kiel ĉefaj lingvoj kiel la franca malkreskis kiel internaciaj konkurantoj de la angla, tiel neeviteble faris Esperanto".<ref>"I didn’t realise it when I was young, but the language of the future was even then slipping into the past." (Mi ne konsciis pri tio, kiam mi estis juna, sed la lingvo de la estonteco jam tiam glitis en la pasintecon.) As "major languages such as French declined as an international competitor to English, so inevitably did Esperanto." (Kiel ĉefaj lingvoj kiel la franca malkreskis kiel internaciaj konkurantoj de la angla, tiel neeviteble faris Esperanto.) Tim Richards. [http://www.smh.com.au/entertainment/postcard-from-the-home-of-esperanto-a-language-whose-time-never-came-20150816-giyuba.html#ixzz3ysT3QVxE Postcard from the home of Esperanto, a language whose time never came.] The Sidney Morning Herald, 2015-08-21</ref> Tim Richards poste detaligis en Google+, ke li deziris klarigi, ke neniu nuntempe atendas, ke Esperanto fariĝos la internacia ''[[lingua franca]]''<ref>"I know it's still out there. But no one nowadays expects it to become the international lingua franca; that's the point I was trying to make. A lot of young people I mention it to have never heard of it, which wasn’t so much the case when I was young." [//plus.google.com/+TimRichards/posts/UtEPMR4dc5i Tim Richards, Google+], iom post 2015-08-21</ref>. :Neniu ĝis nun montris validan statistikon, ke antaŭ la Dua Mondmilito estus pli da faktaj Esperanto-parolantoj aŭ pli da kultura produktado en Esperanto; estas tre verŝajne, ke hodiaŭ vivas multe pli da fluaj parolantoj de Esperanto. Krome hodiaŭ Esperanto disvastiĝas tutmonde kaj organiziĝas renkontiĝoj en plurdekoj da landoj. Tamen Tim Richards asertis en 'The Sidney Morning Herald', en 2015: "La brila periodo" de Esperanto "estis la unua duono de la 20-a jarcento, kiam ĝi gajnis parolantojn ĉirkaŭ la terglobo kaj organiziĝis regulaj internaciaj kongresoj."<ref>"The heyday of this artificial language, with its simplified grammar and pan-European vocabulary, was the first half of the 20th century, as it gained speakers around the globe and held regular international congresses." Tim Richards. [http://www.smh.com.au/entertainment/postcard-from-the-home-of-esperanto-a-language-whose-time-never-came-20150816-giyuba.html Postcard from the home of Esperanto, a language whose time never came.] The Sidney Morning Herald, 21-a de aŭg. 2015</ref> :Iom ŝancelas ŝajne [[arte]]. Unuflanke oni asertas, ke Esperanto estas "hodiaŭ kvazaŭ ne plu parolata". Aliflanke ĝi atentigas, ke "ĝi estas instruata kaj uzata en multe pli da lokoj en Eŭropo ol oni pensas"<ref>"L’esperanto avait vocation à devenir la langue de l’Europe unie, mais il n’est quasiment plus parlé aujourd’hui. Cela dit, il est enseigné et utilisé dans bien plus d’endroits d’Europe qu’on ne le pense." (Esperanto estis destinita por fariĝi la lingvo de la unuiĝinta Eŭropo, sed ĝi kvazaŭ ne plu estas parolata hodiaŭ. Dirinte tion, ĝi estas instruata kaj uzata en multe pli da lokoj en Eŭropo ol oni pensas.) [http://info.arte.tv/fr/quelle-sera-demain-la-langue-de-leurope#Belgique arte:Quelle sera demain la langue de l'Europe?] 2015-06-03</ref>. * '''Literaturo kaj kulturo.''' Esperanto dekomence estas kultura lingvo; en la [[Unua Libro]] aperas jam tri poemoj en Esperanto. Ekde proksimume jarcento Esperanto havas infankantojn, versojn, sakrojn, ŝercojn kaj parolturnojn. Tamen [[Wolf Schneider]], ĵurnalisto kaj iama interpretisto de la angla, asertis en 1994 en monata kajero de [[Neue Zürcher Zeitung]], ke Esperanto havas "neniujn infankantojn kaj neniujn versojn, neniujn sakrojn, neniujn ŝercojn, neniujn parolturnojn."<ref name="Schneider"> "Kunstsprachen bieten keine Kinderlieder und keine Verse an, keine Flüche, keine Witze, keine Redensarten. Ihre Wörter sind eindeutig und folglich einschichtig, sie haben keine Aura und keine Tiefe." (Artefaritaj lingvoj ofertas neniujn infankantojn kaj neniujn versojn, neniujn sakrojn, neniujn ŝercojn, neniujn parolturnojn. La vortoj de Esperanto estas unusencaj kaj sekve unutavolaj.) [[Wolf Schneider]] (ĵurnalisto, laboris inter 1945 kaj proks. 1950 por la usona registaro kiel interpretisto kaj ĵurnalisto), NZZ Folio (monata gazeto de [[Neue Zürcher Zeitung]], okt. 1994</ref> La teksto poste represiĝis senŝanĝe en libroj de [[NZZ Libro]] kaj de la eldonejo Rowohlt<ref>Wolf Schneider. Gewönne doch der Konjunktiv!: Sprachwitz in 66 Lektionen. Reinbek (Rowohlt). 2009, 3-a eldono</ref>. :Ĉiujare aperas proks. 120 Esperanto-libroj, el kio kreskis ĝis nun kolekto de dekmilo da libroj. La germana lingvisto {{iwiki|Jürgen Trabant||de}} tamen asertis en intervjuo en 2011, ke "ĉe Esperanto komplete mankas" literaturo<ref>"Wäre es da aus Gründen kommunikativer Gerechtigkeit nicht ohnehin besser, für den Alltag eine Kunstsprache wie Esperanto einzuführen? - Jürgen Trabant: Davon halte ich gar nichts. Da wäre aus meiner Sicht, zumindest für Europa, Latein noch besser. Hinter dem Lateinischen steht ja eine große Literatur, die bei Esperanto völlig fehlt. Aber vielleicht ist es doch besser, statt an einer künstlichen oder einer toten Sprache an einer lebendigen Kultur wie der englischen und amerikanischen zu partizipieren." (Ĉu pro kaŭzoj de komunika justeco ne estus ĉiukaze pli bone, enkonduki por la ĉiutago artefaritan lingvon kiel Esperanto? - Jürgen Trabant: Tio tute ne estas mia opinio. Ĉi-rilate el mia vidpunkto, almenaŭ por Eŭropo, la latina estus pli bone. Malantaŭ la latina ja staras granda literaturo, kiu ĉe Esperanto komplete mankas. Sed eble estas ja pli bone, partopreni anstataŭ je artefarita aŭ morta lingvo en vivanta kulturo kiel la angla aŭ usono.) [http://www.goethe.de/lhr/prj/diw/dos/de7245855.htm Deutsch als Wissenschaftssprache. Intervjuo kun Jürgen Trabant]. [[Goethe-Institut]]. Marto 2011</ref>. :Malfacilas imagi, kiel unu miliono da homoj uzas lingvon dum jardekoj sen ke per tio kreiĝas kulturo. Tamen Prof. Dieter Huber el [[Mainz]], tiama gvidanto de la instituto pri ĝenerala kaj aplikata lingvistiko de la tiea universitato (kiu edukas la plej multajn tradukistojn kaj interpretistojn kompare kun la tuta mondo), asertis en televida elsendo en 2004: "Sed la esenca afero, kiu mankas al Esperanto, estas la kultura ligiteco. Mankas, kvankam ĝi (...) estas nun parolata de unu miliono da homoj, mankas la kultura fono, la kultura integriĝo. Ĉiu lingvo vivas kune kun sia kulturo."<ref>"Aber das wesentliche was an Esperanto fehlt, ist die kulturelle Eingebundenheit. Es fehlt, wenngleich es - wie sie ja auch in ihrem Beitrag schon mitgeteilt haben - mittlerweile von 1 Million Menschen gesprochen wird, es fehlt der kulturelle Hintergrund, die kulturelle Einbindung. Jede Sprache lebt zusammen mit ihrer Kultur. (...) Wenn sie zum Ziel haben, den kleinsten gemeinsamen Nenner zu finden und das Niveau runterzuschrauben, dann wäre Esperanto vielleicht eine Möglichkeit, obwohl /es/ auch hier viele Probleme geben wird." (... Se via celo estas trovi la plej malgrandan denominatoron kaj malaltigi la nivelon, tiam Esperanto eventuale estus ebleco, kvankam ankaŭ ĉi tie estos multaj problemoj.) Dieter Huber, en intervjuo de la elsendo "nano" de la germana televido 3sat, {{daton|29|aprilo|2004}}, pri Esperanto kaj la lingvoproblemoj de EU. Citaĵo laŭ Sebastian Kirf. [http://diplom.kirf.de/Diplomarbeit%20Sebastian%20Kirf%20-%20Esperanto,%20ein%20Beitrag%20zur%20Umsetzung%20der%20Agenda%2021%20-%20V1.3.pdf Esperanto - ein Beitrag zur Umsetzung der Agenda 21?]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ~2005. Emden (?). p. 83</ref> :Estas evidente ke kun Esperanto formiĝis tutmonda lingvo-komunumo, kiu regule uzas la lingvon kaj kreas kulturaĵojn en ĝi. Tion ŝajne ne sciis {{iwiki|Eugene Nida||en}}, konata usona tradukosciencisto, kiu asertis en 1997, ke la vera problemo de Esperanto estus ĝia manko de kultura komunumo por subteni ĝin. Li substrekas, evidente en la supozo, ke tio ĉe Esperanto mankas, ke lingvo estas "interaktiva fenomeno, kiu bezonas konstantan partoprenon de membroj de lingvo-kulturo" - ĝuste tion Esperanto havas<ref>"[http://www.albaglobal.com/article533.html But the real liability in Esperanto is its lack of a culture to support it.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180410150153/http://www.albaglobal.com/article533.html |date=2018-04-10 }} A language is always an integral part of a culture: one of its most distinguishing features, a model of corresponding cultural concepts, and the indispensable means of transmission of a culture from one generation to another. Language is an interactive phenomenon that requires constant participation by members of a language-culture." Eugene A Nida. Translators' Confrontations with False Ideas about Language, p. 188, en: T&T, Terminologie et traduction, 2.1997, p. 185-189</ref>. :Tute ĝenerale la [[Eŭropa Komisiono]] asertis en 2005 (eble ĝeneraligante iujn projektojn de planlingvoj, kiuj kontraste al Esperanto estu pure teknikaj kaj sen kulturo): "Artefaritaj lingvoj" "laŭ difino ne havas kulturajn rilatojn"<ref>"Das Verstehen anderer Kulturen wurzelt im Erlernen der entsprechenden Sprachen, die Ausdruck dieser Kulturen sind. Daher fördert die Kommission die Verwendung künstlicher Sprachen nicht, die per definitionem keine kulturellen Bezüge haben." (La kompreno de aliaj kulturoj radikas en la lernado de la koncernaj lingvoj, kiuj estas esprimilo de tiuj kulturoj. Pro tio la komisiono ne subtenas la uzadon de artefaritaj lingvoj, kiuj laŭ difino ne havas kulturajn rilatojn.) [[Eŭropa Komisiono]], [http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/com/com_com%282005%290596_/com_com%282005%290596_de.pdf Eine neue Rahmenstrategie für Mehrsprachigkeit] (Nova kadra strategio por plurlingveco) KOM(2005) 596 endgültig, 22.11.2005</ref>. :En diskuto pri longe vivonta lingvo Eleni Mitropoulou, profesorino pri semiotiko en [[Limoges]], [[Francio]], menciis en 2015, ke lingvo devas ripozi sur kulturo. Laŭ ŝi "necesas nur rigardi la malsukceson de Esperanto" por kompreni la bezonon de kulturo. Ŝajne Mitropoulou konscias nek pri la daŭre kreskanta disvastiĝo de Esperanto kiel ĉiutage uzata lingvo nek pri la Esperanto-kulturo, kiu baziĝas je propra kultura kreado kaj je transpreno el multaj aliaj kulturoj<ref name="Mitropoulou">"À un moment, il était question de créer un langage universel, simplifié qui pourrait fonctionner sur le long terme." "C’est illusoire. Une langue, pour qu’elle vive, doit reposer sur une culture. Il n’y a qu’à voir l’échec de l’esperanto.» (Iumomente estis la demando, ĉu krei universalan lingvon, simpligitan, kiu povus funkcii longavide. Estas iluzio. Lingvo por ke ĝi vivu, devas ripozi sur kulturo. Necesas nur rigardi la malsukceson de Esperanto.) [http://www.unilim.fr/ceres/wp-content/uploads/sites/22/2015/06/CV_Mitropoulou.pdf Eleni Mitropoulou], professeur de sémiotique à l'université de Limoges. [http://www.slate.fr/story/110441/enfouissement-dechets-radioactifs-avertir-generations-futures Comment avertir les générations futures de l’enfouissement des déchets radioactifs?] slate.fr, 25.11.2015 (rigardita 2016-02-11)</ref>. Eraras tiuj kiuj pretendas komparon de Esperanto kun la literaturoj en "grandaj" lingvoj. Esperanto estas malplimulta fenomeno, kiun oni komparu kun ekzemple la romanĉa aŭ prefere kun diasporaj malplimultoj<ref>Georgio Silfer, ''Nia lingvo 130-jara : interlingva komparo'', La eta Heroldo, numero 6, 1a jarkolekto, aŭgustuo 2017.</ref>. * '''Vortludoj kaj pluraj signifoj.''' Multaj Esperanto-vortoj havas plurajn sencojn, kun kiuj verkistoj kaj spertaj parolantoj ŝatas ludi. La vorton ''sentema'' oni povas ekzemple kompreni kiel ''sent-ema'' aŭ ''sen-tema''. Tamen [[Wolf Schneider]] asertis en 1994: "La vortoj de Esperanto estas unusencaj kaj sekve unutavolaj"<ref name="Schneider"/>. Same la filozofihistoriisto [[Heinz Wismann]] asertas en 2016, ke estus "maleble fari vortludojn en Esperanto"<ref>"Les langues artificielles comme l’Esperanto et le globish restent dans le dénotatif. Un exemple très simple le prouve : il est impossible de faire des jeux de mots en Esperanto." [http://eurocite.eu/wp-content/uploads/2016/07/Interview-Heinz-Wismann.pdf Entretien avec Heinz Wismann]. Léa Nora. Identité(s) européenne(s). [http://www.eurocite.eu EuroCité] 11 juillet 2016 (rigardita 2018-02-26)</ref>. * '''Denaskuloj.''' Esperanto estas [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]] ekde 1904; dum la lastaj jardekoj la nombro de Esperanto-familioj multe kreskas, en 1995 Renato Corsetti kunmetis liston de 350 tiaj familioj. Tamen la [[Francio|franca]] Ministro de Nacia Edukado asertis plurfoje, interalie en 2014, ke Esperanto ne estas "denaska lingvo."<ref>"Or l'espéranto n'est ni une langue répondant à une forte demande des candidats et faisant l'objet d'un enseignement, ni une langue maternelle." (Esperanto estas nek lingvo respondanta al forta demando de la kandidatoj kaj estanta objekto de instruado nek denaska lingvo.) La franca Ministro de Nacia Edukado, en [http://questions.assemblee-nationale.fr/q14/14-47869QE.htm respondo al parlamentano], Question N° 47869, 2014</ref> :Profesoro [[Joseph F. Foster]] (artikolo pri li ekzistas en neniu alia branĉo de Vikipedio, eĉ ne ero en vikidatumoj), lingvisto de la [[Universitato de Cincinnati]], en 2001 asertis, ke "ne estas iuj denaskaj parolantoj" de Esperanto; li aldonas, "ho, eble vi trovas tri."<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315919 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-03-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180308231425/http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315919 |arkivdato=2018-03-08 }}</ref> * '''Esperanto-parolantoj.''' La plimulto de la Esperanto-parolantoj uzas Esperanton simile kiel la aliajn lingvojn, kiujn ili parolas. Tamen la [[komputosciencisto]] Benjamin K. Bergen ([[d:Q102330274|en vikidatumoj]], artikolo pri li ekzistas en neniu branĉo de Vikipedio) nomas en scienca studo pri Esperanto-denaskuloj ĉiujn Esperanto-parolantojn "proponantoj": "La artefarita lingvo Esperanto estas parolata ne nur kiel dua lingvo de siaj proponantoj, sed ankaŭ kiel denaska lingvo fare de infanoj de kelkaj el tiuj proponantoj."<ref>"The artificial language Esperanto is spoken not only as a second language by its proponents, but also as a native language by children of some of those proponents." Benjamin K. Bergen. [http://www.cogsci.ucsd.edu/~bkbergen/papers/NEJCL.pdf Nativization processes in L1 Esperanto]. 2001. Journal of Child Language. 28 (2001), p. 575-595. Kritiko pri asertoj en la teksto legeblas ĉe [[Jouko Lindstedt]]. [http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2006_1/1FK60.1.5.LINDSTEDT.pdf Native Esperanto as a Test Case for Natural Language] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190311233014/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2006_1/1FK60.1.5.LINDSTEDT.pdf |date=2019-03-11 }}. Helsinko. 2006.</ref> Supozeble neniu venus al la ideo nomi ĉiujn parolantojn de la angla kiel dua lingvo "proponantoj" de la angla. * '''Azianoj k. a. ne-eŭropanoj.''' La vortaro de Esperanto bezonas malpli da lerntempo pro la vortkrea sistemo kun afiksoj. La gramatiko havas multe malpli da reguloj ol en naciaj lingvoj kaj apenaŭ havas esceptojn. Pro tio Esperanto estas ankaŭ por azianoj lernebla en proks. triono de la tempo bezonata por aliaj eŭropaj lingvoj<ref>Ekz. "Anyone familiar with western languages would know that English takes at least five years to learn and French at least seven. Esperanto on the other hand, could be learned in a year." (Ĉiu ajna konanto de okcidentaj lingvoj scius, ke la angla prenas almenaŭ kvin jarojn por lerni kaj la franca almenaŭ sep. Esperanto aliflanke oni povus lerni en unu jaro.) en: [https://books.google.de/books?id=FMgEX5x6F34C&pg=PR15&sa=X&ved=0ahUKEwj1zsTXpt7KAhVL83IKHZp2DcIQ6AEINTAC#v=onepage&q=esperanto%20hand%20learned%20year&f=false Gregor Benton. Chinese Migrants and Internationalism: Forgotten Histories, 1917–1945]. Novjorko (eldonejo ''[[Routledge]]'') 2007, p. 99. Tiu teksto fontas en: Gotelind Müller. China, Kropotkin und der Anarchismus. Wiesbaden (Harrassowitz). 2001 (kp. la rimarkon sur p. xv en la libro de Benton). Kp. ankaŭ: [http://cafe.daum.net/esperanto/1l6/1776?q=D_eEENe_11YdY0& Opinioj de azianoj pri Esperanto]. Kolekto de [[Germain Pirlot]]</ref>. Tamen Hans Meier, [[Bavario|bavara ministro]] pri kulturo, asertis en skriba parlamenta respondo, en 1979 (kaj en 1980), ke Esperanto ofertas al la "parolantoj de ne-hindeŭropaj lingvoj, kiel finnoj aŭ hungaroj en Eŭropo, al la azianoj ktp. neniun lernhelpon rilate al vortaro kaj gramatiko<ref>Esperanto bietet "den Sprechern nicht-indogermanischer Sprachen, wie Finnen oder Ungarn in Europa, den Asiaten etc. keinerlei Lernhilfen, was Wortschatz und Grammatik anbelangt." Hans Meier, bavara ŝtata ministro pri instruado kaj kulturo, 13-a de julio 1979, en [http://www.bayern.landtag.de/www/ElanTextAblage_WP09/Drucksachen/0000002000/09-02258.pdf respondo al la bavara parlamento].</ref>. :Simile la universitata profesoro pri lingvo-tipoj [[Wolfgang Schulze]], Munkeno, asertis en radio en 2015, ke por Esperanto-parolantoj ekster Eŭropo Esperanto estus "same nealirebla kiel la franca aŭ hispana aŭ itala"<ref>"Zamenhof kannte keine Sprachen Afrikas oder Amerikas, Ostasiens oder Australiens. Das ist, glaube ich, der Nachteil natürlich auch für Esperantisten außerhalb Europas, die sich also mit dieser stark romanisch orientierten Sprachstruktur eigentlich nicht so auskennen, dass für die diese Sprache eigentlich, also genauso unzugänglich ist wie Französisch oder Spanisch oder Italienisch." (Zamenhof ne konis lingvojn de Afriko aŭ Ameriko, orienta Azio aŭ Aŭstralio. Jen, mi kredas, la malavantaĝo kompreneble ankaŭ por Esperanto-parolantoj ekster Eŭropo, ke ili do ne tiel bone konas tiun lingvostrukturon forte orientitan laŭ la latinida modelo, ke por ili tiu lingvo estas iel, nu, same nealirebla kiel la franca aŭ hispana aŭ itala.) [http://www.ats.uni-muenchen.de/personen/professoren/schulze/index.html Wolfgang Schulze] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180424183513/http://www.ats.uni-muenchen.de/personen/professoren/schulze/index.html |date=2018-04-24 }}, prof. pri ĝenerala kaj tipologia lingvistiko, Munkeno. Bavara Radio BR2, 2015-12-15, proks. 8:18h.</ref>. :Ankaŭ la profesoro pri lingvistiko [[Larry Trask]] el Brighton opiniis, en 2001, ke Esperanto "ne nepre estas iugrade pli facila ol iu alia eŭropa lingvo por parolanto de ne-eŭropa lingvo"<ref>[http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315921 Linguist List] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180308165212/http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315921 |date=2018-03-08 }}: (...) "not necessarily any easier than any other European language for a speaker of a non-European language."</ref>. Li krome asertis, ke la granda problemo de Esperanto estus "ĝia manko de komunumo de denaskaj parolantoj, aŭ fakte ĝia manko de komunumo de parolantoj entute. Sekve ĝi ne vere estas vivanta lingvo kaj do mankas al ĝi la riĉeco kaj la vibrado de vivanta lingvo, la vario kaj la ellaboro de funkcio."<ref>"Otherwise, the big drawback of Esperanto is its lack of a community of native speakers, or indeed its lack of a community of speakers at all. Consequently, it isn't really a living language, and it accordingly lacks the richness and vibrancy of a living language, the variety and the elaboration of function." Same [http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315921 Linguist List] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180308165212/http://linguistlist.org/ask-ling/message-details1.cfm?asklingid=200315921 |date=2018-03-08 }}.</ref>. * '''Mondlingvo.''' En la Unua Libro Zamenhof klare detaligas, ke li havas tri celojn: Facila lingvo, tuj lernebla lingvo, grandskale uzata, ĝenerala (monda) lingvo<ref>En la angla teksto ekz. la dua celo tekstas: "[http://www.genekeyes.com/Dr_Esperanto.html To enable the learner to make direct use of his knowledge] with persons of any nationality, whether the language be universally accepted or not; in other words, the language is to be directly a means of international communication."</ref>. Estas evidente, ke Zamenhof sukcesis pri la du unuaj celoj - pri la tria la opinioj malsamas, ĉu la projekto malsukcesis aŭ ĉu ĝi ankoraŭ survojas. Estas klare, ke por la lingvo Esperanto ekde la komenco estas tri celoj kaj ne nur la tria, fariĝi mondlingvo. Estas ankaŭ iom nepreciza formulado, ke la lingvo mem havas iujn pretendojn, dum tiujn pretendojn povas havi nur homoj. Tamen ekz. Rodrigo Constantino en brazila reta taglibro skribas en 2010 pri "lingvo kun la pretendo esti mondlingvo"<ref>"[http://rodrigoconstantino.blogspot.de/2010/02/arrogancia-autoritaria.html uma língua com a pretensão de ser a língua MUNDIAL"]</ref> * '''Lingvo flanke de aliaj.''' En neniu deklaro la Esperanto-asocioj proponas Esperanton kiel "solan" lingvon por Eŭropo. Tamen la [[Eŭropa Komisiono]] skribis en 2012: "Kelkfoje oni proponas la latinan aŭ Esperanton kiel solan, tuteŭropan lingvon por EU."<ref name="EU-Komisiono2012">"Wäre eine einzige Sprache für alle eine Lösung? - Die Idee, dass eine einzige Sprache die Lösung für alle sprachlichen Probleme wäre, ist zu simpel. Hin und wieder werden Latein oder Esperanto als einzige, europaweite Sprache für die EU vorgeschlagen. Da allerdings beinahe jeder diese Sprachen von Grund auf neu lernen müsste, wäre diese Lösung sowohl unpraktisch als auch für die Beziehungen zum Rest der Welt nicht sonderlich hilfreich. Die Lehrerausbildung und der Sprachunterricht für 500 Millionen Europäerinnen und Europäer würden außerdem sehr viel Zeit und Geld kosten. Mit ihrem Bekenntnis zur Mehrsprachigkeit macht sich die Europäische Kommission daher für Vielfalt statt für Einförmigkeit stark." (... La edukado de instruistoj kaj la lingvo-instruado por 500 milionoj da eŭropanoj kaj eŭropaninoj aldone kostus tre multan tempon kaj monon. ...) Eŭropa Komisiono, gazetara komuniko (Memo) [http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-12-703_de.htm "Häufig gestellte Fragen: Mehrsprachigkeit und Sprachenlernen"] (Oftaj demandoj: Plurlingveco kaj lingvolernado), 25-a de sept. 2012</ref> * '''Lerntempo.''' Esperanton oni lernas en proks. triono de la tempo, kiu necesas por la plej multaj eŭropaj lingvoj, kiel montris multaj studoj (kaj kiel scias ĉiu Esperanto-lerninto, kiu lernis ankaŭ aliajn lingvojn). Sekve la lingvo-instruado de Esperanto kostas multe malpli da tempo kaj mono ol por aliaj lingvoj. Tamen la [[Eŭropa Komisiono]] asertis en 2012: "La edukado de instruistoj kaj la lingvo-instruado" de Esperanto "por 500 milionoj da eŭropanoj kaj eŭropaninoj" "kostus tre multan tempon kaj monon."<ref name="EU-Komisiono2012"/> * '''Facileco.''' Eĉ se estas malfacile kredi tion por homo, kiu eklernis Esperanton aŭ studis nur unu paĝon de Esperanto-lernolibro: Gaston Dorren skribis en sia libro ''Lingo'' (2014), ke "Esperanto estas malfacila" - sen iel ajn aldoni, ke Esperanto estas multe pli rapide lernebla ol ĉiuj aliaj lingvoj prezentitaj en la libro<ref>"[http://www.ipernity.com/doc/158659/36408238 It perhaps comes as a surprise to be told that Esperanto is difficult.]" Gaston Dorren. Lingo: A Language Spotters Guide to Europe. London (Profile Books). 2014, p. 240</ref>. * '''Paco.''' La granda plimulto de la Esperanto-parolantoj neniel kredas, ke Esperanto kiel ĝenerala lingvo alportus mondan pacon, sed ja pli bonan personan kompreniĝon inter homoj el diversaj landoj. Ankaŭ Zamenhof mem kutime parolis pri interkompreniĝo aŭ frateco<ref>Ekzemple "ĉiuj nacioj estus unuiĝintaj en komuna frateco" ([http://www.genekeyes.com/Dr_Esperanto.html "all nations would be united in a common brotherhood"]), [[Unua Libro]]</ref>, ne pri paco - la vorto ''paco'' ne aperas en la [[Unua Libro]] kaj ankaŭ ne en la eseo pri [[Esenco kaj Estonteco de la ideo de Lingvo Internacia]]. En la [[2-a Universala Kongreso]] li klarigis: "Ni ne estas tiel naivaj, kiel pensas pri ni kelkaj personoj ; ni ne kredas, ke neŭtrala fundamento faros el la homoj anĝelojn ; ni scias tre bone, ke la homoj malbonaj ankaŭ poste restos malbonaj (...)"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.satesperanto.org/Parolado-de-Zamenhof-en-la-dua.html |titolo=Parolado en Ĝenevo |alirdato=2016-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170414200420/http://www.satesperanto.org/Parolado-de-Zamenhof-en-la-dua.html |arkivdato=2017-04-14 }}</ref> Tamen sur la dorsflanko de la libro ''In the Land of Invented Languages'' de [[Arika Okrent]] legeblas, ke Esperanto estus "la provo de unu homo atingi mondan pacon per lingvistika solidareco"<ref>"Just about everyone has heard of Esperanto, which was nothing less than one man’s attempt to bring about world peace by means of linguistic solidarity." (Preskaŭ ĉiu jam aŭdis pri Esperanto, kio estis nenio malpli ol la provo de unu homo atingi mondan pacon per lingvistika solidareco.) Eldoneja prezento de la libro de Arika Okrent, ''In the Land of Invented Languages''. New York (Spiegel & Grau). 2010. Same legebla sur ties dorflanko.</ref>. == Misfamigo de Esperanto == Apud kritiko kaj malveraj asertoj, {{kie?|kelkloke}} aperas ankaŭ misfamigoj kontraŭ Esperanto, ties parolantoj<ref>(en) Donovan Nagel, ''[https://www.mezzoguild.com/esperanto/ Why I Won’t Learn Esperanto]'' (Kial mi nenium lernos Esperanton + ''komentoj'' pri ĝi), The Mezzofanti Guild, Language Learning made Simple, aŭgusto 2015</ref> kaj kreinto. * En reta taglibro la germana profesoro pri la angla, {{iwiki|Anatol Stefanowitsch||de}}, skribis en 2012 pri la "ĝena, ne mortigebla Esperanto" ("das leidige, nicht tot zu kriegende Esperanto"<ref>[http://www.sprachlog.de/2012/07/09/sprachbrocken-24-28-2012/ Sprachbrocken 24–28/2012]</ref>). * En artikolo pri la lingvomulteco en Eŭropo sur la paĝoj de la germana "{{iwiki|Federacia Centralo pri politika kleriĝo||de|Bundeszentrale für politische Bildung}}" la germana politologo {{iwiki|Eckart Stratenschulte||de}} en 2010 indikas, ke Esperanto estus "vortigo de piktogramoj" ("Verbalisierung von Piktogrammen")<ref>[http://www.bpb.de/internationales/europa/europa-kontrovers/38161/einleitung?p=all]</ref>. Eblas demandi sin, ĉu la politologo deziris misfamigi aŭ ĉu temis pri nescio de faktoj. * La germana lingvisto {{iwiki|Jürgen Trabant||de}}, dum kelkaj jaroj speciala profesoro pri eŭropa plurlingveco, asertis en intervjuo en 2008 unue ke Esperanto "estus ne malbona" (kiel internacia lingvo); li daŭrigis, ke "kiel artefarita, rigide regulita lingvo ĝi tamen ankaŭ estas 'nelingvo', kiu ne povas atingi aprobon."<ref>[http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1230 "Esperanto wäre nicht schlecht, es ist politisch neutral, wie Latein, und einfacher als dieses. Aber als künstliche, starr regulierte Sprache ist es eben auch eine 'Nichtsprache', die sich nicht durchsetzen kann."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170903181611/http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1230 |date=2017-09-03 }} (Esperanto estus ne malbona, estas politike neŭtrala, kiel la latina kaj pli simpla ol tiu ĉi. Sed kiel artefarita, rigide regulita lingvo ĝi tamen ankaŭ estas 'nelingvo', kiu ne povas atingi aprobon.) {{iwiki|Jürgen Trabant||de}}, prof. pri lingvistiko en Oberösterreichische Nachrichten, 2008-06-21</ref> * La germana verkisto [[Martin Walser]] nomis Esperanton en 2001 'mal-lingvo': La eŭro "estas mal-mono same kiel Esperanto estas mal-lingvo."<ref>"Der Euro eröffnet das Zeitalter des praktischen Esperanto. Er ist ein Ungeld wie das Esperanto eine Unsprache ist." Martin Walser en [http://www.welt.de/print-welt/article460658/Mindestens-Halbmast.html Mindestens Halbmast], [[Die Welt]]. 2001-07-03</ref> * [[Wolf Schneider]], ĵurnalisto kaj iama angla-interpretisto, skribis en 1994, ke la planlingvojn elpensis kelkaj "frenezetaj kapoj" ĉe sia skribtablo<ref>"ES IST STILL GEWORDEN um die Welthilfssprachen, die ein paar versponnene Köpfe am Schreibtisch ersonnen haben." (Fariĝis silente rilate al la mondaj helplingvoj, kiujn kelkaj frenezetaj kapoj elpensis ĉe skribtablo.) Wolf Schneider. [http://www.dardel.info/Textes/Esperanto.html Nachruf aufs Esperanto]. NZZ Folio. 10/1994</ref>. == Metafora uzo de la vorto Esperanto == [[Metaforo|Metafore]] la vorto ''esperanto'' iam estas uzata por priskribi ion internacian, perigan, miksitan aŭ neŭtralan&nbsp;– tiel ekzemple [[Java (programlingvo)|Java]] estas markata kiel "esperanto de la [[programlingvo]]j", [[Linukso]] kiel "esperanto de la [[Operaciumo|operaciumoj]]" ĉar helpe de ĝis uzo de [[bajtkodo]] ĝi supozeble povas funkcii sur ĉiuj komputoroj, foje reklamita pli ĝenerale kiel "esperanto en la komputila mondo"<ref>Jalinh. Lidé jsou počítače a Java je Esperanto. En ''AbcLinuxu''. Eldonita 2007-06-06, atingita 2007-09-16. (Ĉeĥe.) Atingebla je http://www.abclinuxu.cz/blog/jalinh/2007/6/6/182356.</ref>. Tia uzo tamen povas ofte konfuzi. Ekzemplon prezentas la etikedo "esperanta [[monunuo]]", uzita por [[Eŭro]]: tiu estis kreita por anstataŭi aliajn monunuojn&nbsp;– Esperantistoj tamen, krom esceptoj, ne klopodas forigi la naciajn lingvojn<ref>''Euro.'' Česká národní banka. Atingita 2008-09-17. Eldonita en Praha. (Ĉeĥe.) Atingebla je http://www.cnb.cz/cs/mezinarodni_vztahy/euro {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111123142317/http://www.cnb.cz/cs/mezinarodni_vztahy/euro |date=2011-11-23 }}.</ref><ref>''Pražský manifest.'' Eldonis Starto. Atingita 2008-09-17. (Multlingve.) Atingebla je http://members.chello.cz/malovec/manifest.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080626052820/http://members.chello.cz/malovec/manifest.htm |date=2008-06-26 }}, https://uea.org/informado/pragm/index.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120805163742/http://www.uea.org/informado/pragm/index.html |date=2012-08-05 }}</ref>. La komuna Eŭropa monunuo tamen estas neŭtrala, same kiel Esperanto. == Interesaj faktoj == [[Dosiero:Last Address Sign — Ulitsa Lesteva 19, Moscow. 28.01.2018 07.jpg|maldekstre|eta|250ra|Memorplakedo "[[Lasta Adreso]]" en Moskvo sur la domo de [[Nikolaj Jakovleviĉ Incertov]] (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio]] La lingvo Esperanto, escepte de Nazia Germanio, estis malpermesita en [[Sovetunio]] dum la regado de [[Josif Stalin]], kiu respondecis, interalie, pri la establado de diktaturo, subpremo kaj la organizado de la [[Holodomoro|malsatego de 1932-1933]], kiu rezultigis la morton de 10 milionoj da homoj. La lastaj esperantistoj en USSR antaŭ la Dua Mondmilito estis ekstermitaj dum la Granda Teroro en 1937-1938. {{-}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * (en) Guilherme Fians, "''Esperanto Revolutionaries and Geeks - Language Politics, Digital Media and the Making of an International Community''", 2021, Palgrave Macmillan, ISBN 978-3-030-84230-7 (bitlibro) and ISBN 978-3-030-84229-1 (papera eldono). [https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-84230-7 Resumoj] parte legeblaj rete. * (eo) Federico Gobbo (2021), ''Amikaro'', internacia universitata lernolibro de Esperanto en dek lecionoj. Ĉiu leciono konsistas el ekzercoj, gramatiko, legaĵoj kaj vortprovizo, 148 paĝoj, 3-a eldono, ISBN 978-0244798628 ** (eo) [https://federicogobbo.name/amikaro/acheti/ Amikaro - akompana retejo] *(eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=Bertilo Wennergren |titolo=Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko |dato=2016-05-26 |url=https://bertilow.com/pmeg/}} Ampleksa gramatika priskribo de la lingvo. * (eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=J.&nbsp;C. Wells |titolo=Lingvistikaj aspektoj de Esperanto |eldono=2 |loko=Roterdamo |eldonejo=Universala Esperanto‑Asocio |dato=1989 |isbn=978-92-9017-021-1 |url=https://web.archive.org/web/20150223015300/pdf-archive.com/2012/02/07/lingvistikaj-aspektoj-de-esperanto-john-c-wells/lingvistikaj-aspektoj-de-esperanto-john-c-wells.pdf}} Esperanto rigardata el vidpunkto de lingvisto. * (eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Piron |titolo=[[La bona lingvo]] |eldonejo=Monda Asembleo Socia |eldono=3 |origindato=1989 |dato=2015 |isbn=978-2-36960-006-0}} Psikologo rigardas la lingvon en perspektivo de homa lingvolernado kaj opinias, ke esperantistoj evitu nenecesajn neologismojn. * (en) Ross Perlin,"''[https://lareviewofbooks.org/article/esperanto-language-of-hope-esther-schors-bridge-of-words/ Nostalgia for World Culture: A New History of Esperanto]''", recenzo de "''Bridge of Words''" de [[Esther Schor|Esther Schor.]] * (en) {{citaĵo el libro |aŭtoro=P.&nbsp;G. Forster |titolo=The Esperanto Movement |loko=Hago |eldonejo=Mouton Publishers |dato=1982 |serio=Contributions to the Sociology of Language |numero=32 |lingvo=en |isbn=978-90-279-3399-7}} Anglalingva sociologia studo pri la Esperanto-movado, precipe en Britujo {{ĉ.}} la jaro 1980. * (eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=Ulrich Lins |titolo=La Danĝera Lingvo |loko=Moskvo |eldonejo=Progreso |eldono=2 |dato=1990 |isbn=978-5-01-003136-7}} Dokumentita historio pri la ŝtataj atakoj kontraŭ la Esperanto‑movado, ĉefe sub [[Josif&nbsp;Stalin]] kaj [[Adolf&nbsp;Hitler]]. *(eo) Pierre Janton. (1988) ''Esperanto: lingvo - literaturo - movado'', ISBN 92-9017-034-4. Scienca (kaj samtempe populara) kolekto de informoj pri la Esperantaj origino, strukturo, esprimivo, literaturo, movado.( * (eo) {{citaĵo el libro |aŭtoro=Gaston Waringhien |titolo=Lingvo kaj Vivo: Esperantologiaj eseoj |loko=La Laguna |eldonejo=Stafeto |origindato=1958 |eldono=2 |dato=1989 |isbn=978-92-9017-042-6}} Prilingva esearo de Esperanto‑vortaristo kaj gramatikisto de la 20‑a jarcento. * (eo) [[Esperanto en Perspektivo]], verkita komune de [[Ivo Lapenna]], [[Ulrich Lins]] kaj [[Tazio Carlevaro]]. * (eo) [[Aliroj al esperanto]], libro pri multaj aspektoj interalie el la vidpunkto de [[interlingvistiko]], [[gramatiko]], [[psikolingvistiko]], [[literaturo]], lingvofilozofio, [[lingvosociologio]], makrosociolingvistika, [[historio]]. * (eo) Ronald J. Glossop, [http://www.icxlm.org/kulturoe.htm La kulturo de Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171227000512/http://www.icxlm.org/kulturoe.htm |date=2017-12-27 }} * (eo) [[Jubilea Kolekto]]: pri verkoj, kiuj formas kulturan fundamenton de Esperanto. == Vidu ankaŭ == {{Kolumnoj‑listo|3| * [[Akademio de Esperanto]] * [[Aliroj al esperanto]], libro pri multaj aspektoj de Esperanto * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantidoj]] * [[Esperantigo de nomoj]] * ''[[Esperanto and its rivals]]'' * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * [[Esperanto en populara kulturo]] * [[Esperanto sen antaŭjuĝoj]] * [[Esperanto‑movado]] * [[Esperantologio]] * [[Etimologio de Esperanto]] * [[Gramatiko de Esperanto]] * [[Hazarda esperantaĵo]] * [[Historio de Esperanto]] * [[Kongresa Libro]] * [[Kontraŭesperantisto]] * [[Nombro de Esperanto-parolantoj]] * [[Pra‑Esperanto]] * [[Propedeŭtika valoro de Esperanto]] * [[Proponitaj reformoj de Esperanto|Proponitaj reformoj]] * [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] * [[Tabelvortoj]] (''korelativoj'') * [[Universala Esperanto‑Asocio]] * [[Tomasz Kamusella|Tomasz Kamusella pri konstruitaj lingvoj]] * [[Esperanto, kandidato por Nobel-Premio pri Paco en 2008]] }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj |commonscat=Esperanto |wikibooks=Esperanto |wikiquote=Esperanto |wikinewscat=Esperanto |wiktionary =Kategorio:Esperanto |s=Kategorio:Esperanto |ReVo=espera}} * {{ueavikiokat|lingvo_Esperanto|{{paĝonomo}}}} ({{eo}}) * [http://esperanto.net/ Multlingva Informcentro pri Esperanto] en 62 lingvoj * [https://uea.org/dokumentoj/bibliografioj.html Terminaroj ĉe UEA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120117102940/http://uea.org/dokumentoj/bibliografioj.html |date=2012-01-17 }} * [http://it.groups.yahoo.com/group/ni_parolas_esperante Diskutgrupo "Ni parolas Esperante"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131222182036/http://it.groups.yahoo.com/group/Ni_parolas_Esperante/ |date=2013-12-22 }} * [http://terra-esperanto.blog.ca/ TERRA Esperanto ekspedicio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060414224024/http://terra-esperanto.blog.ca/ |date=2006-04-14 }} - Renkonte al teroj kaj homoj: Esperanto de Oriento ĝis Okcidento * [http://lingvo.org/parolu/ Parolu: Maŝina parolo en Esperanto] * [https://esperanto.stackexchange.com/ Esperanto Language Stack Exchange] * [[:Dosiero:Esperanto kaj la Katolika Eklezio (eo) 001.pdf|Prelego ''Esperanto kaj la Katolika Eklezio'']] * [http://www.bertin.biz/index.php?titre=citat.htm] Citaĵoj pri Esperanto, pri la internacia lingvo kaj tradukitaj verkoj esperanten] el eldonejo [[Christian Bertin]], alirdato la 6a de marto 2019 ({{fr}}) * (en) [[Alessandra Madella]], [https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1278&context=poroi ‘The Light Cloak of the Saint:’ The Changing Rhetorical Situations of Esperanto’s “Internal Idea" and its Relevance to Contemporary of Esperanto’s “Internal Idea" and its Relevance to Contemporary Problems Problem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200106231926/https://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1278&context=poroi |date=2020-01-06 }} en Poroi An Interdisciplinary Journal of Rhetorical Analysis An Interdisciplinary Journal of Rhetorical Analysis and Invention and Invention, ISSN 2151-2957, DOI: 10.13008/2151-2957.1278 Alirita la 12an de januaro 2020. *(en) Norman Berdichevsky, ''[https://www.academia.edu/36268021/25_years_of_Esperanto_Why_and_how_is_it_different?email_work_card=view-paper 25 years of Esperanto -Why and how is it different]'', Academie.edu ===En YouTube=== * [https://www.youtube.com/watch?v=Ddx3zPIcHSM Esperanto estas] * [https://www.youtube.com/watch?v=KpOawEoir_g Esparanto estas] * [https://www.youtube.com/watch?v=uftYundJRtE Historiografio de Esperanto] de Tyron - vicprezidanto de TEJO, Retoso 2022, en Jutubo === Kritiko kaj respondoj al kritiko === * {{en}} [http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/ranto/ Esperantokritika paĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051030011045/http://www.xibalba.demon.co.uk/jbr/ranto/ |date=2005-10-30 }} * {{en}} [https://web.archive.org/web/20120716230128/http://www.rickharrison.com/language/bloated.html Ĉu la Esperanta vortaro estas tro vasta?] (kopio ĉe [[Internet Archive]]) * {{en}} [http://weareferment.net/flyingmachine.html Eterna movilo aŭ flugmaŝino? Pri la serĉo por ponta lingvo… ] * Artikolo [https://rationalwiki.org/wiki/Esperanto Esperanto] ({{en}}) en [[RationalWiki]]. * Artikolo [https://rationalwiki.org/wiki/Esperanto_(Esperanto) Esperanto] (esperantlingve) en [[RationalWiki]]. {{Portalo|Esperanto}} {{Elstara}} {{Esperanto}} {{Planlingvoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto| ]] [[Kategorio:Aglutinaj lingvoj]] [[Kategorio:Ensociiĝintaj konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Internacia planlingvo]] [[Kategorio:Aperis en 1887]] ekyqedn6snposdgznb1h8x7xcey1n7h Esperanto-kulturo 0 1042 9354072 9353768 2026-04-17T16:42:45Z Alifono 114488 /* Oficiala kultura heredaĵo */ 9354072 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|Pri la unua fako, la lingva, li detale traktis en la raporto, insistante pri tiu ĉi punkto: kulturo devas esti tuthomara.|[[Vivo de Zamenhof]], [[Edmond Privat]], 1920}} [[Dosiero:Funktion und Kultur.jpg|alt=Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.|eta|'''Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.'''|278x278ra]][[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|'''[[Roterdamo]], 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.'''|alternative=Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.|200x200ra]] '''Esperanto-kulturo''', '''Esperanta kulturo''' aŭ '''kulturo de Esperanto''' estas kulturo propra al [[esperantistoj]]. La tradicio de Esperanto estis oficiale agnoskite kiel parto de sia nemateria kultura kulturheredaĵo en en [[Pollando]] (ekde 2014)<ref>(eo) Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], la 6-an marto 2015.</ref><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!], Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>, [[Kroatio]] (ekde 2019)<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref> kaj en [[Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006|Aŭstrio]] (ekde 2026)<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. <blockquote>"Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de [[Unesko|UNESKO]], estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - [[Jo Haazen]] "''Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste''" - [[Peter Weide]] "''Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo n-ro 682 7-B, la 22-an de junio 2018</ref>. Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado [[Literatura Foiro|literatura]], sed ankaŭ [[Teatro|teatra]], [[Muziko|muzika]], [[Bildliteraturo|komiksa]] kaj [[Kinematografio|kinematografi]]''[[Kinematografio|a]]" - [[Giorgio Silfer]]<ref>''[http://www.esperantio.net/index.php?id=3707 Kurso pri la kultura historio de la esperanta popolo]'', HeKo n-ro 701 3-B, la 3-an de februaro 2019.</ref>. </blockquote>La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas [[Interkultura edukado|interkultura]] kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj [[Pasporta Servo|gastigado]] ([[Pasporta Servo]]). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn<ref>Ideologio de la Esperanto-komunumo. Nikolao Gudskov, en : "''[http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc Epitomo de esperantologio — interlingvistiko, historio, ideologio, kulturo, movado, instruado]''"(.doc-formate), Rusia Esperantista Unio (REU), Eld. Impeto, Moskvo, 2002, p. 21-27.</ref><ref>(en) Federico Gobbo, ''[https://books.google.com.my/books?hl=en&lr=&id=fLgREAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA247&ots=p3zfC9AaTI&sig=lYBv3BOwVNMBo4iN05-7U4L9jHU#v=onepage&q&f=false The language ideology of Esperanto]'', paĝoj 249-265, en: Marco Tamburelli, Mauro Tosco, Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe</ref> kiel klarigita en la [[Manifesto de Prago]] kaj por iuj (→[[Esperanta Civito]]) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon<ref>Kiel ĉiuj ankaŭ [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] havis multajn grupidentecojn inter kiuj estis pluraj etnaj kiel la hebrea, rusa, pola, litova... sed ankaŭ esperantista. Fonto : Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch</ref>. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas [[Translingvado|komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2018/01/09/steven-brewer-volas-montri-la-utilon-de-esperanto-al-global-voices/ Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices], Libera Folio, la 9-an de januaro 2018.</ref>. Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto kaj ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. == Oficiala kultura heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]]. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026.]] # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia [[heredaĵo]], Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|liston de pola nemateria kultura heredaĵo]].<ref name=":2">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref><ref name=":1" /> # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan [[mitologio]]n<ref name=":2" />. En la lingvo Esperanto formiĝis propra [[frazeologio]], [[Idiomaĵo|idiomaĵoj]], [[Onidiro|onidiroj]], kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj [[krokodili]], [[samideano]] kaj [[gufujo]] ekzemple estas tipe kaj propre ''Esperantaj''. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj sole fare de la koncernaj Esperantistoj. Festotagoj kiel la [[tago de la Esperanta kulturo]], [[Zamenhofa Tago|Zamenhoftago]] kaj [[Semajno de Internacia Amikeco|Semajno de internacia amikeco]] formas ĉiujaran tradicion en [[Esperantujo]]. La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.” == Jaro de la Esperanta Kulturo (2018) == La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio<ref name=":0">Fernando Pita, ''Amdeklaro simpla sed kortuŝa, naiva sed sincera,'' librorecenzo de la libro de Elza Fernandes Pereira, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], 1314(6) junio 2017, paĝo 126.</ref> interalie atestebla en la flegado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objektoj]] (ZEO). == Interkulturo == Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de [[interkultura komunikado]] kaj de [[interkultura edukado]] aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel ''tiklaj'' aǔ ''ofendaj'' inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, [[Eduko|edukado]] (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj [[Lingva Festivalo|lingvojn]]) kaj [[toleremo]] (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi [[tutmondiĝo]]n, [[senkulturigo|alkulturigon]] kaj malaperigon de ies [[gepatra lingvo]], cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la [[angla]] estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje [[universitato]]. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de [[Propedeŭtika valoro de Esperanto|propedeŭta]] lingvo kia [[Esperanto]], aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia ''pli utila''. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”], en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. Multo de tio estas priskribita en '''La Gvidlibro tra Esperantio''<nowiki/>' (→ Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn<ref>A. Melnikov, en intervjuo kun Radio [[Muzaiko]], la 22-an de marto 2018.</ref>. == Esperanto-humuro == [[Dosiero:Massage-fr-ET.jpg|eta|Ilustraĵo de la frazo "Quand le massage devient clavier…" en la franca]] Multe da la Esperanto-humuro devenas el [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortludoj]]. [[Verkisto]]j kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas [[John Merchant|J. Merchant]], [[Julio Baghy|J. Baghy]], [[J. Kenngoff]], [[Izrael Lejzerowicz|I. Lejzerowicz]], R. Schwartz, [[Dreves Uitterdijk]], [[Ferenc Szilagyi|F. Szilagyi]] kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: [[vortludo]]j, [[karikaturo]]). Vidu delatan artikolon pri [[Esperanto-humuro]]. [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj|Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo, 1984, dua eldono 1993, paĝoj 243-251.</ref>. Vidu pli detalan artikolon pri [[vortludoj aŭ kalemburoj]]. == Kulturaj aranĝoj == [[Dosiero:2015-07-26-UK (Foto Dietrich Michael Weidmann) (9).JPG|eta|La [[UK 2015|100-a UK]]|alternative=|300x300ra]]Ĉiujare okazas [[Universala Kongreso de Esperanto]] en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en [[Eŭropo]]). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el [[Centra Eŭropo|Centra]] aŭ [[Orienta Eŭropo]] (ĝenerale [[Pollando]], [[Hungario]] ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En [[Japanio]] ekzemple okazis jam la [[Japana Esperanto-Kongreso|centa landa kongreso]]. En [[Ĉinio]] estas tradicie aranĝata la projekto [[Esperanto-insulo (projekto)|Esperanto-insulo]].<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2011/esperanto-insulo-volas-konstrui-ponton-inter-kontinentoj/ Pri la projekto "Esperanto-insulo"] el Libera Folio.</ref> Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo [[Hajnano]]. Ĝi estis elpensita de [[Dennis Keefe]]. En [[Pollando]] okazas jam de pli ol 30 jaroj [[Arkones]] (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).<ref>[http://www.arkones.org/eo Retejo de Arkones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115172411/http://www.arkones.org/eo/ |date=2017-01-15 }}.</ref> === Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo === Ekde 2017 okazas INTER-FEST (''Inter'' por ''Inter''nacia kaj ''Fest'' por ''Fest''ivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon. INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Esperanta literaturo}} Esperanto havas [[Esperantlingva literaturo|literaturon]], parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn<ref>''Disponigi nian kulturon al ĉiuj''. Citita 2007-09-06. {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/m_disku.htm m_disku.htm}} (Esperante).</ref><ref>''Eventoj'', 1–2/majo 98, n-ro 148–149. Citita 2007-09-06. https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-1489.htm (Esperante).</ref>. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.[[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].|maldekstra]]La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la [[PEN-Klubo]], kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro [[1993]]. La verkadon en Esperanto stimulas la [[Akademio Literatura de Esperanto]], fondita en 2008. Al gravaj nuntempaj [[verkisto]]j en Esperanto apartenis/as ekzemple [[Trevor Steele]] ([[Aŭstralio]]), [[Manuel de Seabra]] ([[Hispanio]]), [[István Nemere]] ([[Hungarujo]]), [[Spomenka Štimec]] ([[Kroatujo]]); [[versisto]]j [[Miĥael Giŝpling]] ([[Rusujo|Rusio]]&nbsp;/&nbsp;[[Israelo]]), [[Mauro Nervi]] ([[Italujo|Italio]]), [[Mao Zifu]] ([[Ĉinujo|Ĉinio]]), [[Abel Montagut]] ([[Hispanio]]) kaj [[Eli Urbanová]] ([[Ĉeĥujo|Ĉeĥio]]); [[eseisto]]j kaj [[tradukisto]]j [[Probal Dasgupta]] ([[Barato]]), [[Humphrey Tonkin]] ([[Usono]]) kaj [[Kurisu Kei]] ([[Japanujo|Japanio]]); dramverkisto [[Giorgio Silfer]] ([[Eŭropo]]). La versistoj [[William Auld]], [[Marjorie Boulton]] kaj [[Baldur Ragnarsson]] estis kandidatigitaj por la [[Nobel-Premio pri Literaturo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo |eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio |titolo=Ĝisdate pri Esperanto |dato=2009-12-14 |url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705174219/http://dvd.ikso.net/pa%C4%9Do/eo/esperanto_%C4%9Disdate.html |arkivdato=2016-07-05 |citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo |alirdato=2019-06-28 }}</ref>. La originala romano "''Karuseloj''" (1987)<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9754 Sara Larbar, Karuseloj], Libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), eld. 2019</ref> de [[Lilia Ledon da Silva|Sara Larbar]] ([[Brazilo]]), romano pri la unuaj amoj de junulino en Brazilo kaj la Esperanta medio<ref name=":12">[https://books.google.es/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA516&lpg=PA516&dq=Lilia+Ledon+da+Silva du mencioj en] [[Geoffrey Sutton]], ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'', aparte paĝo 516, alirita la 21an de novembro 2023 ({{en}})</ref><ref name=":02">(eo) [[Poul Thorsen]], [http://literaturo.esperanto.net/lf/karuselrec.html recenzo de Karuseloj,] LF, 1989.</ref> estas interesa libro el vidpunkto de la [[Esperanto-kulturo]]. El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple ''[[La oldulo kaj la maro]]'' de [[Ernest Hemingway|Hemingway]], ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien]], ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]], ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]'' de [[Marco Polo]] aŭ granda familia [[sagao]] de [[Cao Xueqin]] ''[[Ruĝdoma sonĝo]]''. Por infanoj ekzistas krom [[Asteriks]] aŭ [[Tinĉjo]] ankaŭ Esperantigita ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' kaj la tuta [[novelaro]] [[Muminvalo]] de la [[Suomujo|Suoma]] aŭtorino [[Tove Jansson]]; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ [[interreto|enrete]]. ;Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto {| | width="30%" | * [[William Auld]], {{flago|Skotujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Kazimierz Bein]] ([[Kabe]]), {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Marjorie Boulton]], {{flago|Anglujo|nomo=jes}} * [[Jorge Camacho]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Fernando de Diego]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Antoni Grabowski]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Trevor Steele]], {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Kálmán Kalocsay]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Laŭlum]], {{flago|Ĉinujo|nomo=jes}} * [[Mijamoto Masao]], {{flago|Japanujo|nomo=jes}} * [[Abel Montagut]], {{flago|Katalunujo|nomo=jes}} * [[Nemere István]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Claude Piron]], {{flago|Belgujo|nomo=jes}}, {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Sylla Chaves]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Edmond Privat]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Reto Rossetti]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}}, {{flago|Britujo|nomo=jes}} * [[Raymond Schwartz]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Spomenka Štimec]], {{flago|Kroatujo|nomo=jes}} * [[Geraldo Mattos]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} * [[Gaston Waringhien]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Ludoviko Zamenhof]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} |} == Poezio == [[Poezio]] estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ ''monosilabojn'' kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de [[Diderto Freto]]<ref name=":0" />. == Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj == [[Dosiero:Ho tiuj fremduloj.jpg|eta|Sceno el la opereto ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' de Feliks Hiller dum la Zamenhofa Vespero de Vilna Juda Landkonema Societo, ĉ. 1931]] Teatraĵoj de dramverkistoj tiel diversaj kiel [[Carlo Goldoni|Goldoni]], [[Eugène Ionesco|Ionesco]], [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] kaj [[Alan Ayckbourg|Ayckbourn]] estis lastatempe prezentitaj en Esperanto. Multaj dramoj de Ŝekspiro ekzistas en Esperanta traduko; ''Reĝo Lear'' estis prezentita en Esperanto en Hanojo (Vjetnamujo) en Decembro 2001 kun loka rolularo<ref>[http://esperanto.toulouse.free.fr/eo/TeatroTrupoTuluzo.php Teatro Trupo Tuluzo]</ref>. En 2018 estis la premiero de la opero ''Sternenhoch'' (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de Miroslav Malovec (en 2018). En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "''Zamenhof project: Breaking the codes''" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas [[Muzikalo|muzikteatraĵo]] (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj.<ref>(eo) [https://www.tejo.org/id/bunta-teatrajo-pri-zamenhof-en-nederlando-kaj-belgio/ Bunta teatraĵo pri Zamenhof en Nederlando kaj Belgio], TEJO, la 29-an de aŭgusto 2019.</ref><ref>(nl) [https://fondspodiumkunsten.nl/nl/actueel/projecten/zamenhof_project_breaking_the_codes/31/ Zamenhof Project, Breaking the codes]. Evento pri lingvo kaj komunikado, en kiu muziko kaj vidaj elementoj kiel teatro, nuntempa danco, soninstalaĵo, video, [[koreografio]], kostumoj kaj lumo estas ĉiuj integritaj.</ref>. En 2022 la muzikalo "''June kaj Kune''" premieris kadre de la [[IJK 2022|78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO]], la [[26-an de aŭgusto]] [[2022]]. Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FAu6vWQbdqg] La tuta muzikalo ĉe Jutubo</ref> Dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Montrealo]] en 2022 la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]] de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.<ref>[https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ Nova teatraĵo furoris en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221217151052/https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ |date=2022-12-17 }} esperanto2022.ca (2022)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA] La teatraĵo 1910 en jutubo</ref> Dum la SAT-kongreso en 2003 en Svislando oni prezentis "Espere despere", tri humuraj teatraĵoj pri Esperanto kaj ĝia socio<ref>(eo) Riĉo, ''Multfaceta SAT-kongreso en Svislando'', [[Laŭte!]], p. 35, n-ro 168, nov-dec 2003</ref>. == Filmoj == La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. [[Kultura Centro Esperantista]] en [[Svislando]] posedas vastan [[kinoteko]]n de raraj filmoj en Esperanto ekde [[1937]] kiel la filmo "''La sturmo de Johano arima''". En scenoj de [[La Granda Diktatoro|''La Granda Diktatoro'']] de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en [[Delekto de Idioto|''Delekto de Idioto'']] kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanujo|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo [[El coche de pedales]] (la pedalaŭto) la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "[[Nokto de la Galaksia Fervojo|Nokto de la galaksia fervojo]]", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de [[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]] kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj. Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]], tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo<ref>UE 2012:3 Grady: [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2012/03/04-instruado/en Esperanto at the movies] (angla)</ref>. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”E [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ n mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" /><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmao ''Imagu Filmoj''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio ''Imagu Filmo''j lanĉis la filmon ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin : la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto : Herolde de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de [[Soloturno]]<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn], Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. En 2021 la [[Usona Bona Film-Festivalo]] estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de [[Esperanto-USA]]. La filmoj devas esti malpli ol 5 minutojn longaj kaj tute en Esperanto kun almenaŭ 10 unikaj parolataj vortoj kaj videbla postulata rekvizito, kiun anoncas la festival-estro je la komenciĝo de la konkurso. La festivalo jam produktas pli ol 175 filmojn en Esperanto. == Muziko == {{Ĉefartikolo|Esperanto-muziko}} [[Dosiero:Kajto.jpg|eta|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto ]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]]]] Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''[[La Koro Sutro]]'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''[[Simfonio n-ro 1 Esperanto|Simfonion n-ro 1 Esperanto]]'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En [[Francujo|franca]] [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]<ref>[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]</ref>, [[Deezer]]<ref>[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]</ref>, ĉe la interreta radio ''last.fm'' <ref>Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)</ref> , la ''publika kantaro'' <ref>Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)</ref> kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]]. == Periodaĵoj == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|La kovrilo de ''Beletra Almanako'' 25.]] Pli ol cent [[Esperanto-gazeto|gazetoj kaj revuoj]] regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', la literaturan revuon ''[[Beletra Almanako]]'', la oficialan organon de [[TEJO]], nome ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', la revuon ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'', organo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kaj la revuon ''[[Sennaciulo]]'', organo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dusemajna aktualaĵ-gazeto ''[[Eventoj]]'' estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La gazeto [[Heroldo de Esperanto]] (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno [[Sociala Grupo Lexus]]<ref>[https://pt-br.facebook.com/lexussociala/ Fejsbuka paĝo] de la Grupo.</ref>, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017. La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de [[Interreto]], legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj. == Radioelsendo kaj televido == {{Ĉefartikolo|Esperanto-radio}} [[Dosiero:Pola Radio en Esperanto.jpg|eta|dekstra|La Esperanta redaktejo de la [[Pola Radio]] preparas ĉiutage dudekminutan [[podkasto]]n]] [[radiofonio|Radiostacioj]] en [[Brazilo]], [[Ĉinujo]], [[Kubo]], [[Polujo]] kaj [[Vatikano]] elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ [[interreto|interrete]], aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la [[Radio Verda]], funkcianta ekde [[1998]]. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso ''[[Mazi en Gondolando]]'' de [[British Broadcasting Corporation|BBC]], kiun elsendis la stacio Polujo 1 (TVP1{{spaceto}}– Telewizja Polska{{spaceto}}1)<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de [[Saarbrücken]]<ref>Peter Hauser (2003). “Tradicia Kultura Semajnfino”. En ''La Ondo de Esperanto'', n-ro 1. http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130726180818/http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 |date=2013-07-26 }}. Atingita 2010-02-20.</ref>. En la jarintervalo [[2005]]–[[2006]] aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo [[Internacia Televido]], funkcianta enkadre de la retejo [[Ĝangalo (retportalo)|Ĝangalo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Interreto == Elektronikaj retoj, precipe la [[interreto]], estas la plej rapide disvastiĝantaj [[komunikilo]]j inter uzantoj de la internacia lingvo. Ekzistas kelkcentoj da [[dissendolisto|diskutgrupoj]] pritraktantaj diversajn [[temo]]jn, de [[denaskaj Esperanto-parolantoj|familia uzo de Esperanto]] ĝis la [[ĝenerala relativeco|ĝenerala relativeca teorio]]. Esperanto estas uzata ankaŭ en diversaj [[tujmesaĝilo]]j, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]], [[Interreta relajsa babilo|IRC]], [[Skype]], [[ICQ]], [[Jabber]] aŭ [[Paltalk]]. Troveblas miloj da internacilingvaj [[retpaĝo]]j. Multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]], ekzemple [[literumilo]]j, [[gramatik-kontrolilo]]j kaj klavar-aranĝoj, estis kreitaj en kaj iam ankaŭ por Esperanto. Programoj kiel [[LibreOffice]], [[Fajrovulpo]], [[IrfanView]], la [[grafika labormedio|grafikaj labormedioj]] [[GNOME]] kaj [[KDE]], kaj la [[operaciumoj]] [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] kaj [[Mandriva]] estas haveblaj en Esperanto. Popularaj retejoj kiel [[Guglo]], [[Vikipedio]], [[Vizaĝlibro]] kaj [[Ipernity]] havas ankaŭ Esperanto-versiojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Publika ĉeesto de Esperanto == Esperanto hejmiĝis en pluraj sferoj de la vivo. Pluraj brazilaj vortaroj enhavas ekzemple la kapvorton ''samideano''.<ref>Kapvorto ''samideano'' en la [http://michaelis.uol.com.br/busca?r=0&f=0&t=0&palavra=samideano Vortaro "MICHAELIS"]</ref> En dekoj da landoj ''Esperanto'' nomas stratojn, avenuojn, ejojn (→ [[Lingva pejzaĝo]]). La libro [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Monumente pri Esperanto]]<ref>PDF-libro [https://uea.org/l/teko/libroj/monumente.pdf Monumente pri Esperanto]</ref> vaste dokumentas plurspecajn monumentojn honore al Esperanto aŭ L. Zamenhof en la tuta mondo. La brazila esperantisto [[Ismael Gomes Braga]] donis al sia filo la nomon ''Zamenhof'' kiel familian nomon.<ref>El la libro ''Ismael Gomes Braga'', de Zêus Wantuil, publikigita de [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]].</ref> La {{daton|20|novembro|2014}} la pollanda ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo [[Małgorzata Omilanowska]] subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la Polan liston de nemateria kultura heredaĵo.<ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Novaĵteksto el ''Libera Folio''].</ref> === Marko-nomoj === Pli kaj pli da asocioj kaj firmaoj malkovras ke ili povas distingi sin en la amasego de markonomoj <ref name=":6" /> per la elekto de Esperantlingva nomo. Inter la kialoj ili mencias : pli facila troveblo en interreto, nomo kiu en aliaj lingvoj ne havas strangan signifon, sed kelkfoje ankaŭ ideologian kialon, ĉar la ideo de Esperanto kongrueblis kun ilia aktiveco. Jam nur en Belgio troveblis pli ol 100 markonomoj kiuj uzis nomon en Esperanto<ref>(nederlanda) ''Yves Nevelsteen, 100+ merknamen in het Esperanto - een overzicht van Belgische bedrijven en verenigingen die een naam in het Esperanto kozen voor hun activiteit (2018), Vlaamse Esperantobond ([[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]]),62 p.''</ref>. == Gufujo == {{Ĉefartikolo|Gufujo}} ''Gufujo'' nomiĝas la trankvila [[Nokto|nokta]] teo-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita en la 1990aj jaroj kiel alternativa trinkejo (strikte sen [[Tabakfumado|fumado]] kaj sen [[alkoholo]]<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>), Tiu kutimo ekestis en 1995 por kontrasti al la pli ofta kutimo de post-kongresa festado je drinkejo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|titolo=Kiel ekestis gufujo, la historio.|alirdato=2014-10-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Gufujo estas metaforo : la gufoj estas la noktemaj partoprenantoj de junaj festivaloj kiuj ariĝas en speciala loko, ĉefe lumigitia per kandeloj, kie oni trinkas senalholaĵojn kiel teo<ref name=":3" />. La etoso estas trankvila kaj senbrua<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref>. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>. Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas eĉ senkonscie<ref name=":4" />. Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizita sukeraĵejo uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon<ref name=":3" />. == Religio == Kelkaj religiemaj figuroj, kiel ekzemple [[budhismo|budhistmonaĥoj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] pastroj, emas ĝui Esperanton kiam peras la mesaĝon ke ĉiuj estas samaj kaj ĉiuj pensoj gravas sendepende de kie ili venas. Tio signifas, ke relative parolante, homoj venas de ĉiuj malsamaj religioj al Esperanto kaj tamen ne alifrontas. [[Oomoto]], mezgranda japana religio, multe diskonigas Esperanton kaj la lingvo ludas grandan rolon en la religio mem. == Slango, eŭfemismoj kaj fimalbenoj == {{Ĉefartikolo|Esperanta slango}} La plej bone konata slango estas “samideano”, laŭlitere “sam-idea membro; konsent-membro” sed kun la signifo “kolega Esperanto-parolanto”. Aliaj estas [[kabei]], [[mojosa]] kaj “[[krokodili]]”<ref>Aleksandro Melnikov, Vortoj kaj signifoj, specifaj nur por Esperanto-kulturanoj: kiel ili formiĝas ([http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc DOC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181022232551/http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc |date=2018-10-22 }}),</ref>, kiu signifas ''paroli nacian lingvon inter Esperantistoj'': ekzemple, se infano ŝanĝas al la sveda ĉe Esperanto-koncerto, la patrino eble diros al li “ĉesu krokodili”<ref>[http://esperanto.davidgsimpson.com/eo-slang.html Esperanto Slang]</ref>. La plej konata eŭfemismo estas “necesejo”, laŭlitere “necesa loko”, kiu signifas urin-/fekejon. Multe pli da eŭfemismoj ekzistas, kiel ekzemple “kaĉo" – avenkaĉo, pulpeca manĝaĵo, anstataŭ “kako" – malĝentila vorto por feko. Fivortoj povas asimili famajn Esperanto-libronomojn aŭ verkistojn — la plej klara ekzemplo estas “Zamenfek!”, kombino de "Zamenhof" (la nomo de la kreinto de Esperanto), kaj “fek”. == Kuirado kaj receptoj == Ĉar Esperanto-parolantoj venas el malsamaj landoj ĉirkaŭ la mondo, kaj familioj, kies infanoj [[denaskuloj|parolas Esperanton denaske]], kutime havas gepatrojn de du tre malsamaj landoj, tial ekzistas receptoj asimilantaj elementojn de malsamaj landoj. Tradiciaj manĝaĵoj estas miksataj aŭ manĝataj ankaŭ en tia maniero, kiel indiĝeno ordinare ne farus. ''[[Internacie kuiri]]'' de [[Maria Becker-Meisberger]], publikigita de [[FEL]] (Flandra Esperanta Ligo), [[Antverpeno]] 1989, ISBN 90-71205-34-7, estas ekzemplo de Esperantlingva kuirlibro. Alia estas ''[[Manĝoj el sanigaj plantoj]]'' de [[Zlata Nanić]], publikigita de [[BIO-XRNO]], [[Zagrebo]] 2002, ISBN 953-97664-5-1. Kelkaj Esperanto-periodaĵoj, kiel ekzemple ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', kelkfoje inkludas receptojn. La revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] sub la redaktoreco de [[Attila Kaszás]] ekhavis rubrikon por receptoj. == Modo kaj Esperanto == ''Face-to-Face'' estas kolekto de altmodaj vestaĵoj de la modo-dezajnistino Lorena Winkler (Germanio) kiu provis redoni la signifon de Esperanto en sia modokolekto. Ĝi baziĝas sur baza Esperanta ideo de interesiĝo pri aliaj kulturoj kaj tradicioj kiujn ĝi interligas per amikeco. La kolekto ne celas malkonstrui kulturajn diferencojn, male ĝi volas akceli buntan kulturan diversecon en la modo<ref>(angla) [https://www.linkedin.com/pulse/artificial-language-esperanto-fashion-anna-gubanova?trk=portfolio_article-card_title Artificial language esperanto and fashion]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LindedIn paĝo de Anna Iversen-Gubanova, CEO de Franciq</ref>. Ĝia kolora paletro varias de bunta al unukroma, kun memcertaj nuancoj inter verdo kaj kremo<ref>Modo por kunigi kulturojn kiel faras Esperanto, Literatura Foiro-Femine, jaro 49, numero 295, p. 283-284, oktobro 2018</ref>. ''Kuniri'' estas kudra laborejo, metiejo kun nomo en Esperanto en kiu [[rifuĝinto]]j kreas modon kiu dezajne ligas malsamajn etnajn fonojn de gestudentoj kaj dezajnistoj<ref>(germana) ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. [[:en:Vestoj|''Vestoj'']] estas akademia revuo pri modo kun titolo en Esperanto. Vestoj en unu de ĝiaj numeroj interalie esploris kiel pli bone kompreni kiel la reprezentadoj de povo estas montrataj ene de la moda industrio kaj kial tiom malmultaj homoj emas defii ilin<ref>(angla) ''[http://vestoj.com/issues/issue-four-on-fashion-and-power/ On fashion and power]'' (pri modo kaj povo), Vestoj, nro 4,</ref>. Ĉu ebla paralelo kun Esperanto en la lingva mondo? En la revuo '''Esperanto sub la suda kruco''<nowiki/>' numero 134, marto 2019, aperis artikolo 'Somerlernejaj esperantistaj kapkovraĵoj' kun la emblemo de la [[kanguruo]] kaj la vorto Esperanto<ref>Katja Steele, [http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf Somerlernejaj Esperanto-kapkovraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321124712/http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf |date=2020-03-21 }} (PDF kun fotoj pri uzebloj), [[Esperanto sub la Suda Kruco|Esperanto sub la suda kruco]], p. 13, n-ro 234, vol. 26 (1), marto 2019, revuo de la Aŭstralia kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocioj.</ref>, surhavebla kaj uzebla diversmaniere. Okazis ke iuj homoj portis tradician veston de sia lando dum Esperanto-kongresoj sendepende ĉu jes aŭ ne ili portas ĝin en sia propra lando<ref>'Parada elmontro de tradiciaj vestaĵoj', MAS, Afrika Centro Esperantista, la 18-an de septembro 2008, [http://www.mas-eo.org/spip.php?article316 KomACE nro 34], la 1-an de septembro 2008, alirite la 22-an de oktobro 2018.</ref>. Svedio, ekzemple, estis kulture kontraŭ portado de la propra tradicia robo ekde la [[dua mondmilito]]. Tamen svedoj daŭre povas uzi tradician vestaĵon okaze de Esperantistaj aranĝoj. (ref ?). Esperanto emas reliefigi kulturajn tradiciojn kiel dum la dua mondekspozicio de pupoj en Japanio (2012), organizita de esperantistoj, kie okazis parado kun 200 diverslandaj kostumoj<ref>[[Miyoshi Etsuo|Etsuo Miyoshi]], Dua monda pupekspozicio, [http://www.literatura.bucek.name/starto412.pdf Starto 4/2012], p. 122</ref>. == Zamenhofa Tago == {{Ĉefartikolo|Zamenhofa Tago}} [[Dosiero:Zamenhofa_tago_Kelmis_2008.jpg|eta|250px|Zamenhofa Tago en [[Kelmis]] (iama [[Neŭtrala Moresneto]]) ([[2008]]).]] La 15-an de decembro (naskiĝtago de L. L. Zamenhof) Esperanto-parolantoj ĉirkaŭ la mondo festas [[Zamenhofa Tago|Zamenhofan Tagon]], ankaŭ nomatan “Tago de la Esperanta libro”<ref>“Tago de la Esperanta libro”[http://liberafolio.org/2005/persone/ztago “La mondo festis Zamenhof-tagon”], ''Libera Folio''.</ref>. Estas komuna celo akiri aŭ legi Esperantan libron en tiu tago. Zamenhof mem estis forta rekomendanto de la ideo, ke por disvastigi Esperanton ĉirkaŭ la mondo, ĝiaj parolantoj devus krei grandan korpon de literaturo. La poemo [[La Espero]], verkita de Zamenhof, fariĝis la Esperanta himno, kaj la plejmulto da Esperanto-parolantoj scias ĝin, almenaŭ parte. Ĝi ofte estas kantata ĉe Esperanto-aranĝoj. Ĉu oni ŝatas la kantotekston aŭ ne, la himno estas ĝenerale io, kio ligas la Esperanto-parolantojn ekde la fruaj jaroj de la lingvo, kaj estas jam parto de ĝia kulturo<ref name="THE CULTURE OF ESPERANTO">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iĉlm.org/kulturoa.htm|titolo=THE CULTURE OF ESPERANTO|alirdato=16 Decembro 2014|aŭtoro=Ronald J. Glossop|dato=4 Aŭgusto 2005}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Revuo ''[[Esperanto]]'', kaj aliaj, ordinare raportas pri tio, kiel Esperantistoj festas tiun tagon tra la mondo. Similan raporton oni legas ankaŭ en [[IPR]], oficiala organo de [[ILEI]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * "''Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo''", eld. [[Esperanta PEN-Centro]], 2020 (versioj en la angla, franca kaj sveda) * [[Ilona Koutny]], ''Esperanta Kulturo'' (elĉerpita sed enhavolisto estas [https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/esperanta-kulturo-enhavo.pdf libere elŝutebla], PDF), Poznań, 2022, eld. Wydawnictwo Rys, ISBN 978-83-67287-32-6 * [[Aleksandr Melnikov|Aleksandro S. Melnikov]], ''Gvidlibro tra Esperantio'' - konciza leksikono de la Esperanto-kulturo : esperantonimoj, realioj<ref name=":6">Noto : Realioj estas realaĵoj specifaj por unuopa kulturo (reale ekzistantaj objektoj, fenomenoj, konceptoj, tradicioj, kutimoj ktp.) : p.3 (enkonduko) al la libro.</ref> kaj flugilhavaj vortoj, 2015, Rostov-na-Donu, ISBN 978-5-98615-147-2 * [[Boris Kolker]], Vojaĝo en Esperanto-lando, eldonejo Progreso, Moskvo, 1992, ISBN 5-01-002953-7. * Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED), ''[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]] / Esperanto Studies,'' internacia revuo pri ĉiuj fenomenoj rilataj al Esperanto. Ĝi aperigas artikolojn bazitajn sur originalaj studoj pri lingvosciencaj, historiaj, literatursciencaj, psikologiaj, sociologiaj kaj politikaj aspektoj de Esperanto kaj ankaŭ recenzojn pri libroj. Ĝi publikigas materialon en Esperanto aŭ en la angla, sed estas principe malferma al materialo ankaŭ en aliaj lingvoj. * Hans Becklin, ''Enkonduko al Kulturo'' - Kio estas kulturo? kaj enkonduko al la Esperanta kulturo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] n-ro 300 (2020:6) == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantujo]] * [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] - "Gvidlibro pri la Esperanta kulturo" * [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Heredaĵo#Esperanto kiel heredaĵo|Heredaĵo]] (i.a. Esperanto-muzeoj en la mondo) * [[Zamenhofa Tago]] * [[Zamenhof/Esperanto-objekto]] * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * (Naciaj) [[Antologioj en Esperanto]] * [[Listo de filmoj kun esperantaj subtekstoj|Listo de filmoj kun Esperantaj subtekstoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Esperanto}} * (germana) [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Esperantomuseum und Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=j2G0IELpDnE Esperanta Slango], video de [[Evildea]] ĉe [[Jutubo]] * Esperanto-kulturo sur [http://www.esperanto.com/ esperanto.com] * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2016/12/kiaj-ni-estas.html Kiaj ni estas?], Esperanta retradio, la 4-an de decembro 2016. * [https://www.pinterest.ca/search/pins/?q=learn%20esperanto&source_id=SdIVrVlq&rs=srs Pinterest bildaro] * [http://verkoj.com/ Originalaj kaj tradukitaj verkoj] * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/09/vegetaranoj-montras-ke-esperanto-estas.html?view=flipcard Vegetaranoj montras ke Esperanto estas vera kulturlingvo], [[Paulo Sérgio Viana|Paŭlo Sergio Viana]], Esperanta Retradio, la 14-a de septembro 2024. {{Esperanto}} {{Leginda|2016|08|10}} {{ADLS|2016|49}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] bkuq7ri5i4x5i6kbi55g7nm3bzcmkqx 9354318 9354072 2026-04-18T10:39:27Z Alifono 114488 Esperanto-humuro 9354318 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|Pri la unua fako, la lingva, li detale traktis en la raporto, insistante pri tiu ĉi punkto: kulturo devas esti tuthomara.|[[Vivo de Zamenhof]], [[Edmond Privat]], 1920}} [[Dosiero:Funktion und Kultur.jpg|alt=Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.|eta|'''Broŝuro en la germana pri la funkcio kaj kulturo de la Internacia Lingvo Esperanto.'''|278x278ra]][[Dosiero:2008-07-26 uk rememoro mortintoj.JPG|eta|'''[[Roterdamo]], 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.'''|alternative=Roterdamo, 2008: La 93-a Universala Kongreso de Esperanto kun 1845 partoprenantoj.|200x200ra]] '''Esperanto-kulturo''', '''Esperanta kulturo''' aŭ '''kulturo de Esperanto''' estas kulturo propra al [[esperantistoj]]. La tradicio de Esperanto estis oficiale agnoskite kiel parto de sia nemateria kultura kulturheredaĵo en en [[Pollando]] (ekde 2014)<ref>(eo) Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], la 6-an marto 2015.</ref><ref>Aleksander Korĵenkov, [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Kio estas Esperanto? Pola nacia heredaĵo!], Libera Folio, 22-a novembro 2014.</ref><ref>[http://sezonoj.ru/2014/11/pollando-2/ "Esperanto – pola kultura heredaĵo"], "La Balta Ondo", la 21-a novembro 2014, rigardita je 2014-11-25</ref><ref>'<nowiki/>'''Noto '': '''''Tuomo Grundström en artikolo ''<nowiki/>'Nia heredaĵo estu monda'<nowiki/>'' (Esperantolehti, 5/2014, p. 3) faras demandosignon pri la poleco de Esperanto kaj Zamenhof. Zamenhof en letero al la LKK por la UK en Krakovo (1912) rekonfirmis sin kiel internaciulon kaj malakceptis ligon al iu ajn naciismo. Li volis laŭeble aparteni al popolo kun nomo neŭtrale geografie : ''"...laŭ mia politika-religia konvinko mi estas nek polo, nek ruso, nek hebreo, sed mi estas partiano de '[[Homaranismo - La Interna Ideo|homaranismo]]' (ne miksu kun '[[kosmopolitismo]]')."''</ref>, [[Kroatio]] (ekde 2019)<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref> kaj en [[Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2006|Aŭstrio]] (ekde 2026)<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. <blockquote>"Esperanto estas vere humana, etika kaj nobla projekto kiu pro tio jam ofte, ankaŭ fare de [[Unesko|UNESKO]], estas konsiderata kiel altvalora kultura valoraĵo" - [[Jo Haazen]] "''Esperanto estas la perfekta rimedo se oni deziras havi senperajn homajn kontaktojn mondvaste''" - [[Peter Weide]] "''Elpensite kiel idiomo de granda komunikado, Esperanto evoluis kiel lingvo de alternativa komunikado<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3549 Nia tradukarto vekis grandan intereson en PEN], HeKo n-ro 682 7-B, la 22-an de junio 2018</ref>. Naskite el revo de paco kaj frateco, per sia ĉiutaga kaj familia uzo ĝi generis diasporan komunumon kaj originalan literaturon. La ĉefajn trajtojn de la esperanta kulturo, karakteriziĝas precipe per produktado [[Literatura Foiro|literatura]], sed ankaŭ [[Teatro|teatra]], [[Muziko|muzika]], [[Bildliteraturo|komiksa]] kaj [[Kinematografio|kinematografi]]''[[Kinematografio|a]]" - [[Giorgio Silfer]]<ref>''[http://www.esperantio.net/index.php?id=3707 Kurso pri la kultura historio de la esperanta popolo]'', HeKo n-ro 701 3-B, la 3-an de februaro 2019.</ref>. </blockquote>La Esperanto-kulturo estas deirpunkto al aliaj kulturoj (ĉi tiu estas esenca trajto por ĝi, pli ol por dominantaj naciaj lingvoj). Ĝenerale Esperanto-kulturo estas [[Interkultura edukado|interkultura]] kaj disvolviĝas ĉefe en la jam menciitaj kampoj, sed ankaŭ en la kampo de internacia amikeco (Semajno de Internacia Amikeco) kaj [[Pasporta Servo|gastigado]] ([[Pasporta Servo]]). La Esperanto-kulturo ampleksas krom simbolojn ankaŭ komunumajn kutimojn, eĉ diversajn ideologiojn<ref>Ideologio de la Esperanto-komunumo. Nikolao Gudskov, en : "''[http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc Epitomo de esperantologio — interlingvistiko, historio, ideologio, kulturo, movado, instruado]''"(.doc-formate), Rusia Esperantista Unio (REU), Eld. Impeto, Moskvo, 2002, p. 21-27.</ref><ref>(en) Federico Gobbo, ''[https://books.google.com.my/books?hl=en&lr=&id=fLgREAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA247&ots=p3zfC9AaTI&sig=lYBv3BOwVNMBo4iN05-7U4L9jHU#v=onepage&q&f=false The language ideology of Esperanto]'', paĝoj 249-265, en: Marco Tamburelli, Mauro Tosco, Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe</ref> kiel klarigita en la [[Manifesto de Prago]] kaj por iuj (→[[Esperanta Civito]]) ĝi estas arta perilo kaj subtenas esperantistan identecon<ref>Kiel ĉiuj ankaŭ [[L. L. Zamenhof|L.L. Zamenhof]] havis multajn grupidentecojn inter kiuj estis pluraj etnaj kiel la hebrea, rusa, pola, litova... sed ankaŭ esperantista. Fonto : Andreas Künzli, "[http://www.planlingvoj.ch/Esperanto_pola_heredajo.pdf Kial Esperanto ne estas nur pola nacia heredaĵo]" (finas per kritikaj komentoj el diversaj landoj), plansprachen.ch</ref>. Estante pontolingvo, Esperanto akcelas [[Translingvado|komunikadon trans kulturoj kaj lingvoj]]<ref>[https://www.liberafolio.org/2018/01/09/steven-brewer-volas-montri-la-utilon-de-esperanto-al-global-voices/ Steven Brewer volas montri la utilon de Esperanto al Global Voices], Libera Folio, la 9-an de januaro 2018.</ref>. Esperanto funkcias en ĉiuj sferoj de la kulturo, inkluzive de fikcia kaj malfikcia [[Esperanta literaturo|literaturo]], [[Esperanto-teatro|teatro]], [[Esperanto-radio|radio]], [[Ĵurnalismo#Esperanto kaj ĵurnalismo|ĵurnalismo]], [[Esperanto-blogo|blogado]], [[Esperanto-filmo|kinarto]], religio ktp. == Oficiala kultura heredaĵo == Vidu ankaŭ: [[Heredaĵo#Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo|Lingvoj, Esperanto kaj heredaĵo]]. En [[Eŭropa Unio]] jam tri membro-ŝtatoj agnoskis Esperanton kiel sia nacia heredaĵo: [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|Pollando en 2014]], Kroatio en 2019 kaj [[Aŭstrio#Esperanto, parto de nemateria kultura heredaĵo de Aŭstrio|Aŭstrio en 2026.]] # La {{daton|20|novembro|2014}} la pola ministrino pri kulturo kaj nacia [[heredaĵo]], Małgorzata Omilanowska, subskribis dokumenton laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la [[Sejmo kaj Esperanto#Esperanto akceptita en la pola listo de "nemateria kultura heredaĵo"|liston de pola nemateria kultura heredaĵo]].<ref name=":2">Roman Dobrzyński, "[https://www.esperanto.torino.it/wp/?p=1517 ''Esperanto kiel kultura heredaĵo estas internacia konkero" — "L’Esperanto come retaggio culturale è una conquista internazionale"''], 6-a marto 2015.</ref><ref name=":1" /> # La [[11-a de februaro|11-an de februaro]] [[2019]] la Ministerio por Kulturo de [[Kroatio|Respubliko Kroatio]] oficiale rekonis la tradicion de Esperanto kiel parto de sia kulturheredaĵo<ref>(eo) [https://www.europo.eu/en/documentloader.php?id=497&filename=eb-189-2019-02.pdf Grava sukceso por Esperanto en Kroatio] (PDF), Eŭropa Bulteno, pĝ 1-5, Numero 189, februaro 2019.</ref><ref>(eo) Zlatko TIŠLJAR, [https://www.esperanto.be/fel/publika/012450p.php Ŝtata agnosko de Esperanto-kulturo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 28-an de marto 2023</ref>. # La [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[2026]]. la Aŭstria Komisiono de [[Unesko|UNESKO]] formale agnoskis Esperanton kiel parton de la nemateria kultura heredaĵo de [[Aŭstrio]]<ref>(de)''[https://www.unesco.at/presse/artikel/article/vier-neue-eintragungen-im-nationalen-verzeichnis-des-immateriellen-kulturerbes Vier neue Eintragungen im Nationalen Verzeichnis des Immateriellen Kulturerbes]'', Aŭstria nacia Unesko-komisiono, la 16-an de aprilo 2026.</ref>. Dum preskaŭ cent tridek jaroj, surbaze de Esperanto, la esperantista komunumo formis karakterizan vivkoncepton, inspiritan de la ideoj de Zamenhof, kaj ankaŭ kutimojn, tradicion, literaturon, muzikon, simbolojn, festotagojn kaj eĉ siaspecan [[mitologio]]n<ref name=":2" />. En la lingvo Esperanto formiĝis propra [[frazeologio]], [[Idiomaĵo|idiomaĵoj]], [[Onidiro|onidiroj]], kiuj portas en si mem kulturvalorojn kaj specifaĵojn de tiu ĉi medio. La vortoj [[krokodili]], [[samideano]] kaj [[gufujo]] ekzemple estas tipe kaj propre ''Esperantaj''. Ĝiaj signifoj ekestis en apartaj cirkonstancoj kaj estas senpere kompreneblaj sole fare de la koncernaj Esperantistoj. Festotagoj kiel la [[tago de la Esperanta kulturo]], [[Zamenhofa Tago|Zamenhoftago]] kaj [[Semajno de Internacia Amikeco|Semajno de internacia amikeco]] formas ĉiujaran tradicion en [[Esperantujo]]. La ĉefaj Esperanto-simboloj estas blazono (la kvinpinta verda stelo), himno (La Espero), la flago kaj la verda koloro de espero. Alia simbolo reprezentas la konturojn de la mondo (etendo de la lingvo en la mondo), manpremon (amikeco), la Babelturon (malebleco de interkompreno) kaj arbon, kiu simbolas kreskadon. Tiuj simboloj estas aplikataj al objektoj de ĉiutaga uzo kaj memoraĵoj.” == Jaro de la Esperanta Kulturo (2018) == La jaro 2018 estos la Jaro de la Esperanta Kulturo kiu celu altiri atenton al plej diversaj formoj de arta kreado en la lingvo kiuj fontas en longa kaj unika tradicio<ref name=":0">Fernando Pita, ''Amdeklaro simpla sed kortuŝa, naiva sed sincera,'' librorecenzo de la libro de Elza Fernandes Pereira, [[Esperanto (revuo)|Revuo Esperanto]], 1314(6) junio 2017, paĝo 126.</ref> interalie atestebla en la flegado de [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objektoj]] (ZEO). == Interkulturo == Esperantistoj ordinare emas paroli pri temoj de [[interkultura komunikado]] kaj de [[interkultura edukado]] aŭ temoj kiuj povus esti konsiderataj kiel ''tiklaj'' aǔ ''ofendaj'' inter neesperantistoj (ekzemple pri politiko, rasismo k.a.), eĉ se ili ne farus tion en sia hejmlando aŭ en alia lingvo kiun ili scias. Ĝenerale Esperanto-kulturo estas fokusita ekzemple je legado, [[Eduko|edukado]] (precipe rilate novaĵojn, faktojn kaj [[Lingva Festivalo|lingvojn]]) kaj [[toleremo]] (precipe al personoj el aliaj kulturoj). Esperanto-parolantoj ankaŭ pli emas kontraŭi [[tutmondiĝo]]n, [[senkulturigo|alkulturigon]] kaj malaperigon de ies [[gepatra lingvo]], cetere ĉar ĉi tiuj elementoj igas nin unikaj. La plimulto el la Esperanto-parolantoj emas ankaŭ kontraŭi la tendencon al deviga lernado de nur unu aŭ du dominantaj lingvoj (kio okazas en pluraj landoj tra la mondo, kiel [[Svedio]] kaj [[Islando]], kie lernado de la [[angla]] estas deviga de la unuagrada lernejo ĝis foje [[universitato]]. Ili opinias, ke deviga devus esti la lernado de [[Propedeŭtika valoro de Esperanto|propedeŭta]] lingvo kia [[Esperanto]], aŭ alia, kiun oni povus ellerni ene de unu du jaroj kaj kiu faciligas kaj ŝatinstigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. Tiel infanoj kaj gepatroj estus malpli emaj al subtaksado de la propra lingvo favore por alia ''pli utila''. La Esperanto-komunumo havas ankaŭ pli-malpli saman fon-scion, ekzemple scion pri iuj famaj Esperanto-parolantoj, libroj, retejoj, malgrandaj urboj, kiuj havas gravan signifon pro Esperanto-rilataj okazaĵoj ktp.<ref>[http://liberafolio.org/2005/Komentario/chukulturo/ Detlev Blanke. “Ĉu Esperanto havas kulturon? Jes kaj ne!”], en ''Libera Folio''</ref><ref name="blanke">[[Detlev Blanke]] (2006). ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen''. Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main u.a.: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, ISBN 3-631-55024-3, S. 224f.</ref>. Multo de tio estas priskribita en '''La Gvidlibro tra Esperantio''<nowiki/>' (→ Bibliografio), enciklopedio de Esperanto, iom simila al lingvo-landa geografia vortaro kun vortoj kiuj postulas kulturologiajn komentojn<ref>A. Melnikov, en intervjuo kun Radio [[Muzaiko]], la 22-an de marto 2018.</ref>.[[Dosiero:Massage-fr-ET.jpg|eta|Ilustraĵo de la franca frazo "''Quand le massage devient clavier…''" (''Kiam arto de masaĝo iĝas klavaro...''").|350x350ra]] == Esperanto-humuro == Vidu delatan artikolon pri [[Esperanto-humuro]]. Vidu ankaŭ pli detalan artikolon pri [[vortludoj aŭ kalemburoj]]. Multe da la Esperanto-humuro devenas el [[Vortludoj aŭ kalemburoj|vortludoj]]. [[Verkisto]]j kun humoraj tendencoj en multaj siaj verkoj estas [[John Merchant|J. Merchant]], [[Julio Baghy|J. Baghy]], [[J. Kenngoff]], [[Izrael Lejzerowicz|I. Lejzerowicz]], R. Schwartz, [[Dreves Uitterdijk]], [[Ferenc Szilagyi|F. Szilagyi]] kaj kelkaj aliaj. (vidu ankaŭ: [[vortludo]]j, [[karikaturo]]). [[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 30-an ĉapitron "Vortaj sportoj" al komentoj kaj diversaj ekzercoj pri vortoludoj<ref>[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj|Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo, 1984, dua eldono 1993, paĝoj 243-251.</ref>. == Kulturaj aranĝoj == [[Dosiero:2015-07-26-UK (Foto Dietrich Michael Weidmann) (9).JPG|eta|La [[UK 2015|100-a UK]]|alternative=|300x300ra]]Ĉiujare okazas [[Universala Kongreso de Esperanto]] en malsama lando — kvankam ĝi plejparte okazas en [[Eŭropo]]). Ĉiun kongreson partoprenas mezume 1500-3000 personoj, kaj la plej bone organizitaj eventoj estas tiuj el [[Centra Eŭropo|Centra]] aŭ [[Orienta Eŭropo]] (ĝenerale [[Pollando]], [[Hungario]] ktp.). Universalaj Kongresoj de Esperanto jam okazis ankaŭ en Azio, kie ekzistas pluraj tradiciaj Esperantistaj aranĝoj. En [[Japanio]] ekzemple okazis jam la [[Japana Esperanto-Kongreso|centa landa kongreso]]. En [[Ĉinio]] estas tradicie aranĝata la projekto [[Esperanto-insulo (projekto)|Esperanto-insulo]].<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2011/esperanto-insulo-volas-konstrui-ponton-inter-kontinentoj/ Pri la projekto "Esperanto-insulo"] el Libera Folio.</ref> Temas pri tutmonata kurso de Esperanto en la universitato de la suda ĉina insulo [[Hajnano]]. Ĝi estis elpensita de [[Dennis Keefe]]. En [[Pollando]] okazas jam de pli ol 30 jaroj [[Arkones]] (ARtaj KONfrontoj en ESperanto).<ref>[http://www.arkones.org/eo Retejo de Arkones] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170115172411/http://www.arkones.org/eo/ |date=2017-01-15 }}.</ref> === Inter-Fest, Esperanta kultura festivalo === Ekde 2017 okazas INTER-FEST (''Inter'' por ''Inter''nacia kaj ''Fest'' por ''Fest''ivalo) estas novtipa Esperanta kultura festivalo, kiu celas fariĝi rekonata eŭropa Esperanto-aranĝo kun vasta gamo da programoj, kiuj al neesperantista publiko prezentos praktikan uzeblon de Esperanto kaj pere de tio instigos ĝian lernadon kaj instruadon. INTER-FEST volas intensivigi la Esperantan kulturkreadon kaj levi la prestiĝon de Esperanto en la kultura kampo. La programoj de INTER-FEST inkluzivos diversajn branĉojn de literaturo, teatro, muziko, filmo, sporto, klerigo, lingvolernado, interkultura interŝanĝo, turismo kaj aliaj aktivecoj, kiuj efektiviĝos per prelegoj, diskutrondoj, seminarioj, koncertoj, prezentaĵoj, konkursoj, sportaj eventoj, kolokvoj, ekspozicioj ktp. == Literaturo == {{Ĉefartikolo|Esperanta literaturo}} Esperanto havas [[Esperantlingva literaturo|literaturon]], parte originalan, parte tradukitan el naciaj lingvoj. Entute ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 mil titolojn<ref>''Disponigi nian kulturon al ĉiuj''. Citita 2007-09-06. {{Retarkivo|2005|http://ourworld.compuserve.com/homepages/profcon/m_disku.htm m_disku.htm}} (Esperante).</ref><ref>''Eventoj'', 1–2/majo 98, n-ro 148–149. Citita 2007-09-06. https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-1489.htm (Esperante).</ref>. Malmultas Esperantaj verkoj tradukitaj al naciaj lingvoj, tial la ekstermovada publiko ne povas facile legi ilin.[[Dosiero:Verkistoj-eo.jpg|eta|Verkistoj en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] dum la [[UK 1982]]: [[Georges Lagrange]], [[Tibor Sekelj]], [[Aldo de' Giorgi]], [[William Auld]] kaj eldonisto [[Brunetto Casini|Bruĉjo Casini]].|maldekstra]]La riĉan literaturan tradicion agnoskas ankaŭ la [[PEN-Klubo]], kies Esperanta sekcio estis fondita dum la 60-a kongreso de la Klubo en Septembro [[1993]]. La verkadon en Esperanto stimulas la [[Akademio Literatura de Esperanto]], fondita en 2008. Al gravaj nuntempaj [[verkisto]]j en Esperanto apartenis/as ekzemple [[Trevor Steele]] ([[Aŭstralio]]), [[Manuel de Seabra]] ([[Hispanio]]), [[István Nemere]] ([[Hungarujo]]), [[Spomenka Štimec]] ([[Kroatujo]]); [[versisto]]j [[Miĥael Giŝpling]] ([[Rusujo|Rusio]]&nbsp;/&nbsp;[[Israelo]]), [[Mauro Nervi]] ([[Italujo|Italio]]), [[Mao Zifu]] ([[Ĉinujo|Ĉinio]]), [[Abel Montagut]] ([[Hispanio]]) kaj [[Eli Urbanová]] ([[Ĉeĥujo|Ĉeĥio]]); [[eseisto]]j kaj [[tradukisto]]j [[Probal Dasgupta]] ([[Barato]]), [[Humphrey Tonkin]] ([[Usono]]) kaj [[Kurisu Kei]] ([[Japanujo|Japanio]]); dramverkisto [[Giorgio Silfer]] ([[Eŭropo]]). La versistoj [[William Auld]], [[Marjorie Boulton]] kaj [[Baldur Ragnarsson]] estis kandidatigitaj por la [[Nobel-Premio pri Literaturo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto">{{citaĵo el retejo |eldoninto=Universala Esperanto‑Asocio |titolo=Ĝisdate pri Esperanto |dato=2009-12-14 |url=https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160705174219/http://dvd.ikso.net/pa%C4%9Do/eo/esperanto_%C4%9Disdate.html |arkivdato=2016-07-05 |citaĵo=La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj{{tripunkto}}de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj{{tripunkto}}Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo |alirdato=2019-06-28 }}</ref>. La originala romano "''Karuseloj''" (1987)<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=9754 Sara Larbar, Karuseloj], Libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), eld. 2019</ref> de [[Lilia Ledon da Silva|Sara Larbar]] ([[Brazilo]]), romano pri la unuaj amoj de junulino en Brazilo kaj la Esperanta medio<ref name=":12">[https://books.google.es/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA516&lpg=PA516&dq=Lilia+Ledon+da+Silva du mencioj en] [[Geoffrey Sutton]], ''[[Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto 1887-2007]]'', aparte paĝo 516, alirita la 21an de novembro 2023 ({{en}})</ref><ref name=":02">(eo) [[Poul Thorsen]], [http://literaturo.esperanto.net/lf/karuselrec.html recenzo de Karuseloj,] LF, 1989.</ref> estas interesa libro el vidpunkto de la [[Esperanto-kulturo]]. El konataj Esperantigitaj literaturaj verkoj kaj eldonitaj antaŭ nelonge menciindas ekzemple ''[[La oldulo kaj la maro]]'' de [[Ernest Hemingway|Hemingway]], ''[[La Mastro de l' Ringoj]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien]], ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]], ''[[La Libro de la mirindaĵoj]]'' de [[Marco Polo]] aŭ granda familia [[sagao]] de [[Cao Xueqin]] ''[[Ruĝdoma sonĝo]]''. Por infanoj ekzistas krom [[Asteriks]] aŭ [[Tinĉjo]] ankaŭ Esperantigita ''[[Pipi Ŝtrumpolonga]]'' kaj la tuta [[novelaro]] [[Muminvalo]] de la [[Finnlando|finna]] aŭtorino [[Tove Jansson]]; la tekstoj de iuj tradukoj atingeblas ankaŭ [[interreto|enrete]]. ;Famaj aŭtoroj de verkoj en Esperanto {| | width="30%" | * [[William Auld]], {{flago|Skotujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Kazimierz Bein]] ([[Kabe]]), {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Marjorie Boulton]], {{flago|Anglujo|nomo=jes}} * [[Jorge Camacho]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Fernando de Diego]], {{flago|Hispanujo|nomo=jes}} * [[Antoni Grabowski]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} * [[Trevor Steele]], {{flago|Aŭstralio|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Kálmán Kalocsay]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Laŭlum]], {{flago|Ĉinujo|nomo=jes}} * [[Mijamoto Masao]], {{flago|Japanujo|nomo=jes}} * [[Abel Montagut]], {{flago|Katalunujo|nomo=jes}} * [[Nemere István]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Claude Piron]], {{flago|Belgujo|nomo=jes}}, {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Julio Baghy]], {{flago|Hungarujo|nomo=jes}} * [[Sylla Chaves]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} | width="30%" | * [[Edmond Privat]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}} * [[Reto Rossetti]], {{flago|Svisujo|nomo=jes}}, {{flago|Britujo|nomo=jes}} * [[Raymond Schwartz]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Spomenka Štimec]], {{flago|Kroatujo|nomo=jes}} * [[Geraldo Mattos]], {{flago|Brazilo|nomo=jes}} * [[Gaston Waringhien]], {{flago|Francujo|nomo=jes}} * [[Ludoviko Zamenhof]], {{flago|Polujo|nomo=jes}} |} == Poezio == [[Poezio]] estas ĉefa elemento en la Esperanta kulturo. Multaj Esperanto-verkistoj ankaŭ poeziumis, ne nur hajkojn kaj poemojn uzante la eŭropan metrikan sistemon de versfarado aplikita al Esperanto, sed ankaŭ ''monosilabojn'' kun la strikte Esperanta metriko konstruita dum la 60-70-aj jaroj kiel en poemoj de [[Diderto Freto]]<ref name=":0" />. == Teatraĵoj, operoj kaj muzikaloj == [[Dosiero:Ho tiuj fremduloj.jpg|eta|Sceno el la opereto ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' de Feliks Hiller dum la Zamenhofa Vespero de Vilna Juda Landkonema Societo, ĉ. 1931]] Teatraĵoj de dramverkistoj tiel diversaj kiel [[Carlo Goldoni|Goldoni]], [[Eugène Ionesco|Ionesco]], [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] kaj [[Alan Ayckbourg|Ayckbourn]] estis lastatempe prezentitaj en Esperanto. Multaj dramoj de Ŝekspiro ekzistas en Esperanta traduko; ''Reĝo Lear'' estis prezentita en Esperanto en Hanojo (Vjetnamujo) en Decembro 2001 kun loka rolularo<ref>[http://esperanto.toulouse.free.fr/eo/TeatroTrupoTuluzo.php Teatro Trupo Tuluzo]</ref>. En 2018 estis la premiero de la opero ''Sternenhoch'' (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ teksto en Esperanto, farita de Miroslav Malovec (en 2018). En 2020 la pola dramaturgo Jerzy Bielski kreis "''Zamenhof project: Breaking the codes''" (Projekto Zamenhof, rompi la kodojn) kiu estas [[Muzikalo|muzikteatraĵo]] (muzikalo), en kiu centras la komunikado inter homoj el diversaj kulturaj fonoj, sociaj klasoj, genroj ktp. En tiu komunikado precipe temas pri malfacilaĵoj en la komunikado kiuj povas konduki al miskomprenoj, malamikaĵoj kaj konfliktoj, sed ankaŭ pri nebuŝaj kodoj. En tiu muzikalo aŭdeblas jenajn lingvojn: Esperanto, la angla, pola, franca, dana, rusa, sed ankaŭ la morso-alfabeton, la brajla alfabeto, binaraj kodoj, DNA-kodoj, ĉiuj kunigitaj en kolaĝo plene de ritmaj aranĝoj (muzikaj strukturoj, sonoj, ritmoj ktp ) kiuj malkovros la muzikajn strukturojn, ritmojn, intonaciojn, fonemojn kaj la unikajn sonajn elementojn de ĉiuj ĉi lingvoj kaj sistemoj.<ref>(eo) [https://www.tejo.org/id/bunta-teatrajo-pri-zamenhof-en-nederlando-kaj-belgio/ Bunta teatraĵo pri Zamenhof en Nederlando kaj Belgio], TEJO, la 29-an de aŭgusto 2019.</ref><ref>(nl) [https://fondspodiumkunsten.nl/nl/actueel/projecten/zamenhof_project_breaking_the_codes/31/ Zamenhof Project, Breaking the codes]. Evento pri lingvo kaj komunikado, en kiu muziko kaj vidaj elementoj kiel teatro, nuntempa danco, soninstalaĵo, video, [[koreografio]], kostumoj kaj lumo estas ĉiuj integritaj.</ref>. En 2022 la muzikalo "''June kaj Kune''" premieris kadre de la [[IJK 2022|78-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO]], la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]] [[2022]]. Ĝi estas la unua originala muzikalo en Esperanto.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FAu6vWQbdqg] La tuta muzikalo ĉe Jutubo</ref> Dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Montrealo]] en 2022 la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]] de Ĵenja Amis premieris, reĝisorita de Alena Adler kun aktorado fare de Garry Evans kaj Alena Adler mem.<ref>[https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ Nova teatraĵo furoris en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221217151052/https://esperanto2022.ca/eo/nova-teatrajo-furoris/ |date=2022-12-17 }} esperanto2022.ca (2022)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA] La teatraĵo 1910 en jutubo</ref> Dum la SAT-kongreso en 2003 en Svislando oni prezentis "Espere despere", tri humuraj teatraĵoj pri Esperanto kaj ĝia socio<ref>(eo) Riĉo, ''Multfaceta SAT-kongreso en Svislando'', [[Laŭte!]], p. 35, n-ro 168, nov-dec 2003</ref>. == Filmoj == La utiligo de Esperanto en kino estas malpli ofta. [[Kultura Centro Esperantista]] en [[Svislando]] posedas vastan [[Kinobiblioteko|kinotekon]] de raraj filmoj en Esperanto ekde [[1937]] kiel la filmo "''La sturmo de Johano arima''". En scenoj de ''[[The Great Dictator|La Granda Diktatoro]]'' (''The Great Dictator'') de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en ''[[Idiot's Delight|Delekto de Idioto]]'' ''(Idiot's Delight'') kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanio|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto, en la hispana filmo ''[[El coche de pedales|La pedalaŭto]]'' (''El coche de pedales'') la protagonistoj foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). En 1980 Japana Esperanto-Instituto sciigis la aperon en Japanio de belega animacifilmo "[[Nokto de la Galaksia Fervojo|Nokto de la galaksia fervojo]]", produktita en vere unuarangaj kondiĉoj, entreprenita de la tagĵurnalo Asahi Shimbun, televidstacio Asahi kaj "Nippon Herald Films Group" surbaze de la famege fabelo de [[Mijazaŭa Kenĝi|Miyazawa Kenzi]] kiu estas profunde filozofia. Ĝia granda sukceso en la tuta Japanio ŝuldas multon al la unika figurigo per katoj. Tutvesperaj filmoj uzantaj sole Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]], tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel tuŝas la temon de la internacia lingvo<ref>UE 2012:3 Grady: [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2012/03/04-instruado/en Esperanto at the movies] (angla)</ref>. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”E [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ n mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ili daŭras kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" /><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmao ''Imagu Filmoj''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn Esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio ''Imagu Filmo''j lanĉis la filmon ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Krom ĉi tiuj la firmao produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher : "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt : Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin : la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto : Herolde de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmfestivalo de [[Soloturno]]<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[Plurlingveco|multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn], Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. En 2021 la [[Usona Bona Film-Festivalo]] estiĝis. Ĝi estas regula esperanta film-konkurso de [[Esperanto-USA]]. La filmoj devas esti malpli ol 5 minutojn longaj kaj tute en Esperanto kun almenaŭ 10 unikaj parolataj vortoj kaj videbla postulata rekvizito, kiun anoncas la festival-estro je la komenciĝo de la konkurso. La festivalo jam produktas pli ol 175 filmojn en Esperanto. == Muziko == {{Ĉefartikolo|Esperanto-muziko}} [[Dosiero:Kajto.jpg|eta|La kvarmembra [[Nederlando|nederlanda]] [[muzikgrupo]] [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto ]] koncentriĝas pri [[Frisujo|frisa]] [[popola muziko]], [[maristo|maristaj]] kantoj kaj [[Kanono (muziko)|kanonoj]]]] Muzikaj [[ĝenro]]j en Esperanto inkluzivas [[populara muziko|popularajn]] kaj [[popola muziko|popolajn]] kantojn, [[rokmuziko]]n, [[kabaredo]]n, kantojn por soloistoj kaj [[ĥoro]], kaj [[opero]]n. Popularaj [[komponisto]]j kaj artistoj, inter aliaj [[Elvis Costello]] kaj [[Michael Jackson]], registris en Esperanto, verkis [[orkestro|orkestraĵojn]] inspiritajn de la lingvo, aŭ uzis ĝin en siaj propagandaj materialoj. Kelkaj kantoj el la [[Muzikalbumo|albumo]] ''Esperanto'' de [[Time Warner]], kiu eldoniĝis – pure Esperante – en [[Hispanujo]] en Novembro [[1996]], atingis altajn rangojn en hispanaj [[muzikaĵrangolistoj]]. Klasikaj orkestraĵoj kaj ĥorverkoj kun Esperanto-teksto inkluzivas ''[[La Koro Sutro]]'' de [[Lou Harrison]] kaj la ''[[Simfonio n-ro 1 Esperanto|Simfonion n-ro 1 Esperanto]]'' de [[David Gaines]] (ambaŭ el [[Usono]]). En la [[Francio|franca]] urbo [[Tuluzo]] ekzistas muzikeldonejo [[Vinilkosmo]], specialiĝanta al produktado de Esperanta muziko. Tiun eblas trovi ankaŭ enrete, inkluzive kelkajn retejojn dediĉitajn al Esperanta [[karaokeo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. Diversaj muzikpecoj troveblas en la interreto, ekzemple historie ĉe [[MusicExpress|musicexpress.com.br]] kaj daŭre ĉe [[Spotify]]<ref>[https://play.spotify.com/user/lapingvino/playlist/7wl5YqHlVren57JMLkGhSs Listo de Esperanto-muziko en Spotify]</ref>, [[Deezer]]<ref>[http://www.deezer.com/playlist/1083760081 Listo de Esperanto-muziko en Deezer]</ref>, ĉe la interreta radio ''last.fm'' <ref>Aŭskultu muzikpecojn esperante ĉe [http://www.last.fm/user/alcomaro/library/playlists/2g9sv_saluton_esperanto ''last.fm''] (radia interretpaĝo)</ref> , la ''publika kantaro'' <ref>Tekstoj kaj akordoj de multaj [http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm muzikpecoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151104172646/http://www.muenster.de/~kunar/publika_kantaro.htm |date=2015-11-04 }} (ĉe la retpaĝaro de Gunnar R. Fischer)</ref> kaj la [[Kantaro-Vikio]]. Vidu ankaŭ la liston de ĉirkaŭ 300 [[Esperanto-muzikalbumoj]]. == Periodaĵoj == {{Ĉefartikolo|Esperanto-gazeto}} [[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|La kovrilo de ''Beletra Almanako'' 25.]] Pli ol cent [[Esperanto-gazeto|gazetoj kaj revuoj]] regule aperas en Esperanto, inkluzive la novaĵrevuon ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', la literaturan revuon ''[[Beletra Almanako]]'', la oficialan organon de [[TEJO]], nome ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', la revuon ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'', organo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], kaj la revuon ''[[Sennaciulo]]'', organo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dusemajna aktualaĵ-gazeto ''[[Eventoj]]'' estas ofertata ankaŭ en senpaga elektronika versio. Abonantoj povas ankaŭ perrete akiri multajn aliajn gravajn gazetojn, inkluzive ret-arkivojn de malnovaj numeroj. Estas periodaĵoj pri medicino kaj scienco, por junularo, religiaj magazinoj, edukaj kaj pedagogiaj revuoj, literaturaj kaj special-temaj eldonaĵoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La gazeto [[Heroldo de Esperanto]] (EdE) estas ekzemplo de preskaŭ centjara eldonaĵo. Ĝi estas aĉetita de la brazila entrepreno [[Sociala Grupo Lexus]]<ref>[https://pt-br.facebook.com/lexussociala/ Fejsbuka paĝo] de la Grupo.</ref>, kiu respondecas pri ĝia eldonado ekde la jaro 2017. La historio de la Esperanto-gazetoj preskaŭ koincidas kun la historio de la lingvo mem, ĉar jam ekde la komenco de la 20-a jarcento jam multnombris la gazetoj, unue por disvastigo de la lingvo mem kaj tuj ankaŭ por la propra vivo de la esperantlingvaj kulturo kaj literaturo. Por multaj esperantistoj tra la tuta mondo antaŭ la epoko de [[Interreto]], legado kaj kontribuo al gazetoj estis la preskaŭ nura ebleco esperantumi, kiam ili estis izolitaj aŭ for de la agado de la ekzistantaj kluboj. En la epoko de Interreto la ebloj multobliĝis, sed la kutimo havi gazetojn daŭrigis kaj nun estas pli kaj pli da retaj revuoj. == Radioelsendo kaj televido == {{Ĉefartikolo|Esperanto-radio}} [[Dosiero:Pola Radio en Esperanto.jpg|eta|dekstra|La Esperanta redaktejo de la [[Pola Radio]] preparas ĉiutage dudekminutan [[podkasto]]n]] [[radiofonio|Radiostacioj]] en [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Kubo]], [[Pollando]] kaj [[Vatikano]] elsendas regule en Esperanto. Plimultiĝas programoj aŭdeblaj ankaŭ [[interreto|interrete]], aliaj stacioj (kaj profesiaj kaj amatoraj) agas precipe aŭ nur perrete. Al konataj internacilingvaj podkastoj apartenas ekzemple la [[Radio Verda]], funkcianta ekde [[1998]]. Televidoj en diversaj landoj proponas kursojn de Esperanto, inkluzive la plej aktualan 16-partan adapton de la kurso ''[[Mazi en Gondolando]]'' de [[British Broadcasting Corporation|BBC]], kiun elsendis la stacio Pola Televido 1 (TVP1{{spaceto}}– ''Telewizja Polska{{spaceto}}1'')<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. La saman kurson elsendis dum pluraj jaroj ankaŭ ne plu ekzistanta televidstacio de [[Saarbrücken]]<ref>Peter Hauser (2003). “Tradicia Kultura Semajnfino”. En ''La Ondo de Esperanto'', n-ro 1. http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130726180818/http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/99-lode.htm#99-22 |date=2013-07-26 }}. Atingita 2010-02-20.</ref>. En la jarintervalo [[2005]]–[[2006]] aktivis ankaŭ projekto de la internacia enreta Esperanta televidstacio sub la nomo [[Internacia Televido]], funkcianta enkadre de la retejo [[Ĝangalo (retportalo)|Ĝangalo]]<ref name="Ĝisdate pri Esperanto"/>. == Interreto == Elektronikaj retoj, precipe la [[interreto]], estas la plej rapide disvastiĝantaj [[komunikilo]]j inter uzantoj de la internacia lingvo. Ekzistas kelkcentoj da [[dissendolisto|diskutgrupoj]] pritraktantaj diversajn [[temo]]jn, de [[denaskaj Esperanto-parolantoj|familia uzo de Esperanto]] ĝis la [[ĝenerala relativeco|ĝenerala relativeca teorio]]. Esperanto estas uzata ankaŭ en diversaj [[tujmesaĝilo]]j, kiel [[Telegram (aplikaĵo)|Telegram]], [[Interreta relajsa babilo|IRC]], [[Skype]], [[ICQ]], [[Jabber]] aŭ [[Paltalk]]. Troveblas miloj da internacilingvaj [[retpaĝo]]j. Multaj [[komputila programo|komputilaj programoj]], ekzemple [[literumilo]]j, [[gramatik-kontrolilo]]j kaj klavar-aranĝoj, estis kreitaj en kaj iam ankaŭ por Esperanto. Programoj kiel [[LibreOffice]], [[Mozilla Firefox|Fajrovulpo]] (Firefox), [[IrfanView]], la [[grafika labormedio|grafikaj labormedioj]] [[GNOME]] kaj [[KDE]], kaj la [[operaciumoj]] [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] kaj [[Mandriva]] estas haveblaj en Esperanto. Popularaj retejoj kiel [[Guglo]], [[Vikipedio]], [[Facebook|Vizaĝlibro]] (''Facebook'') havas Esperanto-versiojn<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" />. Ankaŭ [[Ipernity]] havis Esperanto-version antaŭ la aperigo de la [[socia retejo]] [[Mia Vivo]]. == Publika ĉeesto de Esperanto == Esperanto hejmiĝis en pluraj sferoj de la vivo. Pluraj brazilaj vortaroj enhavas ekzemple la kapvorton ''samideano''.<ref>Kapvorto ''samideano'' en la [http://michaelis.uol.com.br/busca?r=0&f=0&t=0&palavra=samideano Vortaro "MICHAELIS"]</ref> En dekoj da landoj ''Esperanto'' nomas stratojn, avenuojn, ejojn (→ [[Lingva pejzaĝo]]). La libro [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Monumente pri Esperanto]]<ref>PDF-libro [https://uea.org/l/teko/libroj/monumente.pdf Monumente pri Esperanto]</ref> vaste dokumentas plurspecajn monumentojn honore al Esperanto aŭ L. Zamenhof en la tuta mondo. La brazila esperantisto [[Ismael Gomes Braga]] donis al sia filo la nomon ''Zamenhof'' kiel familian nomon.<ref>El la libro ''Ismael Gomes Braga'', de Zêus Wantuil, publikigita de [[Brazila Spiritisma Federacio|FEB]].</ref> La {{daton|20|novembro|2014}} la pollanda ministrino pri kulturo kaj nacia heredaĵo [[Małgorzata Omilanowska]] subskribis dokumenton, laŭ kiu Esperanto estas enmetita en la Polan liston de nemateria kultura heredaĵo.<ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/AlKo/kio-estas-esperanto-pola-nacia-heredajo-1/ Novaĵteksto el ''Libera Folio''].</ref> === Marko-nomoj === Pli kaj pli da asocioj kaj firmaoj malkovras ke ili povas distingi sin en la amasego de markonomoj <ref name=":6" /> per la elekto de Esperantlingva nomo. Inter la kialoj ili mencias : pli facila troveblo en interreto, nomo kiu en aliaj lingvoj ne havas strangan signifon, sed kelkfoje ankaŭ ideologian kialon, ĉar la ideo de Esperanto kongrueblis kun ilia aktiveco. Jam nur en Belgio troveblis pli ol 100 markonomoj kiuj uzis nomon en Esperanto<ref>(nederlanda) ''Yves Nevelsteen, 100+ merknamen in het Esperanto - een overzicht van Belgische bedrijven en verenigingen die een naam in het Esperanto kozen voor hun activiteit (2018), Vlaamse Esperantobond ([[Flandra Esperanto-Ligo|FEL]]),62 p.''</ref>. == Gufujo == {{Ĉefartikolo|Gufujo}} ''Gufujo'' nomiĝas la trankvila [[Nokto|nokta]] teo-trinkejo dum esperanto-aranĝoj, precipe junularaj. Ĝi estis inventita en la 1990aj jaroj kiel alternativa trinkejo (strikte sen [[Tabakfumado|fumado]] kaj sen [[alkoholo]]<ref name=":3">{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujemuloj.html|titolo=Kion fari en gufujo|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103603/http://gufujo.org/gufujemuloj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>), Tiu kutimo ekestis en 1995 por kontrasti al la pli ofta kutimo de post-kongresa festado je drinkejo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|titolo=Kiel ekestis gufujo, la historio.|alirdato=2014-10-09|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070928014413/http://www.esperan.to/gufujo/historio.html|arkivdato=2007-09-28}}</ref>. Gufujo estas metaforo : la gufoj estas la noktemaj partoprenantoj de junaj festivaloj kiuj ariĝas en speciala loko, ĉefe lumigitia per kandeloj, kie oni trinkas senalholaĵojn kiel teo<ref name=":3" />. La etoso estas trankvila kaj senbrua<ref name=":4">(nl, eo, en) F. Gobbo, Interlingvistiko, fako por multlingveco , Vossiuspers UvA, 2015, p. 26.</ref>. Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://gufujo.org/gufujestroj.html|titolo=Kiel organizi bonan funkciantan gufujon|alirdato=2014-10-09|familia nomo=Mueller|persona nomo=Johannes|jaro=c2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141015103605/http://gufujo.org/gufujestroj.html|arkivdato=2014-10-15}}</ref>. Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas eĉ senkonscie<ref name=":4" />. Tiel ili ankaŭ kutimas krei gufujon kiel improvizita sukeraĵejo uzante [[Stelo (monunuo)|Esperanto-monon]] same kiel realan monon por pagi manĝaĵon kaj trinkaĵon<ref name=":3" />. == Religio == Kelkaj religiemaj figuroj, kiel ekzemple [[budhismo|budhistmonaĥoj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] pastroj, emas ĝui Esperanton kiam peras la mesaĝon ke ĉiuj estas samaj kaj ĉiuj pensoj gravas sendepende de kie ili venas. Tio signifas, ke relative parolante, homoj venas de ĉiuj malsamaj religioj al Esperanto kaj tamen ne alifrontas. [[Oomoto]], mezgranda japana religio, multe diskonigas Esperanton kaj la lingvo ludas grandan rolon en la religio mem. == Slango, eŭfemismoj kaj fimalbenoj == {{Ĉefartikolo|Esperanta slango}} La plej bone konata slango estas “samideano”, laŭlitere “sam-idea membro; konsent-membro” sed kun la signifo “kolega Esperanto-parolanto”. Aliaj estas [[kabei]], [[mojosa]] kaj “[[krokodili]]”<ref>Aleksandro Melnikov, Vortoj kaj signifoj, specifaj nur por Esperanto-kulturanoj: kiel ili formiĝas ([http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc DOC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181022232551/http://host.uniroma3.it/laboratori/laat/konferencoj/2006-miljorini/Melnikov-prel-eo.doc |date=2018-10-22 }}),</ref>, kiu signifas ''paroli nacian lingvon inter Esperantistoj'': ekzemple, se infano ŝanĝas al la sveda ĉe Esperanto-koncerto, la patrino eble diros al li “ĉesu krokodili”<ref>[http://esperanto.davidgsimpson.com/eo-slang.html Esperanto Slang]</ref>. La plej konata eŭfemismo estas “necesejo”, laŭlitere “necesa loko”, kiu signifas urin-/fekejon. Multe pli da eŭfemismoj ekzistas, kiel ekzemple “kaĉo" – avenkaĉo, pulpeca manĝaĵo, anstataŭ “kako" – malĝentila vorto por feko. Fivortoj povas asimili famajn Esperanto-libronomojn aŭ verkistojn — la plej klara ekzemplo estas “Zamenfek!”, kombino de "Zamenhof" (la nomo de la kreinto de Esperanto), kaj “fek”. == Kuirado kaj receptoj == Ĉar Esperanto-parolantoj venas el malsamaj landoj ĉirkaŭ la mondo, kaj familioj, kies infanoj [[denaskuloj|parolas Esperanton denaske]], kutime havas gepatrojn de du tre malsamaj landoj, tial ekzistas receptoj asimilantaj elementojn de malsamaj landoj. Tradiciaj manĝaĵoj estas miksataj aŭ manĝataj ankaŭ en tia maniero, kiel indiĝeno ordinare ne farus. ''[[Internacie kuiri]]'' de [[Maria Becker-Meisberger]], publikigita de [[FEL]] (Flandra Esperanta Ligo), [[Antverpeno]] 1989, ISBN 90-71205-34-7, estas ekzemplo de Esperantlingva kuirlibro. Alia estas ''[[Manĝoj el sanigaj plantoj]]'' de [[Zlata Nanić]], publikigita de [[BIO-XRNO]], [[Zagrebo]] 2002, ISBN 953-97664-5-1. Kelkaj Esperanto-periodaĵoj, kiel ekzemple ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', kelkfoje inkludas receptojn. La revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]] sub la redaktoreco de [[Attila Kaszás]] ekhavis rubrikon por receptoj. == Modo kaj Esperanto == ''Face-to-Face'' estas kolekto de altmodaj vestaĵoj de la modo-dezajnistino Lorena Winkler (Germanio) kiu provis redoni la signifon de Esperanto en sia modokolekto. Ĝi baziĝas sur baza Esperanta ideo de interesiĝo pri aliaj kulturoj kaj tradicioj kiujn ĝi interligas per amikeco. La kolekto ne celas malkonstrui kulturajn diferencojn, male ĝi volas akceli buntan kulturan diversecon en la modo<ref>(angla) [https://www.linkedin.com/pulse/artificial-language-esperanto-fashion-anna-gubanova?trk=portfolio_article-card_title Artificial language esperanto and fashion]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, LindedIn paĝo de Anna Iversen-Gubanova, CEO de Franciq</ref>. Ĝia kolora paletro varias de bunta al unukroma, kun memcertaj nuancoj inter verdo kaj kremo<ref>Modo por kunigi kulturojn kiel faras Esperanto, Literatura Foiro-Femine, jaro 49, numero 295, p. 283-284, oktobro 2018</ref>. ''Kuniri'' estas kudra laborejo, metiejo kun nomo en Esperanto en kiu [[rifuĝinto]]j kreas modon kiu dezajne ligas malsamajn etnajn fonojn de gestudentoj kaj dezajnistoj<ref>(germana) ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. [[:en:Vestoj|''Vestoj'']] estas akademia revuo pri modo kun titolo en Esperanto. Vestoj en unu de ĝiaj numeroj interalie esploris kiel pli bone kompreni kiel la reprezentadoj de povo estas montrataj ene de la moda industrio kaj kial tiom malmultaj homoj emas defii ilin<ref>(angla) ''[http://vestoj.com/issues/issue-four-on-fashion-and-power/ On fashion and power]'' (pri modo kaj povo), Vestoj, nro 4,</ref>. Ĉu ebla paralelo kun Esperanto en la lingva mondo? En la revuo '''Esperanto sub la suda kruco''<nowiki/>' numero 134, marto 2019, aperis artikolo 'Somerlernejaj esperantistaj kapkovraĵoj' kun la emblemo de la [[kanguruo]] kaj la vorto Esperanto<ref>Katja Steele, [http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf Somerlernejaj Esperanto-kapkovraĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200321124712/http://aea.esperanto.org.au/ftp-uploads/ESK-134-mar2019.pdf |date=2020-03-21 }} (PDF kun fotoj pri uzebloj), [[Esperanto sub la Suda Kruco|Esperanto sub la suda kruco]], p. 13, n-ro 234, vol. 26 (1), marto 2019, revuo de la Aŭstralia kaj Nov-Zelanda Esperanto-Asocioj.</ref>, surhavebla kaj uzebla diversmaniere. Okazis ke iuj homoj portis tradician veston de sia lando dum Esperanto-kongresoj sendepende ĉu jes aŭ ne ili portas ĝin en sia propra lando<ref>'Parada elmontro de tradiciaj vestaĵoj', MAS, Afrika Centro Esperantista, la 18-an de septembro 2008, [http://www.mas-eo.org/spip.php?article316 KomACE nro 34], la 1-an de septembro 2008, alirite la 22-an de oktobro 2018.</ref>. Svedio, ekzemple, estis kulture kontraŭ portado de la propra tradicia robo ekde la [[dua mondmilito]]. Tamen svedoj daŭre povas uzi tradician vestaĵon okaze de Esperantistaj aranĝoj. (ref ?). Esperanto emas reliefigi kulturajn tradiciojn kiel dum la dua mondekspozicio de pupoj en Japanio (2012), organizita de esperantistoj, kie okazis parado kun 200 diverslandaj kostumoj<ref>[[Miyoshi Etsuo|Etsuo Miyoshi]], Dua monda pupekspozicio, [http://www.literatura.bucek.name/starto412.pdf Starto 4/2012], p. 122</ref>. == Zamenhofa Tago == {{Ĉefartikolo|Zamenhofa Tago}} [[Dosiero:Zamenhofa_tago_Kelmis_2008.jpg|eta|250px|Zamenhofa Tago en [[Kelmis]] (iama [[Neŭtrala Moresneto]]) ([[2008]]).]] La 15-an de decembro (naskiĝtago de L. L. Zamenhof) Esperanto-parolantoj ĉirkaŭ la mondo festas [[Zamenhofa Tago|Zamenhofan Tagon]], ankaŭ nomatan “Tago de la Esperanta libro”<ref>“Tago de la Esperanta libro”[http://liberafolio.org/2005/persone/ztago “La mondo festis Zamenhof-tagon”], ''Libera Folio''.</ref>. Estas komuna celo akiri aŭ legi Esperantan libron en tiu tago. Zamenhof mem estis forta rekomendanto de la ideo, ke por disvastigi Esperanton ĉirkaŭ la mondo, ĝiaj parolantoj devus krei grandan korpon de literaturo. La poemo [[La Espero]], verkita de Zamenhof, fariĝis la Esperanta himno, kaj la plejmulto da Esperanto-parolantoj scias ĝin, almenaŭ parte. Ĝi ofte estas kantata ĉe Esperanto-aranĝoj. Ĉu oni ŝatas la kantotekston aŭ ne, la himno estas ĝenerale io, kio ligas la Esperanto-parolantojn ekde la fruaj jaroj de la lingvo, kaj estas jam parto de ĝia kulturo<ref name="THE CULTURE OF ESPERANTO">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.iĉlm.org/kulturoa.htm|titolo=THE CULTURE OF ESPERANTO|alirdato=16 Decembro 2014|aŭtoro=Ronald J. Glossop|dato=4 Aŭgusto 2005}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Revuo ''[[Esperanto]]'', kaj aliaj, ordinare raportas pri tio, kiel Esperantistoj festas tiun tagon tra la mondo. Similan raporton oni legas ankaŭ en [[IPR]], oficiala organo de [[ILEI]]. == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * "''Konciza kultura historio de la esperantlingva komunumo''", eld. [[Esperanta PEN-Centro]], 2020 (versioj en la angla, franca kaj sveda) * [[Ilona Koutny]], ''Esperanta Kulturo'' (elĉerpita sed enhavolisto estas [https://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/esperanta-kulturo-enhavo.pdf libere elŝutebla], PDF), Poznań, 2022, eld. Wydawnictwo Rys, ISBN 978-83-67287-32-6 * [[Aleksandr Melnikov|Aleksandro S. Melnikov]], ''Gvidlibro tra Esperantio'' - konciza leksikono de la Esperanto-kulturo : esperantonimoj, realioj<ref name=":6">Noto : Realioj estas realaĵoj specifaj por unuopa kulturo (reale ekzistantaj objektoj, fenomenoj, konceptoj, tradicioj, kutimoj ktp.) : p.3 (enkonduko) al la libro.</ref> kaj flugilhavaj vortoj, 2015, Rostov-na-Donu, ISBN 978-5-98615-147-2 * [[Boris Kolker]], Vojaĝo en Esperanto-lando, eldonejo Progreso, Moskvo, 1992, ISBN 5-01-002953-7. * Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (CED), ''[[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]] / Esperanto Studies,'' internacia revuo pri ĉiuj fenomenoj rilataj al Esperanto. Ĝi aperigas artikolojn bazitajn sur originalaj studoj pri lingvosciencaj, historiaj, literatursciencaj, psikologiaj, sociologiaj kaj politikaj aspektoj de Esperanto kaj ankaŭ recenzojn pri libroj. Ĝi publikigas materialon en Esperanto aŭ en la angla, sed estas principe malferma al materialo ankaŭ en aliaj lingvoj. * Hans Becklin, ''Enkonduko al Kulturo'' - Kio estas kulturo? kaj enkonduko al la Esperanta kulturo, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] n-ro 300 (2020:6) == Vidu ankaŭ == * [[Esperanta literaturo]] * [[Esperantujo]] * [[Vojaĝo en Esperanto-lando]] - "Gvidlibro pri la Esperanta kulturo" * [[Enciklopedio de Esperanto]] * [[Heredaĵo#Esperanto kiel heredaĵo|Heredaĵo]] (i.a. Esperanto-muzeoj en la mondo) * [[Zamenhofa Tago]] * [[Zamenhof/Esperanto-objekto]] * [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] * (Naciaj) [[Antologioj en Esperanto]] * [[Listo de filmoj kun esperantaj subtekstoj|Listo de filmoj kun Esperantaj subtekstoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Esperanto}} * (germana) [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm Esperantomuseum und Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071218152501/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/index.htm |date=2007-12-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=j2G0IELpDnE Esperanta Slango], video de [[Evildea]] ĉe [[Jutubo]] * Esperanto-kulturo sur [http://www.esperanto.com/ esperanto.com] * [http://esperantaretradio.blogspot.com/2016/12/kiaj-ni-estas.html Kiaj ni estas?], Esperanta retradio, la 4-an de decembro 2016. * [https://www.pinterest.ca/search/pins/?q=learn%20esperanto&source_id=SdIVrVlq&rs=srs Pinterest bildaro] * [http://verkoj.com/ Originalaj kaj tradukitaj verkoj] * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/09/vegetaranoj-montras-ke-esperanto-estas.html?view=flipcard Vegetaranoj montras ke Esperanto estas vera kulturlingvo], [[Paulo Sérgio Viana|Paŭlo Sergio Viana]], Esperanta Retradio, la 14-a de septembro 2024. {{Esperanto}} {{Leginda|2016|08|10}} {{ADLS|2016|49}} [[Kategorio:Esperanto-movado]] [[Kategorio:Esperanto-kulturo| ]] [[Kategorio:Esperanto-libroserioj]] 4fwqrgu0iqyob92vulirkn02sw16d2s Jiří Kořínek 0 1970 9354150 8252380 2026-04-17T20:11:49Z Sj1mor 12103 9354150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Jiří Kořínek | dosiero = [[Dosiero:KORINEK.JPG|220px]] | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|22px]] [[Liberec]], [[Bohemio]], [[Aŭstrio-Hungario]] | nacieco = [[ĉeĥo]] | tradukis = ''Sileziaj kantoj'' | dato de morto = | loko de morto = {{Flago|Ĉeĥoslovakio}} [[Ústí nad Labem]], [[Ĉeĥoslovakio]] | verkis = ''Esperantismo'' | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = }} [[Dosiero:Skizoj de Usedom.jpg|eta|200px|Kovrilpaĝo de Jiří Kořínek: Skizoj de Usedom, ĈEA, 1980]] [[Dosiero:Nia Sinjorino.jpg|eta|220px|Kovrilpaĝo de František Halas: Nia Sinjorino Bozena Němcová; 1980, trad: Jiři Kořinek]] '''Jiří KOŘÍNEK''' (naskiĝis la [[1-a de oktobro|1-an de oktobro]] [[1906]] en [[Liberec]] - mortis la [[4-a de novembro|4-an de novembro]] [[1988]] en [[Ústí nad Labem]], [[Ĉeĥoslovakio]]) estis ĉeĥa esperantista poezia tradukisto. [[Honoraj membroj de ĈEA|Honora membro]] de [[ĈEA]]. Komerca komizo en [[Liberec]], ekde [[1931]] en tekstila grandkomercejo en [[Brno]] (en nuna [[Ĉeĥio]]), dum la [[dua mondmilito]] devige laborigita en fandejo. Post la milito li revenis al sia origina profesio, en [[1964]] li transloĝiĝis al Ústí nad Labem, kie li laboris ĝis sia pensiuliĝo kiel kontrolisto de kvalito en la entrepreno Textil Liberec. En [[1922]] kiel studento li konatiĝis kun [[Esperanto]]. Ekde [[1949]] ĝis siaj lastaj tagoj li dediĉis milojn da horoj al la pacienca laboro de tradukanto. Multegaj tradukoj dissemitaj tra gazetaro aŭ en manuskriptoj. Plej laste en la Régulo-festlibro ''Esperantismo'' li taksis sian verkaron kiel 500 originalajn kaj 550 tradukitajn poemojn kaj muziktekstojn. Nur ono el tio aperis libroforme. Li havas ankaŭ lokon en ''[[Esperanta Antologio]]'' (1984) kaj en multaj revuoj, i.a. kiel gajninto de 18 literaturaj premioj. Nur du semajnojn antaŭ la morto Jiří Kořínek fariĝis la unua esperantisto, kiun la ĉeĥa ŝtato honorigis kiel "merithavan laboranton en kulturo“. == Verkoj == [[Dosiero:1976 Vitreroj.jpeg|eta|''Vitreroj'', 1976.]] * ''Doktor Zamenhof'' (Brno, 1957. - 19 p.) * ''Problemoj de Tradukado'' (En: Apliko de Esperanto en scienco kaj teĥniko; p. 63 - 65) * ''Ree pri la Paco'' (En: Poemaro por paco; p.23) * ''Romanco f-maĵora de Beethoven'' (En: 25 jaroj: antologio de belartaj konkursoj, Hrsg.: Vaskó, Tibor; p.39) * ''Taskoj de Nia Literaturo Beletra kaj Faka'' (En: Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo) == Tradukoj == * [[Petr Bezruč]]: ''Sileziaj Kantoj'' (kune kun [[Tomáš Pumpr]] kaj [[Rudolf Hromada]]) * [[Božena Němcová]]: ''Božena Němcová'' (malgranda monografio, el la franca kaj ĉeĥa trad. kaj kunordigis J. M. Havlík. La versojn esperantigis Jiří Kořínek]. - Praha: Osvêtovy Ustav, [[1963]]. - 19 p.) * [[František Branislav]]: ''Paco'' (En: 25 jaroj: antologio de belartaj konkursoj, Hrsg.: Vaskó, Tibor; p.97 - 99) * ''Ĉio ĉi estas paco'' (ordigis Oldřich Krejčiřík, esperantigis Jiří Kořínek. - [[Brno]]: E-Rondeto ĉe la Klubejo ROH, [[1959]]. - [1] p.) * [[Vítězslav Nezval]]: ''Manon Lescaut'' (ludita de Silezia Teatro en la jugoslavia Pula 1968 en Festivalo de Esperanto Teatroj) * [[František Halas]]: ''Nia sinjorino Božena Němcová'' (Ilustr. Bohumil Kozel. - [[České Budějovice]]: EK La Progreso, [[1980]]. - 15 p.) * ''Kantu al la Eternulo'' (himnaro de kristanaj esperantistoj, Vlaardingen, [[VoKo]], 1986. - 44 p.) * [[Jiří Karen|Podmele, Ladislav]]: ''Flugilhava ŝtono''' (elektitaj poemoj, Chapecó: Eld. Fonto, [[1985]]. - 237 p.) * [[Markéta Procházková]]: ''Sur la Sojlo de la Amo'' (Chapecó: Eld. Fonto, 1986. - 96 p. : ilustr.) * [[Jaroslav Seifert]]: ''La Fraŭlino el la Kvara Etaĝo'' (En: ''Nova Esperanta Krestomatio'', Hrsg.: Auld, William; p.450 - 452) * [[Jaroslav Seifert]]: ''Panjo'' (Ljubljana: Slovenia Esperanto-Ligo, Eld. Sekcio, [[1960]]. - 77 p.) * ''[[Slovaka Antologio]]'', Bratislava, [[1980]]. - 527 p. En traduko de Jiří Kořínek tie aperis: ** [[Juraj Tranovský]]: ''Lastjuĝaj alvenis jam horoj'' ** [[Benedikt Szöllösi]]: ''Ŝirmantoj de la lacaj, Dio kompatema'' ** [[Ján Hollý]]: ''Odo al Johano Gutenberg, la inventinto de preso'' ** [[Ján Kollár]]: ''Surskriboj, La filino de Slavo'' ** [[Andrej Sládkovič]]: ''Al la Samaĝuloj, Marína, Detvano'' ** [[Samo Tomášik]]: ''Hej, Slovakoj!'' ** [[Ivan Krasko]]: ''Ministoj'' ** [[Emil Boleslav Lukáč]]: ''Sur veturilo, Ĉu ni malamas? Ĉu ni amas?'' ** [[Ján Rob-Poničan]]: ''Homamas‘, mi amas vin! Vesperaj lumoj'' ** [[Fraňo Kráľ]]: ''Letero al Knabino'' ** [[Valentín Beniak]]: ''Maljunulineto'' ** [[Rudolf Fábry]]: ''Sur la Noktmeza Maro'' ** [[Ján Kostra]]: ''Vizite post Longaj Jaroj, Ave Eva'' ** [[Pavol Horov]]: ''Slovaka Panoramo, Horbatado'' ** [[Pavel Bunčák]]: ''En la Klasika Lando'' ** [[Vojtech Mihálik]]: ''Kanto super lulilo'' ** [[Milan Lajčiak]]: ''Sur ĉiujn mondpordegojn'' ** [[Milan Rúfus]]: ''Ĉerkoj el Vjetnamio'' ** [[Lubomír Feldek]]: ''Odo je la kapturna tempo'' {{Projektoj}}{{Unua}} {{Vivtempo|Korinek, Jiri}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Ĉeĥaj poetoj]] kd0atz1s59vpsz17pvg690msijl03qu Paco 0 3566 9354274 9353934 2026-04-18T08:54:43Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ [[Al Eterna Paco]] 9354274 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=stato de foresto de milito aŭ maltrankvilo|revuo|PACO (revuo)|apa=Paco (apartigilo)}} [[Dosiero:Gari-Melchers-Peace-Highsmith.jpeg|eta|755px|[[Gari Melchers]], Murpentraĵo pri Paco, 1896.]] {{citaĵo|''Kiom da viktimoj, kiom da sango kaj sufero'' ''ne gluas al konfliktoj pri landlimoj?'' ''Senlimaj estas la tombejoj por ĉiuj, kiuj donis sian vivon'' ''ie ajn en la mondo por defendi landlimojn''|[[Ryszard Kapuściński]]}} [[Dosiero:Peace button large.png|eta|La plej konata moderna [[pacsimbolo]], kiu estas nur unu el kelkaj pac-[[simbolo]]j. Origine ĝi signifis lukton kontraŭ nukleaj armiloj.]] [[Dosiero:Peace dove.svg|eta|La [[kolombo]] kun olivarbbranĉo enbeke estas [[simbolo]] de paco, devena el la biblia rakonto, kie la birdo tiele anoncis al [[Noa]] la finon de la diluvo. Ĝi validas por judoj, islamanoj kaj kristanoj]] [[Dosiero:Friede.jpg|Paco en la Tero|eta|''Paco sur la Tero'', litografio de [[Franz Hanfstaengl]].]] [[Dosiero:Jan Brueghel de Oude en Peter Paul Rubens - Het aards paradijs met de zondeval van Adam en Eva.jpg|eta|Laŭ la abrahamaj religioj, [[Adamo kaj Evo]] (la plej unuaj homoj kiuj iam vivis sur la Tero) vivis en paco kaj harmonio kun ĉiuj [[bestoj]] en la [[Edena ĝardeno|Edena Ĝardeno]].]] '''Paco''' kutime difiniĝas kiel stato de kvieto aŭ trankvilo, kiel manko je perturbo aŭ agito, stato, kie ne okazas [[milito]]. La vorto "paco" devenas el la [[latina]] samsignifa "pax". Paco estas okazo de harmonio karakterizita per manko je perforto, konfliktokondutoj kaj ĝi signifas ankaŭ la liberigon de timo pri perforto. Ofte komprenite kiel la foresto de malamikeco kaj venĝo, paco ankaŭ indikas sincerajn provojn ĉe repaciĝo, la ekziston de sanaj aŭ lastatempe resanigitaj interhomaj aŭ internaciaj rilatoj, prosperon en aferoj de socia aŭ ekonomia bonfartoj, la establadon de egaleco, kaj de funkciada politika ordo, kiu servas la verajn interesojn de ĉiuj. == Konceptoj == Pli specife paco estas manko je [[perforto]], aŭ [[milito]]. Laŭ tiu senco paco inter nacioj estas celo de multaj homoj kaj organizoj, ekz. [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Paco povas esti libervola, kie eblaj agitantoj decidas deteni sin je perturbo, aŭ paco povas esti trudata, se tiuj, kiuj povus komenci militon estas malhelpataj. Ĝi devas esti sen akuzantoj; tio estas forte komprenata kiel baza regulo, ĉar akuzoj estas grava minaco kontraŭ la paco kaj instigas perforton en ĉiu sfero; la finfina konsekvenco de tia afero estas klara pro la fakto, ke la nazioj murdis la gefilojn de Zamenhof dum aliaj nacioj pretendis klopodi por paco, sed faris nenion por helpi ilin. [[Dosiero:2013-03-30 Ostermarsch Hannover vom Kröpcke aus, Regenbogenfahne Frieden Peace hebräisch Schalom arabisch Salam.jpg|eta|[[Ĉielarka flago]] el surstrata [[manifestacio]] por ''Paco'' kun [[hebrea]] vorto ''ŝalom'' kaj [[araba]] vorto ''salām'', fakte kun sama radikdeveno]] Laŭ [[PIV]] estas: * stato de regno, nacio aŭ alia homgrupo, kiu ne estas militanta kontraŭ alia, * stato de anaro (nacio, gento, familio, societo ks), inter kies anoj ekzistas nenia malakordo aŭ malkonsento, * stato de psiko, kiu ne estas maltrankviligata de zorgoj, timoj ks. Oni povas paroli pri socia paco kiel interkonsento kaj bona rilataro inter grupoj, klasoj aŭ sociaj tavoloj ene de lando. Tio malofte okazas, kvankam estas nemilita epoko. [[File:Friedensdenkmal Apolda.jpg|thumb|Pacmonumento en [[Apolda]]]] Se ni konsideras la individuan vidpunkton, paco rilatas al interna stato, senkolera, senmalama kaj pli ĝenerale sen negativaj sentoj. Pro tio homoj deziras ĝin por si mem kaj same por la aliuloj, ĝis tiu vorto iĝas saluto en multaj lingvoj, kiel ĉe la [[araba]] (''salam alejkum''), [[hebrea]] (''ŝalom'') ktp., dum en aliaj lingvoj estas apartaj esprimoj samsignifaj, kvankam ne temas pri la ĉefa salutvorto, kiel en la [[hispana]] arkaika "A la paz de Dios" (iru en dia paco). == Religiaj kredoj kaj paco == Religiaj kredoj ofte serĉas identigi kaj trakti la bazajn problemojn de homa vivo, inkluzive de la konfliktoj inter kaj ene de personoj kaj socioj. Multaj kristanoj nomas [[Jesuo]]n de [[Nazareto]] la "Princo de Paco", kaj vidas lin 'Mesio,' (kiu, transliterumita, signifas 'Sakrigitulo'),<ref>Benner, Jeff: Ancient Hebrew Research Center:http://www.ancient-hebrew.org/27_messiah.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141020212307/http://www.ancient-hebrew.org/27_messiah.html |date=2014-10-20 }}></ref> la "Kristo", kiu por la kristanoj manifestiĝis kiel la Filo de Dio sur la Tero por establi la Dian Regnon de Paco, en kio personoj, socioj, kaj ĉio el la mondo estas kuracotaj de malico. La [[Paco de Dio]] estis spirita movado de la 10-a kaj 11-a jarcentoj, organizita de la [[Katolika Eklezio]] kaj subtenata de civila aŭtoritato. Ĝia celo estis atingi pacigon de la okcidenta kristana mondo kaj kontroli la uzon de perforto en la socio. [[Budhismo|Budhanoj]] kredas, ke paco povas esti ekhavita, post kiam ĉia suferado finiĝas. Ili rigardas ĉian suferon kiel devenadon de avidoj (en la ekstremaĵo, avideco), malemoj (timoj), aŭ iluzioj. Elimini tian suferon kaj atingi personan pacon, anoj en la pado de la [[Budho]] adheras al aro de instruoj nomitaj la Kvar noblaj veroj - centra dogmo en budhana [[filozofio]]. [[Islamo]] volas diri submetadon al [[Alaho]]. La nomo "islamano" - etimologie rekte ligita al ''salam'' (paco) kaj la nomo Islamo - volas diri personon, kiu submetiĝas al [[Alaho]] en ''salam''.<ref>En [[araba lingvo]] rilataj vortoj kunhavas samajn tri konsonantojn, kaj kaze de [[Islamo]] kaj ''salam'' (paco) kunhvas la literojn [[so]], [[lo]], kaj [[mo]], en tiu ordo.</ref> La submetado al [[Alaho]] (la araba nomvorto por "La dio", unu kaj unika) estas bazita sur humileco. Sinteno de humileco ene de onia propra memo ne povas esti plenumita sen totala malakcepto de perforto, kaj persona sinteno kaj paraleligo direkte al paco. == Politika paco == [[Dosiero:Peace pipe.jpg|eta|[[Lakota]] "[[pacopipo]]", sen la [[pipo]] mem, [[Library of Congress]], [[Usono]]]] Ne en ĉiuj kulturoj kaj epokoj oni konsideris pacon pozitive. En popoloj kiel [[Vikingoj]] aŭ [[Hunoj]], kies ĉefa agado estis [[Rabo|rabado]] kaj [[marodado]] de komunumoj ĉu proksimaj ĉu malproksimaj, oni laŭdis male la militistojn kaj la proprajn virtojn de tiuj. Por modernaj [[imperio]]j, kiel la [[Hispana Imperio|hispana]], [[Franca Imperio|franca]], [[Brita Imperio|brita]] ktp, milito estis [[sinonimo]] de [[konkero]] kaj pligrandigo de la propra gloro, do paco ne estis interese konsiderata. Eĉ aktuale militon oni konsideras foje ne kiel la lastan rimedon de la [[politiko]] kaj [[diplomatio]], sed foje kiel la ĉefa agado por plifortigi la propran povon, kiel [[Usono]] dum la invado al [[Irako]], kiam paco estis tute nekonsiderinda valoro. Krome paco malebligas disvolvigon de povega [[industrio]] de [[armilo]]j. Male milito estas la konstanta stato en la [[Sciencfikcio|scienc-fikcia]] mondo de ''[[1984 (romano)|1984]]'' nome la fama romano de [[George Orwell]]. En [[I Ĉing]] malo de paco estas stagnado. Simbole tio indikas, ke paco ne estas absoluta valoro, sed serĉo konstanta. Krome ĝi indikas, ke konflikto ne estas malo de paco. Konvenas en trapaso al paco, transformi la konflikton kaj ne forigi ĝin. La paca administro plenumas tiun trapason de paca transformado de la konflikto. ''[[Pax Romana]]'' (latinaĵo por "Romia paco") estis la longa periodo de relativa paco kaj minimuma vastiĝo de [[Militfortoj|militforto]] travivita de la [[Romia Imperio]] en la unua kaj duaj jarcentoj a.K. Poste oni uzis similajn esprimojn por similaj historiaj situacioj en kiuj ne estis milito, sed ankaŭ ne justa egaleco inter popoloj, kiel ĉe la ''[[Pax Europaea]]'', la ''[[Pax Americana]]'', la ''[[Pax Britannica]]'', la [[Mongola Paco]] kaj la ''[[Pax Ottomana]]''. La fama nederlanda filozofo [[Erasmo de Roterdamo]] asertis: "La plej malavantaĝa paco estas pli bona ol la plej justa milito." [[Martin Luther King]] diris en sia [[Letero el la Birmingama prizono|''Letero de Birmingham'']] verkita en prizono<ref>[http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Articles_Gen/Letter_Birmingham.html Letero de Birmingham verkita en prizono]</ref> ke ''la vera paco ne estas simple neesto de streĉiteco: estas stato de [[justeco]].'' === Ecoj === Politika paco ne nur entenas en foresto de milito. Unu el la multaj aspektoj de paco estas ankaŭ kunlaboro inter la landoj en diversaj kampoj, kiel [[internacia komerco]], komunaj [[Turismo|turismaj]] kaj [[Infrastrukturo|infrastrukturaj]] entreprenoj kaj [[kulturaj kaj sportaj interŝanĝoj]]. Pacrilatoj kiuj ne inkluzivas tiujn kromajn aspektojn estas foje referitaj kiel "[[malvarma paco]]". La atingo kaj mastrumado de paco inter landoj, ĉefe najbaraj kiuj kundividas komunan [[landlimo]]n, estas la celo de multaj individuoj kaj organizoj, inkluzive de Unuiĝintaj Nacioj. Paco povas esti atingita per memvola elekto, kiam la partioj konsentas sindeteni de perforto, aŭ per devigo - subpremante tiujn faktorojn kiuj povas malobservi la pacon, eĉ per tiel nomata [[preventa milito]]. Kvankam la pinto de porpacaj politikaj klopodoj estas la ambaŭflanka signado de [[packontrakto]], kutime en publika ceremonio per la [[ŝtatestro]]j, tamen la klopodoj al paco ofte komencas per la muljaraj agadoj de [[Eksterparlamenta opozicio (APO)|eksterparlamentaj]] politikaj kaj sociaj movadoj, kiuj celas prepari la publikan opinion kaj faciligi la ŝtatan politikon al la deziro atingi pacon. Multaj pensuloj konsideris pacon kiel la preferatan staton de aferoj, ĉar ĝi reprezentas staton de sekureco sendependa de militforto. Ekzemple, [[Spinoza]] en sia ''[[Tractatus Politicus]]'', ĉapitro 5, sekcio 4, asertis ke "Paco ne estas nura foresto de milito, sed estas virto kiu fontas de forto de karaktero.", tiel argumentante ke paco estas la "celo de la politika situacio", tio estas, la kialo de la ekzisto de la ŝtato (male al la vidpunkto de [[faŝismo]], kiu kultadis la militon kaj malhonoris la pacon kiel deĝeneriga stato). Iuj landoj en la mondo ĝuas precipe longajn periodojn de pacaj rilatoj, ĉefe [[Svislando]], kiu ne estis implikita en neniu milito ekde 1814 kaj prenas [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralan pozicion]] en siaj [[eksteraj rilatoj]], kaj [[Svedio]], kiu ankaŭ ĝuadas similan longan pacan periodon. === Batalhalto kaj armistico === [[Batalhalto]] estas la fino de milito aŭ alia perforta konfrontiĝo (kverelo) post la interkonsento de la militantaj partioj pri ĉi tiu paŝo. Tio estas stato de [[modus vivendi]], en kiu la du flankoj de aparta konflikto kunhavas provizoran kaj neoficialan interkonsenton pri ĉesigo de tiu konflikto, pro volo atingi aŭ obei certajn aranĝojn kiuj certigos la ĝustan kurson de siaj vivoj. ==Pacismo kaj senperforto== {{Ĉefartikolo|Pacismo|Senperforto}} [[Dosiero:Gandhi 1944.jpg|eta|maldekstre|'''''La''''' aktivulo de senperforto: [[Mohandas Karamchand Gandhi]], 1944|alternative=|209x209ra]] '''Pacismo''' estas persona [[filozofio]], socia movado kaj politika doktrino celantaj forigi ĉiajn militojn kaj konstanta ĝuo de paco. La vorto "'''pacisto'''" estas uzata kiel traduko de la angla "''[[:en:Peacekeeping|peacekeeper]]''" [en]. Ne eblas atingi tiun rangon sen rekta partopreno en iu projekto, aŭ sen konstanta engaĝiĝo en komplementa aktiveco (ekzemple administrado)<ref>[https://www.esperantio.net/index.php?id=3509 Kreskas la stabo de Civila Esperanta Servo], HeKo 678 3-C, la 27-an de aprilo 2018.</ref>. '''Senperforto''' estas koncepto forĝita de [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] el la sanskrita vorto ''ahimsa'' (''a'': sen kaj ''himsa'': perforto), estas metodo de [[politiko|politika]] batalado kontraŭ [[violento]] teoriita de [[Mohandas Karamchand Gandhi]] dum lukto por sendependigo de [[Hindio]] el [[Brita imperio|Britia]] [[kolonio]]rego. Hindia proverbo, kiu klarigas la filozofion de senperforto, asertas jenon: "La justulo devas simili je l'santal-ligno, kiu bonodorigas la hakilon per kiu ĝi estas batita." La 2-a de oktobro, la naskiĝdatreveno de Gandhi, estas observata kiel [[Internacia tago de senperforto]]. La [[pacismo]] estas la aktiva opozicio al [[milito]]j, al la [[militarismo]] (inklude kontraŭ la [[deviga militservo]]) kaj al la [[violento]]. La vorto "pacismo" estis stampita de la franca pac-aktivulo [[Émile Arnaud]] kaj adoptita de aliaj pac-aktivuloj en la Deka Kongreso de Universala Paco en Glasgovo en 1901.<ref>''The Abolition of War: the Peace Movement in Britain, 1914–2029'' de Keith Robbins. University of Wales Press, 1976. {{ISBN|978-0-7083-0622-2}} (p.10).</ref> Rilata termino estas ''[[ahimsa]]'' (ne damaĝi), kiu estas kerna filozofia koncepto en hindiaj religioj kiel [[hinduismo]], [[budhismo]] kaj [[ĝajnismo]]. Kvankam la moderna uzado de la koncepto estas relative ĵusaj, ĉar ili estis esprimitaj en Okcidento nur ekde la 19-a jarcento, abundas la historiaj antikvaj referencoj. [[Dosiero:Lev tolstoi carstvo bozhie vnutri vas.jpg|eta|La 1a eldono de ''La Regno de Dio estas ene de vi'', 1894.]] En modernaj tempoj, [[Lev Tolstoj]] revivigis la intereson al pacismo en siaj lastaj verkoj, kaj partikulare en [[La Regno de Dio estas ene de vi]]. [[Mahatma Gandhi]] proponis la praktikon de firma opozicio neviolenta kiun li nomis "satjagraha", fundamenta en sia rolo en la [[Movado por Sendependigo de Hindio]]. Ties efektiveco utilis kiel inspiro por [[Martin Luther King]] Jr., [[James Lawson]], [[Mary Ritter Beard]] kaj [[Charles A. Beard]], James Bevel,<ref>James L. Bevel, The Strategist of the 1960s Civil Rights Movement" de Randy Kryn, artikolo en la libro de David Garrow de 1989 nome ''We Shall Overcome, Volume II'', Carlson Publishing Company</ref> [[Thich Nhat Hanh]] <ref name="aavw.org">"Searching for the Enemy of Man", en Nhat Nanh, Ho Huu Tuong, Tam Ich, Bui Giang, Pham Cong Thien. ''Dialogue''. Saigon: La Boi, 1965. P.&nbsp;11–20., arkivita en la retejo de African-American Involvement in the Vietnam War, [http://www.aavw.org/protest/king_journey_abstract09.html King's Journey: 1964 – April 4, 1967] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061027000000/https://web.archive.org/web/20061027112237/http://www.aavw.org/protest/king_journey_abstract09.html |date=2006-10-27 }}</ref> kaj multaj aliaj en la [[Movado por civitanaj rajtoj]]. La [[senperforto]] estas la persona praktiko fari damaĝon nek al si mem nek al aliulo en ajna situacio. Ĝi povas deveni el la kredo, ke damaĝi personon, animalon aŭ la [[medio]]n ĝenerale estas nenecesa kaj neutila por atingi rezulton kaj povas referenci al ĝenerala filozofio sindeteni el violento. Ĝi povas ankaŭ esti bazita sur moralaj, religiaj aŭ spiritaj principoj, sed ties tialoj povas esti ankaŭ pure strategiaj aŭ pragmataj.<ref>Klarigo pri tiu kaj aliaj rilataj terminoj videblas ĉe Gene Sharp, ''Diccionario de poder y lucha de Sharp: Lenguaje de resistencia civil en conflictos'', Oxford University Press, Novjorko, 2012.</ref> La senperforto havas elementojn "aktivajn" aŭ "aktivulojn", en la senco ke la sekvantoj ĝenerale akceptas la neceson de la senperforto kiel rimedo por akiri la politikajn kaj sociajn ŝanĝojn celitajn. Tiel, por ekzemplo, la senperforto de Tolstoj kaj de Gandhi estas kaj filozofio kaj [[strategio]] de socia ŝanĝo kiu malakceptas la uzadon de la senperforto, sed samtempe rigardas la senperfortan agadon (nomita ankaŭ civitana rezistado) kiel alternativo al la pasiva akceptado de la subpremado aŭ al la armita lukto kontraŭ tiu. Ĝenerale, la defendantoj de aktivema filozofio de la senperforto uzas diversajn metodojn en siaj kampanjoj por la socia ŝanĝo, inklude kritikajn formojn de edukado kaj konvinkado, amasa malkunlaborado, [[civila malobeo]], senperforta [[rekta agado]] kaj formojn de sociaj, politikaj, kulturaj kaj ekonomiaj intervenoj. Dum la [[1960-aj jaroj]] la [[Hipio|hipia subkulturo]] estis tre forta socia movado kies ĉeftemoj de propagando kaj vivpraktiko estis la [[amo]] kaj paco. La t.n. [[flor-infanoj]] de la [[flowerpower]] estas tre konataj per ties tipaj desegnoj kaj sloganoj pri ambaŭ amo kaj paco. === Konstitucio de Japanio === La [[Konstitucio de Japanio|Konstitutcio de Japanio]] (la dua klaŭzo de artikolo 9) stipulas ke la japana popolo "ne tenas landan, maran kaj aliajn militfortojn. Ĝi ne agnoskas la rajton de la ŝtato al milito". Tio jam havis la efikon ke Japanio ne aktive aliĝis al militoj post la Dua Mondmilito, nek mortigis alilandanojn en batalkampoj, kvankam la registaro subtenis la usonajn militojn en Azio kaj finance kontribuis al la [[Golfa Milito]]. La artikolo 9 entenas implicitan intencon liberigi la homaron disde la milita sistemo (la nuna internacia sistemo de suverenaj ŝtatoj) kiu faras militon laŭleĝa<ref>(eo) Teraĵima Toŝio, Eseoj pri Paco kaj Esperanto - Interkompreniĝo kaj lingva demokratio, paĝoj 136-137, Eld. Japana Esperanta Librokooperativo, [[Osako|Osaka]], 2011, ISBN 978-4-88887-068-9</ref>. por realigi senmilitan mondon, ĉiuj ŝtatoj devas eksterleĝigi militon kaj tiubaze konstrui mondskalan sekurecan sistemon. Japanio per sia Konstitucio deklar!s "''rezigni'' militon kiel rimedon por solvi internacian konflikton" (inkluzive memdefendan militon) antaŭ ol aliaj ŝtatoj, tiurilate pioniris en la movado survoje al la ''abolo'' de militado en la tuta mondo<ref>(eo) [[Teraĵima Toŝio]], Eseoj pri Paco kaj Esperanto - Interkompreniĝo kaj lingva demokratio, Artikolo 9 de la japana konstitucio kaj la vojo al la mondo sen militoj, paĝoj 138-140, Eld. Japana Esperanta Librokooperativo, [[Osako|Osaka]], 2011, ISBN 978-4-88887-068-9</ref>. == Teorioj == {{Ĉefartikolo|Teorio de demokratia paco}} Estas multaj diversaj teorioj pri "paco" en la mondo fare de la fakuloj pri paco, kiuj enhavas studojn pri malkonfliktigo, transformado de konfliktoj, [[malarmado]] kaj ĉeso de perforto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.einaudi.cornell.edu/peaceprogram/ |titolo=einaudi.cornell.edu |alirdato=2022-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110820051826/http://www.einaudi.cornell.edu/PeaceProgram/ |arkivdato=2011-08-20 }}</ref> La difino de "paco" povas varii laŭ la religio, la kulturo aŭ la studfako. === Ekvilibro de povo === [[Dosiero:Otto+von+bismarck.jpg|eta|200px|maldekstre|Otto von Bismarck kiel Ministro-Prezidento de Prusio, montranta emblemon de kavaliro de la ''[[Brandenburga Johanitordeno|Johanniterorden]]''. Li estis unu el teoriuloj pri la povekvilibro kiel teoria rimedo kontraŭ militoj.]] {{Ĉefartikolo|Povekvilibro}} La klasika "realisma" sinteno asertas, ke la ŝlosilo por promocii la ordon inter la ŝtatoj kaj tiel por pliampleksigi la oportunojn por pluteni pacon, estas la elteno de povekvilibro inter la ŝtatoj, nome situacio en kiu neniu ŝtato estu tiom dominanta ke tiu povas "trudi la leĝon al la cetero". La eksponantoj de tiu vidpunkto inkludis [[Metternich]], [[Otto von Bismarck|Bismarck]], [[Hans Morgenthau]] kaj [[Henry Kissinger]]. Rilata kompreno, pli en la tradicio de [[Hugo Grotius]] ol de [[Thomas Hobbes]], estis esprimita de la nomata "angla skolo de teorio de la internaciaj rilatoj", kiel ekzemple fare de [[Martin Wight]] en sia libro ''Power Politics'' (1946, 1978) kaj [[Hedley Bull]] en ''The Anarchical Society'' (1977). Ĉar la plutenado de povekvilibro en kelkaj cirkonstancoj povus necesigi la volon iri al milito, kelkaj kritikistoj rigardis la ideon de povekvilibro kiel fakta promocio de milito anstataŭ de paco. Tiu estis radikala kritiko fare de tiuj partianoj de la Aliancaj kaj Asociaj Potencoj kiuj justigis la eniron en la [[Unua Mondmilito]] sur la bazo ke necesas konservi la povekvilibron en Eŭropo kontraŭ la germanaj klopodoj por akiri la totalan hegemonion. En la dua duono de la 20-a jarcento, kaj speciale dum la [[Malvarma Milito]], aperis partikulara formo de povekvilibro, nome la reciproka [[atomarmilo|atomarmila konvinko]], kiel doktrino amplekse akceptita kiel ŝlosilo por paco inter la grandaj potencoj. La kritikistoj argumentis, ke la disvolvigo de atomaj arsenaloj pliigis la eblojn de milito anstataŭ de paco, kaj ke la "atoma pluvombrelo" faris "sekurecon" ĉe malgrandaj militoj (por ekzemplo, ĉe la [[milito de Vjetnamio]] kaj la soveta invado de [[Ĉeĥoslovakio]] por finigi la ribelon de la [[Praga Printempo]]), kio faras, ke tiaj militoj kaj konfliktoj estas pli probablaj. === Libera komerco, interdependeco kaj tutmondiĝo === [[Dosiero:Lopokova and Keynes 1920s cropped.jpg|eta|dekstre|200px|[[John Maynard Keynes]], defendanto de la libera komerco, jam en la 1920-aj jaroj, post la Unua Mondmilito.]] Estis kerna principo de la [[klasika liberalismo]], por ekzemplo inter la anglaj liberalaj pensuloj de fino de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a, ke la [[libera komerco]] tendencas al la promocio de la paco. Por ekzemplo, la ekonomikisto de [[Kembriĝo]] nome [[John Maynard Keynes]] (1883-1946) diris, ke oni lin "edukis" en tiu ideo kaj li plutenis ĝin sendispute ĝis almenaŭ la 1920-aj jaroj.<ref>Citita el Donald Markwell, ''[[John Maynard Keynes]] and International Relations: Economic Paths to War and Peace''. Oxford: Oxford University Press, 2006, chapter 2.</ref> Dum la [[tutmondiĝo]] de la ekonomio en la jardekoj antaŭ la Unua Mondmilito, verkistoj kiel la poste Nobel-premiito [[Norman Angell]] argumentis, ke la pliigo de la ekonomia interdependenco inter la grandaj potencoj faris, ke la milito inter ili estas neutila kaj, tial, malprobabla. Li esprimis tiun argumenton en 1913. Unu jaron poste, la ŝtatoj ekonomie interkonektitaj de Eŭropo interplektiĝis en tio kio poste estos konata kiel la [[Unua Mondmilito]].<ref>[https://www.nato.int/docu/review/articles/2019/01/14/the-end-of-the-great-illusion-norman-angell-and-the-founding-of-nato/index.html]</ref> Tiuj ideoj regraviĝis inter la liberalaj internaciistoj dum la tutmondiĝo de fino de la 20-a jarcento kaj komenco de la 21-a.<ref>Por fontoj, vidu artikolojn pri [[liberalismo]] kaj [[klasika liberalismo]].</ref> Tiuj ideoj rigardis [[kapitalismo]]n kiel kohera kun la paco, kaj eĉ tendenca al tiu. Abstrakte, ili pravas, ĉar kapitalismo postulas ĝeneralan trankvilecon por la disvolvigo de libera komerco kaj la ekonomia fluado. Tamen, konkrete, la precizaj interesoj en militaj necesaĵoj (armiloj, municioj, liveraĵoj ktp.) kaj la konkurenco por alirado al [[krudmaterialo]]j kaj al mondoregionaj [[merkato]]j povas rezulti kaj fakte rezultas en militoj, kaj konfliktoj kontraŭ fakta paco. === Militludo === Militludo kaj pacludo estas fokuso de la [[teorio de ludoj]] por komprenigi la rilaton inter la paco kaj la konfliktoj. La hipotezoj de la ripetoludoj estis uzita origine fare de grupoj akademiaj kaj per [[Komputilsimulado|komputilaj ŝajnigoj]] por studi eblajn strategiojn de [[kunlaborado]] kaj [[Agreso|agresemo]].<ref>Shy, O., 1996, ''Industrial Organization: Theory and Applications'', Cambridge, Mass.: The [[MIT]] Press.</ref> Kiam la pacistoj pliriĉiĝis laŭlonge de la tempopaso, evidentiĝis, ke militagado estas pli kosta ol tio antaŭvidita dekomence. Unu de la strategioj bone studitaj por akiri riĉaĵojn plej rapide estis pruvita per la evoluo de [[Ĝingis-Ĥano]], tio estas, konstanta agresanto kiu militagadas kontinue por akiri resursoojn. Tio rezultis kontraste en la disvolvigo de tio kion oni konas kiel la "strategio de la agrabla provokulo", nome pacisto ĝis oni atakas lin, kio pliboniĝas simple por atingi porokazan pardonon eĉ se oni atakas lin. Kiel rezulto de la strategio, oni konstatas, ke oni akiras riĉon per kunlaborado dum oni venkas ludiston konstante agreseman.<ref name=Miller>N.R. Miller, [https://www.jstor.org/pss/4235437 "Nice Strategies Finish First: A Review of ''The Evolution of Cooperation''"], ''Politics and the Life Sciences'', Association for Politics and the Life Sciences, 1985.</ref> === Socialismo kaj administrita kapitalismo === La liberalaj, socialistaj, komunistaj kaj ĝenerale maldekstremaj verkistoj de la 19-a kaj 20-a jarcentoj (por ekzemplo, [[Lenin]], [[J.A. Hobson]], [[John Strachey]]) argumentis, ke estis la [[kapitalismo]] kio okazigis la militon (por ekzemplo, promociante imperiajn aŭ ekonomiajn rivalecojn kio kondukas al internaciaj konfliktoj). Pro tio multaj fakuloj argumentis, ke la internacia [[socialismo]] estos la ŝlosilo por atingi la pacon. [[Dosiero:World Bank building at Washington.jpg|eta|maldekstre|230px|Sidejo de la [[Monda Banko]] en [[Vaŝingtono]]. La internaciaj organizoj por kunordigi ekonomion aperis kiel alternativo al la socialismo, kiel kreanto de bonfarto kaj paco.]] Tamen, reage al tiaj teoriuloj de la 1930-aj jaroj kiuj subtenis, ke estis la kapitalisma sistemo kio okazigis la militon, la ekonomikisto [[John Maynard Keynes]] (1883-1946) argumentis, ke la kapitalismo ĝenerale, ĝuste kaj juste administrita povus promocii la pacon. Tio rezultis en la internacia kunordigo de la fiskaj kaj moneldonaj politikoj, en internacia monsistemo kiu ne kontraŭu la interesojn de la landoj inter si kaj en alta grado de [[libera komerco]]. Tiuj ideoj estas la bazo de la laboro de Keynes dum la [[Dua Mondmilito]] kiu kondukis al la kreado de la [[Internacia Monfonduso]] kaj de la [[Monda Banko]] en Bretton Woods en 1944, kaj poste de la Ĝenerala Interkonsento pri Doganoj kaj Komerco (poste [[Monda Organizo de Komerco]]).<ref>. Vidu Donald Markwell. ''[[John Maynard Keynes]] and International Relations: Economic Paths to War and Peace''. Oxford: Oxford University Press, 2006.</ref> === Justeco kaj integreco === Sekvante la instruojn de la norvega teoriulo [[Johan Galtung]], nome unu de la pioniroj de la fako de pacesploroj pri la 'pozitiva paco',<ref>Galtung, J: ''Peace by peaceful means: peace and conflict, development and civilization'', paĝo 32. Sage Publications, 1996.</ref> kaj la verkojn de la kvakero de [[Maine]] Gray Cox, konsorcio de teoriuloj, aktivuloj kaj profesiuloj en la eksperimentaj iniciatoj de la John Woolman College alvenis al teorio pri la "aktiva paco". Tiu teorio postulas parte, ke la paco estas parto de triopo, kiu inkludas ankaŭ justecon kaj integrecon (aŭ bonfarto), interpreto kongrua kun la bibliaj interpretoj fare de la fakuloj pri la signifo de la fruhebrea vorto "ŝalom". Krome, tiu konsorcio integris la instruon de Galtung pri la signifoj de la esprimoj "establado de paco", "plutenado de paco" kaj "plifirmigo de paco", por ke ankaŭ ili kongruu en triopa formulado aŭ strukturo interdependa. La kvakero de Vermont nome John V.Wilmerding postulas kvin kresketapojn aplikeblaj al individuoj, komunumoj kaj socioj, en kiuj oni transiras unue la 'supraĵan' konscion kiun plej parto de homoj havas pri tiu tipo de problemoj, kaj aperas sinsekve en la konsento, la pacismo, la pasiva rezistado, la plena rezistado, kaj fine la aktiva paxo, konduke al la stablado de paco, la plutenado de paco kaj la plifirmigo de paco.<ref>{{cite web | last = Wilmerding | first = John | title = The Theory of Active Peace | url = http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace | access-date = 7a de Februaro 2010 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20090620023950/http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace | archive-date = 20a de Junio 2009 | df = dmy-all | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2022-01-14 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090620023950/http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace | arkivdato = 2009-06-20 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090620023950/http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace |date=2009-06-20 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090620023950/http://internationalpeaceandconflict.ning.com/forum/topics/the-theory-of-active-peace |arkivdato=2009-06-20 }}</ref> === Internaciaj juro kaj organizado === [[Dosiero:Council of Four Versailles.jpg|225px|eta|George, Orlando, Clemenceau kaj Willson, la "Komitato de la Kvar", dum ripozo en la negocado de la Konferenco de Parizo.]] Unu de la plej gravaj kaj influaj por la estonteco pacteorioj, speciale ekde kiam [[Woodrow Wilson]] estris la kreadon de la [[Ligo de Nacioj]] en la [[Konferenco de Parizo 1919|Konferenco de Parizo]] de [[1919]], asertas, ke la paco progresos se oni anstataŭas la malordon en la intencoj de la ŝtatoj pere de la disvolvigo de la promociita internacia juro. Tiu klopodo estas aplikata tra internaciaj organizoj kiel la Ligo de Nacioj, la Unuiĝintaj Nacioj kaj aliaj funkciantaj internaciaj organizoj. Unu de la unuaj eksponantoj plej gravaj pri tiu vidpunkto estis [[Alfred Zimmern]], por ekzemplo en sia libro de 1936 ''The League of Nations and the Rule of Law''.<ref>Macmillan, 1936.</ref> === Solidareco internacia === Multaj "idealistaj" pensuloj pri la temo de internaciaj rilatoj - por ekzemplo, en la tiom diversaj tradicioj de [[Kant]] kaj [[Karl Marx]] - argumentis, ke ŝlosilo por atingi pacon estas la kresko de ia formo de [[solidareco]] inter popoloj (aŭ [[sociaj klasoj]]) kiu preterpasu la dividliniojn inter nacioj aŭ ŝtatoj. kiuj kondukas al militoj.<ref>Vidu, ekz., Sir Harry Hinsley. ''Power and the Pursuit of Peace'', Cambridge: Cambridge University Press, 1962.</ref> Specifa versio de tio estas la ideo promocii la internacian interkomprenon inter nacioj tra la internacia interŝanĝo de studentoj, ideo tre elpelita de [[Cecil Rhodes]] per la kreado de la Stipendioj Rhodes kaj ties sukcedantoj, kiel [[J. William Fulbright]].<ref>Vidu, ekz., Donald Markwell. "Instincts to Lead": ''On Leadership, Peace, and Education'' (2013).</ref> Tiu klopodo estas ankoraŭ plenumita pere de la diversaj tiucelaj projektoj de la [[Eŭropa Unio]], nome Erasmo, Komenio, Leonardo ktp.<ref>[https://erasmus-plus.ec.europa.eu/es/node/56 Proyectos de movilidad para jóvenes: «Intercambios Juveniles»] Alirita la 16an de Januaro 2022.</ref> Alia teorio asertas, ke la paco estas disvolvigebla inter landoj sur la bazo de aktiva administrado de la [[Akvo|akvaj resursoj]].<ref>[https://strategicforesight.com/publications.php#.WBm94-V94dU "Publications – Strategic Foresight Group, Think Tank, Global Policy, Global affairs research, Water Conflict studies, global policy strategies, strategic policy group, global future studies".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161101013118/http://strategicforesight.com/publications.php#.WBm94-V94dU |date=2016-11-01 }} strategicforesight.com. Arkivita el la originalo la 1an de Novembro 2016. Alirita la 16an de Januaro 2022.</ref> === Manifesto Russell-Einstein === La Manifesto Russell-Einstein estas teksto redaktita de [[Bertrand Russell]] kaj apogita de [[Albert Einstein]], subskribita en [[Londono]] la 9an de julio [[1955]]. Meze de la [[Malvarma Milito]], la subskribintoj avertis pri la danĝero de la abundigo de la [[atomarmilo]]j kaj postulis al tutmondaj estroj serĉadon de pacaj solvoj al internaciaj konfliktoj. Ĝi estis subskribitaj de dek unu unuarangaj sciencistoj kaj intelektuloj, inter kiuj elstaris Bertrand Russell mem kaj Albert Einstein, kiu subskribis nur kelkajn tagojn antaŭ sia morto la 18an de aprilo 1955.<ref>Huzimaki K, "Manifesto de Russell-Einstein la 9an de septembro 1955", [[Sennaciulo]], julio-aŭgusto-septembro 2024, nº 07-09 (1429-1431) pp. 14-15. </ref> === Posmodernismo de Lyotard === Sekvante la idearojn de [[Wolfgang Dietrich]], Wolfgang Sützl<ref>Wolfgang Dietrich/Wolfgang Sützl: ''A Call for Many Peaces''; en: Dietrich, Wolfgang, Josefina Echavarría Alvarez, Norbert Koppensteiner eld.: ''Key Texts of Peace Studies''; LIT Münster, Vieno, 2006</ref> kaj la proponojn de la Skolo de Pac-studoj de [[Innsbruck]], kelkaj pac-pensuloj estis abandonintaj la klopodojn unike kaj tutmonde difini la koncepton de paco. Male, ili promocias la ideon ke ekzistas multaj pacoj, tio estas, multaj konceptoj kaj praktikoj de paco. Ili argumentas, ke ĉar ne povas ekzisti unika kaj ĝusta difino de paco, la paco devas esti perceptita kiel plureco. Tiu postmodernisma kompreno de la paco estis bazita sur la filozofio de [[Jean-François Lyotard]]. Ĝi utilis kiel fundamento por la plej ĵusa koncepto transracia paco kaj transformado de alvenantaj konfliktoj. En 2008, Dietrich ampleksigis sian fokuson al la koncepto de multaj pacoj al la nomitaj kvin familioj de interpretado de la paco: nome la energia, morala, moderna, postmoderna kaj transracia fokusoj.<ref>Wolfgang Dietrich: ''Interpretations of Peace in History and Culture''; Palgrave Macmillan, London, 2012</ref> La transracieco kunigas la racian kaj mekanikisman komprenon de la moderna paco per rilata maniero bazita sur la kulturo kun spiritaj diskursoj kaj energiaj interpretadoj.<ref>Wolfgang Dietrich, Josefina Echavarría Alvarez, Gustavo Esteva, Daniela Ingruber, Norbert Koppensteiner eld.: ''The Palgrave International Handbook of Peace Studies. A Cultural Approach''; Palgrave MacMillan London, 2011</ref> La sistemeca kompreno de transraciaj pacoj celas metodon de transformado de konfliktoj centrita en la kliento (ricevanto), nome la nomita "okazigita fokuso".<ref>John Paul Lederach: ''Preparing for Peace''; [[Syracuse University Press]], 1996</ref> == Internaciaj klopodoj == [[Packonstruado]] estas termino, kiu priskribas eksterajn intervenojn por malhelpi la eksplodon aŭ eksplodon de [[milito]] / [[konflikto]] en lando. Packonstruado traktas la fundamentajn kaŭzojn de [[perforto]] kaj konflikto. En 2007, [[Unuiĝintaj Nacioj]] difinis packonstruadon jene: ''"Packonstruado implikas gamon da iniciatoj celitaj por redukti la riskon de falo aŭ refalo en konflikto plifortigante naciajn kapacitojn sur ĉiuj niveloj por konfliktadministrado, kaj meti la fundamentojn por daŭrigebla paco kaj evoluo. Strategioj pri packonstruado devas esti koheraj kaj adaptitaj al specifaj bezonoj de la koncerna lando, bazitaj sur nacia proprieto, kaj devus konsisti el zorge prioritatita, sekvencita, kaj do relative malvasta aro da agadoj celantaj atingi la suprajn celojn"''. [[Packonservado]] konsistas el agadoj intencitaj por krei kondiĉojn kiuj favoras daŭran pacon - ofte per [[pacmisio]] en difinita kriza areo. Esplorado ĝenerale trovas ke packonservado reduktas civilajn kaj batalkampajn mortojn, same kiel ĝi reduktas la riskon de renovigita milito. La [[Pariza Konferenco por Paco]] estas internacia ĉiujara konferenco fondita en [[2018]], celante progresigi pacon kaj plibonigi internaciajn rilatojn, okazanta en [[Parizo]]. Estas gastigataj regnestroj kaj reprezentantoj de internaciaj organizaĵoj kaj de neregistaraj organizaĵoj. [[Dosiero:Unpicture.jpg|300px|eta|maldekstre|La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj estis dum jardekoj la plej elstara forumo kie oni klopodis sekurigi pacon, tre ofte malsukcese.]] La [[UNESKO-premio por pacedukado]] estis kreita en la jaro 1980 kaj estas ĉiujare aljuĝata ekde 1981. Ĉi tiu premio, en valoro de 60 000 usonaj dolaroj, ĉefe celas antaŭenigi ĉiajn agadojn, kiuj celas "konstrui en la mensoj de homoj la defendon de paco" per la honorigo de eksterordinaraj aktivecoj por [[pacedukado]] en la spirito de la konstitucio de [[Unesko]]. Laŭ ĝia konstitucio, la ĉefa celo de Unesko estas kontribui al paco kaj sekureco en la mondo per kunlaborado inter nacioj per edukado, scienco, kulturo kaj komunikado por antaŭenigi universalan respekton por justeco, por la regado de juro, kaj por homaj rajtoj, fundamentaj liberecoj kaj toleremo, kiuj estas konfirmitaj por la popoloj de la mondo, sendepende de raso, sekso, lingvo, aŭ religio, laŭ la [[Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj]]. La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] proklamis la unuan jardekon de la 21a jarcento kaj de la tria jarmilo, nome la jarojn 2001 ĝis 2010, la [[Internacia Jardeko por Kulturo de Paco kaj Senperforto por la Infanoj de la Mondo]]. Je la 29a de novembro 2000, la Ĝenerala Asembleo decidis doni al Unesko la respondecon kunordigi "la agadojn de la organizaĵoj de la sistemo de la Unuiĝintaj Nacioj por progresigi kulturon de paco, kaj interlabori kun aliaj organizaĵoj rilataj al tiu afero." La [[Internacia jaro de paco]] [[1986]] estis oficiale agnoskita kaj proklamita de de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Ĝi estis unue proponita dum la UN-konferenco de novembro 1981 de la [[Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]], kun dato asociita kun la kvardeka datreveno de la establado de UN.<ref name="UN-rezolucio">[[Dosiero:UN emblem blue.svg|20ra]] rezolucio de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri "Internacia Jaro de Paco", 16-a de novembro 1992. Alirita [http://www.un-documents.net/a37r16.htm ĉi tie]</ref> La [[Departemento de la Unuiĝintaj Nacioj pri Pacaj Operacioj|Departemento pri Pacaj Operacioj]] ({{lang-en|''Department of Peace Operations''}} (''DPO'') ({{lang-fr|Département des opérations de maintien de la paix}}; antaŭe nomata ''Departemento pri Packonservadaj Operacioj'') estas departemento de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] komisiita pri konservado de tutmondaj paco kaj [[sekureco]]. Ĝi estis fondita en [[1992]], kiam [[Butros Butros-Gali]] oficis kiel [[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj]] <ref>http://www.globalgovernance.eu/wp-content/uploads/2015/02/GGI-Factsheet-History-of-UN-Peacekeeping_October2012.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201229224152/https://www.globalgovernance.eu/wp-content/uploads/2015/02/GGI-Factsheet-History-of-UN-Peacekeeping_October2012.pdf|date=2020-12-29}} <sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[Vikipedio:Bare URLs|<span title="A full citation of this PDF document is required to prevent link rot. (March 2022)">bare URL PDF</span>]]''&#x5D;</sup></ref><ref><cite class="citation book cs1" id="CITEREFFindlay2002"><span class="cx-segment" data-segmentid="235">Findlay, Trevor (2002). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="236">[https://web.archive.org/web/20200809213937/http://www.operationspaix.net/DATA/DOCUMENT/6010~v~The_Use_of_Force_in_the_UN_Peace_Operations.pdf ''The Use of Force in UN Peace Operations''] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="237">[[Stockholm International Peace Research Institute|SIPRI]], Oxford University Press. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="239">p.&nbsp;164. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="240">Archived from [http://www.operationspaix.net/DATA/DOCUMENT/6010~v~The_Use_of_Force_in_the_UN_Peace_Operations.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 9 August 2020.</span></cite></ref>. [[Internacia Civila Servo]], aŭ SCI kiel Servo Civila Internacia estas [[ne-registara organizo]], kies celo estas la organizo de naciaj kaj internaciaj staĝoj, longdaŭraj, edukaj kaj klerigaj. Dum konkreta laboro por paco homoj el diversaj kulturoj konatiĝadas kaj interkompreniĝadas por realigi komunan celon. La [[Stokholma Internacia Pacesplora Instituto]] ({{Lang-en|Stockholm International Peace Research Institute}}, [[Akronimo|mallongigita]] '''SIPRI''') estas [[fondaĵo]] de tipo de esplorinstituto-[[pensfabriko]] situanta en [[Stokholmo]], [[Svedio]]. La instituto estis fondita en 1966 kaj ĝia misio estas disponigi informojn, analizojn kaj rekomendojn pri armitaj konfliktoj, elspezoj por aĉetado de [[armilo]]j, armilkomerco, same kiel la malmuntado kaj kontrolo de armiloj <ref>{{Cite web|url=https://www.sipri.org/about|title=About SIPRI {{!}} SIPRI|website=sipri.org|access-date=2016-06-12}}</ref>. La esplorado de la instituto estas bazita sur malfermaj fontoj kaj estas celita por decidantoj, esploristoj, amaskomunikilaj kanaloj same kiel la ĝenerala publiko <ref>James G. McGann, [https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1019&context=think_tanks 2020 Global Go To Think Tank Index Report], 2020, [[University of Pennsylvania]] Lauder Institute, p. 56.</ref>. La [[Instituto pri Paca Esploro de Oslo]] ({{Lang-no|Instituto por fredsforskning}}; {{Lang-en|Peace Research Institute Oslo}}, akronime konata kiel '''PRIO''') estas Instituto (organizaĵo) por Esplorado pri Paco kaj Konflikto en [[Oslo]]. Ĝi estis unu el la unuaj centroj de paca esploro en la mondo kaj ĝi estas ununura paca esplora instituto de Norvegio <ref name="Forr2">Forr, Gudleiv. (2009). ''Strid og fred. Fredsforskning i 50 år: PRIO 1959-2009''. Oslo: Pax</ref> La [[Nobela Pacocentro]] ({{Lang-no|Nobels Fredssenter}}) estas "montrilo" por la [[Nobel-premio pri paco]] kaj la idealoj kiujn ĝi reprezentas. La Centro ankaŭ estas areno kie kulturo kaj politiko kunfandiĝas por antaŭenigi engaĝiĝon, debaton kaj pripensadon pri temoj kiel [[milito]], [[paco]] kaj [[Konflikto|konfliktosolvado]] <ref>Jon Gunnar Arntzen [http://www.snl.no/Nobels_fredssenter ''Nobels Fredssenter''] {{Wayback|url=http://www.snl.no/Nobels_fredssenter|date=20171207084707}} ''Store norske leksikon''</ref>. La centro situas en [[Oslo]], [[Norvegio]], ĉe la placo de la urbodomo (''Rådhusplassen'') <ref>{{cite web|url=https://www.oslo.kommune.no/radhuset/radhusplassen/|title=Rådhusplassen|website=Oslo kommune|access-date=2020-10-01|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018085650/https://www.oslo.kommune.no/radhuset/radhusplassen/|deadlink=no}}</ref>. Ĝi estis establita post decido de la [[Storting]] en 2000, kaj estis malfermita en 2005. [[Dosiero:Global_Peace_Index_2023.png|eta|Tutmonda Paca Indico 2023. Landoj aperantaj kun pli profunda ombro de verda estas rangita kiel pli pacaj, landoj aperantaj pli ruĝaj estas rangitaj kiel pli perfortaj. <ref>{{Cite web|date=Junio 2023|title=Global Peace Index Map » The Most & Least Peaceful Countries|url=https://www.visionofhumanity.org/maps/|access-date=2023-07-02|website=Vision of Humanity|language=en-US}}</ref>]] La [[Tutmonda Pac-Indico]] ({{Lang-en|Global Peace Index}}, akronime '''GPI''') estas [[raporto]] produktita de la Instituto por Ekonomiko kaj Paco (IEP), kiu mezuras la nivelon de paco en la [[Ŝtato|landoj]] de la mondo <ref name=":0">{{Cite web|last=[[Institute for Economics & Peace]]|title=Global Peace Index 2017|url=http://visionofhumanity.org/app/uploads/2017/06/GPI17-Report.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401040211/http://visionofhumanity.org/app/uploads/2017/06/GPI17-Report.pdf|archive-date=2019-04-01|access-date=2017-11-27|website=visionofhumanity.org}}</ref>. La ĉefaj faktoroj influantaj la indicon estas la nivelo de [[perforto]] kaj [[krimo]] ene de la lando, kaj la nivelo de ekstera minaco al ĝi fare de aliaj landoj kaj entoj <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/monicawang/2016/06/17/the-worlds-most-and-least-peaceful-countries-in-2016/#24c9f81a644f|title=The World's Most And Least Peaceful Countries In 2016|last=Wang|first=Monica|work=Forbes|access-date=2017-11-26|language=en|archive-date=2019-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618125703/https://www.forbes.com/sites/monicawang/2016/06/17/the-worlds-most-and-least-peaceful-countries-in-2016/#24c9f81a644f|url-status=live}}</ref>. La indico unue publikiĝis en [[2007]] laŭ iniciato de la [[Aŭstralio|aŭstralia]] [[Informa teknologio|teknologia]] entreprenisto Steve Killey kaj estas la unua, kiu vicigis 163 landojn en la mondo laŭ la grado de paco kaj trankvilo, kiuj regas en ili <ref>{{cite web|url=https://www.economicsandpeace.org/global-peace-index/#:~:text=Produced%20by%20the%20Institute%20for,how%20to%20develop%20peaceful%20societies|title=Global Peace Index}}</ref>. La publikigon de la Tutmonda Pac-indico subtenas mondfamaj publikaj figuroj kiel [[Kofi Annan]], la [[Dalai-lamao]], [[Desmond Tutu]], [[Muhammed Yunus|Muhammad Yunus]], [[Jimmy Carter]], kaj aliaj <ref name="Endorsers">''Endorsers for GPI — Vision of Humanity.'' Retrieved 2013-08-16.</ref>. Entute, la Monda Pac-Indico nuntempe dividas 162 landojn en 5 ĉefajn kategoriojn, kie kategorio 1 estas la plej paca regiono kaj kategorio 5 estas la regiono kun la plej altaj statistikoj de [[perforto]], bazitaj sur la lerneja taksosistemo. ==Organizoj== La Internacia Solidareca Movado (angle ''[[International Solidarity Movement]]'', akronime konata ISM) estas internacia pacmovado kiu, per neperforta rezista laboro, dokumentado de misuzoj kaj ĉeesto en [[Palestiniaj teritorioj|okupata Palestino]], laboras por krei "atenton al la palestina liberecbatalo kaj por fini la [[Israele okupataj teritorioj|israelan okupadon]]". La [[Internacia Pacesplora Asocio]] (angle ''International Peace Research Association''; konata akronime IPRA) estas tutmonda reto de akademiuloj. La asocio estis fondita en [[1964]] kaj antaŭenigas pacon subtenante naciajn organizaĵojn, gastigante konferencojn, eldonante kaj subtenante la publikigon de gazetoj por antaŭenigi pacon kaj konfliktostudojn. La [[Semoj de Paco]] (angle ''Seeds of Peace'') estas internacia neregistara organizaĵo fondita en 1993, dediĉita al donado al junuloj el diversaj partoj de la mondo, kiuj travivis militon aŭ konflikton, de la ŝanco evoluigi siajn gvidkapablojn necesajn por agi favore al kaj direkte al paco kaj kunvivado. Dum la lasta jardeko, la 2010-aj jaroj, la organizaĵo kreskigis sian influon, draste pliigante la nombron da membroj, naciecoj kaj programoj. La [[Internacia Instituto por Paco]] aŭ Internacia Pacinstituto (angle ''International Peace Institute'', akronime IPI, antaŭe la Internacia Akademio por Paco) estas pensfabriko bazita en Novjorko, establita en 1970 laŭ iniciato de la tiama Ĝenerala Sekretario de UN, [[U Thant]]. [[Paco kaj Sporto]] (angle ''Peace and Sport''; france ''Organisation pour la Paix par le Sport'') estas internacia, neŭtrala kaj sendependa organizaĵo, kies celo estas uzi sporton kaj ĝiajn valorojn kiel instrumenton de paco tra la mondo. La [[Ago-Repaciga Servo por Paco]] (germane ''Aktion Sühnezeichen Friedensdienste'', akronime ASF; ankaŭ konata precipe en anglalingvaj landoj kiel angle ''Action Reconciliation / Service for Peace'', akronime ARSP) estas germana organizaĵo de la pacmovado. [[Religioj por paco]] (RfP), angle ankaŭ konata kiel ''World Conference of Religions for Peace'' (WCRP) estas internacia koalicio de reprezentantoj de [[religio]]j en la mondo, dediĉita al la antaŭenigo de paco. La organizaĵo organizas mondajn konferencojn al kiuj partoprenas politikistojn kiel observantojn por ke tiuj vidu la potencialon de religiaj komunumoj kaj por memorigi ilin pri ilia devo kontribui al paco. [[Batalantoj por Paco]] (BpP; {{Lang-he|לוחמים לשלום}}; {{Lang-ar|مقاتلون من أجل آلسلام}}; {{Lang-en|Combatants for Peace}}, akronime CfP) estas israela-palestina [[Ne-registara organizaĵo|NRO]] kaj egalrajteca, du-nacia, civitana movado farita al paco kaj precize al ne-perforta [[aktivismo]] kontraŭ la “[[Israel-okupaciataj teritorioj|israela okupacio]] kaj ĉiuj formoj de [[perforto]]” en [[Israelo]] kaj la [[Palestiniaj teritorioj|palestinaj teritorioj]] <ref name="about2">{{Cite web|url=http://cfpeace.org/about-us/our-vision/|title=Pri Ni (angle)|website=cfpeace.org|access-date=2017-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831190022/https://cfpeace.org/about-us/our-vision/|archive-date=2019-08-31}}</ref>. Multaj el la fondintaj membroj estis eks-soldatoj ([[Veterano|veteranoj]]) de la [[Israelaj Defendaj Fortoj|IDF]], ''Refuznik-oj'', loka termino por [[Konscienceca obĵeto|Konsciencecaj obĵetantoj]], aŭ iamaj batalintoj de palestinaj [[Milico|milicoj]] <ref>{{Cite journal|url=https://muse.jhu.edu/article/502489|title=Palestinian Nationalism: An Overview|journal=Israel Studies|year=2013|volume=18|issue=2|pages=11–29|last1=Ghanem|first1=As'ad|doi=10.2979/israelstudies.18.2.11|s2cid=145627992}}</ref>. La '''Ĝeneva Centro por Sekurecsektora Regado''' ([[DCAF]], angle ''Geneva Centre for Security Sector Governance'', france ''le Centre pour la gouvernance du secteur de la sécurité –Genève'', germane ''Das Genfer Zentrum für die Gouvernanz des Sicherheitssektors'', ĝis 2019 nomita Ĝeneva Centro por la Demokrata Kontrolo de la Armitaj Fortoj) estas interregistara fond-bazita pensfabriko bazita en Svislando kies vizio estas mondo en kiu la sekureco de homoj kaj Ŝtatoj estas certigita de demokratie regataj sekurecsektoroj kiuj estas travideblaj kaj efikaj. La laboro de la DCAF estas bazita sur la principo ke bona sekureca sektoradministrado kaj ekvivalentaj reformoj (angle: ''Security Sector Governance and Reform'' - akronime SSG/R) estas decida faktoro por paco kaj daŭripovo. ===Per Esperanto=== === Esperanto, lingvo de paco kaj internacia amikeco === Paroli la saman lingvon ne nepre alportas pacon, sed se oni ligas ĝin al amikeco, ĝi prezentas la plej bonan ŝancon por paco. Jen kial Esperanto-parolantoj uzas sian lingvon por antaŭenigi amikecon tutmonde<ref>(eo) [[Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Amikeco]], Gazetara Komuniko de Universala Esperanto-Asocio, n-ro 1049 (2022-07-28)</ref>. === ''Eirenefest'' === ''Eirenefest'' estis festivalo de la libro por la paco kaj kontraŭ la perforto okazigita en la kvartalo San Lorenzo en [[Romo]] de la 2-a ĝis la 5-a de junio. La ĉeforganizanto, mem esperantisto, Olivier Turquet, decidis ke la {{J|oficiala lingvo}} estu la [[itala]] kaj Esperanto, tiel ke la afiŝoj estis dulingvaj. Dum kvar tagoj okazis 130 eventoj, plej diversaj, prezento de libroj, teatraĵoj, prelegoj, diskutrondoj, koncertoj ktp. Itala Esperanto-Federacio partoprenis per konstanta deĵoro ĉe stando, per prezento de kelkaj libroj en itala traduko, kaj per prezento de la teatraĵo “Doktoro Esperanto” de Mario Migliuc.<ref>Michela Lipari, "Eirenefest – festivalo de la libro por la paco kaj kontraŭ la perforto", [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], 1370(7-8) Julio-Aŭgusto 2022, p. 149.</ref> ==Nobel-premio pri paco== {{Ĉefartikolo|Nobel-premio pri paco}} [[Dosiero:Martin Luther King press conference 01269u edit.jpg|eta|325x325px|[[Martin Luther King]] ricevis la Nobel-premion pri paco en 1964; en la foto dum [[gazetarkonferenco]] en Marto 1964.]] La '''Nobel-premio pri paco''' estas unu el la kvin originalaj [[Nobel-premio]]j, kreitaj per la testamento de [[Alfred Nobel]], laŭ kiu ĝi estu donata al tiu persono kiu :''"laboris plej multe aŭ plej bone por komuneco kaj frateco inter la nacioj, kaj por la forigo aŭ malpliigo de permanentaj militaj fortoj kaj por la antaŭenigo de packunvenoj."'' Ĉiujare, meze de Oktobro la ricevanto de la premio estas elektata de la [[Norvega Nobel-Komitato]] (kvin komitatanoj nomumitaj de la [[Norvegio|norvega]] [[parlamento]] ''[[Stortinget]]''), kaj la premio transdonata je la [[10-a de decembro]] en la urbodomo en [[Oslo]] - Tio malsamas al la aliaj [[Nobel-premio]]j, kiujn disdonas la [[Sveda Akademio]] en [[Stokholmo]]. La Nobel-premio pri paco estas iafoje donita al eminentaj politikistoj, kiuj laŭ la premio-komitato kontribuis al pacigo, al registaraj oficialuloj aŭ [[Ne-registara organizaĵo|ne-registaraj organizaĵoj]] kiuj traktis ĝin, kaj ankaŭ estas kelkaj pacaktivuloj inter ĝiaj ricevantoj. Foje okazas polemikoj ĉar multaj konsideras, ke tiuj politikistoj ne estas tiom meritoplenaj kiom tiuj ĉi pacaktivuloj. Ekzemple [[Mahatma Gandhi]], plej konata reprezentanto de moderna pacismo ne ricevis la Nobel-premion. === Aliaj premioj === * [[Sidneja Paco-Premio]] * [[Pacpremio Wateler]] == Proverboj == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri paco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2008-12-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref><ref>[[Portebla dokumentformo|PDF]]-libro [http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20zamenhof,%20l.l.%20-%20esperanta%20proverbaro.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150217032447/http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20zamenhof,%20l.l.%20-%20esperanta%20proverbaro.pdf|date=2015-02-17}}</ref>: * {{citaĵo|''Geedzoj en paco vivas en reĝa palaco.''}} * {{citaĵo|''Kiu akceptas donacon, perdas la pacon.''}} * {{citaĵo|''Pli valoras paco malbona, ol malpaco plej bona .''}} * {{citaĵo|''Disputoj kondukas al malpaco.''}} == Literaturo == *[http://www.sas.upenn.edu/African_Studies/Articles_Gen/Letter_Birmingham.html Letero el Birmingham Prizono] de [[Martin Luther King]]. * [http://www.peacefulsocieties.org/index.html Peaceful Societies, Alternatives to Violence and War] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220412014737/http://peacefulsocieties.org/index.html |date=2022-04-12 }} Mallongaj profiloj en 25 pacemaj societoj. *''The Path to Peace,'' de Laure Paquette. === En Esperanto === * (eo) Teraĵima Toŝio, ''Eseoj pri Paco kaj Esperanto - Interkompreniĝo kaj lingva demokratio'', Eld. Japana Esperanta Librokooperativo, 2011, ISBN 978-4-88887-068-9 * "La Kongresa Temo de la 2-a VK"; Javier Alcalde, "''Enkonduko al la Kongresa Temo. La pacisma aliro al Esperant''o"; En ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'', 114-a jaro, n-ro 1360 (9) | septembro 2021, pp.&nbsp;182–184. (en, eo) Sandra Haber, ''Baxter parolas! / Baxter Speaks!,'' eld. Mondial, 2023. Novelo verkita dum la pinto de la kronvirusa epidemio, kiu temas pri parolanta hundo kiu estas gvidanto de monda paco kiun ĝi volas akceli per [[Esperanto]]<ref>(en) [https://www.thriftbooks.com/w/baxer-speaks-baxer-parolas-esperanto-edition_sandra-haber/52100060/#edition=70803689&idiq=63152654 Baxer Speaks. Baxer parolas]. ISBN 1595694676</ref><ref>Sandra Haber, [https://katalogo.uea.org/?inf=2622 ''Baxter Parolas!'' ''Baxter speaks!''] , eld. Mondial, 2023, 59 paĝoj. Novelo pri hundo kun misio kreskigi internacian pacon. Kun ilustraĵoj de la aŭtorino, trad. R.J. García, Libroservo de Universala Esperanto-Asocio, ISBN 9781595694676.</ref>. === Klasika bibliografio === *[[Jeremy Bentham]]: "A Fragment on Government; being an Examination of what is delivered on the Subject of Government in General, in the Introduction to William Blackstone's Commentaries: with a Preface in which is Given a Critique of the Work at Large" (1-a eld.). London: T. Payne. 1776. * Émeric Crucé, Le Nouveau Cynée de Émeric Crucé. Réimpression du texte original de 1623 avec introduction et traduction anglaise, Philadelphia 1909“ von Walther Neft in: K. v. Raumer 1953 S. 289–320. * Johanna J. Danis: Krieg und durchkreuzter Frieden, Triangulierung der Gegensätze, München 1996, ISBN 3-925350-70-5 *[[Erasmo de Roterdamo]]: ''Querela Pacis undique gentium ejectae profligataeque'', 1517. * Sebastian Franck: Das Krieg Büchlin des frides. Ein krieg des frides, wider alle lermen, aufrur und unsinnigkait zu kriegen, mit gründlicher anzaigung, auß wichtigen eehafften ursachen, auß gründtlichen argumenten der Hailigen Schrifft, alten Leeren, Concilien, Decreten, der Hayden schrifft und vernunfft widerlegt, 1539 und 1. Nachdruck von Cyriacus Jacob zum Bock, Frankfurt am Main 1550. * Friedrich Gentz: Über den ewigen Frieden, in: Historisches Journal, S. 709–790, 1800. * I Ging – Das Buch der Wandlungen. Hier verwendete Ausgabe 1974, Eugen Diederichs Verlag Düsseldorf; Köln. ISBN 3-424-00061-2 *[[Immanuel Kant]]: [[Al Eterna Paco|Zum ewigen Frieden]]. Ein philosophischer Entwurf. Verlag Friedrich Nicolovius, Königsberg 1795 und als vermehrte Auflage ebenda, Königsberg 1796. *[[William Penn]]: ''[http://olldownload.libertyfund.org/Texts/LFBooks/Penn0200/PDFs/0479_Pt13_Peace.pdf An Essay towards the Present and Future Peace of Europe by the Establishment of a European Dyet, Parliament or Estates] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080911000315/http://olldownload.libertyfund.org/Texts/LFBooks/Penn0200/PDFs/0479_Pt13_Peace.pdf |date=2008-09-11 }} (1693)''] *[[Jean-Jacques Rousseau]]: 1755 : ''Jugement du Projet de paix perpétuelle de Monsieur l'Abbé de Saint-Pierre''. * Kurt von Raumer: Ewiger Friede. Friedensrufe und Friedenpläne seit der Renaissance. Karl Alber Verlag, Freiburg 1953. * Carl Friedrich von Weizsäcker: Bedingungen des Friedens. Göttingen 1964 === Moderna verkaro === * Sir [[Norman Angell]]. ''The Great Illusion''. 1909 * [[Raymond Aron]], ''Peace and War''. London: Weidenfeld & Nicolson, 1966 * [[Hedley Bull]]. ''The Anarchical Society''. Macmillan, 1977 * Sir Herbert Butterfield. ''Christianity, Diplomacy and War''. 1952 * Andrea Cagan: ''Frieden ist möglich''. Prem Rawat – Sein Leben, sein Weg. 2007, ISBN 978-3-85219-031-0 * Martin Ceadel. ''Pacifism in Britain, 1914–1945: The Defining of a Faith''. Oxford: Clarendon Press, 1980 * Martin Ceadel. ''Semi-Detached Idealists: The British Peace Movement and International Relations, 1854–1945''. Oxford: Oxford University Press, 2000. * Martin Ceadel. ''The Origins of War Prevention: The British Peace Movement and International Relations, 1730–1854''. Oxford: Oxford University Press, 1996 * Martin Ceadel. ''Thinking about Peace and War''. Oxford: Oxford University Press, 1987 * Inis L. Claude, Jr. ''Swords into Ploughshares: The Problems and Progress of International Organization''. 1971 * Wolfgang Dietrich, Josefina Echavarría Alvarez, Norbert Koppensteiner (Eld.): ''Schlüsseltexte der Friedensforschung'', Wien, LIT-Verlag, 2006. * [[Wolfgang Dietrich]]: ''Variationen über die vielen Frieden''. Band 1: Deutungen, Schriften des UNESCO Chair for Peace Studies der Universität Innsbruck, Wiesbaden, VS-Verlag, 2008. * Wolfgang Dietrich, Josefina Echavarría Alvarez, Gustavo Esteva, Daniela Ingruber, Norbert Koppensteiner (Eld.): ''The Palgrave International Handbook of Peace Studies. A Cultural Perspective''. London, Palgrave MacMillan, 2011 * Michael W. Doyle. ''Ways of War and Peace: Realism, Liberalism, and Socialism''. W.W. Norton, 1997 * [[Johan Galtung]] k. a.: ''Neue Wege zum Frieden. Konflikte aus 45 Jahren'': Diagnose, Prognose, Therapie. 2003. * Hans-Werner Gensichen: ''Weltreligionen und Weltfrieden''. Göttingen 1985 * Sir Harry Hinsley. ''Power and the Pursuit of Peace''. Cambridge: Cambridge University Press, 1962 * Alfred Hirsch, Pascal Delhom (Eld.): ''Denkwege des Friedens. Aporien und Perspektiven''. Alber, Freiburg/München 2007. ISBN 978-3-495-48204-9 * Andrew Hurrell. ''On Global Order''. Oxford: Oxford University Press, 2008 * Karlheinz Koppe: ''Der vergessene Frieden. Friedensvorstellungen von der Antike bis zur Gegenwart''. Opladen 2001. ISBN 3-8100-3099-6. * Norbert Koppensteiner: ''The Art of the Transpersonal Self; Transformation as Aesthetic and Energetic Practice''. ATROPOS New York/Dresden 2009. * Samrat Schmiem Kumar: ''Bhakti – the yoga of love''. Trans-rational approaches tp Peace Studies; (= Masters of Peace/1) LIT Verlag Münster, Wien; 2010 * Donald Markwell. ''John Maynard Keynes and International Relations: Economic Paths to War and Peace''. Oxford: Oxford University Press, 2006. * Donald Markwell. "Instincts to Lead": ''On Leadership, Peace, and Education''. Connor Court, 2013 Hans Morgenthau. Politics Among Nations. 1948 * [[Hans Morgenthau]]. ''Politics Among Nations''. 1948 * Terry Nardin: ''The Ethics of War and Peace: Religious and Secular Perspectives''. The Ethikon Series in Comparative Ethics, Princeton University Press 1996. * Terry Nardin: ''The Philosophy of War and Peace''. en: [[Routledge Encyclopedia of Philosophy]]. 9 (1998), S. 684–691. * Laure Paquette, ''The Path to Peace'' * Steven Pinker. ''The Better Angels of Our Nature: Why Violence Has Declined''. Viking, 2011 * Kenneth Waltz. ''Man, the State and War''. Princeton: Princeton University Press, 1978 * [[Michael Walzer]]. ''Just and Unjust War''. Basic Books, 1977 * J. Whalan. ''How Peace Operations Work''. Oxford University Press, 2013 * [[Martin Wight]]. P''ower Politics''. 1946 (2nd edition, 1978) * Nigel Young (Eld.): ''The Oxford International Encyclopedia of Peace''. Oxford University Press, 2010 * Sir [[Alfred Eckhard Zimmern]]. ''The League of Nations and the Rule of Law''. Macmillan, 1936 * "Pennsylvania, A History of the Commonwealth," esp. pg. 109, eld. Randall M. Miller kaj William Pencak, The Pennsylvania State University Press, 2002 * ''Peaceful Societies, Alternatives to Violence and War Short profiles on 25 peaceful societies''. * '''Prefaces''' en Peace: a Symposium [i.e. anthology], Consisting of [works by] Wendell L. Willkie, Herbert Hoover and Hugh Gibson, Henry A. Wallace, [and] Sumner Welles. "Cooperatively published by Simon and Schuster; Doubleday, Doran, and Co.; Reynal & Hitchcock; [and] Columbia University Press", [194-]. xii, 437 p. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Pacismo]] * [[Pacedukado]] * [[Premio Nobel de Paco]] * [[Premio Gusi pri paco]] * [[PACO|"Paco"]] (revuo de [[Mondpaca Esperantista Movado]]) * [[Pacpastroj]] ([[kunlaborismo]]) * [[Israel Loves Iran]] (kampanjo kontraŭ la diskurso de timo) * [[Michel Kichka]] * [[Armistico]] * [[Libertarianismo]] * [[Ligo internacia de la paco kaj de la libereco]] * [[Senperforto]] * [[Utopio]] * [[Immanuel Kant]] * [[Homaj rajtoj]] * [[La-Pazo]] * [[Malpaco (mezepoko)]] * [[Monda paco]] * [[Paca movado]] * [[Paca Oceano]] * [[Pacismo]] * [[Pax Romana]] * [[Pax Britannica]] * [[Taiping]] * [[Teorio de demokratia paco]] * [[WRI]] * [[Pacsimbolo]] * [[Internacia Tago de la Paco]] * [[Ligo de Nacioj]] * [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[Ĉielarka flago]] * [[Deklaro kaj Programo de Agado pri Kulturo de Paco]] * [[Diplomatiaj rilatoj]] * [[Aldo Capitini]] * [[Anarki-pacismo]] * [[Kristana pacismo]] * [[Kontraŭmilitarismo]] * [[Nuklea senarmiĝo]] * [[Henriette Ith-Wille]] * [[Homaranismo]] * [[Irokezoj]] * [[Kampanjo por Nuklea Senarmigado]] * [[Mohandas Karamchand Gandhi]] * [[Martin Luther King]] * [[Mozio]] * [[Ruĝa Kruco]] * [[Konvencioj de Ĝenevo]] * [[ne-perforto]] * [[Lev Tolstoj]] * [[1960-aj jaroj]] * [[civila malobeo]] * [[Adolfo Pérez Esquivel]] * [[Internacia Reto de Muzeoj por Paco]] * [[Vrede vzw]] * [[Alan Watts]] * [[Religioj por paco]] * [[Diplomatia agnosko]] * [[Al Eterna Paco]] {{Div col end}} {{Projektoj|q=Paco|ReVo=pac}} == Eksteraj ligiloj == * (eo) [https://universitato.info/milito.htm Alfronti militon] (20 lecionoj de 2 horoj en Vimeo aŭ YouTube), Universitato de Esperanto, 2012. *(eo) [https://worldbeyondwar.org/eo/ WorldBeyondWar.org] (MondoPreterMiliton) *(eo) [http://podkasta.net/index.php?id=25&podcast=vortoj&num=1 Vortoj por justa paco] fare de [[Federico Gobbo]] en spreaker ({{iwiki|IHeartRadio|en|en}}) (la vortoj estas montritaj en Podkasta.net kaj la sondosiero estas elŝutebla) En ĉi tiu [[podkasto]] mi intencas donaci momenton por mediti pri vortoj por justa paco, el la klasikaj aŭtoroj de la [[Esperanta literaturo]]. En ĉiu epizodo mi laŭtlegos citaĵon kaj donos je la fino la referencon. La ideo estas elsendi ĉiusemajne kelkminutan podkaston por rezervi al ni mem momenton de [[medito]], kun iom da muziko el mia Langodrumo (speco de Handpan, laŭ la vortigo de vikipedio), nova muzikinstrumento. La projekto daŭras unu jaron. *[http://www.carnegieendowment.org Carnegie Endowment for International Peace] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200605112929/https://carnegieendowment.org/ |date=2020-06-05 }} *[http://www.carnegiecouncil.org/index.html Lemonade a la Carnegie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121013220950/http://www.carnegiecouncil.org/index.html |date=2012-10-13 }} alirita la 16-an de oktobro, 2012 *[http://peacewiki.pbworks.com/ PeaceWiki] *[http://peace.maripo.com/ Peace Monuments Around the World] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221104114639/https://peace.maripo.com/ |date=2022-11-04 }} *[http://www.frient.de Working Group on Peace and Development (FriEnt)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180828084516/https://www.frient.de/ |date=2018-08-28 }} *[http://www.quora.com/How-do-we-achieve-world-peace Answers to: "How do we achieve world peace?"] *(angla) Filmo pri [[Gary Davis|Gary Davies]]: "[https://vimeo.com/ondemand/theworldismycountry La mondo estas mia lando]" * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Peace|revizio=1065551734}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Paz|revizio=140951695}} {{Havenda artikolo|Paco}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paco| ]] [[Kategorio:Pacmovado]] 3tht3ja9dg1c5mg5cvxj2nwu8yp3m81 Spiritismo 0 3959 9354204 9112404 2026-04-18T00:03:35Z Vikiano 121598 /* Asocioj */ 9354204 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|spiritismo|aprilo 2015}} {{ArtikolaMesaĝokesto|teksto=Priskribo de la demando: La aldonitaj fontoj ne bazas la tutan artikolon. Bv. aldoni pli da [[Vikipedio:Fidindaj fontoj|fontoj kaj referencoj]]. Se vi bezonas helpon pri tio, kiel redakti la paĝon, vizitu la [[Portalo:Spiritismo|portalon pri spiritismo]]; tie estas [[Projekto:Portalo pri spiritismo|helpopaĝo]] por redaktantoj.}} <br /> {|class="toccolours" cellpadding="3" cellspacing="0" style="float:right;margin:0 0 1em 1em;width:20em;clear:right" width=43% |colspan="2" style="font-size:larger;text-align:center"| |- style="vertical-align:top" |-simboloislamdf8 | colspan="2" style="font-size:larger;text-align:center"|[[Dosiero:Symbole_doctrine_spirite_new.jpg|eta|]] |- style="vertical-align:top" |colspan="2" style="font-size:larger;text-align:center"|'''Spiritismo''' |- style="vertical-align:top" |'''Fondinto''' |[[Allan Kardec]] |- style="vertical-align:top" |'''Dieco''' |[[Dio]] |- style="vertical-align:top" |'''Tipo''' |[[Monoteismo]] |- style="vertical-align:top" |'''Anoj''' |ĉirkaŭ 13 milionoj<ref>[https://www.bbc.com/portuguese/brasil-47751865]</ref> |- style="vertical-align:top" |'''Sankta libro''' |[[La Libro de la Spiritoj]] |- style="vertical-align:top" |'''Liturgia lingvo''' |ajna; ĉefe uzata [[portugala]] kaj [[franca]] |- style="vertical-align:top" |'''Aperis en''' |[[1857]] |- style="vertical-align:top" |'''Origino''' |[[19-a jarcento]], [[Francio]] |- style="vertical-align:top" |'''Gravaj membroj''' |[[Leon Denis]], [[Divaldo Pereira Franco]], [[Francisco Cândido Xavier]] |- style="vertical-align:top" |'''Branĉoj''' |multaj; ĉefe lokitaj en [[Brazilo]] |- style="vertical-align:top" |'''Simbolo''' |vitobranĉo |- style="vertical-align:top" |'''Adorejoj''' |[[Spiritisma centro|Spiritisma centroj]] |- style="vertical-align:top" |'''Pastraro''' |ne |- style="vertical-align:top" |'''Rilataj religioj''' |[[spiritualismo]], [[kristanismo]] |} [[Dosiero:Allan Kardec L'Illustration 10 avril 1869.jpg|eta|dekstra|270ra|Allan Kardec]] '''Spiritismo''', aŭ '''spiritisma doktrino''' estas [[Filozofio|filozofia]] [[doktrino]] sistemigita de [[Allan Kardec]], franca [[edukisto]] kaj filozofo, kiu lasis sin konvinkiĝi ĉeesti seancojn, kadre de kiuj okazis komuniko kun la t.n. spiritoj de mortintoj. Komence la komunikado okazis pere de fenomeno konata kiel ''turniĝantaj tabloj'', kaj poste pere de [[mediumo|mediumoj]]. El kreskanta serio de fenomenoj, li elfaris tutan doktrinon filozofan. Dum la [[mondmilito]]j spiritismo preskaŭ malaperis en Francio mem, sed ĝi nun estas tre disvastiĝinta en [[Brazilo]]. Poste, el Brazilo, spiritismo disvastiĝis pere de brazilaj elmigrintoj aǔ pere de la agado de brazilanoj en aliaj landoj. Nuntempe estas multaj spiritistaj societoj ekster Brazilo, ekzemple en [[Sudameriko]], [[Kubo]] kaj [[Usono]]. Ĝia moderna historio komenciĝas en Usono en la jaro 1848 okaze de la fenomenoj, travivitaj de [[fratinoj Fox]] en [[Novjorko]], kaj poste spertitaj en Eŭropo. La furoro malkreskis post supozoj pri fraŭdo ĉe la metodoj de la fratinoj Fox kaj ke ne ekzistus komuniko kun ia ajn spirito ([[Diskuto:Spiritismo#Fratinoj_Fox|vidu]]). Oni kredas, ke la kazo de la fratinoj Fox ne estas la nuraj okazoj de komunikoj kun spiritoj, la fenomenoj okazas ĝis hodiaŭ kaj estas ĉiutaga afero. Spiritismo estas bazita sur la akordo ekzistanta inter la malkaŝoj spontanee faritaj, pere de granda nombro de mediumoj fremdaj inter si, kaj en diversaj landoj (laŭ Kardec). ''"Ne al la opinio de unu sola homo oni aliĝos, sed al la unuanima voĉo de la Spiritoj; ne unu homo, ĉu mi, aŭ alia, fondos la spiritisman ortodoksecon; ne ankaŭ unu Spirito, trudanta sin al iu ajn, sed ja la tuto de la Spiritoj, manifestiĝantaj sur la tuta tero laŭ ordono de Dio; tie estas la esenca karaktero de la spiritisma doktrino; tie kuŝas ĝia forto, tie ĝia aŭtoritateco. Dio volis, ke Lia leĝo sidu sur neskuebla bazo, kaj tial Li ne ripozis ĝin sur la malforta kapo de unu sola homo."''<ref>Allan Kardec, [[La Evangelio laŭ Spiritismo]], Rio-de-Ĵanejro: [[Brazila Spiritisma Federacio|BSF]], 2008</ref> Inter la unuaj, kiuj studis kaj helpis klarigi, kion oni hodiaŭ konas kiel "spiritisman doktrinon" (aŭ ''spiritismon'') estis [[Léon Denis]], [[William Crookes]], [[Albert de Rochas]], [[Camille Flammarion]], [[Jean Baptiste Roustaing]] kaj precipe Hippolyte Léon Denizard Rivail ([[Allan Kardec]]) kiu estas la plej konata el tiuj, ĉar li sistemigis siajn observojn kaj skribis la regulojn (ankaŭ laŭ siaj observoj) pri la ekzisto kaj la komunikado kun la spiritoj. En Brazilo la doktrino disvastiĝis precipe pro la karitata aspekto, bazita sur la kristana principo pri amo al proksimulo. == Fundamentaj instruoj == [[Dosiero:Le Livre des Esprits 2.jpg|eta|1a paĝo de ''La Libro de La Spiritoj'']] * [[Dio]] estas eterna, neŝanĝema, nemateria, unika, ĉiopova, superege justa kaj bona. * Li kreis la [[universo]]n, kiu ampleksas ĉiujn animitajn kaj neanimitajn, materiajn kaj nemateriajn estaĵojn. * La materiaj estaĵoj konsistigas la videblan aŭ korpan mondon; kaj la nemateriaj la nevideblan aŭ spiritan, tio estas la mondon de la [[spirito]]j. * La spirita mondo estas la mondo normala, primitiva, eterna, antaŭekzistanta kaj postvivanta ĉion. * La korpa mondo estas nur akcesora, kaj povus ĉesi ekzisti aŭ esti neniam ekzistinta, sen ia modifo de la esenco mem de la spirita mondo. * La Spiritoj por kelka tempo portas pereeman materian envolvaĵon, kies detruo, ĉe la morto, reliberigas ilin. * El inter la diversaj specoj de korpaj estaĵoj, Dio destinis la homan superspecon por la enkarniĝo de la Spiritoj atingintaj ioman evoluogradon; tio havigas al la homaro moralan kaj intelektan pozicion super ĉiuj ceteraj specoj. * La animo estas [[Elkarniĝo|enkarniĝinta]] spirito, kies envolvaĵo estas la korpo. * Estas en la homo tri partoj: 1-a, la korpo aŭ materia estaĵo, analoga je tiu de la bestoj kaj animita de la sama vivoprincipo; 2-a, la animo aŭ nemateria estaĵo, Spirito enkarniĝinta en la korpon; 3-a, la ligilo, altenanta la animon al la korpo, la meza principo inter la materio kaj la Spirito. * La homo havas do du naturojn: pro sia korpo, li estas samnatura kiel la bestoj, kies instinktojn li posedas; pro sia animo, li estas samnatura kiel la spiritoj. * La ligilo aŭ perispirito, kiu tenas la spiriton ĉe la korpo, estas kvazaŭa duonmateria envolvaĵo. La morto estas la eldetruo de la malpli delikata tegilo; la spirito konservas la duan, kiu estas por li etera korpo kaj kiun, en sia ordinara stato, ni ne vidas, sed kiu povas okaze fariĝi videbla, eĉ tuŝebla, kiel ĉe la fenomenoj nomataj aperaĵoj. * La spirito ne estas do ia abstrakta, nedifinita estaĵo, kiun oni povus akcepti nur per la penso, sed estaĵo reala, difinita kaj, kelkafoje, perceptebla per la vida, aŭda kaj palpa sentumoj. * La spiritoj apartenas al diversaj klasoj kaj estas egalaj nek pri povo, pri inteligenteco, pri saĝo, nek pri moraleco. Tiuj unuaklasaj estas superaj spiritoj, distingiĝantaj de la ceteraj pro siaj perfekteco, konoj, proksimeco al Dio, pureco de sentoj kaj amo al bono: ili estas la anĝeloj aŭ puraj spiritoj. La ceteraj klasoj pli kaj pli malproksimiĝas de tiu perfekteco; tiuj, apartenantaj al la malsuperaj gradoj, estas inklinaj al la plimulto de niaj pasioj: malamo, envio, ĵaluzo, fiero k.a.; ili plezuras ĉe la malbono. Kelkaj spiritoj estas nek tre bonaj, nek tre malbonaj; ili estas pli malordigemaj kaj turmentemaj ol malicaj, kaj tial iliaj distingiloj estas petolado kaj senlogikeco: ili estas la amuziĝemaj aŭ frivolaj spiritoj. * La spiritoj ne eterne apartenas al sama ordo. Ĉiuj progresas, trapasante la diversajn gradojn de la spirita hierarkio. Tiu progreso fariĝas per enkarniĝado, kiu estas ordonata al unuj kiel puno kaj al aliaj kiel misio. La materia vivo estas provo, kiun ili devas fari multe da fojoj, ĝis ili atingos la absolutan perfektecon; ĝi estas kvazaŭa fandilo aŭ rafinejo, el kiu ili eliras pli aŭ malpli purigitaj. * Forlasinte la korpon, la animo revenas al la mondo de la spiritoj, el kie ĝi eliris, kaj, post pli aŭ malpli longa tempo, kiun ĝi travivas kiel vaganta spirito, ĝi rekomencas novan materian ekzistadon. * Ĉar la spirito devas ricevi multe da enkarniĝoj, tial sekvas, ke ni ĉiuj havis jam multe da ekzistadoj kaj devos havi ankoraŭ aliajn, pli aŭ malpli perfektigitajn, ĉu sur la Tero, ĉu en aliaj mondoj. * La enkarniĝo de la spiritoj fariĝas ĉiam en la homan genton; estus eraro kredi, ke la animo aŭ spirito povas enkarniĝi en la korpon de besto. * La pluraj enkorpaj ekzistadoj de la spirito irigas ĉi tiun ĉiam antaŭen, neniam posten; sed la rapideco de l' progreso dependas de niaj klopodoj por la perfekteco. * La kvalitoj de la animo estas tiuj de la enkarniĝinta Spirito, tio estas: virta homo estas enkarniĝinta bona spirito; malica homo estas enkarniĝinta malpura spirito. * La animo jam havis sian individuecon antaŭ ol enkarniĝi kaj konservas ĝin post sia disiĝo for de la korpo. * Ĉe sia reveno en la mondon de la spiritoj, la animo tie renkontiĝas kun ĉiuj, kiujn ĝi konis sur la Tero, kaj ĉiuj ĝiaj ekzistadoj bildiĝas antaŭ ĝi per la rememoro pri la bono kaj malbono, kiujn ĝi faris. * La enkarniĝinta spirito vivas sub la influo de la [[materio]]; la homo, kiu venkas tiun influon per altigo kaj purigo de sia animo, proksimiĝas al la bonaj spiritoj, kun kiuj li iam estos. Sed, kiu, opiniante pli grava la homan naturon, lasas sin regi de malnoblaj pasioj kaj igas konsisti ĉiujn siajn ĝojojn en la kontentigo de trivialaj apetitoj, tiu aliĝas al la malpuraj Spiritoj. * La enkarniĝintaj spiritoj loĝas la plurajn globojn de la universo; tiuj ne-enkarniĝintaj aŭ vagantaj okupas neniun difinitan, limigitan regionon; ili estas ĉie en la spaco kaj ĉe nia flanko, ili vidas kaj tuŝas nin ĉiumomente; ili estas tuta nevidebla homamaso, sin movanta ĉirkaŭ ni. * La spiritoj havas sur la morala, kaj eĉ sur la fizika mondo, senĉesan influon; ili agas sur la materion kaj la penson, kaj estas unu el la potencoj de la Naturo, kaŭzo efika de granda nombro da ĝis antaŭ nelonge ne klarigitaj, aŭ apenaŭ klarigitaj, fenomenoj, kiujn nur spiritismo racie interpretas. * La rilatoj inter la spiritoj kaj la homoj estas kontinuaj. La bonaj spiritoj admonas nin al bono, kuraĝigas nin ĉe la provoj de la vivo kaj helpas nin elteni ĉi tiujn brave kaj rezignacie; la malbonaj pelas nin en malbonon: estas por ili plezuro vidi nin fali kaj identiĝi kun ili. * La komunikiĝoj de la spiritoj kun la homoj estas kaŝitaj aŭ malkaŝaj. La unuaj fariĝas per la bona aŭ malbona influo, kiujn ni preterkonscie ricevas de la spiritoj; en ĉi tiu okazo, nia sagaceco devas distingi bonajn de malbonaj inspiroj. La malkaŝaj komunikiĝoj estas tiuj farataj per skribado, per parolo aŭ per aliaj materialaj rimedoj, plej ofte helpe de mediumoj, kiuj servas kiel iloj ĉe tiuj manifestiĝoj. * La spiritoj sin manifestas propravole aŭ per elvoko. Oni povas elvoki ĉiajn spiritojn: tiujn, kiuj animis senfamajn homojn, same kiel tiujn de plej kleraj personoj, kiu ajn estis la epoko, kiam ili vivis; tiujn de niaj parencoj, amikoj aŭ malamikoj, kaj de ili ricevi, per skribitaj aŭ parolaj komunikaĵoj, konsilojn, informojn pri ilia [[transtombo|transtomba]] situacio, iliajn pensojn pri ni, kaj ankaŭ la konigojn, kiujn estas al ili permesite fari al ni. * La spiritojn altiras ilia simpatio por la morala karaktero de la rondo ilin vokanta; la Superaj sentas plezuron en la seriozaj kunsidoj, kie regas amo al bono kaj sincera deziro por instruiĝo kaj pliboniĝo. Ilia ĉeestado forpelas la malsuperajn spiritojn; ĉi tiuj, kontraŭe, trovas liberan eniron kaj agas sen ia embaraso ĉe personoj frivolaj aŭ instigataj nur de scivolo, kaj ĉie, kie regas malnoblaj instinktoj. Anstataŭ bonaj konsiloj kaj utilaj instruoj, ni nenion devas atendi de ili krom bagatelaĵoj, mensogoj, trivialaj spritaĵoj aŭ mistifikoj, ĉar, ofte, ili alprenas respektindajn nomojn, por pli bone konduki nin en eraron. * La distingo inter la bonaj kaj la malbonaj spiritoj estas tre facila: la parolo de la Superaj Spiritoj estas ĉiam digna, nobla, stampita de plej alta moralo kaj libera de ĉia triviala pasio; iliaj konsiloj spiras plej puran saĝon kaj celas ĉiam nian perfektigon kaj la bonon de la homaro. * La parolo de la malsuperaj spiritoj estas, kontraŭe, senkonsekvenca, ofte triviala, eĉ maldelikata; kelkafoje ili diras ion bonan kaj veran, sed, plej ofte, falsaĵojn kaj absurdaĵojn, pro malico aŭ neklereco; ili moktrompas la kredemon kaj amuziĝas per la naiveco de siaj demandantoj, flatante ties vantamon, nutrante ties dezirojn per falsaj esperoj. Resume, la seriozaj komunikaĵoj, laŭ la tuta signifo de la vorto, okazas nur en seriozaj rondoj, kie regas intima konsento pri pensoj kun celo al bono. * La moralo de la Superaj Spiritoj resume konsistas, kiel tiu de la Kristo, en la jena evangelia maksimo: “Ĉion ajn do, kion vi deziras, ke la homoj faru al vi, vi ankaŭ faru al ili”; tio estas, fari ĉiam bonon, neniam malbonon. Ĉiu trovas en ĉi tiu principo ĝeneralan regulon por konduto, ĉe siaj eĉ plej malgravaj agoj. * La spiritoj instruas al ni, ke egoismo, malhumileco, voluptamo estas pasioj, kiuj proksimigas nin al la besta naturo, farante nin sklavoj de la materio; ke homo, kiu, jam en ĉi tiu mondo, sin liberigas de la materio, forĵetante de si la mondumajn vantaĵojn kaj amante sian proksimulon, alproksimiĝas al la spirita naturo; ke ĉiu el ni devas esti utila, laŭ la kapabloj kaj rimedoj, kiujn Dio disponigis al ni por nin elprovi; ke la forta kaj multpova ŝuldas apogon kaj protekton al la malforta, ĉar tiu, kiu misuzas sian forton kaj potencon por subpremi sian similulon, atencas la leĝon de Dio. Ili instruas, fine, ke en la mondo de la spiritoj, kie nenio povas esti kaþita, hipokritulo estos senmaskigita kaj ĉiuj liaj malnoblaĵoj estos malkovritaj; ke la neevitebla kaj ĉiumomenta ĉeesto de tiuj, kiujn ni malutilis, estas unu el la punoj al ni difinitaj; ke de la supereco aŭ malsupereco de la Spiritoj dependas ĝuoj kaj suferoj nekonataj de ni sur la Tero. * Sed ili ankaŭ diras al ni, ke ne ekzistas neripareblaj eraroj: ĉia eraro povas esti estingita per kompensa puno. La homo trovas por tio rimedojn en siaj pluraj ekzistadoj, kiuj ebligas al li antaŭeniri sur la vojo de la progreso, laŭ siaj deziro kaj penoj, ĝis la perfekteco — lia fina limŝtono. == Praktikado == La spiritismaj servoj estas tute senpagaj, kiel preskribas jena evangelia instruo: "donace vi ricevis, donace vi donu". La praktikado de Spiritismo estas simpla, uzas nenian formon de ekstera kulto, laŭ tiu kristana instruo, ke Dio devas esti adorata en spirito kaj vero. Spiritistoj faras ankaŭ la [[Evangelia Hejmkunsido|evangelian hejmkunsidon]] kiu estas hejma kulto. [[Dosiero:Centro espirita.jpg|eta|250ra|[[Spiritisma centro]] en [[Bahio]], [[Brazilo]].]] Spiritismo ne havas sacerdotojn, ne adoptas nek uzas en siaj kunvenoj kaj praktikoj: [[altaro]]jn, [[ikono]]jn, [[portilo]]jn, [[kandelo]]jn, [[procesio]]jn, [[sakramento]]jn, [[indulgenco]]jn, [[ornato]]jn, alkoholajn aŭ halucinogenajn trinkaĵojn, [[incenso]]jn, [[tabako]]n, [[talismano]]jn, [[amuleto]]jn, [[horoskopo]]jn, [[kartdivenado]]n, [[piramido]]jn, [[kristalo]]jn aŭ iajn ajn objektojn, ritarojn aŭ formojn de ekstera kulto. Spiritismo ne trudas siajn principojn. Ĝi invitas interesatojn en ĝia konado pasigi ĝiajn instruojn tra la kribrilo de la racio, antaŭ ol akcepti ilin. Laŭ spiritistoj, la [[mediumeco]], kiu permesas al la spiritoj komunikiĝi kun la homoj, estas kapableco, kiun multaj personoj kunportas denaske, kaj kiu estas sendependa de ilia religio aŭ de la moralaj principoj, kiujn ili adoptas por sia vivo. Spiritisma praktikado de mediumeco estas nur tiu, kiu estas farata surbaze de la principoj de la spiritisma doktrino kaj laŭ la kristana moralo. Spiritismo respektas ĉiujn religiojn kaj doktrinojn, valorigas ĉiujn klopodojn por la bonfarado kaj laboras por la interfratiĝo kaj la paco inter ĉiuj popoloj, sendepende de raso, haŭtkoloro, nacieco, kredo, kultura aŭ socia niveloj. Ĝi krome rekonas, ke "la vere virta homo estas tiu, kiu praktikas la leĝon de justeco, amo kaj karito laŭ ties plej granda pureco". [[Kio estas spiritismo?]] (titolo de la franca originalo ''Qu’est-ce que le Spiritisme?'') estas verko publikigita de [[Allan Kardec]] en la jaro 1859 kiu enhavas ĉefan informon pri spiritismo kaj ege influis la movadon. Laŭ la libro mem, ĝi estas "enkonduko en la scion pri la nevidebla mondo per manifestiĝo de la spiritoj, kaj enhavas resumon de la principoj de la spiritisma doktrino, kaj respondon al la ĉefaj kontraŭdiroj."<ref>↑ Laŭ la Esperantlingva eldono: Allan Kardec, Kio estas Spiritismo? Rio de Janeiro, Brasil: Federação Espírita Brasileira, 2006</ref> == Jure == En [[Brazilo]], laŭ [[jurisprudenco]], skribitaj mediumaj pruvoj estas akcepteblaj en [[tribunalo]]j se la [[teksto]]n kaj [[subskribo]]n de permediuma dokumento agnoskis publika [[notario]]. La jurisprudenco pri tio estas granda en Brazilo, oni povas citi tri famajn kazojn en kiuj juĝo akceptis mediumajn leterojn: # [[Murdo]] en [[Gojanjo]], [[Gojaso]], en [[majo]] de [[1976]], farita de José Divino Gomes kontraŭ Maurício Garcez Henriques; # Murdo en [[Campo Grande]], [[Suda Mato-Groso]], en [[marto]] de [[1980]], de José Francisco Marcondes de Deus kontraŭ sia edzino [[Cleide Maria]]; # Murdo en [[Gojanjo]] kontraŭ Henrique Emmanuel Gregoris, la mortinto, sendis leteron klarigante la okazaĵoj de l' morto. Ĵus okazis ([[majo]] [[2006]]) juĝo de murdo de Iara Marques Barcelos kontraŭ Ercy da Silva Cardoso en [[Viamão]], [[Suda Rio-Grando]]. La juĝitino estis senkulpita de 5 kontraŭ 2 voĉoj de julgantoj. Alie, la [[konstitucio]] de subŝtato [[Pernambuko]], art. 174 devigas al subŝtato ke ĝi publike apogu la [[metapsikulo]]n, interalie, al [[mediumo]]j: :Art. 174 - La subŝtato kaj la municipoj, rekte aŭ per helpo de privataj asistaj entreprenoj, leĝe konstituitaj, funkciante kaj neprofitcelaj, asistos la necesulojn, la delasitajn aŭ forlasitan infanojn, al superkapablulon, al metapsikulon kaj al senĝenan maljunulon. == Asocioj == * [[Brazila Asocio de Esperantistoj-Spiritistoj|Spiritisma Esperanto-Asocio]] * [[Instituto por Diskonigo de Spiritismo]] * [[Internacia Spiritisma Konsilantaro]] * [[Monda Spiritisma Asocio]] * [[Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso]] * [[União das Sociedades Espíritas do Estado de São Paulo]] * [[Spiritisma Centro Emanuelo (Votuporango)]] * [[Spiritisma Eldona Asocio F. V. Lorenz]] * [[Legio de Bona Volo]] == Publikigaĵoj == * [[Spiritisma Jarlibro]] * [[Kristana Agendo]] * [[Almanako Lorenz]] * [[Komunikoj]] == Elstaraj spiritistoj == * [[Allan Kardec]] * [[Francisco Raimundo Ewerton Quadros]] * [[Augusto Elias da Silva]] * [[Adolfo Bezerra de Menezes|Bezerra de Menezes]] * [[Chico Xavier]] * [[Carlos Torres Pastorino]] * [[Divaldo Pereira Franco]] * [[Affonso Borges Gallego Soares]] == Esploristoj == * [[Julian Ochorowicz]] * [[William Crookes]] == Vidu ankaŭ == * [[Bazaj verkoj de Spiritismo]] * [[Psikografio]] * [[Literumita tabulo]] * [[Postmorto]] * [[Mediumo]] * [[Spiritualismo]] * [[Samseksemo kaj spiritismo]] * [[Antonismo]] * [[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.facebook.com/BrazilaSpiritismaFederacio Brazila Spiritisma Federacio] ĉe ''Facebook'' * [http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/download-elsutoj/ Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj el la retejo de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160825235557/http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/download-elsutoj/ |date=2016-08-25 }} [[Brazila Spiritisma Federacio]] * [http://www.delbarrio.eu/spiritismo.htm Artikolo kritika, pri la origino de la moderna spiritismo] * [http://groups.yahoo.com/group/per-esperanto-spiritismo Esperantlingva Retforumo pri Spiritismo]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/konatigu-kun-spiritismo/ Esperantlingva resumo de la t.n. ''spiritisma doktrino''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918015607/http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/konatigu-kun-spiritismo/ |date=2016-09-18 }} (el la retejo de [[Brazila Spiritisma Federacio]]) == Artikolo pri spiritismo == Paĝoj el la verko ''[[Esperanta Psikistaro]]''. <Gallery> Dosiero:1911 Esperanta Psikistaro 36-37.jpg Dosiero:1911 Esperanta Psikistaro 38-39.jpg Dosiero:1911 Esperanta Psikistaro 40-41.jpg Dosiero:1911 Esperanta Psikistaro 42-43.jpg Dosiero:1911 Esperanta Psikistaro 44-45.jpg Dosiero:1911 Esperanta Psikistaro 30-31.jpg </Gallery> == Referencoj == {{Portalo|Spiritismo}} {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Spiritismo|ReVo=spirit.0ismo}} {{Unua}} [[Kategorio:Spiritismo| ]] [[Kategorio:Artikoloj sen sufiĉaj fontoj pri spiritismo]] [[Kategorio:Postmorto]] [[Kategorio:Novaj religioj]] 59t0fsaexkgb78rwb0mhxar9py7tg0q Ukrainio 0 4324 9354322 9282110 2026-04-18T10:42:50Z Alifono 114488 /* Lingva situacio */ 9354322 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |nomoenlokalingvo = Україна |eonomo = Ukrainio |flago = [[Dosiero:Flago-de-Ukrainio.svg|120ra]][[Flago de Ukrainio]] |blazono = [[Dosiero:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|80ra]] |nacia himno = [[Himno de Ukrainio|Ще не вмерла України ні слава, ні воля]] |nacia devizo = Слава Україні! Героям слава!<br />(Gloron al Ukrainio! Gloron al herooj!) |lokigo-bildo = [[Dosiero:Europe-Ukraine (disputed territory).svg|270ra]] <!-- aŭ: Ukraine (orthographic projection).svg --> |lingvoj = la [[ukraina lingvo|ukraina]] (oficiala), la [[rusa lingvo|rusa]], la [[krime-tatara lingvo|krime-tatara]], la [[pola lingvo|pola]]. |ĉefurbo = [[Kijivo]] |religio = [[ortodoksismo]], [[katolikismo]] |km2 = 603700 |akvo = 7 |loĝantoj = |loĝantaro = 46294180 loĝantaro-komento = 1.08.2007 |loĝdenso = 76.9 |vivlongeco = |alfabeteco = |valuto = ukrainia hrivno |valuta kodo = UAH |latd = 50 |latm = 27 |latNS = N |longd = 30 |longm = 30 |longEW = E |MEP = $355,8 mlrd |MEP pokapa = $7.832 |MEP jaro = 2005 |horzono = [[UTC+2|+2]]<br />[[UTC+3]] (somere) |ttt = ua |landkodo = UA |tel = 380 |politika sistemo = [[respubliko]] |ŝtatestro = [[Volodimir Zelenskij]] |ĉefministro = [[Julia Sviridenko]] |nacia tago = la [[24-a de aŭgusto]] |sendependeco = la {{daton|24|aŭgusto|1991}} (disde [[Sovetunio]]) |esperanto-asocio = UkrEA }} '''Ukrainio''' aŭ '''Ukrainujo'''<ref>(eo) Nina Danylyuk, ''Manieroj por transdoni la ukrainajn lingvokulturemojn en Esperanto-tradukoj'', en; La problemo de traduko de la etnaj realaĵoj en la beletraj tekstoj (ppt), 2021</ref><ref>Noto: En HeKo kaj aliaj dokumentoj oni uzis "Ukrajno", por indiki ŝtaton kie loĝas ukrainoj, rusoj, madjaroj kaj aliaj minoritatoj: ili ĉiuj estas ukrajnanoj. "Ukrajno" estas la vorto registrita en PIV fare de Gaston Waringhien (1970), dum la revizio de Duc Goninaz forigis ĝin kaj registris la radikon Ukrain-., En: [https://www.esperantio.net/index.php?id=4475 HeKo 782 5-C], la 27-an de februaro 2022.</ref> ({{lingvo-uk|Україна}}<ref>Etimologie ''y (u)'' signifas ĉe kaj ''kраїна'' (krajna venas de kraj kaj signifas limo) signifas lando, do "lando ĉe la limo". </ref>) estas ŝtato en Orienta [[Eŭropo]]. Sude ĝi estas lavata de la [[Nigra Maro|Nigra]] kaj [[Azova Maro|Azova]] maroj. Oriente, nord-oriente kaj ĝi limas [[Rusio]]n, norde — [[Belarusio]]n, okcidente — [[Pollando]]n, [[Slovakio]]n kaj [[Hungario]]n, sud-okcidente Ukrainio limas [[Rumanio]]n kaj [[Moldavio]]n. La marajn limojn Ukrainio ankaŭ kun Rusio kaj Rumanio. La suma longo de la ŝtat-limoj de Ukrainio estas 6992&nbsp;km (inter ili 5637 formas la surteran limon, 1056,5 — la limon sur la [[Nigra Maro]], 249,5 — sur la [[Azova Maro]] kaj 49&nbsp;km). La teritorio de Ukrainio etendiĝas je 1316&nbsp;km de okcidento al oriento kaj je 893&nbsp;km de nordo al sudo. La lando troviĝas proksimume inter 52°20' kaj 44°20' de la norda latitudo kaj inter 22°05' kaj 41°15' de la orienta longitudo. La plej norda punkto de Ukrainio troviĝas en la vilaĝo ''[[Petrivka]]'' de la [[Ĉernihiva provinco]], la plej okcidenta punkto estas la urbo [[Ĉop]] (en [[Transkarpata provinco]]), la plej orienta punkto estas la vilaĝo ''Ĉervona Zirka'' de la [[Luhanska provinco]] (luganska provinco laŭ la nomigo de la milite agresa [[registaro de Rusio]]). [[Foroso]] ĉe Kabo [[Sariĉo (kabo)|Sariĉo]], estas la plej suda punkto de Ukrainio. La areo de Ukrainio estas 603.628&nbsp;km — tio estas ĉirkaŭ 5,7 % de la tuta teritorio de [[Eŭropo]]; tiel Ukrainio estas la plej granda lando, plene situanta en Eŭropo. En Ukrainio loĝas ĉirkaŭ 46,3 milionoj da homoj. La ĉefurbo estas la urbo [[Kijivo]]. La [[ŝtata lingvo]] estas la [[ukraina lingvo|ukraina]], la dua granda kaj grava lingvo estas la [[rusa lingvo|rusa]] por multegaj loĝantoj de la lando.<ref>La ukraina laŭ la censo de 2001 je 67,5 % estas la plej grava lingvo en la lando, longe antaŭ la rusa je 29,6 % [https://web.archive.org/web/20221229162050/http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/ (fonto, vidu sub la tabelo)]. Tiuj nombroj ne respondas al la etna proporcio de ukrainoj (77,8%) kaj rusoj (17,3%) en la landa loĝantaro laŭ la sama censo. La diferencon klarigas la fakto, ke 14,8% de etnaj ukrainoj indikis la rusan kaj 3,9% de etnaj rusoj la ukrainan kiel gepatra lingvo, kaj krome ankoraŭ estas pliaj malplimultaj etnoj, el kiuj iuj indikis la rusan aŭ ukrainan kiel unuan lingvon.</ref> Ukrainio estas membro de [[Unuiĝintaj Nacioj]] ekde 1945. La ĉefa ŝtata festo — la Tago de Sendependeco — estas festata la [[24-an de aŭgusto]]. == La deveno kaj formoj de la nomo == La vorto ''Україна'' (legu ''Ukraj<u>i</u>na'') devenas de la malnova orienta slava vorto «краї» - randaĵo, malproksima tero. Ekde la mezo de la 10-a jarcento la nomo «Ukrainio» troveblas ankaŭ en la diversaj fontoj. Ekde la 20-a jarcento la nomo estas uzata jam en la moderna senco — la lando, loĝata de [[ukrainoj]]. "Ukrainio" estis menciita por la unua fojo en 1187. En la tempo, kiam en 1654 jaro [[Rusa carlando]] aligis Ukrainion, oni preferis nomi la teritorion «Malgranda Rutenio», ({{lingvo-uk|Малоросія}}). Proksimume samtempe aperas la malverŝajna hipotezo pri la deveno de la nomo: oni penis rilatigi la nomon «Ukrainio» kun la rusa vorto «окраина» («randaĵo, periferio»). Krom la kunmetitaj formoj ''Ukrainio''/''Ukrainujo'' (derivitaj el la nomo de la ĉefa nacio vivanta en la lando, ''[[ukrainoj]]'') en [[Esperanto]] foje estis uzataj kelkaj aliaj formoj de la [[Landonomoj|lando-nomo]], inter ili ''Ukrajnio'' aŭ ''Ukrajno''. La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] rekomendas uzi la formojn ''Ukrainio/Ukrainujo''<ref>[http://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/landnomoj/listo_de_rekomendataj_landnomoj/index.html Listo de Rekomendataj Landnomoj — Akademio de Esperanto]</ref>. == Geografio == {{Ĉefartikolo|Geografio de Ukrainio}} [[Dosiero:Ukraine topo en.jpg|eta|320ra|Fizika mapo de Ukrainio]] Ukrainio troviĝas en la orienta parto de [[Eŭropo]], ĉe la nordaj bordoj de la [[Nigra Maro|Nigra]] kaj [[Azova Maro|Azova]] maroj sur la [[Orienteŭropa ebenaĵo|Orient-Eŭropa ebenaĵo]]. Havante la areon de 603 700&nbsp;km² kaj 2.782 kilometrojn longan [[Marbordo|mar-bordon]] Ukrainio estas plej granda lando, plene situanta en [[Eŭropo]] kaj okupas la 44an pozicion laŭ la areo inter ĉiuj landoj de la mondo. Laŭ kelkaj (ĉefe laŭ la ukrainiaj esploristoj), la [[geografia centro]] de Eŭropo troviĝas ĝuste en Ukrainio, apud la okcident-ukrainia urbo ''[[Raĥiv]]'' — tio tamen daŭre estas la temo de multaj diskutoj. La [[Reliefo (kartografio)|reliefo]] de Ukrainio estas plejparte ebena. La lando kuŝas ene de la zonoj de [[stepo]]j, [[arbarstepo]]j kaj [[Koniferarbaro|pin-arbaroj]]. Pli ol 60 % de la landa teritorio estas kovrita de tre fekundaj [[ĉernozjomo]]j. La ĉefaj riveroj de la lando estas [[Dnipro]], Siverskij Donec', [[Dnistro]] kaj [[Suda Bugo]]; ĉe la sudokcidenta limo de la lando troviĝas la [[delto de Danubo]]. La ĉefaj montoj de la lando estas [[Karpatoj]] (kiuj troviĝas en la okcidenta parto de la lando) kaj [[Krimea montaro]] (kiu troviĝas en la pleja sudo de la lando). La plej alta punkto de Ukrainio estas la [[montopinto]] [[Hoverla]] (en [[Ĉornohora]], 2,061 metrojn alta). La klimato de Ukrainio estas ĉefe modere [[Kontinenta klimato|kontinenta]]; sur la [[Suda Bordo de Krimeo]] la klimato estas [[Subtropiko|subtropika]]. La distribuo de [[Hidrometro|hidrometeoj]] estas ne homogena: pli granda kvanto de hidrometeoj estas registrata en la okcidenta kaj norda partoj de la lando. Vintroj estas malvarmetaj en la suda parto de la lando kaj malvarmaj en la ceteraj partoj; someroj estas ĝenerale varmaj, en la suda parto de la lando — eĉ varmegaj. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Ukrainio}} === Antikva kaj frua historio === En Ukrainio konserviĝis la restaĵoj de la homa aktivado, kiuj apartenas al la [[3-a jarmilo a.K.|3-a]] kaj [[4-a jarmilo a.K.|4-a jarmilo a.K]]. (la t.n. Tripila (aŭ [[Civilizacio de Kukuteni|Kukutena]]) kulturo). Proksimume ekde la 1500a jaro a.K. en Ukrainio aperas la nomadaj triboj. En la 9-7a jarcentoj a.K. en la Ukrainiaj stepoj aperas [[cimeroj]]; en la 7a jarcento a.K. cimeroj estas forpuŝitaj fare de [[skitoj]], kiuj fondis la unuan ŝtaton sur la teritorio de Ukrainio. Proksimume samtempe la nordajn bordojn de la [[Nigra Maro]] aktive [[Kolonio|ekkolonias]] [[helenoj]]. Proksimume en la 2a jarcento a.K. skitoj estis forpuŝitaj fare de [[sarmatoj]]. En la 3a jarcento p.K. sur la teritorio de Ukrainio aperas [[gotoj]]. En la jaro [[375]] gotoj estis venkitaj de [[hunoj]] kaj transloĝiĝas pli okcidenten. La ŝtato de hunoj baldaŭ estis ruinigita de [[romianoj]] kaj ties aliancanoj. Post la hunoj la teritorion de Ukrainio ekposedis la [[Praslava lingvo|praslavaj]] triboj de [[antoj]]. En la 7a jarcento p.K. la teritorio de moderna Ukrainio iĝis centro de la [[Bolgara lingvo|bolgara]] ŝtato (kun la ĉefurbo [[:en:Phanagoria|Fanagorio]]). Fine de la 7a jarcento la pli granda parto de Ukrainio transiris al la [[Kazaroj|Kazara ŝtato]] (kiu kovris la [[Sudorienta Eŭropo|sudorientan Eŭropon]]). [[Dosiero:Kijivan Rus en.jpg|eta|190ra|dekstra|Mapo de la Kijiva Regno, 11a jarcento.]] [[Dosiero:Rus-1015-1113.png|eta|190ra|Kijiva Regno en la 11a jarcento.]] [[Dosiero:Rzeczpospolita2nar.png|eta|190ra|La teritorio de Pola-Litova ŝtato en 1619]] [[Dosiero:Ilja Jefimowitsch Repin - Reply of the Zaporozhian Cossacks - Yorck.jpg|dekstra|eta|190ra|Zaporiĵanoj skribas leteron al la turka sultano — pentraĵo de Ilja Repin (1891).]] === La tempo de la Kijiva Regno (800–1250) === {{Ĉefartikolo|Kijiva Regno}} Fine de la 9a jarcento p.K. sur la teritorio de Ukrainio formiĝas la potenca slava ŝtato [[Kijiva Regno]], kiu iĝis la lulilo de la kulturo de ĉiuj [[Orientslavaj lingvoj|orientaj slavoj]]. La reganta elito de la ŝtato devenis de la invititaj [[skandinavoj]] (laŭ la [[Analoj|anala]] tradicio la skandinavan [[Taĉmento|taĉmenton]] estris la [[varengo]] [[Ruriko]], kiu iĝis la fondinto de la reganta dinastio [[Rurikidoj]]). La ĉefurbo de la ŝtato baldaŭ iĝis la urbo [[Kijivo]] (konkerita disde kazaroj). La ora tempo de la Kieva Regno estas la tempo de regado de la princo [[Vladimiro la Granda|Volodimiro]] (nomata en la popola tradicio «Volodimiro, bela suno»), kiu en la jaro [[988]] adoptis la [[Bizancano|Bizancan]] [[kristanismo]]n kiel la [[Ŝtata religio|ŝtatan religion]]. Sub la regado de lia filo, princo [[Jaroslavo la Saĝa]], la Kijiva Regno atingis la [[Zenito|zeniton]] de sia kultura evoluo. Poste la ŝtato malprogresis, pliiĝis la dispartiĝo de la lando je etaj [[Princlando|princlandoj]]. La lando definitive disfalis je multaj princlandoj post la morto de la princo [[Mstislavo el Kijivo]] (mortis en 1132). En 1169, la grandurbo estis prirabita kaj malbone difektita fare de la gvidanto de 11 nordorientaj princlandoj, Andrij Boholjubskij, kiu regis Suzdal, Novgorod, kaj Jaroslavl (nuntempa Rusio). Jam en la 12-a jarcento, dum la fragmentiĝo de la Kijiva ŝtato, la nordorientaj princoj ne konsideris la sudokcidenton siaj aliancanoj. En la 13-a jarcento Rutenio estis [[Mongolaj invadoj kaj konkeroj|invadita de mongoloj]], kaj sekve en la jaro 1240 [[Kijivo]] estis tute detruita. La nordoriento estis aliancano de la Hordo, kaj princo [[Aleksandro Nevskij]] iĝis la adoptita filo de Batu, estis proklamita Princo de Kievo kvankam li neniam estis tie, dum la loka elito forlasis Kijivon al la Princlando de Haliĉ-Volina, gvidata de la urbo [[Lvivo]]. La unua reĝo de la Kijiva ŝtato, Danilo la Galicia, estis kronita fare de la Papo. === La tempoj de Pola-litova regado === {{Ĉefartikolo|Pola-Litova Unio}} En 1324, tempo la teritorio de Ukrainio estis liberigita fare de la trupoj de la [[Grandduklando Litovio]] gviditaj fare de [[Gediminas]]. Litovoj respektatis la kulturon de la rutenoj kaj adoptis multon de ili (la ukrainaj kaj belorusoj antaŭ la 17-a jarcento, ne konfuzu kun la rusoj) kaj eĉ litovaj statutoj estis skribitaj en la lingvo de la plimulto de la loĝantaro - la rutena (la vortprovizo de ukraina kaj belorusa ankoraŭ koincidas je 84%). Meze de la 14a jarcento la pli granda parto de la iama Kieva Regno estis konkerita de la pola princo [[Kazimiro la Granda]]. [[Dosiero:Muzeum Śląskie - Jan Matejko - Ostatni Daszkiewicz 02.jpg|dekstra|eta|190ra|Ostap Dashkevych (1470—1536) la unua gvidanto de la ukrainaj kozakoj]] Post la [[Lublina Unio]] ([[1569]]), per kiu estis formita la [[Pola-Litova Unio]], la pli granda parto de Ukrainio transiris sub la polan regadon. Sub la pola regado la elito de la loka loĝantaro estis konvertita al [[katolikismo]], dum la simplaj homoj daŭre konservis la tradician [[Ortodoksismo|ortodoksan kredon]]. La provoj interpacigi la katolikojn kaj ortodoksulojn per enkonduko de la t.n. [[Bresta religia unio]] ([[1596]]), kiu enkondukis novan kredon, mezan inter la katolikismo kaj ortodoksismo — la t.n. «unia kredo» aŭ «[[Ukraina Grek-Katolika Eklezio|ukraina grek-katolika eklezio]]», estis vanaj. En la 16-a kaj 17-a jarcentoj la [[Pollando-Litovio|Pola-Litova Ŝtato]] suferas pro konstantaj invadoj de [[tataroj]], kies ĉefa celo estis la forkapto de [[Sklaveco|sklavoj]]. Laŭ iuj pritaksoj, pli ol 3 milionoj da homoj (ĉefe ukrainoj, sed ankaŭ moskovitoj, [[belarusoj]] kaj [[poloj]]) estis sklavigitaj dum la tempo de ekzisto de la [[Krimea Ĥanlando]]. === Pligraviĝo de kozakoj === {{Ĉefartikolo|Kozako|Zaporiĵa Ŝtato}} [[Dosiero:Верстовий стовп з Мошориного.jpg|dekstra|eta|170ra|granitaj kolonoj, per kiuj la kozakoj amase markis la teritorion]] Meze de la 17a jarcento ĉe la malsupra fluo de [[Dnepro]] aperas la [[Zaporiĵa Ŝtato]], teorie regata de Pollando, sed reale preskaŭ sendependa. Ĝiaj loĝantoj estis la [[kozakoj]] kaj [[Kamparano|kamparanoj]], kiuj fuĝis for de la pola regado. Komence (ĉefe dum la militiroj) la kozakoj aliancis kun la Pola-Litova Ŝtato, sed poste la Zaporiĵa Ŝtato konstante batalis kaj militiris kontraŭ Pollando (ĉefe pro la religiaj kialoj, sed estis ankaŭ la politikaj postuloj). Fine de sia ekzisto la Zaporiĵa Ŝtato pli kaj pli inklinis al alianco kun [[Rusa carlando]]. === La tempoj de hetmanoj === En la jaro 1648 ukrain-devena pola nobelo [[Bohdan Ĥmelnickij]] ekestras la plej grandan ribelon de kozakoj kontraŭ la [[Pola-Litova Unio|Pola-Litova Ŝtato]]. Komence la kozakoj venkis en kelkaj gravaj bataloj kaj eĉ okupis [[Kievo]]n, tamen la kontraŭofensivo de la pola armeo igas ilin peti la protekton de [[Rusio]]. [[Dosiero:Ukraine 1740 kossaks map.svg|eta|180ra|dekstra|teritorioj kontrolitaj de ukrainaj kozakoj]] En la jaro [[1654]] estis kunvokita la t.n. [[:en:Pereiaslav_Agreement|Perejaslava konsilio]], kiu oficiale turnis sin al la [[Moskova Carlando]] kun la peto akcepti la Moskovian civitanecon de la [[zaporogo|zaporoga]] armeo (tion la sovetiaj historiistoj poste nomis «reunuiĝo de Ukrainio kun Rusio»). La moskva armeo subtenis la kozakojn kaj ekmilitis kontraŭ Pollando. Rezulte de tiu milito la teritorio de Ukrainio estis disdividita — la okcidenta parto transiris la Pollando, dum la orienta parto (troviĝanta oriente de [[Dnepro]]) iĝis parto de Rusio; ĝi estis tamen sufiĉe [[Aŭtonomeco|aŭtonoma]] kaj estis regata de [[hetmano]] (komence la hetmano estis elektata, poste enpostenigata fare de la cara registaro). [[Dosiero:Січ з висоти польоту.jpg|eta|180ra|rekonstruita kopio de la Sich]] Dum la milito de Rusio kontraŭ Svedio, la [[Granda Nordia Milito]], la hetmano [[Ivan Mazepa]] subtenis la svedojn (pli planis uzi ilian helpon por akiri sendependecon), tamen la ukraina-sveda armeo estis venkita dum la [[Batalo ĉe Poltavo|batalo de Poltavo]]. === La tempoj de la Rusia Imperio === {{Ĉefartikolo|Detruo de la ukrainaj kozakoj (1775)}} [[Dosiero:Lander und Volkerkarte Europas - fragment - by Dietrich Schafer - 1918 AD.jpg|eta|200ra|dekstra|areoj loĝataj de etnaj ukrainoj]] Kiel la lasta hetmano de Ukrainio estis nomumita [[Kirill Razumovskij]]. En la jaro 1764 la Rusia imperiestrino [[Katerino la Dua (Rusio)|Katerino la Dua]] abolis la aŭtonomecon de Ukrainio. En la jaro [[1775]] estis fakte neniigita ankaŭ la Zaporoga Ŝtato: 100.000-forta armeo gvidita fare de generalo Pjotr ​​Tekeliy marŝis de la [[Fortikaĵo de Sankta Elizabeto (Ukrainio)|Fortikaĵo de Sankta Elizabeto]] kaj detruis Sich, parto de la kozakoj fuĝis trans Danubon, kelkaj estis ekzilitaj al la Kuban, kaj la lasta gvidanto de la ukrainaj kozakoj, Pjotr ​​Kalnyshevskyi, estis malliberigita. Ĉiuj armiloj kaj dokumentoj estis stokitaj en la Fortikaĵo Sankta Elizabeto ĝis 1918. Ukrainaj kamparanoj estis igitaj servutuloj. La ukraina lingvo ankaŭ estis submetita al severa politiko de [[Rusigo]]. Ankaŭ, en la dua duono de la 18-a jarcento, multaj novaj urboj estis fonditaj sur la loko de kozakaj kaj tataraj setlejoj - Jelysavetgrad (nun [[Kropivnickij]]), Katerynoslav (nun Dnipro) Alexandrivsk (nun Zaporizhzhia), la grandurbo de Mykolaiv, Ĥerson (en la loko de la setlejo de Bilikhovichi), ktp [[Dosiero:Могила поета Т. Г. Шевченка Канів.jpg|eta|180ra|dekstra|La tomba de Taras Ŝevĉenko en Kaniv - poet, nacia heroo kaj simbolo de ukraina literaturo]] Dum la dispartigo de Pollando, la plej granda parto de Ukrainio estis aneksita al la Rusa Imperio (la tielnomita Granda Ukrainio) kaj la okcidenta parto al [[Aŭstra imperio|Aŭstrio]]. Ĝis la mezo de la 19a jarcento Ukrainio restis plejparte [[Agrikulturo|agrikultura]] regiono, nur en la dua duono de la 19a jarcento en ĝia orienta parto aperas [[Industriiĝo|industrio]]. la urbo Juzivka (nun Donecko) estis fondita danke al la angla entreprenisto kaj komercisto John Yuz Meze de la 19a jarcento en Ukrainio aperas kaj pligrandiĝas la [[socia movado]] por liberiĝo for de la regado de la Rusia Imperio — tio estis la reago kontraŭ iom-post-ioma [[rusigo]] de la ukrainaj teritorioj kaj kontraŭ la [[Subpremado|opresado]] flanke de [[Bienisto|bienhavantoj]] kaj riĉuloj. [[Dosiero:Russian Empire (1867).svg|eta|190ra|dekstra|La Rusia Imperio en 1866]] === Ukrainio dum la intermilita periodo === {{Ĉefartikolo|Sovetia-Ukrainia Milito}} Post la kolapso de Rusia kaj [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstra Imperioj]] inter la jaroj 1917-20 en Ukrainio ekaktivis la naciismaj fortoj. Dum kelkaj jaroj ĉi tie aperas kaj malaperas malgrandaj ŝtatoj, pretendantaj reprezenti la tutan ukrainan popolon kaj senĉese luktantaj kontraŭ [[Bolŝevikismo|bolŝevisma]] Rusio, Pollando kaj diverslandaj invadantoj. La [[Okcident-Ukraina Popola Respubliko]] (ukraine Західноукраїнська Народна Республіка (ЗУНР), latinliterigite ''Zaĥidno-ukrainska Narodna Respublika'') estis mallongdaŭra ŝtato kiu kontrolis la plej grandan parton de Orienta [[Galicio]] de novembro 1918 ĝis julio 1919. [[Dosiero:Map of Ukraine for Paris Peace Conference.jpg|dekstra|eta|200ra|mapo de Ukrainio dum la konflikto kun Sovetrusio]] La {{daton|10|marto|1919}} estis proklamita la memstara [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko|Ukrainia Soveta Socialisma Respubliko]] (kun ĉefurbo [[Ĥarkivo]]), kiu - pere de la [[Kongreso de la Sovetoj de Sovetunio]] - la {{daton|30|decembro|1922}} subskribis la unian pakton kaj eniris [[Sovetio]]n. Laŭ la [[:en:Peace_of_Riga|Riga traktato]] la pli granda okcidenta parto de Ukrainio iĝis parto de la [[Dua Pola Respubliko]], kelkaj malpli grandaj sudokcidentaj regionoj transiris al [[Rumanio]]. La [[ribelo de Grigorjev]] okazis en majo 1919. La [[Ruĝa Armeo]] venkis la ribelon. En la unuaj jaroj post la [[:en:Ukrainian_War_of_Independence|Interna Milito en Ukrainio]] oni plenumis la politikon de «[[naciigo]]», tamen jam en la [[1930-aj jaroj]] tiuj politiko estis ŝanĝita al la politiko de rusigo. Dum la teroro de 1930-aj jaroj oni ekstermis multajn reprezentantojn de la ukraina [[inteligencio]]. En la 1930-aj jaroj en Ukrainio aktive kreskas la industrio. Samtempe la sovetiaj politikistoj perforte organizis [[Kolektivigo|kolektivigon]] (organizadon de [[Kolĥozo|kolĥozoj]]). Por kontentigi la bezonojn de Sovetio pri agrikulturaj produktoj oni enkondukis la pligrandigitajn normojn pri fordonendaj agrikulturaĵoj — tio kaŭzis amasan [[Malsatego|malsategon]] en la kamparaj regionoj. Laŭ diversaj pritaksoj, ĝis kelkaj milionoj da ukrainoj mortis pro la t.n. [[Holodomoro]]. [[Dosiero:Пам'ятник у день 90-річча Голодомору , Знам'янка , Кіровоградська область , Україна.jpg|eta|200ra|dekstra|unu el la multaj monumentoj al la viktimoj de la Holodomor kaj amassubpremoj de la Stalina epoko, establite post la kolapso de Sovetunio]] Laŭ la intertraktoj inter Germanio kaj Sovetio, en la jaro 1939 Sovetio almilitis la okcident-Ukrainiajn teritoriojn, kiuj tiam apartenis al Pollando, [[Ĉeĥoslovakio]] kaj Rumanio. === Ukrainio dum la Dua Mondmilito === Dum la [[Dua Mondmilito]] la tuta teritorio de [[Orienta Fronto (Dua Mondmilito)|Ukrainio estis okupita de la germanaj militfortoj]]. La okupacia reĝimo en Ukrainio estis aparte severa. Laŭ diversaj pritaksoj dum la Dua Mondmilito pereis ĝis ok milionoj da loĝantoj de Ukrainio. La pli granda parto de la ukrainia loĝantaro aktive kontraŭbatalis la nazian armeon jen en la regula [[sovetia armeo]], jen en la [[La sovetia partia movado|partizanaj]] trupoj. Laŭ diversaj pritaksoj, ĉirkaŭ kvarono de ĉiuj soldatoj de Soveta armeo, mortigitaj dum la Dua Mondmilito, estis etnaj ukrainoj. [[Dosiero:Luftwaffe aerial photograph of Babi Yar, 1943.jpg|eta|200ra|dekstra|Aerfoto de Babyn Yar - fama nazia krimloko en Ukrainio]] Tamen iuj reprezentantoj de naciisma ukraina movado komence provis [[Kunlaborismo|kunlabori]] kun la germanoj, esperante krei aŭtonoman ukrainan ŝtaton sub la [[Protektorato|protekto]] de Germanio (tiu ideo, tamen, ne estis akceptita de germanoj). Ĝis la fino de la [[1950-aj jaroj]] en la [[okcidenta Ukrainio]] militis la soldatoj de [[Ukraina Ribela Armeo]], kiuj esperis akiri la sendependecon de Ukrainio batalante kaj kontraŭ Sovetio, kaj kontraŭ Germanio. Aŭtune 1943 la sovetia armeo liberigis la orientan parton de Ukrainio; oktobre 1944 la tuta lando estis liberigita. Kvar urboj, nun troviĝantaj en Ukrainio, ricevis la honoran distingon «[[Urbo-Heroo]]» [[Odeso]], [[Kievo]], [[Sebastopolo]] kaj [[Kerĉo]]. === Soveta Ukrainio en la postmilita tempo === [[Dosiero:Stus KGB photo 1980.jpg|eta|190ra|dekstra|Vasyl Stus - verkisto, disidento. Fama viktimo de subpremoj de la malfrua Sovetunia epoko]] En la jaro [[1945]] la Transkarpata regiono estis realigita al Ukrainio. En la jaro [[1954]] omaĝe al la 300-jariĝo de la [[Perejaslava Konsilio]] [[Krimeo]] estis transdonita al Ukrainio (antaŭe ĝi apartenis al la [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]]) — tiel finiĝis la formiĝo de la teritorio de moderna Ukrainio. Dum la [[1960-aj jaroj]] en la mallonga tempo de la t.n. «[[Ĥruŝĉova degelo]]» en Ukrainio vigliĝas la [[Disidento|disidentaj]] kaj naciismaj movadoj, kies plej elstaraj reprezentantoj estis [[Vjaĉeslav Ĉornovil]], [[Vasil Stus]] kaj [[Levko Lukjanenko]]. Tamen, tiuj movadoj estis rapide subpremitaj. La {{daton|26|aprilo|1986}} okazis la [[nuklea akcidento de Ĉernobilo]], pro kiu granda teritorio de Ukrainio, [[Rusio]] kaj [[Belorusio]] estis venenita de [[Radioaktiveco|radioaktivaj]] substancoj. Tiu estis ĝis tiam la plej malbona nuklea rektora akcidento en historio. En la momento de la akcidento, 7 milionoj da homoj vivis en la poluitaj teritorioj, inkluzive de 2,2 milionoj en Ukrainio. Konsekvence la okazaĵo grave [[subfoso|subfosis]] la aŭtoritaton de la [[Komunista Partio de Sovetunio|partiaj]] gravuloj, kiuj en la unuaj tagoj penis prisilenti la akcidenton. Por plio da detaloj vidu la okazaĵojn de la 1-an de majo 1986 <ref>Валентина Шевченко: [https://web.archive.org/web/20160426221138/http://www.istpravda.com.ua/articles/2011/04/25/36971/ 'Провести демонстрацію 1 травня 1986–го наказали з Москви']. Istorychna Pravda (Esperante, Valentina Ŝevĉenko: 'Oni ordonis el Moskvo okazigi manifestacion la 1-an de majo 1986'. Istorychna Pravda (en la ukraina). la 25-an de aprilo 2011. arkivita de la originalo la 26an de aprilo 2016. Prenite la 20-an de aŭgusto 2011.</ref>. === Akiro de sendependeco === [[Dosiero:НДУ 2 Чорновіл Вячеслав Максимович.jpg|eta|200ra|dekstra|Vjaĉeslav Chornovil, disidento, publicisto, opoziciestro.]] En la unuaj liberaj elektoj, organizitaj marte [[1990]], venkis la naciisma partio «Popola Movado de Ukrainio» ({{lingvo-uk|Народний Рух України}}). La {{daton|16|julio|1990}} la [[Verĥovna Rada|ukrainia parlamento]] akcepti la Deklaron pri la ŝtata suvereneco de Ukrainio. Tiu dokumento priskribis la principojn de la memdecido de la ukraina nacio, elstarigis la principojn de [[demokratio]], [[Politika libereco|politika]] kaj [[ekonomia libereco]] kaj ankaŭ proklamis la prioritaton de la ukrainiaj leĝoj super la sovetiaj. Tio kaŭzis la kontraŭbatalon inter la [[Registaro de Sovietunio|centra sovetia registaro]] kaj la loka ukraina. Marte [[1991]] la sovetiaj aŭtoritatoj organizis [[Referendumo|referendumon]] por decidi la sorton de [[Sovetio]]. La homoj estis demandataj, ĉu ili deziras vivi en la «renovigita» Sovetio. La ukrainaj aŭtoritatoj aldonis ankoraŭ unu demandon: ĉu konsentas la civitanoj de Ukrainio vivi en Sovetio laŭ la principoj, priskribitaj en la Deklaro pri la ŝtata suvereneco de Ukrainio. La absoluta plejmulto de la loĝantoj de Ukrainio respondis ambaŭ demandojn pozitive. Aŭguste 1991 en [[Moskvo]] okazis [[puĉo]], tiel nomata [[Aŭgusta puĉo]], organizita de konservativaj aŭtoritatoj de la komunisma partio. La celo de la puĉistoj estis forigi [[Gorbaĉevo|Gorbaĉevon]] kaj restarigi la centrigitan regadon de la partio. Tuj post la malsukceso de la puĉo, la {{daton|22|aŭgusto|1991}} la ukrainia parlamento akceptis la Akton pri Sendependeco de Ukrainio, kiu proklamis Ukrainion sendependa demokratia ŝtato. La {{daton|1|decembro|1991}} [[Referendumo pri sendependeco de Ukrainio|okazis la referendumo]], en kiu pli ol 90 procentoj de la ukrainiaj civitanoj subtenis la Akton pri Sendependeco. Samtempe okazis la elektoj de la unua prezidento de Ukrainio. Kiel prezidento estis elektita [[Leonid Kravĉuk]]. Dum du sinsekvaj pintrenkontoj, okazintaj decembre [[1991]], la pintaj aŭtoritatoj de [[Belorusio]], Ukrainio kaj [[Rusio]] formale likvidis la Sovetan Union kaj interkonsentis pri kreo de la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]]. Tiel finiĝis la historio de [[Sovetio]] kaj komenciĝis la moderna historio de sendependa Ukrainio. === Moderna historio de Ukrainio === {{Ĉefartikolo|Senkomunismigo en Ukrainio}} La unua duono de la 1990-aj jaroj estis karakterizata de grava [[Depresio (ekonomiko)|ekonomia malprogreso]] kaj granda [[inflacio]]. La [[vivnivelo]] de ukrainianoj signife falis, kio kaŭzis multajn [[Striko|strikojn]] kaj protestojn. Sub tiu premo prezidento Kravĉuk konsentis pri la antaŭtempaj prezidentaj elektoj, organizitaj en [[1994]]. Laŭ iliaj rezultoj la dua prezidento de Ukrainio iĝis [[Leonid Kuĉma]]. Sub gvido de Kuĉma (kiu servis kiel prezidento dum du sinsekvaj prezidentaj periodoj) la ekonomio de Ukrainio stabiliĝis kaj ekde 2000 stabile kreskis. En la jaro 1996 estis akceptita la [[konstitucio de Ukrainio]]. Malgraŭ la evidentaj ekonomiaj sukcesoj la regado de Kuĉma estis kaj estas kritikata pro [[Korupto|koruptado]], [[Demokratieca indekso|maldemokratieco]] kaj [[Parollibereco|parol-mallibereco]] (la plej misfama afero, ligita kun tiu punkto, estas la t.n. [[Georgij Gongadze|Kazo de Gongadze]]). [[Dosiero:Morning first day of Orange Revolution.jpg|eta|300ra|Oranĝa Revolucio]] Aŭtune [[2004]] post vicaj prezidentaj elektoj oni nomis venkinto la eksan ĉefministron [[Viktor Janukoviĉ]]. Laŭ la atestoj de multaj observantoj, la rezultoj de la elektoj estis falsitaj. La [[Opozicio (politiko)|opozicia]] kandidato, [[Viktor Juŝĉenko]] kontestis la rezultojn kaj organizis la pacan [[Oranĝa Revolucio|Oranĝan Revolucion]]. Rezulte de tiu revolucio Juŝĉenko kaj alia opozicia politikistino [[Julija Timoŝenko]] venis al regado, tamen post malpli ol unu jaro Timoŝenko estis eksigita kiel ĉefministro pro malkonsentoj inter ŝi kaj la ĉirkaŭantoj de la prezidento. La {{daton|1|januaro|2006}} en Ukrainio estis aranĝita la [[Reformo|politika reformo]], kiu devis malgrandigi la povojn de prezidento kaj pligrandigi tiujn de la parlamento. Kiel evidentiĝis iom poste, la politika reformo estis tre malbone preparita, kio kaŭzis la [[Ekvilibrismo|malekvilibriĝon]] de la tuta [[politika sistemo]] en Ukrainio. Marte 2006 post vicaj parlamentaj elektoj estis formita la t.n. «Kontraŭkriza koalicio», kiun konsistigis la [[Partio de Regionoj (Ukrainio)|Partio de Regionoj]] (estrata de [[Viktor Janukoviĉ]]), [[Komunisma partio de Ukrainio]] kaj [[Socialisma partio de Ukrainio|Socialisma partio]]. Laŭ multaj observantoj, la aliĝo de la Socialisma partio (kiu dum la elektoj deklaris sin fidela al la interesoj de la [[Oranĝa Revolucio]]) al tiu [[koalicio]] estis fakte [[perfido]], ebla nur pro tio, ke [[Oleksandr Moroz]] ([[estro de la partio]]) ricevis pro tio la postenon de [[parlamentestro]]. La koalicio nomumis Viktor Janukoviĉ ĉefministro. Dum la 2006-07 jaro la funkciado de la politika sistemo en Ukrainio estis senorda, ĉar ne estis klare, kiom da rajtoj havas ĉiu el [[Disigo de povoj|tri ŝtataj povoj]] post la politika reformo. Komence de la jaro 2007 iuj parlamentanoj el la opoziciaj partioj komencis forlasi siajn parlamentajn grupojn kaj aliĝi al la reganta koalicio. Tio kaŭzis maltrankviliĝon de la opozicianoj; la {{daton|2|aprilo|2007}} la prezidento eksigis la parlamenton pro tio, ke «la ŝanĝo de la parlamentaj grupoj fare de la [[Deputito|deputitoj]] falsigas la rezultojn de la elektoj kaj minacas la konstitucian ordon en la lando». Post streĉaj intertraktoj inter ĉiuj partoprenantoj de la politika proceso (sed ĉefe — inter prezidento Juŝĉenko kaj ĉefministro Janukoviĉ) estis decidite organizi la antaŭtempajn parlamentajn elektojn septembre 2007. En tiuj elektoj plej multe da voĉoj denove kolektis la Partio de Regionoj, tamen la du politikaj partioj, kiuj estis en la antaŭa parlamento opoziciaj («Bloko de Julija Timoŝenko» kaj «Nia Ukrainio» de V. Juŝĉenko) kune kolektis iom pli ol duonon de ĉiuj voĉoj. Se ili sukcesos interkonsenti pri starigo de la koalicio, Julija Timoŝenko plej verŝajne denove iĝos ĉefministro. La {{daton|18|aprilo|2007}} Ukrainio (kune kun Pollando) estis elektita por organizo de [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012|Eŭropa Futbal-Pokalo 2012]]. === Kronologio de Eŭromajdano kaj rusia agreso en la Oriento de Ukrainio === * [[21-a de novembro]] [[2013]]. Ekas [[Eŭromajdano|protestoj sur la placo Majdan]] kontraŭ la politiko de [[Viktor Janukoviĉ]] (elektita prezidento de Ukrainio) * [[20-a de februaro]] [[2014]]. Nigra ĵaŭdo. 60 manifestacintoj mortas dum kontraŭstaroj al la polico kaj la ŝtataj armitaj fortoj, [[Berkut]]. * [[22-a de februaro]] 2014. Falas la registaro de Janukoviĉ. * [[11-a de marto]] 2014. Rusio sendas siajn soldatojn al Krimeo kaj, post okazigo de [[Legitimeco|nelegitima]] referendumo, aneksas ĝin el Ukrainio. * [[30-a de marto]] 2014. Kun la subteno de la Rusa Federacio, okazas manifestacioj en la provincoj de [[Donecko]] kaj [[Luhansko]]. * [[12-a de aprilo]] 2014. En la orientaj regionoj de Ukrainio ekas kolizioj inter por-rusaj kontraŭstaroj kaj la ukraina armeo. * [[24-a de majo]] 2014. La memproklamitaj [[Popola Respubliko de Lugansko|Popolaj Respublikoj de Lugansko]] kaj [[Popola Respubliko de Donecko|Donecko]] anoncis la kreadon de Federacia Ŝtato [[Novorusio (konfederacio)|Nova Rusio]]. * [[26-a de majo]] 2014. Ekas bataloj ĉe la [[Internacia flughaveno Donecko]] kaj ĉirkaŭaĵoj. * [[13-a de junio|13-a]] – [[26-a de junio]] 2014. Intensiĝas la bataloj en Orienta Ukrainio. * [[17-a de julio]] 2014. [[Aviadilo]] [[Boeing 777]] de [[Flugo 17 de Malaysia Airlines]] estas alpafita de por-rusaj separatistoj kaj faligita ĉe [[Grabovo]]. Ties 295 pasaĝeroj mortis en la akcidento. * [[18-a de julio]] – [[14-a de aŭgusto]] 2014. Kontraŭofenzivo de la ukrainia armeo al Donecko kaj Luhansko. * [[14-a de februaro]] [[2015]]. Komenciĝis [[batalpaŭzo]] inter [[Separismo|separistoj]] kaj la registaro de Kiev. * [[18-a de februaro]] 2015. La ukrainia armeo abandonas la urbon [[Debalcevo]], kiu estis en [[Sakstrato|sakostrato]] de la teritorio de prorusaj separatistoj post la batalpaŭzo. [[Dosiero:Euromaidan collage.jpg|dekstra|eta|250ra|Revolucio de Digno 2014]] Je la 9-a de aprilo 2015 la [[Parlamento de Ukrainio]] aprobis leĝon per kiu oni malpermesis la [[Komunismo|komunismajn]] [[simbolo]]jn kiaj la [[rikoltilo kaj martelo]], figuroj de la [[Sovetunio]], aŭ ties luktantoj kontraŭ la [[naziismo]] dum la [[Dua Mondmilito]], dum oni egaligas [[Komunisma propagando|propagandon por komunismo]] kaj [[Naziisma propagando|propagandon por naziismo]].<ref>''Ucrania prohíbe la hoz y el martillo. El Parlamento de Kiev aprueba una ley que equipara el comunismo al nazismo'', Pilar Bonet, [[El País]], 9 APR 2015 [http://internacional.elpais.com/internacional/2015/04/09/actualidad/1428606271_425245.html] Konsultita la 10an de aprilo 2015</ref> Responde al la multnombraj militkrimoj faritaj de Rusio inter 2014 kaj 2018, la filmo [[Donbaso (film)|Donbaso]] estis kreita de reĝisoro Sergej Loznitsa kaj ricevis multajn pozitivajn recenzojn en Ukrainio, estis agnoskita kiel unu el la plej bonaj ukrainaj filmoj en la mondo kaj estis malpermesita montriĝi en Rusio <ref>[https://uatv.ua/en/ukraine-s-sergei-loznitsa-wins-best-director-award-cannes/ Ukraine’s Sergei Loznitsa Wins Best Director Award at Cannes]</ref>. [[NBC News]] notas ke kvankam ekzistas apartaj miliciaj [[Novnazioj|novnaziaj]] grupoj en Ukrainio kiel la [[Azov-bataliono]], ekzistas neniu ĝeneraligita subteno por [[Ekstremdekstro|ekstremdekstra]] ideologio aŭ en la registaro, aŭ en la armeo, aŭ en elektoj: ekzemple, dum la parlamentaj balotoj en 2019, ekstremdekstraj naciismaj partioj ne sukcesis akiri eĉ ne unu seĝon en la 450-seĝa [[Verĥovna Rada]]<ref>(en) David K. Li, Jonathan Allen, Corky Siemaszko, ''[https://www.nbcnews.com/news/world/putin-claims-denazification-justify-russias-attack-ukraine-experts-say-rcna17537 Putin using false 'Nazi' narrative to justify Russia's attack on Ukraine, experts say]'' (Putin uzas falsan "nazian" rakonton por pravigi la atakon de Rusio kontraŭ Ukrainio, diras fakuloj), NBC News, alirite la 2-an de marto 2022.</ref>. La [[Ŝtata Muzeo Auschwitz-Birkenau en Oświęcim|Holokaŭsta Memoriga Muzeo en Aŭvico]] eligis fortan proteston kontraŭ la akuzoj de [[prezidento]] [[Volodimir Zelenskij|Zelenskij]] pri [[novnaziismo]]<ref>(en) John Haltiwanger. ''[https://www.businessinsider.com/auschwitz-museum-says-russias-war-in-ukraine-is-an-act-of-barbarity-2022-2?international=true&r=US&IR=T Auschwitz museum says Russia's war in Ukraine is an 'act of barbarity that will be judged by history']'' (Auschwitz-muzeo diras, ke la milito de Rusio en Ukrainio estas "ago de barbareco kiu estos juĝita laŭ historio"), alirite la 2-an de marto 2022.</ref>, malgraŭ ke li estas juddevena kaj ruslingvano. ==== Rusia plenksala invado ==== {{Ĉefartikolo|Raŝismo|Invado de Rusio en Ukrainion (2022)}} La [[21-a de februaro|21-an de februaro]] [[2022]], [[Rusio]] agnoskis la sendependecon de la [[Donecka Popola Respubliko]] kaj la [[Luganska Popola Respubliko]]<ref>(ru) [http://kremlin.ru/events/president/news/67829 Subskribado de dokumentoj pri la rekono de la Doneckaj kaj Luganskaj Popolaj Respublikoj]. ''Prezidanto de Rusio'' (la 21-an de februaro 2022).</ref>. [[Dosiero:Mariupol 20220323 004.jpg|eta|250ra|dekstra|[[Mariupolo]]. Unu el la loĝkonstruaĵoj detruitaj de la rusoj. Unu el centoj da miloj da militkrimoj faritaj de la Putin-reĝimo, inkluzive de torturo de civiluloj.]] La [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|rusa invado en Ukrainion]] je 2022 estis [[Milito|milita]] [[operaco]] lanĉita la [[24-an de februaro]] [[2022]] laŭ ordono de rusa prezidento [[Vladimir Putin]]. Ĉi tiu [[konflikto]] aperas el laŭgrada pliiĝo de streĉitecoj inter Rusio kaj Ukrainio. Precipe ekde novembro 2021, Rusio plifortigis siajn armeojn proksime de la [[Limo (geografia linio)|limo]] kun Ukrainio. Krome, meze de februaro 2022, Vladimir Putin agnoskis la sendependecon de la [[Secesio (politiko)|secesiaj]] popolaj respublikoj de [[Donecka Popola Respubliko|Donecko]] kaj [[Luganska Popola Respubliko|Lugansko]], tiel nomata konfederacio de [[Novorusio (konfederacio)|Novorusio]].<ref>[https://www.publico.es/internacional/putin-reconoce-independencia-ejercito-donetsk-lugansk-ue-amenaza-sancion.html Putin reconoce la independencia de Donetsk y Lugansk, despliega al Ejército en la zona y la UE amenaza con sanciones], [[Público]], 21a februaro 2022, alirita la 26an de februaro 2022.</ref> Kelkajn tagojn poste, la [[21-an de februaro]] 2022, la rusaj armetrupoj eniris la regionon de [[Donecka baseno|Donbaso]], en orienta Ukrainio. La konflikto rapide disvastiĝis en la tuta lando, minacante precipe [[Kievo|Kievon]], la ĉefurbon,<ref>Alberto Sicilia, ''[https://blogs.publico.es/alberto-sicilia/2022/02/26/la-guerra-llega-a-las-calles-de-kiev/ La guerra llega a las calles de Kiev]'', [[Público]], 26a februaro 2022, alirita la 26an de februaro 2022.</ref> sed ankaŭ rekte la ukrainan prezidenton, [[Volodimir Zelenskij]]. Multaj landoj en la mondo kondamnis tiun invadon, eĉ la ĉeĥa prezidento antaŭe ne tiom kritikema vidalvide de Rusio, konfesas ke li eraris pri Rusio<ref>(eo) Filip Noubel, [https://eo.globalvoices.org/2022/02/12831/ Neatendita reago de Prago post rusa invado de Ukraini]o, Global Voices (Tutmondaj Voĉoj), la 27-an de Februaro 2022, alirite la 2-an de marto 2022.</ref>. == Administra divido de la lando == {{Ĉefartikolo|Administra divido de Ukrainio}} La sistemo de administra divido de Ukrainio respegulas ĝian unuecan staton, fiksitan en la konstitucio: ĉiuj subdividoj havas la saman strukturon kaj samformajn gvid-organojn. Plej unue Ukrainio estas dividita je 27 primaraj administraj partoj. La plej multaj el ili estas tradicie nomataj en Esperanto kiel ''provincoj'' (ruse kaj ukraine: ''область''); Ukrainio havas 24 provincojn. Plie, sur la [[Krimeo|Krimea duoninsulo]] troviĝas [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo]] (kiu strukture estas tute simila al tipa provinco, sed kiel gvidorganoj havas iom pli da rajtoj, ol la gvidorganoj de tipaj provincoj). Fine, 2 teritorioj havas apartan statuson «Urbo de la centra subeco» ({{lingvo-uk|місто центрального пiдпорядкування}}) — temas pri la urbo [[Kievo]] kaj pri la [[Sebastopola municipo]]. La provincoj estas dividataj je [[Distrikto|distriktoj]], distriktoj konsistas el [[Komunumo|komunumoj]]. Grandaj urboj (foje kun la ĉirkaŭaj teritorioj) povas memstare formi apartan distrikton (iufoje tradicie nomata kiel ''[[municipo]]'') aŭ havi kelkajn urbo-distriktojn. Decembre 2005 Ukrainio havis 490 distriktojn, 457 [[urbo]]jn, 885 [[urbotipa loĝloko|urbotipajn loĝlokojn]], 28562 kamparajn loĝlokojn (vilaĝ(et)ojn); 26 urboj havis urbo-distriktojn. [[Dosiero:Provincoj de Ukrainio.png|Provincoj de Ukrainio]] {| style="background:transparent;" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%" |- style="font-size:100%; text-align:left" !width="140px"| [[Administra divido de Ukrainio]] !!width="80px"| ''Administra centro'' !!!width="80px"|''Areo'' !!!width="80px"|''Loĝantaro'' |- | [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo]] || [[Simferopolo]] || style="text-align:right" | 26,100 || style="text-align:right" | 2,033,700 |- | [[Ĉerkasa provinco]] || [[Ĉerkaso]] || style="text-align:right"|20,900 || style="text-align:right"|1,402,900 |- | [[Ĉernihiva provinco]] || [[Ĉernihivo]] || style="text-align:right"|31,900 || style="text-align:right"|1,245,300 |- | [[Ĉernivca provinco]] || [[Ĉernivco]] ||style="text-align:right"|8,100 || style="text-align:right"|922,800 |- | [[Dnipropetrovska provinco]] || [[Dnipro (urbo)|Dnipro]] || style="text-align:right"|31,900 || style="text-align:right"|3,567,600 |- | [[Donecka provinco]] || [[Donecko]] ||style="text-align:right"|26,500|| style="text-align:right"|4,841,100 |- | [[Ivano-Frankivska provinco]] || [[Ivano-Frankivsk]] || style="text-align:right"|13,900 || style="text-align:right"|1,409,800 |- | [[Ĵitomira provinco]] || [[Ĵitomir]]o || style="text-align:right"|29,900 || style="text-align:right"|1,389,500 |- | [[Ĥarkiva provinco]] || [[Ĥarkivo]] || style="text-align:right"|31,400 || style="text-align:right"|2,914,200 |- | [[Ĥersona provinco]] || [[Ĥersono]] || style="text-align:right"|28,500 || style="text-align:right"|1,175,100 |- | [[Ĥmelnicka provinco]] || [[Ĥmelnicko]] || style="text-align:right"|20,600 || style="text-align:right"|1,430,800 |- | [[Kievo|Kievo (urbo)]] || [[Kievo]]<ref>La urbo [[Kievo]] ne apartenas al la Kieva provinco, sed estas administre memstara regiono (unu el la 2 «urboj kun speciala statuso»).</ref> || style="text-align:right"|800 || style="text-align:right"|2,611,300 |- | [[Kieva provinco]] || [[Kievo]] || style="text-align:right"|28,100 || style="text-align:right"|1,827,900 |- | [[Kirovograda provinco]] || [[Kropivnicko]] || style="text-align:right"|24,600 || style="text-align:right"|1,133,100 |- | [[Luganska provinco]] || [[Luhansko]] || style="text-align:right"|26,700 || style="text-align:right"|2,546,200 |- | [[Lviva provinco]] || [[Lvivo]] || style="text-align:right"|21,800 || style="text-align:right"|2,626,500 |- | [[Mikolajeva provinco]] || [[Mikolajivo]] || style="text-align:right"|24,600 || style="text-align:right"|1,264,700 |- | [[Odesa provinco]] || [[Odeso]] || style="text-align:right"|33,300 || style="text-align:right"|2,469,000 |- | [[Poltava provinco]] || [[Poltavo]] || style="text-align:right"|28,800 || style="text-align:right"|1,630,100 |- | [[Rivna provinco]] || [[Rivno]] || style="text-align:right"|20,100 || style="text-align:right"|1,173,300 |- | [[Sebastopola municipo|Sebastopolo (urbo-municipo)]] || [[Sebastopolo]] || style="text-align:right"|900 || style="text-align:right"|379,500 |- | [[Sumia provinco]] || [[Sumio]] || style="text-align:right"|23,800 || style="text-align:right"|1,299,700 |- | [[Ternopila provinco]] || [[Ternopilo]] || style="text-align:right"|13,800 || style="text-align:right"|1,142,400 |- | [[Transkarpata provinco]] || [[Uĵhorodo]] || style="text-align:right"|12,800 || style="text-align:right"|1,258,300 |- | [[Vinica provinco]] || [[Vinico]] || style="text-align:right"|26,500|| style="text-align:right"|1,772,400 |- | [[Volina provinco]] || [[Lucko]] || style="text-align:right"|20,200 || style="text-align:right"|1,060,700 |- | [[Zaporiĵa provinco]] || [[Zaporiĵo]] || style="text-align:right"|27,200 || style="text-align:right"|1,929,200 |} |} == Loĝantaro de Ukrainio == {{Ĉefartikolo|Loĝantaro de Ukrainio}} [[Dosiero:Population of Ukraine from 1950z.svg|eta|250ra|dekstra|Ukrainia demografio en la jaroj 1950-2024]] [[Dosiero:Kyiv mainsquare.jpg|eta|dekstra|250ra|[[Placo de Sendependeco (Kievo)|Placo de Sendependeco]] — la ĉefa placo en [[Kievo]].]] Laŭ la pritaksoj, komence de la jaro 2007 en Ukrainio loĝis ĉirkaŭ 46,5 milionoj da homoj. La lasta [[censo]] estis organizita en 2001. Laŭ ĝiaj rezultoj en la lando loĝis 48,457 milionoj da homoj. Inter ili plej multnombra [[etno]] estas [[ukrainoj]] (77,8 %), [[rusoj]] (17,3 %), [[belorusoj]] (0,6 %), [[krime-tataroj]] (0,5 %), [[moldavoj]] (0,5 %), [[bulgaroj]] (0,4 %), [[hungaroj]] (0,3 %), [[poloj]] (0,3 %) kaj [[judoj]] (0,3 %). Sume en Ukrainio loĝas la reprezentantoj de pli ol 150 [[Nacio|nacioj]]. Laŭ la rezultoj de la sama censo la parto de la urba loĝantaro estis 67,2 %. Viroj konsistigis 46,3 % de la loĝantaro. La aĝ-distribuo estis la jena: junuloj (homoj, ne atingintaj la labor-aĝon) konsistigis 18,1 %, la labor-aĝuloj konsistigis 58 %, [[Emerito|emerit]]-aĝuloj konsistigis 23,9 %. Plej dense loĝataj regionoj estas la sudo kaj la oriento de la lando. La plej grandaj urboj (kun pli ol miliono da loĝantoj) estas [[Kievo]], [[Ĥarkivo]], [[Donecko]], [[Dnipropetrovsko]] kaj [[Odeso]]. Nuntempe Ukrainio travivas demografian krizon. Ekde la 1991 jaro ĝia loĝantaro malgrandiĝis je pli-malpli 5 milionoj (t.e. dekono de la tiama kvanto). La [[mortindico]] daŭre superas la [[Naskindico|nask-indicon]], tamen lastatempe aperas la signoj de malrapidiĝo de la loĝantar-malpliiĝo. Sufiĉe granda kvanto de ukrainiaj civitanoj konstante troviĝas eksterlande, laborante en najbaraj landoj. Laŭ iuj pritaksoj, la kvanto de tiuj formigrindaj laborantoj atingas kelkajn milionojn. === Lingva situacio === La unusola oficiala lingvo de Ukrainio estas la [[ukraina lingvo|ukraina]]. Laŭ la censo de la jaro 2001 ĝin opiniis kiel gepatran 67,5% de la loĝantoj. La [[ukrainia registaro]] ĝenerale subtenas la politikon de [[ukrainigo]]. Dum la tempo de sendependeco la kvanto de la ukrain-lingvaj lernejoj, kaj entute — la uzado de la ukraina lingvo en ĉiuj sferoj de la socia vivo — pligrandiĝas. Tiel ekzemple la hungara malplimulto en Ukrainio spertas signifajn limigojn en edukado kaj la publika uzo de sia propra lingvo pro pli striktaj ukrainaj lingvaj leĝoj. En [[2022]] la vicministro pri kulturo kaj informa politiko pledis por nova statuso de la angla ĉar ĝi estus grava por la strategia vojo de Ukrainio al EU-membreco<ref>(en) [https://odessa-journal.com/public/the-ministry-of-culture-is-developing-a-draft-law-on-the-special-status-of-the-english-language-in-ukraine The Odesa Journal] (14.08.2022), reprenita de ERA.org (trilingve en, it, eo) ''[https://era.ong/en/the-ministry-of-culture-is-developing-a-draft-law-on-the-special-status-of-the-english-language-in-ukraine/ The Ministry of Culture is developing a draft law on the special status of the English language in Ukraine]'' ([https://era.ong/eo/la-ministerio-pri-kulturo-estas-ellaboranta-legon-pri-speciala-statuso-de-la-angla-lingvo-en-ukrainio/ La Ministerio pri Kulturo ellaboras projekton de leĝo pri la speciala statuso de la angla lingvo en Ukrainio]), la 13-an de aŭgusto 2022.</ref>. Aparta fenomeno en la lingva situacio de Ukrainio estas la ekzisto de la [[Miksa lingvo|miks-lingvo]] ([[surĵik]]o). Ĝi estas ĉеfe uzata en kamparo en la sudaj, centraj kaj orientaj regionoj. Ĝiaj [[fonetiko]] kaj [[gramatiko]] estas plejparte ukraina, dum la [[Leksiko|leksika]] bazo venas ĉefe el la rusa lingvo. Malgraŭ tio, ke laŭ multaj lingvistikaj esploroj [[surĵik]]o prezentas apartan [[Sociolingvistiko|sociolingvistikan]] fenomenon, ĝi estas neniel agnoskita kaj plej ofte estas opiniata kiel «popola lingvaĵo» aŭ «fuŝ-lingvo». ==== La rusa lingvo ==== La [[rusa lingvo]], kiu dum la sovetia tempo estis fakte oficiala, daŭre estas vaste uzata (ĉefe en la sudaj kaj orientaj regionoj de la lando) — ĝin opinias sia [[gepatra lingvo]] 29,6% de la loĝantoj (notindas, ke tiu kvanto estas pli granda, ol la kvanto de la etnaj rusoj, do, ankaŭ iuj etnaj ukrainoj opinias la rusan lingvon sia gepatra). La rusa lingvo estas iom pli ofte uzata en urboj, ol en kamparo. Al la relative grava pozicio de la rusa lingvo en Ukrainio kontribuas ne nur la historiaj kialoj, sed ankaŭ la fakto, ke multaj informaj produktoj ([[Libro|libroj]], [[Televida programo|televidaj programoj]], [[Kino|kinoj]] ktp) estas pli facile akireblaj en la rusa, ol en la ukraina lingvo. Plejparto de la ukraina loĝantaro bone komprenas kaj la rusan, kaj la ukrainan lingvojn, do oni povas priskribi la lingvan situacion en Ukrainio kiel [[Dulingvismo|dulingvismon]]. == Religio == [[Dosiero:StMichaelCathedral.jpg|eta|La fasado de [[Monaĥejo Sankta Mikaelo de la Orumitaj Kupoloj|Katedralo de Sankta Mikaelo]] en [[Kievo]].]] [[Dosiero:Bakhchisaray, Hansaray Museum.jpg|eta|La Ĥana palaco en [[Baĥĉisarajo]], kiu estis centro de [[islamo]] en Ukrainio dum pli ol 300 jaroj.]] Ĉirkaŭ 70 % de la ukrainia loĝantaro deklaras sin religiemaj (tamen praktikas religion signife malpli granda parto de la loĝantaro). La [[dominanta religio]] en Ukrainio estas la [[Ortodoksismo|ortodoksa kristanismo]], kiu, tamen estas prezentita de tri eklezioj: [[Ukraina Ortodoksa Eklezio (Moskva Patriarkeco)|Ukrainia ortodoksa eklezio de Moskva patriarkeco]], Ukrainia ortodoksa eklezio de Kieva patriarkeco kaj Ukrainia memregata ortodoksa eklezio. En 2019 la du lastaj eklezioj unuiĝis kaj formis la [[Ukraina Ortodoksa Eklezio]]. La ortodoksa kredo estas pli karakteriza por la sudo, centro kaj oriento de Ukrainio. En Ukrainio ekestis ankaŭ propra separisma eklezio<ref>(eo) [[n:Patriarko_Bartolomeo_la_1-a_subskribis_tomoson_pri_aŭtokefalio_de_la_Ukraina_Ortodoksa_Eklezio|Patriarko Bartolomeo la 1-a subskribis tomoson pri aŭtokefalio de la Ukraina Ortodoksa Eklezio]]</ref>, ekde tiam perforte forprenante preĝejojn kaj malliberigante pastrojn de la tradicia eklezio<ref>(eo) [[n:Vojaĝo_al_milito_aŭ_Somero_en_Donbaso_(VI)|Vojaĝo al milito aŭ Somero en Donbaso]] (parto 6)</ref>. La duan pozicion okupas la [[Ukraina Grek-Katolika Eklezio|Ukrainia greka-katolika eklezio]], kiu praktikas la [[Rito|ritojn]], similajn al tiuj de la ortodoksa eklezio, sed agnoskas la superecon de la [[papo]]. Tiu ĉi kredo estas pli ofta en la centro kaj okcidento de Ukrainio. [[Latina Eklezio|Latina]] kristanismo estas praktikata ĉefe de etnaj poloj kaj estas prezentita ĉefe en la okcidenta parto de la lando (tamen, malgrandaj [[Rom-katolika eklezio|rom-katolikaj]] komunumoj estas dise prezentitaj en la tuta lando). Same dise prezentitaj estas la multnombraj [[Protestanta|protestantaj]] komunumoj (ĉefe prezentitaj de [[Baptisto|baptistoj]], [[pentekostistoj]] kaj [[Adventismo|adventistoj]]). Ĉirkaŭ 0,63% de la loĝantaro konfesas [[judismo]]n. Proksimume 500 mil homoj konfesas [[islamo]]n (ĉefe en [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo|Krimeo]], kie ĝi estas praktikata de [[krime-tataroj]]). En la lando troviĝas ankaŭ malmultnombraj grupoj de [[Kriŝno|kriŝnanoj]] kaj [[Budhismo|budhistoj]]; sporade estas praktikataj ankaŭ aliaj religioj. == Politika strukturo == Ukrainio estas [[respubliko]]. Antaŭ la konstitucia reformo ĝi estis [[prezidenta respubliko]] (kun grandpova prezidento); ekde la jaro 2006 (post la konstitucia reformo) Ukrainio formale iĝis [[parlamenta respubliko]], tamen pro la neperfekteco de la reformo la fakta stato de la politika strukturo en Ukrainio estas neklara. {{Ĉefartikolo|Konstitucio de Ukrainio}} {{Ĉefartikolo|Listo de prezidantoj de Ukrainio}} La formala ĉefo de la lando estas la prezidento, kiu estas elektata per la tutlanda voĉdono por kvin jaroj. Laŭ la konstitucio la prezidento estas garantianto de la [[Konstitucia juro|konstituciaj rajtoj]] kaj liberecoj de ĉiuj civitanoj de Ukrainio. La [[Oficejo de la Prezidanto de Ukrainio]] (ukraine Офіс Президента України) estas registara korpo kreita de la Prezidanto de Ukrainio por ekzerci siajn potencojn. La Registaro de Ukrainio (ukraine Уряд України, aŭ oficiale la [[Kabineto de Ministroj de Ukrainio]], ukraine Кабинет Министрив України) estas la [[plenuma povo]] de Ukrainio kaj la plej altranga organizaĵo en la administrado de la lando ekde la 1an de septembro 1991. La statuso de la registaro estas ankrita en la [[Konstitucio de Ukrainio]] kaj la leĝo "Pri la Ukraina Kabineto de Ministroj". La [[Leĝdona povo|leĝodona povo]] en Ukrainio apartenas al la [[Unuĉambrismo|unuĉambra parlamento]] (''[[Verĥovna Rada]]'', {{lingvo-uk|Верховна Рада}}), kiun formas 450 deputitoj, elektataj por 4 jaroj. Nuntempe la deputitoj estas elektataj laŭ la [[multpartia sistemo]] (antaŭe oni uzis jen la [[Elektodistrikto|elektodistriktan]], jen la miksan sistemon). La parlamento estas respondeco pri la formado de la [[ekzekutivo]], kiun prezentas la [[kabineto]] de ministroj, estrata de la ĉefministro. Post la konstitucia reformo la ĉefministro fakte havas pli da povo super la interna politiko, ol la prezidento (kiu respondecas ĉefe pri la [[ekstera politiko]]). La nuna ĉefministro de Ukrainio estas [[Deniso Ŝmihal]], La [[justica povo]] apartenas ekskluzive al [[Tribunalo (juro)|tribunaloj]]. La juĝistoj estas unuafoje nomumataj por 5 jaroj fare de la prezidento; poste ili estas nomumataj fare de la parlamento sen tempolimo. La sola organo de la konstitucia [[jurisdikcio]] estas la [[Konstitucia Kortumo]]. La plej supra organo en la ĝeneral-jurisdikcia tribunal-sistemo estas la [[Supera Kortumo.|Supera Kortumo]]. La loka [[memadministrado]] estas deklarita en la konstitucio, tamen oni konstante parolas pri la neceso pligrandigi la rajtojn de la lokaj administraciaj organoj. La membroj de lokaj [[soveto]]j kaj [[Urbestro|urbestroj]] estas elektataj de la loĝantaro; la ĉefoj de la provincaj kaj distriktaj administracioj estas enpostenigataj fare de la prezidento. En Ukrainio agas multaj politikaj partioj, tamen plej multaj el ili estas tre malfortaj, pro kio ili devas ĉiufoje formi koaliciojn kun aliaj partioj. La manko de klara ideologio ĉe multaj partioj kaŭzas oftajn ŝanĝojn de iliaj politikaj preferoj. === Ekstera politiko === Antaŭ 2004 Ukrainio okupis neklaran pozicion rilate la eksteran politikon, penante subteni bonajn rilatojn kaj kun [[Eŭropa Unio]], kaj kun [[Rusio]]. Post la venko de [[Viktor Juŝĉenko]] estis klare proklamita la kurso al [[Eŭropa integrado|eŭro-integriĝo]]. Tio kaŭzis malboniĝon de la rilatoj kun Rusio kaj vicon da ekonomiaj skandaloj, ĉefe pri la provizo de rusia [[tergaso|fosilia gaso]]. === Ŝtataj simboloj de Ukrainio === La ŝtataj simboloj de Ukrainio estas la [[Ŝtata flago|ŝtataj flago]], [[blazono]] kaj [[Nacia himno|himno]]. La ŝtata [[flago de Ukrainio]] estis akceptita la {{daton|28|januaro|1992}} kaj prezentas [[Tolaĵo|tolaĵon]] kun la [[rilatumo]] inter [[alto]] kaj [[Larĝo|larĝeco]] 2:3. Sur la tolaĵo estas prezentitaj du egal-larĝaj strioj: flava malsupre (ĝi simbolas vastajn kampojn de matura [[tritiko]]) kaj helblua supre (ĝi simbolas la sennuban [[Ĉielo|ĉielon]]). Ĝis nun oni akceptis nur la formon de la t.n. «Malgranda blazono de Ukrainio»: ĝi estas la t.n. [[tridento]], havanta specifan formon. Ĝi estas tre antikva simbolo, uzata jam en la [[10a jarcento]]. La ŝtata [[himno de Ukrainio]] uzas la muzikon de [[Miĥajlo Verbickij]] kaj la tekston de [[Pavlo Ĉubinskij]]. == Ekonomio == [[Dosiero:20-Hryvnia-2003-front.jpg|eta|20-hrivna monbileto, prezentanta la ukrainan poeton [[Ivan Franko]].]] [[Dosiero:National Bank of Ukraine.jpg|eta|dekstra|La konstruaĵo de la Nacia Banko de Ukrainio]] [[Dosiero:Donezk Schwerindustrie rauchender Schornstein.jpg|eta|Peza industrio ĉirkaŭ la urbo [[Donecko]].]] Ukrainio havas sufiĉe bone evoluigitajn sciencon kaj industrian bazon (pezan [[Maŝinkonstruado|maŝinkonstruadon]], [[Metalurgio|metalurgion]], [[Ŝipkonstruado|ŝip-konstruadon]], [[Kemia industrio|kemian industrion]]). Ukrainiaj [[Atomcentralo|atomcentraloj]] estas grandaj produktantoj de [[elektra energio]]. Kelkaj branĉoj de la [[Ekonomio de Ukrainio|ukrainia ekonomio]] estas karakterizataj de [[Alta teknologio|alta teknologia]] nivelo; Ukrainio produktas siajn proprajn [[Sputniko|sputnikojn]], kosmajn [[Raketo|raketojn]]. Krome, Ukrainio estas granda produktanto de milita teĥniko — [[Tanko|tankoj]], [[Militaviadilo|militaviadiloj]] ktp. Dum la sovetia tempo la ekonomio de Ukrainio estis dua plej bona en la tuta Soveta Unio. Post la [[Dissolvo de Sovetunio|kolapso de Sovetio]] la lando transiras de la [[planita ekonomio]] al la [[Merkata ekonomio|markata ekonomio]]. La transiro en la 1990-aj jaroj estis karakterizata de malriĉiĝo de la loĝantaro; post la jaro 2000 la situacio iom-post-iom pliboniĝas kaj la bonstato de ukrainianoj malrapide kreskas. Ĝis 1996 en la lando estis uzata la provizora [[valuto]], la t.n. «[[Kupono|kuponoj]]». En la jaro 1996 oni enkondukis novan valuton — [[Ukraina hrivno|ukrainan hrivnon]]. Komence de la jaro 2007 la [[averaĝa salajro]] en Ukrainio estis pritakse difinita kiel 200 [[Eŭro|eŭroj]]. Nuntempe la ukrainia ekonomio estas tipa [[Post-sovetaj ŝtatoj|postsoveta]] [[Evoluanta lando|evoluanta ekonomio]]. Ĝiaj plej grandaj problemoj estas la neevoluigitaj [[infrastrukturo]], granda koruptado kaj [[burokratio]] kaj ankaŭ neklara [[Imposto|impost]]-sistemo. Ukrainio importas multe da energidonaj substancoj, ĉefe [[Natura gaso|naturan gason]] — pro tio la lando ege dependas de [[Rusio]] (Ukrainio mem [[Minejo|elminigas]] nur 25 % de la bezonata gaso, 35 % estas donataj de Rusio, la restaj 40 % venas el [[Centra Azio]] tra la vojoj, kiujn regas Rusio). Elminigado de gaso okazas grandparte en la [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]], kies parto troviĝas en [[Luhanska provinco]]. Samtempe, Ukrainio estas ĉefa transdonanto de gaso al [[Eŭropo]] — ĉirkaŭ 85 % de gaso venas el Rusio al Eŭropo tra Ukrainio. Dum la [[Glasgova Klimatkonferenco de la Unuiĝintaj Nacioj de 2021]] prezidanto Zelenskij promesis ke Ukrainio ĉesigos uzadon de la karbo ĝis 2035, sed fakuloj ekde komence dubis pri plenumeblo de tiu ĉi plano kaj la ukraina ministerio pri energio respondis ke la prezidenta promeso "ne enhavas striktajn sindevigojn kaj ne signifas rezignon je karbo". Oni planis konstrui novajn nukleajn generatorojn kunlabore kun la usona [[Westinghouse Electric Corporation]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/02/12664/ | titolo = La paradokso minacanta la post-karban estontecon de Ukrainio | titolo-aldono = Ĉe COP26 prezidento Zelenskij promesis ke Ukrainio ĉesos uzi karbon ĝis 2035 | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-02-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230825054626/https://eo.globalvoices.org/2022/02/12664/ | arkivdato = 2023-08-25 | citaĵo = }}</ref>. == Militaj fortoj == {{Ĉefartikolo|Armitaj Fortoj de Ukrainio}} Post la kolapso de Sovetio, Ukrainio havis 780-mil-kapan armeon kaj trian laŭ la grandeco [[Nuklea armilaro|nuklean armilaron]] en la mondo. Tamen, dum la 1990-aj jaroj, Ukrainio plene rezignis la nuklean armilaron, signife malgrandigis la rezervojn de aliaj armiloj kaj iom-post-iom malgrandigas sian armeon, planante transiri de [[Konskripcio|konskripcia]] armeo al la profesia volontula. Ukrainio estas deklarita kiel [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtrala]] ŝtato. Ekde ĉirkaŭ 2000 ĝi planas aliĝi al [[NATO]]. == Kulturo == [[Dosiero:Подол.png|eta|250ra|La centro de [[Kievo]].]] [[Dosiero:Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg|eta|250ra|La centro de [[Lvivo]].]] [[Dosiero:Будинок колишнього Зимового театру в Кропивницькому P1480661 вул. Дворцова (Леніна), 4.jpg|eta|250ra|La konstruaĵo de la unua ukraina profesia teatro, [[Kropivnickij]].]] Ukrainiaj kulturo kaj tradicioj venas de tre malnova tempo; dum sia evoluo ili estis grave influitaj de la orientaj kaj okcidentaj najbaroj de Ukrainio. Vaste konataj en la mondo estas la ukrainaj arto de pripentritaj [[Paska ovo|paskaj ovoj]] ({{lingvo-uk|писанка}}) kaj la arto de [[Brodado|broditaj]] [[Ĉemizo|ĉemizoj]] ({{lingvo-uk|вишиванка}}). La plej tradiciaj ukrainaj manĝaĵoj estas [[barĉo]], [[varenikoj]] kaj [[lardo]]; monde konataj estas la Kieva kokinaĵa [[kotleto]] kaj la [[Kieva torto]]. Dum festaj [[Tablumado|tablumadoj]] ukrainianoj trinkas [[Biero|bieron]], [[Vino|vinon]] kaj [[horilko]]n. La familiaj roloj en la ukrainiaj familioj estas tradiciaj: viroj ĉefe respondecas pri mon-akirado, dum la virinoj pli ofte respondecas pri la [[Mastrumado|hejma mastrumado]]. La [[geavoj]] ludas pli gravan rolon pri edukado de la [[Nepo|genepoj]], ol en [[Eŭropo]] (nemalofte, ĝuste la geavoj, sed ne gepatroj, edukas la infanojn). Veteranoj-gejoj estas atakitaj en Ukrainio<ref>(eo) [[n:Veteranoj-gejoj_estas_atakitaj_en_Ukrainio|Veteranoj-gejoj estas atakitaj en Ukrainio]]</ref>. === Muziko === [[Dosiero:Мошорине , Кіровоградська область , Україна , пам'ятник авторові пісні "Їхав козак за Дунай".jpg|eta|180ra|Monumento al [[Semen Klimovskij]] en la vilaĝo Moshoryne, la verkinto de la kanto "Kozako iris al Danubo ".]] Konataj ukrainaj kantoj kaj muzikaj motivoj formiĝis dum la kozaka periodo (16-18 jarcentoj) kaj dum la liberigaj movadoj en la 19-a jarcento. * Ho, sur la monto, ankaŭ rikoltas la rikoltistoj (Ой на горі та й женці жнуть) * Kozako iris al Danubo (Їхав козак за Дунай) * Gey, Sokoly (Гей, Соколи) * Vivu libera Ukrainio (Хай живе вільна Україна) * La larĝa Dnipro muĝas kaj ĝemas (Реве та стогне Дніпр широкий) === Literaturo === [[Dosiero:Kobzar’. Wybir dejakych najkraszczych poezyj Tarasa Szewczenka. Lwiw, 1914.jpg|eta|180ra|Kobzar de Taras Ŝevĉenko, tradukita en la latinan. La plej fama libro en la ukraina lingvo.]] La plej famaj verkistoj, kies verkoj estis malpermesitaj aŭ submetitaj al strikta cenzuro en malsamaj tempoj estas: * Taras Ŝevĉenko * Lesja Ukrainka * Mykola Gogol * Ivan Franko * Grigori Skovoroda * Anatoli Dimarov, konata pro unu el la plej bonaj ukrainaj romanoj "Kaj estos homoj" (І будуть люди) * Valerian Pidmogylnyi, apartenanta al la generacio de la Shot Renesanco (post la romano "La Urbo", kiu priskribas la vivon de Kyiv en la 1920-aj jaroj, li estis submetita al torturo de la sovetiaj specialaj servoj, kaj dum la jaroj de amasa teruro en 1937 li estis pafita) === Komunikiloj === La '''nacia publika teleradiokompanio de Ukrainio''' ({{lang-uk|Національна суспільна телерадіокомпанія України}}, prononcata {{prononco|nacioNALna susPILna teleradiokomPAnija ukraIni}}, en senco de "nacia publika televidaj kaj radiofonia kompanio de Ukrainio"), mallongitata al la adjektiva koncizigo '''''Суспільне''''' (do [[Suspilne]], la adjektivo povas signifi "publika" kaj "socia") estas la publika televida stacio de Ukrainio. Kiel tia la nomo estis registrita la 19-an de januaro 2017. En ĝia renovigita formo la firmao disponigas enhavon por siaj tri televidaj kaj pliaj radio-kanaloj. === Kinejo === Laŭ balotenketoj, jenaj estas konsideritaj la plej bonaj ukrainaj filmoj: * Propala hramota (1972, estis malpermesita en Sovetunio) * [[Malsato 33 (filmo)|Malsato 33 (1991)]] * Vojo al Sič (1994) * Per fajro kaj glavo (1999) * Hetmano (2015) * [[Donbaso (film)|Donbaso (2018)]] * [[Kruti 1918 (film)|Kruti 1918 (2019)]] * [[Nigra Korvo (filmo)|Nigra korvo (2019)]] * [[La Prezo de Vero (film)|La Prezo de Vero (2019)]] * [[La Malpermesita (filmo)|La Malpermesita (2019)]] * [[Ilovajsko 2014. Bataliono Donbaso (film)|Ilovajsko 2014. Bataliono Donbaso (2019)]] * Jurik. La vojo sen tuŝi la teron (2023) === Ŝtataj festoj === {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:95%" |- bgcolor="#ececec" !Dato !! Festo |- |[[1-a de januaro]] || Veno de Nova Jaro |- |[[7-a de januaro]] || [[Kristnasko]] |- |[[8-a de marto]] || Internacia virina tago |- |[[1-a de majo]] kaj [[2-a de majo]] || Tago de internacia solidareco inter laboristoj |- |[[9-a de majo]] || Tago de Venko (super Nazia Germanio en la [[Dua Mondmilito]]) |- |[[28-a de junio]] || Tago de Ukrainia konstitucio |- |[[24-a de aŭgusto]] || Tago de sendependeco |- |Ŝanĝiĝanta dato || [[Pasko]] |- |Ŝanĝiĝanta dato || [[Pentekosto]] |} == Turismo == [[Dosiero:Архітектурно-меморіальний комплекс Цитадель.jpg|eta|220ra|Baturin]] [[Dosiero:Вид Запорожской Сечи (реконструкция для фильма "Тарас Бульба").jpg|eta|220ra|Zaporiĵo]] [[Dosiero:Гармати і вали Фортеці Святої Єлисавети в Кіровограді.jpg|eta|220ra|Kropivnickij]] Krom tiaj famaj urboj kiel Kievo, subĉielaj muzeoj estas treege popularaj en Ukrainio. La plej famaj el ili estas la rekonstruoj de [[kozako|kozakaj]] fortikaĵoj en [[Zaporiĵo]] kaj [[Baturin]], same kiel la stelforma [[Fortikaĵo de Sankta Elizabeto (Ukrainio)|Fortikaĵo de Sankta Elizabeto]] en Kropivnickij. == Esperanto en Ukrainio == * [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] * [[Ukrainia Esperanto-Asocio]] * [[Esperanto en Ukrainio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de urbotipaj loĝlokoj de Ukrainio]] * [[Listo de urboj en Ukrainio]] * [[Taras Ŝevĉenko]] * [[Berkut]] * [[Miĥeil Saakaŝvili]] * [[Rus-ukraina milito (de 2014)]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] {{Projektoj|s=Kategorio:Ukrainio|ReVo=ukraini}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{uk}}) * {{ueavikio|Ukrainio|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [http://dovidka.com.ua/ Diversaj informoj pri moderna Ukrainio (ukraine)] * [http://ukrainian.su/en/ Fotoj de Ukrainio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101013014506/http://ukrainian.su/en/ |date=2010-10-13 }} {{en}} * [http://kontakto.tejo.org/2014/02/ukrainio-cu-venos-nova-revolucio.html Ukrainio], [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2014:1, [http://www.ipernity.com/blog/pedroesperanto/709475 kopio en Ipernity] * [[n:Aŭtoritatoj_de_Ukrainio_fermis_opoziciajn_televidkanalojn|Aŭtoritatoj de Ukrainio fermis opoziciajn televidkanalojn]] * [[n:Ukrainio_aprobis_la_leĝon_pri_la_ukraina_lingvo|Ukrainio aprobis la leĝon pri la ukraina lingvo]] * [[n:Hungardevena_politikisto_estas_arestita_en_Ukrainio|Hungardevena politikisto estas arestita en Ukrainio]] * [[n:Ukrainaj_naciistoj_estas_arestitaj_pro_murdo_de_opozicia_rusia_ĵurnalisto_en_2016|Ukrainaj naciistoj estas arestitaj pro murdo de opozicia rusia ĵurnalisto en 2016]] * [[n:Artistoj_rifuzas_reprezenti_Ukrainion_en_la_Eŭrovido-Kantokonkurso_2019|Artistoj rifuzas reprezenti Ukrainion en la Eŭrovido-Kantokonkurso 2019]] === Geografio === * [http://travel.kyiv.org/map/uamap.htm Mapoj de Ukrainio] * [http://uamaps.com/ukraine-map/ Mapoj de la ukrainiaj urb(et)oj] * [http://travel.kyiv.org/map/index.html Detala mapo de Ukrainio] * {{en}} [http://www.eoearth.org/article/Ukraine?topic=49460 Ukrainio (''The Encyclopedia of Earth'')] === Politiko === * [http://www.president.gov.ua/ Oficiala paĝaro de la prezidento de Ukrainio] * [http://www.rada.gov.ua/ Oficiala paĝaro de la ukrainia parlamento] * [http://www.kmu.gov.ua/ Oficiala paĝaro de la ukrainia registaro] * [http://www.archives.gov.ua/ Arkivoj de Ukrainio] * [http://www.mfa.gov.ua Ministerio pri eksteraj aferoj] * [http://www.rada.gov.ua/const/conengl.htm La anglalingva versio de la ukrainia konstitucio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110521190059/http://www.rada.gov.ua/const/conengl.htm |date=2011-05-21 }} * [[Aŭtonoma Respubliko Krimeo]] {{Subdividoj de Ukrainio}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Havenda artikolo|Ukrainio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ukrainio| ]] [[Kategorio:Slavaj ŝtatoj]] [[Kategorio:Eŭropaj landoj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]] p22czswc9iuj9s4yk26yur66zz7c8k5 6-a de majo 0 5077 9354013 9353835 2026-04-17T12:47:32Z RG72 11847 oni menciu koncize nur gravajn eventojn 9354013 wikitext text/x-wiki {{KalendaroMajo}} {{majo}} La '''6-a de majo''' estas la 126-a tago de la jaro (la 127-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 239 tagoj restas. Je la 6-a de majo okazis, interalie: == Eventoj == * [[1104]]: Krucmilitistoj komencis sieĝon de [[Akko]] * [[1191]]: [[Tria krucmilito]]: reĝo de Anglio [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a]] alnavigis al haveno [[Limasol]] por reakiri [[oro]]n devenantan de sinkigita ŝipo, kiu estis transprenita de reganto de [[Kipro]] * [[1210]]: [[Katedralo de Reims]] tute bruliĝis - precize unu jaron pli poste oni komencis konstrui la novan * [[1250]]: [[Krucmilitoj|Sepa krucmilito]]: franca reĝo [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]] post granda reaĉetpago estis liberigita de [[mamelukoj]], post falo de [[ajubidoj]] * [[1277]]: [[Pollando]]: [[Trzebiatów]] iĝis urbo * [[1312]]: [[Koncilio de Vieno]] finiĝis * [[1434]]: Grandduko de Litovio [[Žygimantas Kęstutatis]] eldonis privilegion pri laŭleĝa egaligo de litovaj kaj rusaj [[bojaro]]j * [[1439]]: En [[batalo]] de Grotniki ([[distrikto Buski]]) polaj [[husmovado|husanoj]] malvenkis * [[1499]]: Oni subskribis la [[Unio]]n [[Krakovo]]-[[Vilno]], kiu konfirmis faktan [[alianco]]n de [[Krono de la Regno de Pollando]] kaj [[Grandprinclando Litovio]] post la morto de [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)|Kazimiro la 4-a]] kaj ĉeso de la [[persona unio]] * [[1527]]: [[Disrabado de Romo (1527)|Disrabado de Romo]]: germana-hispana armeo de imperiestro [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] konkeris [[Romo]]n kaj komencis ĝin [[rabo|rabi]] - [[Svisa Gvardio|papa gardistaro]] defendis papon [[Klemento la 7-a]] * [[1536]]: [[Inkaa imperio]]: armeo de [[inkaoj|inkaa]] imperiestro [[Manku Kapak la 2-a]] komencis 10-monatan sieĝon de [[Kusko]] kontraŭ garnizono de hispanaj [[konkistadoro|konkerantoj]] kaj inkaaj helpantoj, gvidataj de Hernando Pizarro * [[1615]]: Princo de [[Transsilvanio]] [[Gábor Bethlen (reganto)|Gábor Bethlen]] kaj germana-romia imperiestro [[Matiaso (Sankta Romia Imperio)|Matiaso]] subskribis pacon de [[Trnava]] - la imperiestro certigis [[sendependeco]]n al Transilvanio * [[1635]]: Episkopo [[Imre Lósy]] el [[Transilvanio]] kunvokis en [[Jasov]] diocezan [[sinodo]]n * [[1642]]: Katolika portugala misiisto [[Francisco Xavier]] post 13-monata vojaĝo atingis [[Goao]]n en [[Barato]], tiutempa parto de la [[portugala kolonia imperio]] * [[1682]]: Reĝo de Francio [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] translokigis sian [[kortego]]n al la [[Kastelo de Versailles]] * [[1782]]: Konstruado de la [[Granda Palaco de Bankoko]], loĝejo de la reĝo de [[Tajlando]], komenciĝis * [[1789]]: Plej granda [[incendio]] en la historio de [[Teŝino]] * [[1791]]: [[Parizo]]: [[Luvro]] oficiale iĝis [[muzeo]] * [[1794]]: [[Haitio]], regata de [[Toussaint Louverture]], ekribelis kontraŭ [[Francio]] * [[1801]]: [[Francaj revoluciaj militoj]]: armita ''HMS Speedy'' konkeris la 32-pafilan hispanan [[fregato]]n ''El Gamo'' * [[1829]]: Aŭstro Cyrill Demian [[patento|patentigis]] [[akordiono]]n * [[1840]]: Unua [[poŝtmarko]] estis [[merkato|enmerkatigita]] en Britio * [[1861]]: [[Arkansaso]] kaj [[Tenesio]] secesiis de [[Usono]]n * [[1864]]: Bulgara revoluciulo [[Vasil Levski]] iĝis instruisto en [[Karlovo]] * [[1889]]: En [[Parizo]] komenciĝis [[Internacia ekspozicio]] kun tiucele konstruita [[Eiffel-Turo]] - publike malfermita * [[1890]]: La [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] rezignis pri [[poligamio]] * [[1910]]: [[Georgo la 5-a (Britio)|Georgo la 5-a]] iĝis reĝo de [[Britio]] * [[Unua mondmilito]] ** [[1916]]: Turkoj [[pendumo|pendumis]] en [[Lebanono (montaro)|Lebanono]] 21 arabajn [[patriotismo|patriotojn]], kiuj batalis por [[sendependeco]] de [[Libano]] * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: dum la ofensivo de pola armeo kaj la armeo de [[Ukraina Popola Respubliko]] al [[Kievo]] bolŝevikoj post [[mobilizo]] sendis apud [[Dnepro]] 120 mil soldatojn * [[1933]]: [[Tria Regno]]: Germana Studenta Unio atakis [[Institut für Sexualwissenschaft|Instituton pri Seksologio]] de [[Magnus Hirschfeld]], poste bruligante multe da libroj * [[1937]]: [[Zepelino]] ''[[Hindenburg]]'' ekbrulis kaj eksplodis dum provo alteriĝi en [[Lakehurst (Nov-Ĵerzejo)|Lakehurst]], [[Nov-Ĵerzejo]], [[Usono]]. Pereis 36 homoj * [[1940]]: Brit-usona verkisto [[John Steinbeck]] ricevis [[Premio Pulitzer|premion Pulitzer]] pro la romano ''[[La vinberoj de kolero]]'' * [[1941]]: Usona artisto [[Bob Hope]] unuafoje prezentiĝis en [[United Service Organizations]], komencante sian [[kariero]]n daŭrantan 50 jarojn * [[Dua mondmilito]] ** [[1941]]: [[Josif Stalin]] iĝis registarestro de [[Sovetunio]] anstataŭante [[Vjaĉeslav Molotov]], kiu iĝis viculo kaj [[popolkomisaro]] pri eksteraj aferoj; unua [[flugo]] de la usona [[ĉasaviadilo]] [[Republic P-47 Thunderbolt|P-47 Thunderbolt]]; [[Reĝimo de Vichy]]: François Darlan ordonis, ke germanaj aviadiloj alteriĝu sur francaj [[aerodromo]]j ekzemple en [[Sirio]] kaj estu provizataj per [[brulaĵo]] ** [[1942]]: usona [[garnizono]] en [[Filipinoj]] post batalo kontraŭ [[japanoj]] kapitulacis sur la insulo [[Corregidor]] - 11 574 soldatoj kaj maristoj iĝis militkaptitoj ** [[1943]]: taĉmento de [[Pola Enlanda Armeo]] [[masakro|masakris]] ukrainan vilaĝon Mołożów (Моложів, Moloĵiv)<!--Q6928077 ([[distrikto Hrubieszowski]])--> en [[Lublinio]], venĝe al murdoj dum la [[ribelo de Zamość]]; aera operaco de soveta [[aviado]] kontraŭ la germana - 6 Aviadaj Armeoj atakis germanajn [[aerodromo]]jn (finita la 8-an de majo) ** [[1944]]: Taĉmentoj de [[Pola Enlanda Armeo]] en la nuna [[Grodna regiono]] venkis en [[batalo]] kontraŭ [[Litovio|Litova]] Helpa Korpuso; [[Slovenio]]: germana armeo malkovris partizanan [[malsanulejo]]n Triglav mortigante 43 vunditojn, 16 sukcesis eskapi ** [[1945]]: [[Kapitulaco de Germanio de majo 1945|Kapitulaco de Germanio]]: [[kapitulaco]] de [[Breslaŭo]], unu el la lastaj [[fortikaĵo]]j de la [[Tria Regno]]; unuo de la pola armeo [[Wilhelmshaven]] akceptis [[kapitulaco]]n de la germana [[mararmeo]] finante batalojn en norda Francio, Belgio kaj Nederlando, kaj ekregis areon [[Brite okupita zono de postmilita Germanio|en la brita zono]] ĉirkaŭ tiu urbo; germana Armea Grupo "C" komencis fordonon de armilaro; generalo [[Dwight D. Eisenhower|Eisenhower]] ordonis haltigi pluan marŝon en [[Ĉeĥio]]; [[Praga ofensivo]] komencita - unuoj de la usona armeo okupis [[Plzeň]]; en [[Brandenburgio]] apud [[Elbo (rivero)|Elbo]] unuo de la pola armeo rompis reziston de la germana armeo en [[Klietz]]; Balkana Fronto: trupoj de jugoslavia 2-a Armeo ekregis [[Sisak]] * [[1948]]: Oni proklamis rezolucion de [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri la protekto de [[Jerusalemo]] kaj ties loĝantoj * [[1949]]: Ekstartis unua [[komputila programo]] en la usona [[komputilo]] ''EDSAC'' * [[1950]]: Sur [[Jutlando]] oni malkovris [[mumio|mumiigitan]] [[Viro de Tollund|viron de Tollund]] <!-- * [[1954]]: [[Roger Bannister]] kiel unua trakuris [[mejlo]]n en malpli ol kvar minutoj -- artikolo ankoraŭ tute ne ekzistas --> * [[1962]]: Perua dominikano kaj mistikulo [[Martín de Porres]] estis kanonizita de papo [[Johano la 23-a]] * [[1974]]: [[Socialdemokrata Partio (Portugalio)|Socialdemokratia Partio de Portugalio]] fondiĝis * [[1974]]: Kanceliero de [[Federacia Respubliko Germanio]] [[Willy Brandt]] demisiis pro malkovro en lia oficejo de [[spionado|spiono]] el orientgermana [[Ministerium für Staatssicherheit]] * [[1975]]: Dum ĉeso de batalado 100 000 [[armenoj]] kunvenis en [[Bejruto]] por memori la 60-an datrevenon de la [[Armena genocido]] * [[1982]]: [[Milita stato en Pollando]]: en [[Gdańsk]] oni kreis subteran Regionan Koordinan Komisionon de Sendependa Aŭtonomeca [[Sindikato]] "[[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]" * [[1986]]: [[Murmansko]] kaj [[Smolensko]] ricevis la titolon ''[[Urbo-Heroo]]'' * [[1989]]: La 34-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1989|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Lausanne]] * [[1991]]: Usona semajnrevuo "[[Time]]" publikigis artikolon tre kritikan pri [[scientologio]], kiu kondukis al plurjara jura konflikto * [[1994]]: [[Manika Tunelo]] ekfunkciis sub la [[Manika Markolo]], solene inaŭgurita de [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] kaj [[François Mitterrand]] * [[1997]]: [[Banko de Anglio]] iĝis sendependa de politika kontrolo * [[1999]]: Unua [[voĉdono|balotado]] al Skota Parlamento kaj [[Nacia Asembleo por Kimrio]] * [[2001]]: En [[Damasko]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] kiel unua [[papo]] vizitis [[moskeo]]n - la [[Moskeo de la Umajadoj|moskeon de la Umajadoj]], kie estas konservata [[relikvo]] de [[Johano la Baptisto]], grava [[profeto]] por [[islamano]]j * [[2002]]: [[Nederlando|Nederlanda]] politikisto [[Pim Fortuyn]] estis [[atenco|murdita]] de aktivisto pri [[bestaj rajtoj]] naŭ tagojn antaŭ la parlamenta voĉdonado * [[2002]]: Nobelpremiita pordemokratia politikistino [[Aung San Suu Kyi]] estis liberigita post 19 monatoj de mallibero en sia hejmo en [[Mjanmaro]] ([[Birmo]]) * [[2003]]: Amasa [[multludista enreta ludo]], EVE Online, estis lanĉita * [[2004]]: [[Kartvelio]] reakiris kontrolon super [[Aĝario]] post fuĝo de [[Aslan Abaŝidze]] al [[Rusio]] * [[2004]]: Lasta epizodo de la usona [[televida serio]] kaj [[situacia komedio]] ''[[Friends|Amikoj]]'' estis elsendita * [[2007]]: [[Prezidanta baloto de 2007 en Francio]]: [[Nicolas Sarkozy]] gajnis * [[2009]]: [[Jacob Zuma]] iĝis prezidento de [[Sud-Afriko]] * [[2010]]: En [[Berlino]] oni malfermis [[muzeo]]n de la [[Topografio de la teroro]] * [[2012]]: En Moskvo okazis amasa politika protesto kontraŭ inaŭguro de la prezidento de Rusio [[Vladimir Putin]], kiun sekvis konfrontiĝoj de manifestantoj kaj polico * [[2012]]: [[Prezidanta baloto de 2012 en Francio]]: [[François Hollande]] gajnis * [[2013]]: [[Usono]]: tri virinoj, [[homforkapto|forkaptitaj]] kaj [[malaperigo|malaperintaj]] por pli ol 10 jaroj, estis trovitaj vivaj en [[Klevlando]] * [[2017]]: [[Domo de la Eŭropa Historio]] estis malfermita en [[Bruselo]] * [[2023]]: en vilaĝo apud [[Niĵnij Novgorod]] ukrainaj sekurecservoj eksplodigis [[aŭto]]n de rusia verkisto kaj politikisto [[Zaĥar Prilepin]] (li estis vundita, lia ŝoforo pereis) == Naskiĝoj == * [[973]]: [[Henriko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 2-a]], imperiestro de la Sankta Romia Imperio, sanktulo (m. [[1024]]) * [[1397]]: [[Seĝong]], reĝo de Koreio, enkondukinto de la [[korea alfabeto]] (m. [[1450]]) * [[1405]]: [[Gjergj Kastrioti Skanderbeg]], albana heroo batalanta kontraŭ [[Otomana Imperio]] (m. [[1468]]) * [[1501]]: [[Marcelo la 2-a]], papo (m. [[1555]]) * [[1574]]: [[Inocento la 10-a]], papo (m. [[1655]]) * [[1635]]: [[Johann Joachim Becher]], germana [[alkemio|alkemiisto]], kemiisto, kuracisto (m. [[1682]]) * [[1668]]: [[Alain René Lesage]], franca verkisto (m. [[1747]]) * [[1758]]: [[Robespiero]], franca [[advokato]], unu el ĉefaj gvidantoj de la [[franca revolucio de 1789|franca revolucio]] (m. [[1794]]) * [[1758]]: [[André Masséna]], franca princo, militisto kaj marŝalo de Francio (m. [[1817]]) * [[1781]]: [[Karl Christian Friedrich Krause]], germana verkisto kaj filozofo (m. [[1831]]) * [[1786]]: [[Ludwig Börne]], germana verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1837]]) * [[1809]]: [[Juan Donoso Cortés]], hispana verkisto kaj diplomato (m. [[1853]]) * [[1810]]: [[Friedrich August Eckstein]], germana [[klasika filologo]] (m. [[1885]]) * [[1815]]: [[Eugène Labiche]], franca [[dramaturgo]] (m. [[1888]]) * [[1824]]: [[Tokugawa Iesada]], japana [[ŝoguno]] (m. [[1858]]) * [[1842]]: [[Miksa Mayer]], hungara verkisto, ĵurnalisto kaj pedagogo (m. [[1886]]) * [[1844]]: [[Albert von Bamberg]], germana klasika filologo kaj gimnaziestro (m. [[1910]]) * [[1856]]: [[Sigmund Freud]], germana [[psikiatrio|psikiatro]], fondinto de [[psikoanalizo]] (m. [[1939]]) * [[1861]]: [[Motilal Nehru]], barata [[pandito]], estro de [[Barata Nacia Kongreso]], (m. [[1931]]) * [[1861]]: [[Rabindranath Tagore]], bengala Nobelpremiita verkisto, poeto, filozofo, muzikisto, pentristo, barata [[tutfakulo]], kies kanto ''[[Ĝana Gana Mana]]'' iĝis [[nacia himno]] (m. [[1941]]) * [[1862]]: [[Adolf Lendl]], hungara zoologo, akademiano (m. [[1943]]) * [[1867]]: [[Béla Iványi-Grünwald]], hungara pentristo (m. [[1940]]) * [[1868]]: Imperiestro [[Nikolao la 2-a de Rusio]] (m. [[1918]]) * [[1871]]: [[Christian Morgenstern]], germana verkisto (m. [[1914]]) * [[1871]]: [[Francois Auguste Victor Grignard]], franca kemiisto Nobelpremiita (m. [[1935]]) * [[1878]]: [[Erika von Watzdorf-Bachoff]], germana verkistino (m. [[1963]]) * [[1879]]: [[Bedřich Hrozný]], ĉeĥa [[orientalisto]] kaj lingvisto (m. [[1952]]) * [[1880]]: [[Ernst Ludwig Kirchner]], germana pentristo (m. [[1938]]) * [[1882]]: [[Vilhelmo de Prusio]], heredonto de imperiestro Vilhelmo la 2-a (m. [[1951]]) * [[1882]]: [[Jan Stanisław Jankowski]], pola inĝeniero-kemiisto, kungvidanto de [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]], ministro (m. [[1953]]) * [[1883]]: [[William Francis Lawrence]], angla [[fervojisto]] kaj esperantisto (m. nekonata) * [[1888]]: [[Arie Leopold Moreau]], nederlanda instruisto kaj mastro de [[Esperanto-Domo]] en [[Arnhem]] (m. nekonata) * [[1891]]: [[Károly Berde]], hungara kuracisto, dermatologo (m. [[1971]]) * [[1893]]: [[Oszkár Bárd]], rumania hungara kuracisto, verkisto, tradukisto (m. [[1942]]) * [[1894]]: [[Léon Courtinat]], franca juristo, poŝtisto, ĝenerala sekretario de la [[Internacia Ligo de la Esperantista Poŝt- kaj Telegraf-Oficistaro]] (m. [[1973]]) * [[1895]]: [[Rudolph Valentino]], usona aktoro de [[muta filmo]], dancisto, [[ĝigolo]], filmstelulo (m. [[1926]]) * [[1895]]: [[Malba Tahan]], brazila verkisto kaj matematikisto, kies frato [[J. B. de Mello e Souza]] estis [[pioniro de Esperanto]], plurfoje rilatanta al esperanto, aŭtoro de rakonto pri la litero ''[[Ĥ]]'' (m. [[1974]]) * [[1897]]: [[Karl Lechner]], aŭstra historiisto kaj arkivisto (m. [[1975]]) * [[1898]]: [[Konrad Henlein]], germana aktivisto en [[Ĉeĥoslovakio]], [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazia]] [[kunlaborismo|kunlaborisma]] politikisto (m. [[1945]]) * [[1900]]: [[Zheng Ji]], ĉina [[biokemiisto]] (m. [[2010]]) * [[1902]]: [[Max Ophüls]], germana reĝisoro (m. [[1957]]) * [[1904]]: [[Harry Martinson]], sveda verkisto Nobelpremiita (m. [[1978]]) * [[1910]]: [[Sándor Tatay]], hungara verkisto (m. [[1991]]) * [[1911]]: [[Margit Váczy]], rumania hungara pentristino, restarigistino (m. [[1994]]) * [[1915]]: [[Orson Welles]], usona aktoro, scenaristo kaj reĝisoro (m. [[1985]]) * [[1918]]: [[Zajid bin Sultan Al Nahajan]], araba [[emiro]], ŝejĥo de [[Abudabio]], unua prezidento de [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] (m. [[2004]]) * [[1921]]: [[Jan Bytnar]], pola [[skoltismo|skoltestro]], soldato de la [[Servo al Venko de Pollando]], [[konspiro|konspira]] aganto (m. [[1943]]) * [[1921]]: [[Erich Fried]], aŭstra verkisto kaj tradukisto (m. [[1988]]) * [[1929]]: [[Paul Lauterbur]], usona kemiisto Nobelpremiita (m. [[2007]]) * [[1940]]: [[Stanisław Rynduch]], pola-germana esperantisto, kunfondinto kaj sekretario de [[Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto]], dumviva membro de [[Pola Esperanto-Asocio]] * [[1943]]: [[Andreas Baader]], germana teroristo, gvidanto de [[Rote Armee Fraktion|Frakcio Ruĝa Armeo]] (m. [[1977]]) * [[1945]]: [[Sándor Köpeczi]], rumania hungara operkantisto * [[1953]]: [[Tony Blair]], ĉefministro de Britio * [[1955]]: [[Régis Labeaume]], kanada politikisto kaj negocisto, urbestro de [[Kebeko]] * [[1958]]: [[Sándor Csíki]], rumania hungara instruisto, publicisto (m. [[2014]]) * [[1960]]: [[Barnabás Bara]], rumania hungara skulptisto * [[1961]]: [[George Clooney]], usona aktoro, scenaristo, produktoro kaj reĝisoro * [[1969]]: [[Vlad Filat]], ĉefministro de [[Moldavio]], gvidanto de [[Partio Liberal-Demokrata de Moldavio]] * [[1975]]: [[Gábor Egri]], hungara historiisto, redaktoro * [[1987]]: [[Moon Geun young]], sudkorea aktorino * [[1989]]: [[Dominika Cibulková]], slovaka tenisistino * [[2019]]: [[Archie Mountbatten-Windsor]], brita princo == Mortoj == * [[680]]: [[Muawiya ibn Abi Sufyan]], araba [[kalifo]] (n. [[602]]) * [[1236]]: [[Roĝero de Wendover]], angla kronikisto, monaĥo (n. nekonata) * [[1478]]: [[Andrea Vendramino]], itala [[doĝo]] (n. [[1393]]) * [[1540]]: [[Juan Luis Vives]], hispana [[humanismo|humanisto]], pedagogo kaj poligloto (n. [[1492]]) * [[1593]]: [[György Váradi Lencsés]], hungara kuracisto verkinta la unuan [[hungara|hungarlingvan]] libron pri [[medicino]] (n. [[1530]]) * [[1638]]: [[Cornelius Jansenius (Episkopo de Ypres)|Cornelius Jansenius]], nederlanda profesoro pri [[teologio]], episkopo, kreinto de [[jansenismo]] (n. [[1585]]) * [[1666]]: [[Paul Siefert]], germana orgenisto kaj komponisto (n. [[1586]]) * [[1709]]: [[Alvise la 2-a Mocenigo]], doĝo de [[Venecia Respubliko]] (n. [[1628]]) * [[1718]]: [[Johann Paul Hebenstreit]], germana teologo (n. [[1660]]) * [[1729]]: [[Zacharias Götze]], germana teologo kaj lernejestro (n. [[1662]]) * [[1782]]: [[Wilhelm Bernhard Trommsdorff]], germana kuracisto kaj farmaciisto (n. [[1738]]) * [[1796]]: [[Adolph Knigge]], germana verkisto kaj propagandisto de [[iluminismo]] (n. [[1752]]) * [[1840]]: [[Francisco de Paula Santander]], kolombia militisto kaj politikisto (n. [[1792]]) * [[1859]]: [[Alexander von Humboldt]], germana sciencisto, fondinto de la moderna [[geografio]] (n. [[1769]]) * [[1862]]: [[Henry David Thoreau]], usona poeto kaj filozofo (n. [[1817]]) * [[1877]]: [[Johan Ludvig Runeberg]], finna poeto, [[Svedlingvaj finnlandanoj|svedlingva finnlandano]] (n. [[1804]]) * [[1884]]: [[Alfonso Maria Ratisbona]], franca advokato juddevena, katolika sacerdoto, mistikulo (n. [[1812]]) * [[1889]]: [[Heinrich Gustav Reichenbach]], germana botanikisto kaj [[orkideo]]logo (n. [[1823]]) * [[1904]]: [[Alexander William Williamson]], angla kemiisto kaj fizikisto (n. [[1824]]) * [[1904]]: [[Franz von Lenbach]], germana pentristo (n. [[1836]]) * [[1908]]: [[Albrecht Dieterich]], germana klasika filologo kaj religiosciencisto (n. [[1866]]) * [[1910]]: [[Eduardo la 7-a]], reĝo de [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] kaj [[dominio]], imperiestro de [[Hindujo]] (n. [[1841]]) * [[1910]]: [[Boris Hrinĉenko]], ukraina verkisto, leksikografo, etnografo, historiisto, tradukisto, politika aganto (n. [[1863]]) * [[1910]]: [[Géza Hollósy]], hungara oficisto kaj ĵurnalisto (n. [[1866]]) * [[1919]]: [[L. Frank Baum]], usona verkisto (n. [[1856]]) * [[1924]]: [[Virgil Groder]], aŭstra pentristo (n. [[1856]]) * [[1935]]: [[Walther Kabel]], germana distra furorverkisto (n. [[1878]]) * [[1942]]: Du polaj [[katolikismo|katolikaj]] [[pastro]]j murditaj en germanaj [[ekstermejo]]j: [[Kazimierz Gostyński]], pola [[kleriko]], pedagogo (n. [[1884]]) kaj Euzebiusz Huchracki, pola [[franciskanoj|franciskano]], [[martiro]] (n. [[1885]]) * [[1948]]: [[Vital Lehodey]], franca mistikulo kaj abato (n. [[1857]]) * [[1949]]: [[Maurice Maeterlinck]], belga verkisto, filozofia eseisto pri la [[naturo]], laŭreato de [[Nobel-premio pri literaturo]], enestanta en ''[[Belga Antologio]]'' (n. [[1862]]) * [[1952]]: [[Maria Montessori]], itala kuracistino kaj [[pedagogio|pedagogino]] (n. [[1870]]) * [[1960]]: [[Pál Ábrahám]], hungara komponisto kaj dirigento (n. [[1892]]) * [[1961]]: [[Lucian Blaga]], rumana poeto, dramisto, filozofo, sciencisto kaj diplomato (n. [[1895]]) * [[1963]]: [[Theodore von Kármán]], hungara-usona pioniro de [[aerodinamiko]] (n. [[1881]]) * [[1964]]: [[Yagi Hideo]], japana [[ginekologo]], profesoro kaj estro de kancerkliniko, preleganto en [[Internacia Somera Universitato]] dum [[UK 1954]] kaj [[UK 1958]], iniciatinto de [[UK 1965]] en [[Tokio]] (n. [[1899]]) * [[1967]]: [[Zhou Zuoren]], ĉina verkisto, eseisto kaj tradukisto, kontribuanta al "Nova Junularo", [[esperantisto]], frato de [[Lu Xun]] (n. [[1885]]) * [[1971]]: [[Helene Weigel]], aŭstra aktorino (n. [[1900]]) * [[1975]]: [[József Mindszenty]], hungara [[primaso]], malliberigita de [[Gestapo]], loĝinta en usona [[ambasado]] dum 15 jaroj, [[servisto de Dio]] (n. [[1892]]) * [[1983]]: [[Kai Winding]], usona ĵaz[[trombono|trombonisto]] (n. [[1922]]) * [[1986]]: [[Etelka Szabó Adorján]], rumania hungara kuracistino (n. [[1924]]) * [[1990]]: [[Irmtraud Morgner]], germana verkistino (n. [[1933]]) * [[1992]]: [[Marlene Dietrich]], germana aktorino kaj kantistino, [[seksosimbolo]] (n. [[1901]]) * [[1996]]: [[János Gabányi]], hungara ĵurnalisto, loka historiisto pri [[Gherla]] (m. [[1910]]) * [[2004]]: [[Barney Kessel]], usona ĵaz-[[gitaristo]] (n. [[1923]]) * [[2006]]: [[Kayano Shigeru]], [[ajnuoj|ajnua]]-japana parlamenta aganto (n. [[1926]]) * [[2012]]: [[Georgi Lozanov]], bulgara pedagogo, aŭtoro de [[sugestopedio]] (n. [[1926]]) * [[2013]]: [[Giulio Andreotti]], ĉefministro de Italio (n. [[1919]]) * [[2016]]: [[Margot Honecker]], [[Germana Demokratia Respubliko|orientgermana]] politikistino (n. [[1927]]) * [[2020]]: [[Barry Farber]], usona [[ĵurnalisto]], radio-parola gastiganto (n. [[1930]]) * [[2023]]: [[Petruška Šustrová]], ĉeĥa [[disidento|disidentino]], tradukistino, publicistino kaj politikistino (n. [[1947]]) * [[2025]]: [[Leszek Kordylewski]], pola-usona biologo, tradukisto, esperantisto, fakulo pri krimbiologio, filo de [[Kazimierz Kordylewski]] (n. [[1947]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Sankta Filipo (Apostolo)|sankta Filipo]], apostolo kaj sankta [[Jakobo la pli juna]] * [[Vatikanurbo]]: Festo de la [[Svisa Gvardio]], kiu tiutage akceptas novajn anojn * [[Bulgario]]: tago de [[Sankta Georgo]] kaj tago de la [[armeo]] * Tago de [[Matematiko]] en [[Brazilo]], omaĝe al [[Malba Tahan]] * [[Gabono]], [[Libano]], [[Sirio]]: Tago de [[Martiro]]j == Tagoj de [[semajno]] == La '''6-a de majo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; {{projektoj|wikinewscat=6-a de majo}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. [[Kategorio:6-a de majo| ]] [[Kategorio:Majo|06]] [[Kategorio:6-a tago de la monato|#05]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0506]] 16owh5f6vss6n91zq86txq4g051n2pj 17-a de oktobro 0 5225 9354045 9264508 2026-04-17T14:09:42Z ~2026-23155-24 255251 /* Eventoj */ koncizigo 9354045 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''17-a de oktobro''' estas la 290-a tago de la jaro (la 291-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 75 tagoj restas. Je la 17-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-539]]: [[Persa Imperio|Persa reĝo]] [[Ciro la 2-a|Ciro la Granda]] eniris [[Babilono]]n, kie li liberigis judojn * [[1346]]: [[Reĝlando Anglio]] gajnis la [[batalo de Neville's Cross|batalon de Neville's Cross]] kontraŭ [[reĝlando Skotlando]] - skota reĝo [[Davido la 2-a (Skotlando)|Davido la 2-a]] iris al mallibero * [[1404]]: [[Inocento la 7-a]] iĝis papo * [[1456]]: [[Germanio]]: [[Universitato Ernst Moritz Arndt]] en [[Greifswald]] fondiĝis * [[1469]]: Hispana nobelo [[Fernando la 2-a (Aragono)|Fernando la 2-a]] nuptis [[Izabela la 1-a (Kastilio)|Izabelan la 1-a]] * [[1483]]: Ĝenerala inkvizitoro de [[Kastilio]] [[Tomás de Torquemada]] estis krome nomumita de papo [[Siksto la 4-a]] ĝenerala [[inkvizitoro]] de [[Aragono]] * [[1600]]: [[Svedio|Sveda]] armeo konkeris [[Pärnu]] - kadre de la pola-sveda milito (1600-1611) * [[1604]]: Germana astronomo [[Johannes Kepler]] komencis observon de la lasta ĝis nun [[supernovao]] en [[Lakta Vojo]], poste nomata Kepler-Stelo * [[1610]]: [[Reims]]: [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]] kroniĝis kiel [[listo de francaj reĝoj|reĝo de Francio]] kaj de [[Navaro]] * [[1655]]: [[Sveda diluvo]]: armeo de reĝo [[Karolo la 10-a Gustavo (Svedio)|Karolo la 10-a Gustavo]] konkeris [[Krakovo|Krakovon]] * [[1662]]: [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] vendis [[Dunkerque|Dunkirkon]] al Francio * [[1676]]: Pola-turka [[pactraktato]] en Żurawno (nun en [[Lviva provinco]]) - [[Pollando]] reakiris parton de teritorioj en [[Ukrainio]] kaj Podolio * [[1736]]: En [[Istanbulo]] estis subskribita turka-persa [[pactraktato]] * [[1740]]: [[Vitus Bering]] fondis [[Petropavlovsk-Kamĉatskij]] dum la dua [[ekspedicio]] al [[Kamĉatko]] * [[1777]]: Post la [[bataloj de Saratogo|Batalo de Saratogo]] brita armeo kapitulacis - turnopunkto en la [[Usona Milito de Sendependeco]] * [[1800]]: [[Karibio]]: angloj ekdominis super nederlanda [[kolonio]] [[Curaçao]] * [[1810]]: [[Germanio]]: en [[Munkeno]] okazis unua [[Oktobrofesto]] - okaze de geedziĝ-festoj de la reĝo [[Ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko la 1-a]] kun princino [[Therese von Sachsen-Hildburghausen]] * [[1845]]: [[Germanio]]: en [[Bautzen|Budyšin]] okazis premiera plenumo de la [[nacia himno]] de [[soraboj]] ''Bela Sorabio'', verkita de [[Handrij Zejler]] kun muziko de [[Korla Awgust Kocor]] * [[1849]]: En [[Parizo]] mortis [[Frédéric Chopin]] * [[1850]]: En pariza [[Tombejo Père-Lachaise]] oni starigis [[Tombo de Frederiko Ŝopen|tombo-monumenton]] al [[Ŝopeno]] - lia fratino forprenis lian koron al varsovia preĝejo Sankta Kruco * [[1855]]: Bessemer [[patento|patentigis]] sian [[procezo]]n por malmultekostigi [[ŝtalo]]n * [[1863]]: [[Kongresa Pollando]]: [[Romuald Traugutt]] iĝis diktatoro de la [[Januara Ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] * [[1878]]: [[John A. Macdonald]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Kanado * [[1888]]: En stacidomo apud [[Ĥarkovo]] okazis bombatenco kontraŭ imperiestro [[Aleksandro la 3-a (Rusio)|Aleksandro la 3-a]] — kelkdeko de personoj pereis, sed la imperiestro kun sia familio saviĝis * [[1892]]: Germana astronomo [[Max Wolf]] malkovris asteroidon [[342 Endimiono|Endimiono]] * [[1900]]: [[Bernhard von Bülow]] iĝis kanceliero de Germanio * [[1902]]: Unua usona aŭtomobilo [[Cadillac]] lanĉita en [[Detrojto]] * [[1904]]: En [[Svedio]] fondiĝis politika partio [[La Moderuloj]] * [[1906]]: Germana astronomo [[August Kopff]] malkovris asteroidon [[617 Patroklo|Patroklo]] * [[1912]]: [[Unua Balkana milito]]: ** [[Bulgario]], [[Grekio]] kaj [[Serbio]] deklaris militon kontraŭ [[Otomana Imperio]], aliĝante al [[Montenegro]] ** [[Meza Makedonio]]: 4-a Divizio de Grekaj [[Armitaj fortoj]] liberigis Naousa kaj eniris al [[Greveno (provinco)|Greveno]] * [[Unua Mondmilito]] ** [[1917]]: [[Marbatalo]] de Muhu-[[Markolo]] inter [[Germana Imperiestra Regno]] kaj la Sovetia Respubliko apud insulo [[Saaremaa]] ** [[1918]]: [[Jugoslavio]] deklarata [[respubliko]]; [[Hungario]] deklaris [[sendependeco]]n de [[Aŭstrio]]; [[Vilno]]: [[nacia himno de Litovio]] estis unuafoje [[kanto|kantita]] en la [[kazerno]] de la [[Armitaj fortoj]] de [[Litovio]] * [[1919]]: Post fino de la unua mondmilito [[armitaj fortoj]] de [[Bulgario]] forlasis okcidentan [[Trakio]]n, kie estiĝis [[protektorato]] de [[Triopa Entento]] * [[1919]]: Malfermo de la [[Metroo de Madrido]] * [[1919]]: Respubliko [[Alzaco-Loreno]] de [[Germana Imperiestra Regno]] estis malfondita de [[Francio]] * [[1924]]: En [[Pinsk]] malfermiĝis [[Muzeo]] de [[Belorusio|Belorusa]] [[Polesio]] * [[1926]]: Papo [[Pio la 11-a]] [[beatigo|beatigis]] 191 [[martiro]]jn el la [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]] * [[1927]]: en [[Varsovio]] estis iniciatita [[Internacia Piana Konkurso Fryderyk Chopin]] * [[1931]]: Usona [[krimo|krimulo]] [[Al Capone]] estis kondamnita al 11 jaroj da [[malliberejo|mallibero]] pro [[imposta fraŭdo]] * [[1933]]: [[Albert Einstein]] alvenis por daŭra restado al [[Usono]] * [[1937]]: [[Hui, Dui kaj Lui]], nevoj de [[Donaldo Anaso]], unuafoje aperis en [[bildliteraturo]] * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: [[Aranĝo T4]]: [[SS (organizaĵo)|SS]]-unuo "Eiman" [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en arbaro 116 mense malsanajn personojn de Kocborowo (nun [[Starogard Gdanski]]), kaj germana polico en [[Varsovio]] 37 personojn; [[Gestapo]] arestis en [[Lipno (Pollando)|Lipno]] instruistojn vokitajn al konferenco, kaj 300 personojn en [[Środa Wielkopolska]] kaj ĉirkaŭaĵoj; germana Gvidantaro de Mara Milito permesis ataki per ĉiuj [[armilo]]j malamikajn [[Komerca ŝipo|komercajn ŝipojn]], krom la pasaĝerajn ** [[1940]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Rzeszów]] 21 personojn; [[Atlantiko]]: 2-taga batalo pri [[konvojo]] SC-7 (30 [[ŝipo]]j) komencita - oni sinkigis 21 ŝipojn ** [[1941]]: en [[Grekio]] du [[bataliono]]j de [[Wehrmacht]] ekzekutis 250 loĝantojn de la vilaĝoj Ano kaj Kato en la gubernio [[Serres]], [[reprezalio|reprezalie]] pro murdo de germana soldato; [[Okupado|okupata]] de [[Tria Regno]] [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] estis klasifikita kiel libera de [[judoj]] ([[Judenfrei]]); [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana armeo konkeris [[Taganrogo]]n ĉe la [[Azova maro]]; ordonita komenco de la retiriĝo de la [[Ruĝa Armeo]] de suda alo de la fronto; al [[Sebastopolo]] alvenis lastaj evakuaj transportoj el [[Odeso]]; [[Atlantiko]]: konvojo HG-54 eknavigis — ĝis la 29-a de oktobro estis sinkigitaj 4 ŝipoj, 1 [[destrojero]] kaj 3 [[submarŝipo]]j (en tio 2 italaj); komencita trapaso de konvojo PQ-2 (6 ŝipoj) de [[Scapa Flow]] ([[Norvega maro]]) ĝis [[Arĥangelsko]] ** [[1942]]: en [[Vaŝingtono]] oni ligis diplomatiajn kaj konsulajn rilatojn inter [[Sovetunio]] kaj [[Kubo]], en [[Londono]] inter [[Sovetunio]] kaj okupata de germanoj [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] ** [[1943]]: Taĉmentoj de germana polico kaj soldatoj [[murdo|murdis]] en 3 vilaĝoj de [[distrikto Lipski]] ĉirkaŭ 110 personojn, inkluzive de 46 infanoj, kaj en [[Varsovio]] 9 grave batitajn virojn; [[Pola Rezistomovado]]: en [[Vilno]]-regiono taĉmento de [[Pola Enlanda Armeo]] konkeris germanan [[bieno]]n Dubniŝki, kie ĝi faris rekvizicion ** [[1944]]: [[Militkrimo]]: proksime al [[Tarnów]] germanoj vivbruligis 18 soldatojn de la [[Pola Enlanda Armeo]]; Balkana Fronto: en norda [[Serbio]] sovetaj trupoj kaj [[Jugoslavaj Partizanoj]] liberigis [[Smederevo]]n; [[Kampanjo de Italio|Itala Fronto]]: en [[Makedonio]] norda grupo de bulgara 4-A Armeo konkeris Carevo Selo ([[provinco Karlovac]]); soveta Aviado de Fora Atingo nokte de la 17-a/18-a de oktobro atakis [[Gołdap]] * [[1947]]: En Popola [[Pollando]] okazis malaltigo de aŭdebleco de nove funkcianta kultura programo II de [[Pola Radio]] pro agado de [[ĵamstacio]]j de sekureca servo * [[1947]]: [[Birmo]] sendependiĝis (de [[Britio]]) * [[1948]]: [[Stalinismo]]: [[Katolikismo|katolikaj]] [[episkopo]]j eldonis [[Paŝtistaj epistoloj|paŝtistan leteron]] alvokante kredantojn esti fidelaj al la [[eklezio]] kaj kuniĝi kun [[pastro]]j kaj episkopoj kontraŭ la ŝtata premo * [[1951]]: En [[Argentino]] ekfunkciis [[televido]] * [[1952]]: [[Hispanio]]: [[Universitato de Navaro]] fondiĝis en [[Pamplono]] * [[1956]]: Brita reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-]] oficiale funkciigis duan en la mondo (post la soveta en [[Obninsk]]) [[nuklea centralo|nuklean centralon]] en graflando [[Kumbrio]] * [[1956]]: [[ŝako|Ŝaka]] batalo de la jarcento inter usonaj [[ŝakisto]]j 26-jara Donald Byrne kaj 13-jara [[Bobby Fischer]] * [[1958]]: 80 personoj pereis en katastrofo de [[aviadilo]] Tu-104A apud la urbo [[Kanaŝ]] en [[Ĉuvaŝio]] * [[1959]]: Sudafrika kompanio [[De Beers]] anoncis, ke ĝi produktis unuajn artefaritajn [[diamanto]]jn * [[1961]]: [[Parizo|Pariza]] [[masakro]] de pacema, kvankam eksterleĝa, manifestacio de 30 000 alĝeroj [[Naciliberiga Fronto (Alĝerio)|por sendependeco de Alĝerio]] - ĉirkaŭ 200 personojn mortigis franca polico; en 1998 francaj regopovoj konfesis 40 viktimojn * [[1964]]: [[Belorusa SSR]]: unua industria [[naftominejo]] malkovrita proksime al [[Reĉica]] * [[1967]]: Dum forkura provo al [[Okcidenta Berlino]] dronis en [[lago]] Nieder Neuendorfer See 24-jara Franciszek Piesik * [[1967]]: [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]]: en [[Nov-Jorko]] okazis premiero de la [[muzikalo]] ''[[Hair]]'' * [[1970]]: [[Anvar Sadat]] fariĝis prezidento de [[Egipto]] * [[1971]]: Pola monaĥo [[Maksimiliano Kolbe]] estis [[beatigo|beatigita]] de papo [[Paŭlo la 6-a]] — patrono de [[katolikismo|katolikaj]] [[esperantisto]]j * [[1973]]: [[Naftokrizo de 1973|Naftokrizo]] komenciĝis - dum la [[milito de Jom Kipur]] [[Organizaĵo de Petrol-Eksportantaj Arabaj Landoj]] enkondukis [[embargo]]n al [[nafto]] * [[1979]]: [[Patrino Teresa]] ricevis [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] * [[1980]]: [[Vatikanurbo]]: [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] estis akceptita de papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] kiel unua en la historio [[britoj|brita]] [[monarko]] * [[1989]]: En [[tertremo]] en ĉirkaŭaĵoj de [[San-Francisko]] 67 personoj pereis kaj 3757 vundiĝis * [[1990]]: [[Interreta filma datenbazo]] ekfunkciis en [[Interreto]] * [[1990]]: [[Kroatio]]: unua oficiala [[matĉo]] de la [[kroata nacia teamo de futbalo]] kontraŭ la [[usona nacia teamo de futbalo]] ludita kun la rezulto 2:1 por Kroatio * [[1994]]: Reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] kiel unua brita [[monarko]] post la unua mondmilito venis al [[Rusio]] * [[1995]]: Francino [[Jeanne Calment]] iĝis plej aĝa persono en la historio post trapaso de la [[aĝo]] de [[japanoj|japano]] Shigechiyo Izumi (120 jaroj kaj 237 tagoj) * [[1997]]: Nova [[Konstitucio de Pola Respubliko]] ekvalidis * [[1999]]: [[Belorusio]]: "Libereca Marŝo" en [[Minsko]] kun pli ol {{nombro|30000}} homoj subpremita de polico kaj armeanoj * [[2003]]: [[Carlos Mesa]] iĝis prezidento de [[Bolivio]] * [[2004]]: [[Referendumo]] modifis belorusan [[konstitucio]]n, permesante al [[Aljaksandr Lukaŝenka]] kandidatiĝi por la sekva prezidenta periodo * [[2005]]: La dua ĉina skipa kosma misio [[Shenzhou 6]] finiĝis post preskaŭ kvin tagoj * [[2006]]: [[Populacio]] de [[Usono]] atingis 300 milionojn de [[loĝantaro]] * [[2007]]: La 14-a [[Dalai-lamao]] [[Tenzin Gyatso]] ricevis Oran Medalon de la [[Usona Kongreso]] * [[2009]]: [[Pakistano|Pakistana]] armeo komencis landan ofensivon en [[Vaziristano]] * [[2010]]: Papo [[Benedikto la 16-a]] [[kanonizo|kanonizis]] 6 [[beatigo|beatigitojn]] * [[2016]]: [[Tibetanoj|Tibeta]] spirita gvidanto [[Tenzin Gyatso]] alvenis al [[Prago]], kie li ĉeestis la 20-a an datrevenon de la [[konferenco]] Forumo 2000 * [[2017]]: [[Milito kontraŭ la Islama Ŝtato]]: batalo de [[ar-Raka]] venka por la [[koalicio]] * [[2018]]: [[Krimeo]]: [[masakro en la Kerĉa politeknika kolegio]] - 21 personoj pereis, ĉ. 50 vundiĝis * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: [[prezidanto de Ukrainio]]: Pasinttage [[Mararmeo]] de Ukrainaj Fortoj de Ukrainio likvidis 13 rusiajn soldatojn, aerdefendan sistemon Tor, sistemon de kontraŭaviadaj raketoj, 2 tankojn kaj alian armilaron de la malamiko; dum 12 horoj de la pasinta vespero 37 rusiaj senpilotaj aviadiloj estis detruitaj; nokte kaj matene estis atakita norda kaj meza parto de Ukrainio - 85% de krozmisiloj detruitaj, damaĝita [[energetiko|energetika]] [[infrastrukturo]]; [[Kievo]] atakita per 28 senpilotaj aviadiloj, produktitaj en [[Irano]], 23 faligitaj, en la centro pereis 4 homoj; raketa atako al kritika infrastrukturo de [[Vinico]]; 108 ukraininoj kaj 110 civitanoj de Rusio estis liberigitaj kadre de interŝanĝo de [[militkaptito|militkaptitinoj]] (du ukraininoj preferis resti en Rusio); oni informis, ke en liberigita [[Liman]] estis ĝis nun elterigitaj 187 korpoj, en tio 35 soldatoj kaj 152 civiluloj ** Mondreago: [[NATO]] komencis en [[Belgio]] ciklan ekzercadon pri [[Nuklea armilo|nuklea detenado]], kiun partoprenas [[aviado]] de 14 ŝtatoj; en [[Norvegio]] estis arestitaj 4 rusianoj pro fotado de sekretaj objektoj; [[Marina Ovsjannikova]] fuĝis de [[hejma aresto]] eksterlanden; kontraŭspionejo en [[Ĉeĥio]] informis pri rusia agento aganta ĉe ĵurnalistoj kaj politikistoj; [[Konsilio de Eŭropa Unio]] establis Mision de Armea Apogo favore al Ukrainio; [[EU]] transdonis al Ukrainio la 6-an helpofaskon de 500 mln da eŭroj kadre de Eŭropa Instrumento por Paco; [[Hungario]] unusola en [[EU]] rifuzis instrui ukrainajn soldatojn; nova [[ambasadoro]] de [[Ukrainio]] alvenis al [[Germanio]]; en [[Jejsko]] rusia aviadilo SU-34 falis al [[kolektiva loĝejo]] ** [[2023]]: 9 rusaj [[helikoptero]]j, elpafilo de aerdefendo, deponejo de [[municio]] kaj speciala aviada armilaro kune kun [[aviokurejo]]j estis detruitaj dum ukraina nokta pripafo de [[aerodromo]]j apud okupata [[Lugansko]] (oriente) kaj [[Berdjansko]] (sude); Ĝenerala [[akuzisto|Akuzistaro]] de Ukrainio informis, ke de la invadkomenco 508 [[infano]]j pereis kaj 1 136 estis vunditaj; en 96 [[stacidomo]]j de Ukrainio oni malfermis "punktojn de senflekseco" (ejoj por ŝarĝi [[poŝtelefono]]jn, ligiĝi kun [[interreto]] kaj varmiĝi); de la invadkomenco en Ukrainio estis perditaj ĉ. 289 430 rusiaj soldatoj, 4 979 tankoj, 9 405 kirasitaj veturiloj, 6 936 artileriaj sistemoj, 814 raketelpafiloj, 547 kontraŭaviadaj sistemoj, 318 aviadiloj, 317 helikopteroj, 5 291 senpilotaj aviadiloj, 1 533 krozmisiloj, 20 surakvaj unuoj, unu submarŝipo, 9 293 veturiloj (kun cisternoj) kaj 982 unuoj de speciala rusa armilaro ** Mondreago: "[[Wall Street Journal]]": [[Usono]] sekrete sendis al Ukrainio raketojn ATACMS kun atingo de 160 km — la sciigo estis konfirmita de la [[prezidanto de Ukrainio]] kaj [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]]; [[Voice of America]]: laŭ [[Usona Armeo]] ĉiuj 31 [[tanko]]j Abrams alvenis al Ukrainio; en [[Pekino]] [[Vladimir Putin]] marĝene de 3-a Internacia Forumo "[[Iniciato Zono kaj Vojo]]" renkontiĝis kun prezidento de [[Vjetnamio]] kaj ĉefministro de [[Hungario]] * [[2025]]: Pola juĝejo ne konsentis transdoni al Germanio laborantan en Pollando ukrainan civitanon, kiu estas suspektata pri eksplodigo en 2022 de [[Nord Stream]], kaj nuligis lian portempan areston == Naskiĝoj == * [[1253]]: [[Ivo Hélory de Kermartin]], [[bretonaj sanktuloj|bretona sanktulo]] (m. [[1303]]) * [[1577]]: [[Dmitrij Poĵarskij]], [[nacia heroo]] de Rusio (m. [[1642]]) * [[1629]]: [[Baltasar Carlos]], hispana reĝido (m. [[1646]]) * [[1696]]: [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 3-a]], [[princo-elektisto]] de [[Saksio]], [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] (m. [[1763]]) * [[1719]]: [[Jacques Cazotte]], franca verkisto (m. [[1792]]) * [[1725]]: [[John Wilkes]], angla ĵurnalisto kaj politikisto (m. [[1797]]) * [[1725]]: [[Adolf Friedrich Harper]], germana pentristo (m. [[1806]]) * [[1740]]: [[András Dugonics]], hungara-kroata pastro, verkisto, profesoro (m. [[1818]]) * [[1759]]: [[Andrej Voroniĥin]], rusa pentristo kaj arkitekto, kreinto de la rusa variaĵo de [[empiro]] (m. [[1814]]) * [[1760]]: [[Henri de Saint-Simon]], franca historiisto, filozofo (m. [[1825]]) * [[1794]]: [[Gottlieb Wagner]], germana gastejestro kaj [[vitejo|vitejisto]] (m. [[1878]]) * [[1796]]: [[Leopold Kupelwieser]], aŭstra pentristo (m. [[1862]]) * [[1799]]: [[Friedrich Ludwig Keller]], svisa jursciencisto, politikisto, akademiano (m. [[1860]]) * [[1801]]: [[Samuel Ustazade Silvestre de Sacy]], franca verkisto, ĵurnalisto kaj juristo (m. [[1879]]) * [[1803]]: [[Ferenc Deák]], hungara politikisto kontribuinta al [[aŭstra-hungara interkonsento]] (m. [[1876]]) * [[1804]]: [[József Nagysándor]], generalo, martiro de la [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1813]]: [[Georg Büchner]], germana verkisto kaj [[naturo|naturisto]] (m. [[1837]]) * [[1820]]: [[Édouard Roche]], franca matematikisto kaj astronomo (m. [[1883]]) * [[1842]]: [[Sámuel Borbély]], hungara pedagogo, lernejestro, verkisto (m. [[1915]]) * [[1850]]: [[Alwin Langenhan]], germana pedagogo kaj paleontologo (m. [[1916]]) * [[1856]]: [[Rudolfo van Oppenraay]], nederlanda jezuito kaj latinlingva verkisto (m. [[1936]]) * [[1864]]: [[Robert Lansing]], usona ministro de eksterlandaj aferoj 1915-1920 (m. [[1928]]) * [[1865]]: [[Lucjan Żeligowski]], pola generalo, ŝtatestro de [[Centra Litovio|Respubliko de Centra Litovio]] (m. [[1947]]) * [[1869]]: [[Philipp Kosack]], germana filatelisto (m. [[1938]]) * [[1873]]: [[Alfred Polgar]], aŭstra-usona verkisto, tradukisto, satiristo, kritikisto (m. [[1955]]) * [[1879]]: [[Elisabeth Streller]], germana padomigristino kaj regionhistoriistino (m. [[1939]]) * [[1883]]: [[Alexander Sutherland Neill]], skota [[pedagogo]], kreinto de reforma instruejo [[Summerhill]] (m. [[1973]]) * [[1890]]: [[József Boros]], hungara-germana kuracisto, internisto, profesoro (m. [[1962]]) * [[1892]]: [[Otakar Jeremiáš]], ĉeĥa muzikkomponisto, dirigento kaj pedagogo (m. [[1962]]) * [[1893]]: [[Charles Pichon]], franca literaturisto, ĵurnalisto, fondinto de la Franca Federacio de Junaj Esperantistoj, kunlaboranto de "[[La Revuo]]" kaj "[[Juneco]]", redaktoro de la kongresa bulteno de [[UK 1914]] (m. nekonata) * [[1898]]: [[Simon Vestdijk]], nederlanda prozisto, poeto kaj eseisto (m. [[1971]]) * [[1898]]: [[Shinichi Suzuki]], japana [[violonisto]] kaj muzikpedagogo (m. [[1998]]) * [[1903]]: [[Nathanael West]], usona verkisto kaj scenaristo (m. [[1940]]) * [[1904]]: [[Emil Gherasim (patro)|Emil Gherasim]], rumania hungara ĵurnalisto, poeto (m. [[1946]]) * [[1907]]: [[János Antal (poeto)|János Antal]], hungara/rumania hungara poeto, verkisto (m. [[1943]]) * [[1912]]: [[Johano Paŭlo la 1-a]], papo (m. [[1978]]) * [[1914]]: [[Albert Márkos (patro)|Albert Márkos]], rumania hungara komponisto (m. [[1981]]) *[[1914]]: [[Michael Danzinger]], aŭstra komponisto kaj pianisto * [[1915]]: [[Arthur Miller]], usona verkisto (m. [[2005]]) * [[1917]]: [[Marsha Hunt]], usona aktorino (m. [[2022]]) * [[1918]]: [[Rita Hayworth]], usona aktorino kaj dancistino (m. [[1987]]) * [[1920]]: [[Montgomery Clift]], usona aktoro (m. [[1966]]) * [[1920]]: [[Miguel Delibes]], hispana verkisto] (m. [[2010]]) * [[1922]]: [[Luiz Bonfá]], brazila komponisto, kantisto kaj gitaristo (m. [[2001]]) * [[1923]]: [[Barney Kessel]], usona ĵaz-gitaristo (m. [[2004]]) * [[1928]]: [[Roman Kotlarz]], pola [[pastro]], opoziciisto, [[servisto de Dio]] (m. [[1976]]) * [[1928]]: [[Ottó Ádám]], hungara reĝisoro kaj teatrestro (m. [[2010]]) * [[1928]]: [[Jenő Váncsa]], hungara agronomo, ministro (m. [[2016]]) * [[1930]]: [[László Feszt (patro)|László Feszt]], rumania hungara grafikisto, profesoro (m. [[2013]]) * [[1933]]: [[William Anders]], usona astronaŭto (m. [[2024]]) * [[1935]]: [[Irena Jun]], pola aktorino kaj reĝisorino * [[1936]]: [[Imre Vizi]], rumania hungara matematikisto kaj pedagogo (m. [[2020]]) * [[1942]]: [[László Borbély (ĵurnalisto)|László Borbély]] rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro * [[1944]]: [[Margit Bordy]], rumania hungara pentristino, poetino * [[1946]]: [[Adam Michnik]], pola ĵurnalisto kaj publicisto * [[1949]]: [[Owen Arthur]], ĉefministro de [[Barbado]] 1994-2008 (m. [[2020]]) * [[1955]]: [[Vjaĉeslav Boĉarov]], rusia militisto, partopreninto de liberigo de ostaĝoj dum la [[terorisma atako en Beslano]] * [[1958]]: [[Zsolt Láng]], rumania hungara verkisto, redaktoro * [[1960]]: [[Philippe Sands]], brit-franca juristo * [[1966]]: [[Antoni Dudek]], pola [[politika scienco|politikologo]] kaj historiisto *[[1971]]: [[Ángela Nzambi]], verkistino kaj homrajtaj aktivulino el Ekvatora Gvineo * [[1972]]: [[Eminem]], usona aktoro kaj [[repo|repmuzikisto]] * [[1972]]: [[Tarkan]], turka pop-artisto * [[1979]]: [[Kimi Räikkönen]], finna [[aŭtosporto|aŭtosportisto]] * [[1980]]: [[Orsolya Gergely]], rumania hungara sociologino == Mortoj == * [[532]]: [[Bonifaco la 2-a]], papo * [[866]]: [[Al-Mustain]], [[abasidoj|abasida]] [[kalifo]] (n. [[836]]) * [[1456]]: [[Nicholas Grenon]], francoflandra komponisto, kantisto, kleriko kaj [[muzikpedagogo]] (n. ĉirkaŭ [[1385]]) * [[1552]]: [[Andreo Osiandro]], germana [[luteranismo|luterana]] erudicilulo (n. [[1498]]) * [[1586]]: [[Philip Sidney]], angla verkisto, soldato kaj kortegano (n. [[1554]]) * [[1705]]: [[Ninon de Lenclos]], franca [[beletro|beletristino]], [[liberpensuloj|liberpensulino]] kaj [[skandalo|skandalistino]] (n. [[1616]]) * [[1740]]: [[Anna Ivanovna]], imperiestrino de Rusio (n. [[1693]]) * [[1757]]: [[René Antoine Ferchault de Réaumur]], franca sciencisto (n. [[1683]]) * [[1799]]: [[Johann Georg Schlosser]], germana juristo kaj verkisto (n. [[1739]]) * [[1806]]: [[Jean Jacques Dessalines]], imperiestro de Haitio, murdita (n. [[1758]]) * [[1837]]: [[Johann Nepomuk Hummel]], aŭstra komponisto (n. [[1778]]) * [[1849]]: [[Frédéric Chopin|Ŝopeno]], pola komponisto kaj pianisto (n. [[1810]]) * [[1873]]: [[Adolf Bube]], germana poeto kaj arkivisto (n. [[1802]]) * [[1887]]: [[Gustav Robert Kirchhoff]], germana fizikisto (n. [[1824]]) * [[1895]]: [[Friedrich Moritz Stapff]], germana geologo (n. [[1836]]) * [[1910]]: [[Kurd Lasswitz]], germana verkisto, sciencisto, instruisto kaj filozofo (n. [[1848]]) * [[1931]]: [[Viktor Hawlik]], aŭstrogermana komerca konsilanto kaj esperantisto, vicprezidanto de [[Internacia Esperanto-Muzeo]] (n. [[1876]]) * [[1934]]: [[Santiago Ramón y Cajal]], hispana [[histologio|histologo]] Nobelpremiita, pioniro pri [[neŭroscienco]] (n. [[1852]]) * [[1934]]: [[Adolf Hölzel]], aŭstra kaj germana pentristo (n. [[1853]]) * [[1938]]: [[Karl Kautsky]], ĉeĥa-germana ĵurnalisto kaj filozofo, teoriulo de [[marksismo]](n. [[1854]]) * [[1941]]: [[József Fogel]], hungara historiisto (n. [[1884]]) * [[1941]]: [[Friedrich Marx]], germana klasika filologo (n. [[1859]]) * [[1943]]: [[Stefan Starzyński]], pola ekonomikisto, oficiro, politikisto, murdita (n. [[1893]]) * [[1944]]: [[Adolf Schmidt]], germana [[geofiziko|geofizikisto]] esploranta [[tera magnetismo|teran magnetismon]], publikiginta fakverkojn en [[Esperanto]] (n. [[1860]]) * [[1951]]: [[Bernhard Kellermann]], germana verkisto (n. [[1879]]) * [[1957]]: [[Avetik Isahakjan]], armena verkisto kaj poeto (n. [[1875]]) * [[1962]]: [[Natalja Gonĉarova]], rusa pentristino (n. [[1881]]) * [[1966]]: [[Cléo de Mérode]], franca dancistino (n. [[1875]]) * [[1967]]: [[Pu Yi]], lasta imperiestro de Ĉinio, ĝardenisto kaj arkivisto (n. [[1906]]) * [[1973]]: [[Ingeborg Bachmann]], aŭstra verkistino (n. [[1926]]) * [[1978]]: [[Giovanni Gronchi]], prezidento de Italio (n. [[1887]]) * [[1978]]: [[Jean Améry]], aŭstra verkisto (n. [[1912]]) * [[1980]]: [[Richard Gavin Reid]], kanada politikisto, ĉefministro de [[Alberto]] (n. [[1879]]) * [[1983]]: [[Herbert Roth]], germana komponisto, interpretisto de popola muziko, aŭtoro de la himno de [[Turingio]] - [[Rennsteig]] (n. [[1926]]) * [[2005]]: [[Ba Jin]], ĉina verkisto, eseisto, [[anarkiismo|anarkiisto]], tradukisto kaj esperantisto, konata de la romano ''[[Frosta Nokto]]'' kaj novelo ''[[Aŭtuno en la Printempo]]'', vicprezidanto de [[Ĉina Esperanto-Ligo]], kunlaboranto de "[[El Popola Ĉinio]]", membro de [[Honora Patrona Komitato de UEA]] (n. [[1904]]) * [[2010]]: [[Tibor Toró]], rumania hungara atomfizikisto kaj lekciisto (n. [[1931]]) * [[2012]]: [[Sylvia Kristel]], nederlanda aktorino kaj [[manekeno (modelo)|modelo]] (n. [[1952]]) * [[2018]]: [[Ara Güler]], armen-turka fotisto (n. [[1928]]) * [[2019]]: [[Alicia Alonso]], kuba dancistino (n. [[1920]]) * [[2024]]: [[Vaso Papandreu]], greka politikistino, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (n. [[1944]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta [[Ignaco el Antioĥio]], [[episkopo]] kaj [[martiro]] ** [[Marguerite-Marie Alacoque]], franca [[monaĥino]] kaj [[mistiko|mistikulino]], sanktulino * Internacia Batal-Tago kontraŭ [[Malriĉeco]] - fiksita laŭ [[Joseph Wresinski]] de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] decembre de 1992 * [[Haitio]]: Mortodatreveno de [[Jean Jacques Dessalines|Dessalines]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''17-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:17-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|17]] [[Kategorio:17-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1017]] 0z0hu2x19f4i2e82aobljh4yyvp8ow6 9354046 9354045 2026-04-17T14:12:48Z ~2026-23155-24 255251 /* Naskiĝoj */ koncizigo 9354046 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''17-a de oktobro''' estas la 290-a tago de la jaro (la 291-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 75 tagoj restas. Je la 17-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-539]]: [[Persa Imperio|Persa reĝo]] [[Ciro la 2-a|Ciro la Granda]] eniris [[Babilono]]n, kie li liberigis judojn * [[1346]]: [[Reĝlando Anglio]] gajnis la [[batalo de Neville's Cross|batalon de Neville's Cross]] kontraŭ [[reĝlando Skotlando]] - skota reĝo [[Davido la 2-a (Skotlando)|Davido la 2-a]] iris al mallibero * [[1404]]: [[Inocento la 7-a]] iĝis papo * [[1456]]: [[Germanio]]: [[Universitato Ernst Moritz Arndt]] en [[Greifswald]] fondiĝis * [[1469]]: Hispana nobelo [[Fernando la 2-a (Aragono)|Fernando la 2-a]] nuptis [[Izabela la 1-a (Kastilio)|Izabelan la 1-a]] * [[1483]]: Ĝenerala inkvizitoro de [[Kastilio]] [[Tomás de Torquemada]] estis krome nomumita de papo [[Siksto la 4-a]] ĝenerala [[inkvizitoro]] de [[Aragono]] * [[1600]]: [[Svedio|Sveda]] armeo konkeris [[Pärnu]] - kadre de la pola-sveda milito (1600-1611) * [[1604]]: Germana astronomo [[Johannes Kepler]] komencis observon de la lasta ĝis nun [[supernovao]] en [[Lakta Vojo]], poste nomata Kepler-Stelo * [[1610]]: [[Reims]]: [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]] kroniĝis kiel [[listo de francaj reĝoj|reĝo de Francio]] kaj de [[Navaro]] * [[1655]]: [[Sveda diluvo]]: armeo de reĝo [[Karolo la 10-a Gustavo (Svedio)|Karolo la 10-a Gustavo]] konkeris [[Krakovo|Krakovon]] * [[1662]]: [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] vendis [[Dunkerque|Dunkirkon]] al Francio * [[1676]]: Pola-turka [[pactraktato]] en Żurawno (nun en [[Lviva provinco]]) - [[Pollando]] reakiris parton de teritorioj en [[Ukrainio]] kaj Podolio * [[1736]]: En [[Istanbulo]] estis subskribita turka-persa [[pactraktato]] * [[1740]]: [[Vitus Bering]] fondis [[Petropavlovsk-Kamĉatskij]] dum la dua [[ekspedicio]] al [[Kamĉatko]] * [[1777]]: Post la [[bataloj de Saratogo|Batalo de Saratogo]] brita armeo kapitulacis - turnopunkto en la [[Usona Milito de Sendependeco]] * [[1800]]: [[Karibio]]: angloj ekdominis super nederlanda [[kolonio]] [[Curaçao]] * [[1810]]: [[Germanio]]: en [[Munkeno]] okazis unua [[Oktobrofesto]] - okaze de geedziĝ-festoj de la reĝo [[Ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko la 1-a]] kun princino [[Therese von Sachsen-Hildburghausen]] * [[1845]]: [[Germanio]]: en [[Bautzen|Budyšin]] okazis premiera plenumo de la [[nacia himno]] de [[soraboj]] ''Bela Sorabio'', verkita de [[Handrij Zejler]] kun muziko de [[Korla Awgust Kocor]] * [[1849]]: En [[Parizo]] mortis [[Frédéric Chopin]] * [[1850]]: En pariza [[Tombejo Père-Lachaise]] oni starigis [[Tombo de Frederiko Ŝopen|tombo-monumenton]] al [[Ŝopeno]] - lia fratino forprenis lian koron al varsovia preĝejo Sankta Kruco * [[1855]]: Bessemer [[patento|patentigis]] sian [[procezo]]n por malmultekostigi [[ŝtalo]]n * [[1863]]: [[Kongresa Pollando]]: [[Romuald Traugutt]] iĝis diktatoro de la [[Januara Ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] * [[1878]]: [[John A. Macdonald]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Kanado * [[1888]]: En stacidomo apud [[Ĥarkovo]] okazis bombatenco kontraŭ imperiestro [[Aleksandro la 3-a (Rusio)|Aleksandro la 3-a]] — kelkdeko de personoj pereis, sed la imperiestro kun sia familio saviĝis * [[1892]]: Germana astronomo [[Max Wolf]] malkovris asteroidon [[342 Endimiono|Endimiono]] * [[1900]]: [[Bernhard von Bülow]] iĝis kanceliero de Germanio * [[1902]]: Unua usona aŭtomobilo [[Cadillac]] lanĉita en [[Detrojto]] * [[1904]]: En [[Svedio]] fondiĝis politika partio [[La Moderuloj]] * [[1906]]: Germana astronomo [[August Kopff]] malkovris asteroidon [[617 Patroklo|Patroklo]] * [[1912]]: [[Unua Balkana milito]]: ** [[Bulgario]], [[Grekio]] kaj [[Serbio]] deklaris militon kontraŭ [[Otomana Imperio]], aliĝante al [[Montenegro]] ** [[Meza Makedonio]]: 4-a Divizio de Grekaj [[Armitaj fortoj]] liberigis Naousa kaj eniris al [[Greveno (provinco)|Greveno]] * [[Unua Mondmilito]] ** [[1917]]: [[Marbatalo]] de Muhu-[[Markolo]] inter [[Germana Imperiestra Regno]] kaj la Sovetia Respubliko apud insulo [[Saaremaa]] ** [[1918]]: [[Jugoslavio]] deklarata [[respubliko]]; [[Hungario]] deklaris [[sendependeco]]n de [[Aŭstrio]]; [[Vilno]]: [[nacia himno de Litovio]] estis unuafoje [[kanto|kantita]] en la [[kazerno]] de la [[Armitaj fortoj]] de [[Litovio]] * [[1919]]: Post fino de la unua mondmilito [[armitaj fortoj]] de [[Bulgario]] forlasis okcidentan [[Trakio]]n, kie estiĝis [[protektorato]] de [[Triopa Entento]] * [[1919]]: Malfermo de la [[Metroo de Madrido]] * [[1919]]: Respubliko [[Alzaco-Loreno]] de [[Germana Imperiestra Regno]] estis malfondita de [[Francio]] * [[1924]]: En [[Pinsk]] malfermiĝis [[Muzeo]] de [[Belorusio|Belorusa]] [[Polesio]] * [[1926]]: Papo [[Pio la 11-a]] [[beatigo|beatigis]] 191 [[martiro]]jn el la [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]] * [[1927]]: en [[Varsovio]] estis iniciatita [[Internacia Piana Konkurso Fryderyk Chopin]] * [[1931]]: Usona [[krimo|krimulo]] [[Al Capone]] estis kondamnita al 11 jaroj da [[malliberejo|mallibero]] pro [[imposta fraŭdo]] * [[1933]]: [[Albert Einstein]] alvenis por daŭra restado al [[Usono]] * [[1937]]: [[Hui, Dui kaj Lui]], nevoj de [[Donaldo Anaso]], unuafoje aperis en [[bildliteraturo]] * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: [[Aranĝo T4]]: [[SS (organizaĵo)|SS]]-unuo "Eiman" [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en arbaro 116 mense malsanajn personojn de Kocborowo (nun [[Starogard Gdanski]]), kaj germana polico en [[Varsovio]] 37 personojn; [[Gestapo]] arestis en [[Lipno (Pollando)|Lipno]] instruistojn vokitajn al konferenco, kaj 300 personojn en [[Środa Wielkopolska]] kaj ĉirkaŭaĵoj; germana Gvidantaro de Mara Milito permesis ataki per ĉiuj [[armilo]]j malamikajn [[Komerca ŝipo|komercajn ŝipojn]], krom la pasaĝerajn ** [[1940]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Rzeszów]] 21 personojn; [[Atlantiko]]: 2-taga batalo pri [[konvojo]] SC-7 (30 [[ŝipo]]j) komencita - oni sinkigis 21 ŝipojn ** [[1941]]: en [[Grekio]] du [[bataliono]]j de [[Wehrmacht]] ekzekutis 250 loĝantojn de la vilaĝoj Ano kaj Kato en la gubernio [[Serres]], [[reprezalio|reprezalie]] pro murdo de germana soldato; [[Okupado|okupata]] de [[Tria Regno]] [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] estis klasifikita kiel libera de [[judoj]] ([[Judenfrei]]); [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana armeo konkeris [[Taganrogo]]n ĉe la [[Azova maro]]; ordonita komenco de la retiriĝo de la [[Ruĝa Armeo]] de suda alo de la fronto; al [[Sebastopolo]] alvenis lastaj evakuaj transportoj el [[Odeso]]; [[Atlantiko]]: konvojo HG-54 eknavigis — ĝis la 29-a de oktobro estis sinkigitaj 4 ŝipoj, 1 [[destrojero]] kaj 3 [[submarŝipo]]j (en tio 2 italaj); komencita trapaso de konvojo PQ-2 (6 ŝipoj) de [[Scapa Flow]] ([[Norvega maro]]) ĝis [[Arĥangelsko]] ** [[1942]]: en [[Vaŝingtono]] oni ligis diplomatiajn kaj konsulajn rilatojn inter [[Sovetunio]] kaj [[Kubo]], en [[Londono]] inter [[Sovetunio]] kaj okupata de germanoj [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] ** [[1943]]: Taĉmentoj de germana polico kaj soldatoj [[murdo|murdis]] en 3 vilaĝoj de [[distrikto Lipski]] ĉirkaŭ 110 personojn, inkluzive de 46 infanoj, kaj en [[Varsovio]] 9 grave batitajn virojn; [[Pola Rezistomovado]]: en [[Vilno]]-regiono taĉmento de [[Pola Enlanda Armeo]] konkeris germanan [[bieno]]n Dubniŝki, kie ĝi faris rekvizicion ** [[1944]]: [[Militkrimo]]: proksime al [[Tarnów]] germanoj vivbruligis 18 soldatojn de la [[Pola Enlanda Armeo]]; Balkana Fronto: en norda [[Serbio]] sovetaj trupoj kaj [[Jugoslavaj Partizanoj]] liberigis [[Smederevo]]n; [[Kampanjo de Italio|Itala Fronto]]: en [[Makedonio]] norda grupo de bulgara 4-A Armeo konkeris Carevo Selo ([[provinco Karlovac]]); soveta Aviado de Fora Atingo nokte de la 17-a/18-a de oktobro atakis [[Gołdap]] * [[1947]]: En Popola [[Pollando]] okazis malaltigo de aŭdebleco de nove funkcianta kultura programo II de [[Pola Radio]] pro agado de [[ĵamstacio]]j de sekureca servo * [[1947]]: [[Birmo]] sendependiĝis (de [[Britio]]) * [[1948]]: [[Stalinismo]]: [[Katolikismo|katolikaj]] [[episkopo]]j eldonis [[Paŝtistaj epistoloj|paŝtistan leteron]] alvokante kredantojn esti fidelaj al la [[eklezio]] kaj kuniĝi kun [[pastro]]j kaj episkopoj kontraŭ la ŝtata premo * [[1951]]: En [[Argentino]] ekfunkciis [[televido]] * [[1952]]: [[Hispanio]]: [[Universitato de Navaro]] fondiĝis en [[Pamplono]] * [[1956]]: Brita reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-]] oficiale funkciigis duan en la mondo (post la soveta en [[Obninsk]]) [[nuklea centralo|nuklean centralon]] en graflando [[Kumbrio]] * [[1956]]: [[ŝako|Ŝaka]] batalo de la jarcento inter usonaj [[ŝakisto]]j 26-jara Donald Byrne kaj 13-jara [[Bobby Fischer]] * [[1958]]: 80 personoj pereis en katastrofo de [[aviadilo]] Tu-104A apud la urbo [[Kanaŝ]] en [[Ĉuvaŝio]] * [[1959]]: Sudafrika kompanio [[De Beers]] anoncis, ke ĝi produktis unuajn artefaritajn [[diamanto]]jn * [[1961]]: [[Parizo|Pariza]] [[masakro]] de pacema, kvankam eksterleĝa, manifestacio de 30 000 alĝeroj [[Naciliberiga Fronto (Alĝerio)|por sendependeco de Alĝerio]] - ĉirkaŭ 200 personojn mortigis franca polico; en 1998 francaj regopovoj konfesis 40 viktimojn * [[1964]]: [[Belorusa SSR]]: unua industria [[naftominejo]] malkovrita proksime al [[Reĉica]] * [[1967]]: Dum forkura provo al [[Okcidenta Berlino]] dronis en [[lago]] Nieder Neuendorfer See 24-jara Franciszek Piesik * [[1967]]: [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]]: en [[Nov-Jorko]] okazis premiero de la [[muzikalo]] ''[[Hair]]'' * [[1970]]: [[Anvar Sadat]] fariĝis prezidento de [[Egipto]] * [[1971]]: Pola monaĥo [[Maksimiliano Kolbe]] estis [[beatigo|beatigita]] de papo [[Paŭlo la 6-a]] — patrono de [[katolikismo|katolikaj]] [[esperantisto]]j * [[1973]]: [[Naftokrizo de 1973|Naftokrizo]] komenciĝis - dum la [[milito de Jom Kipur]] [[Organizaĵo de Petrol-Eksportantaj Arabaj Landoj]] enkondukis [[embargo]]n al [[nafto]] * [[1979]]: [[Patrino Teresa]] ricevis [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] * [[1980]]: [[Vatikanurbo]]: [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] estis akceptita de papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] kiel unua en la historio [[britoj|brita]] [[monarko]] * [[1989]]: En [[tertremo]] en ĉirkaŭaĵoj de [[San-Francisko]] 67 personoj pereis kaj 3757 vundiĝis * [[1990]]: [[Interreta filma datenbazo]] ekfunkciis en [[Interreto]] * [[1990]]: [[Kroatio]]: unua oficiala [[matĉo]] de la [[kroata nacia teamo de futbalo]] kontraŭ la [[usona nacia teamo de futbalo]] ludita kun la rezulto 2:1 por Kroatio * [[1994]]: Reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] kiel unua brita [[monarko]] post la unua mondmilito venis al [[Rusio]] * [[1995]]: Francino [[Jeanne Calment]] iĝis plej aĝa persono en la historio post trapaso de la [[aĝo]] de [[japanoj|japano]] Shigechiyo Izumi (120 jaroj kaj 237 tagoj) * [[1997]]: Nova [[Konstitucio de Pola Respubliko]] ekvalidis * [[1999]]: [[Belorusio]]: "Libereca Marŝo" en [[Minsko]] kun pli ol {{nombro|30000}} homoj subpremita de polico kaj armeanoj * [[2003]]: [[Carlos Mesa]] iĝis prezidento de [[Bolivio]] * [[2004]]: [[Referendumo]] modifis belorusan [[konstitucio]]n, permesante al [[Aljaksandr Lukaŝenka]] kandidatiĝi por la sekva prezidenta periodo * [[2005]]: La dua ĉina skipa kosma misio [[Shenzhou 6]] finiĝis post preskaŭ kvin tagoj * [[2006]]: [[Populacio]] de [[Usono]] atingis 300 milionojn de [[loĝantaro]] * [[2007]]: La 14-a [[Dalai-lamao]] [[Tenzin Gyatso]] ricevis Oran Medalon de la [[Usona Kongreso]] * [[2009]]: [[Pakistano|Pakistana]] armeo komencis landan ofensivon en [[Vaziristano]] * [[2010]]: Papo [[Benedikto la 16-a]] [[kanonizo|kanonizis]] 6 [[beatigo|beatigitojn]] * [[2016]]: [[Tibetanoj|Tibeta]] spirita gvidanto [[Tenzin Gyatso]] alvenis al [[Prago]], kie li ĉeestis la 20-a an datrevenon de la [[konferenco]] Forumo 2000 * [[2017]]: [[Milito kontraŭ la Islama Ŝtato]]: batalo de [[ar-Raka]] venka por la [[koalicio]] * [[2018]]: [[Krimeo]]: [[masakro en la Kerĉa politeknika kolegio]] - 21 personoj pereis, ĉ. 50 vundiĝis * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: [[prezidanto de Ukrainio]]: Pasinttage [[Mararmeo]] de Ukrainaj Fortoj de Ukrainio likvidis 13 rusiajn soldatojn, aerdefendan sistemon Tor, sistemon de kontraŭaviadaj raketoj, 2 tankojn kaj alian armilaron de la malamiko; dum 12 horoj de la pasinta vespero 37 rusiaj senpilotaj aviadiloj estis detruitaj; nokte kaj matene estis atakita norda kaj meza parto de Ukrainio - 85% de krozmisiloj detruitaj, damaĝita [[energetiko|energetika]] [[infrastrukturo]]; [[Kievo]] atakita per 28 senpilotaj aviadiloj, produktitaj en [[Irano]], 23 faligitaj, en la centro pereis 4 homoj; raketa atako al kritika infrastrukturo de [[Vinico]]; 108 ukraininoj kaj 110 civitanoj de Rusio estis liberigitaj kadre de interŝanĝo de [[militkaptito|militkaptitinoj]] (du ukraininoj preferis resti en Rusio); oni informis, ke en liberigita [[Liman]] estis ĝis nun elterigitaj 187 korpoj, en tio 35 soldatoj kaj 152 civiluloj ** Mondreago: [[NATO]] komencis en [[Belgio]] ciklan ekzercadon pri [[Nuklea armilo|nuklea detenado]], kiun partoprenas [[aviado]] de 14 ŝtatoj; en [[Norvegio]] estis arestitaj 4 rusianoj pro fotado de sekretaj objektoj; [[Marina Ovsjannikova]] fuĝis de [[hejma aresto]] eksterlanden; kontraŭspionejo en [[Ĉeĥio]] informis pri rusia agento aganta ĉe ĵurnalistoj kaj politikistoj; [[Konsilio de Eŭropa Unio]] establis Mision de Armea Apogo favore al Ukrainio; [[EU]] transdonis al Ukrainio la 6-an helpofaskon de 500 mln da eŭroj kadre de Eŭropa Instrumento por Paco; [[Hungario]] unusola en [[EU]] rifuzis instrui ukrainajn soldatojn; nova [[ambasadoro]] de [[Ukrainio]] alvenis al [[Germanio]]; en [[Jejsko]] rusia aviadilo SU-34 falis al [[kolektiva loĝejo]] ** [[2023]]: 9 rusaj [[helikoptero]]j, elpafilo de aerdefendo, deponejo de [[municio]] kaj speciala aviada armilaro kune kun [[aviokurejo]]j estis detruitaj dum ukraina nokta pripafo de [[aerodromo]]j apud okupata [[Lugansko]] (oriente) kaj [[Berdjansko]] (sude); Ĝenerala [[akuzisto|Akuzistaro]] de Ukrainio informis, ke de la invadkomenco 508 [[infano]]j pereis kaj 1 136 estis vunditaj; en 96 [[stacidomo]]j de Ukrainio oni malfermis "punktojn de senflekseco" (ejoj por ŝarĝi [[poŝtelefono]]jn, ligiĝi kun [[interreto]] kaj varmiĝi); de la invadkomenco en Ukrainio estis perditaj ĉ. 289 430 rusiaj soldatoj, 4 979 tankoj, 9 405 kirasitaj veturiloj, 6 936 artileriaj sistemoj, 814 raketelpafiloj, 547 kontraŭaviadaj sistemoj, 318 aviadiloj, 317 helikopteroj, 5 291 senpilotaj aviadiloj, 1 533 krozmisiloj, 20 surakvaj unuoj, unu submarŝipo, 9 293 veturiloj (kun cisternoj) kaj 982 unuoj de speciala rusa armilaro ** Mondreago: "[[Wall Street Journal]]": [[Usono]] sekrete sendis al Ukrainio raketojn ATACMS kun atingo de 160 km — la sciigo estis konfirmita de la [[prezidanto de Ukrainio]] kaj [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]]; [[Voice of America]]: laŭ [[Usona Armeo]] ĉiuj 31 [[tanko]]j Abrams alvenis al Ukrainio; en [[Pekino]] [[Vladimir Putin]] marĝene de 3-a Internacia Forumo "[[Iniciato Zono kaj Vojo]]" renkontiĝis kun prezidento de [[Vjetnamio]] kaj ĉefministro de [[Hungario]] * [[2025]]: Pola juĝejo ne konsentis transdoni al Germanio laborantan en Pollando ukrainan civitanon, kiu estas suspektata pri eksplodigo en 2022 de [[Nord Stream]], kaj nuligis lian portempan areston == Naskiĝoj == * [[1253]]: [[Ivo Hélory de Kermartin]], [[bretonaj sanktuloj|bretona sanktulo]] (m. [[1303]]) * [[1577]]: [[Dmitrij Poĵarskij]], [[nacia heroo]] de Rusio (m. [[1642]]) * [[1629]]: [[Baltasar Carlos]], hispana reĝido (m. [[1646]]) * [[1696]]: [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 3-a]], [[princo-elektisto]] de [[Saksio]], [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] (m. [[1763]]) * [[1719]]: [[Jacques Cazotte]], franca verkisto (m. [[1792]]) * [[1725]]: [[John Wilkes]], angla ĵurnalisto kaj politikisto (m. [[1797]]) * [[1725]]: [[Adolf Friedrich Harper]], germana pentristo (m. [[1806]]) * [[1740]]: [[András Dugonics]], hungara-kroata pastro, verkisto, profesoro (m. [[1818]]) * [[1759]]: [[Andrej Voroniĥin]], rusa pentristo kaj arkitekto (m. [[1814]]) * [[1760]]: [[Henri de Saint-Simon]], franca historiisto, filozofo (m. [[1825]]) * [[1794]]: [[Gottlieb Wagner]], germana gastejestro kaj [[vitejo|vitejisto]] (m. [[1878]]) * [[1796]]: [[Leopold Kupelwieser]], aŭstra pentristo (m. [[1862]]) * [[1799]]: [[Friedrich Ludwig Keller]], svisa jursciencisto, politikisto, akademiano (m. [[1860]]) * [[1801]]: [[Samuel Ustazade Silvestre de Sacy]], franca verkisto, ĵurnalisto kaj juristo (m. [[1879]]) * [[1803]]: [[Ferenc Deák]], hungara politikisto (m. [[1876]]) * [[1804]]: [[József Nagysándor]], generalo, martiro de la [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1813]]: [[Georg Büchner]], germana verkisto kaj [[naturo|naturisto]] (m. [[1837]]) * [[1820]]: [[Édouard Roche]], franca matematikisto kaj astronomo (m. [[1883]]) * [[1842]]: [[Sámuel Borbély]], hungara pedagogo, lernejestro, verkisto (m. [[1915]]) * [[1850]]: [[Alwin Langenhan]], germana pedagogo kaj paleontologo (m. [[1916]]) * [[1856]]: [[Rudolfo van Oppenraay]], nederlanda jezuito kaj latinlingva verkisto (m. [[1936]]) * [[1864]]: [[Robert Lansing]], usona ministro de eksterlandaj aferoj 1915-1920 (m. [[1928]]) * [[1865]]: [[Lucjan Żeligowski]], pola generalo, ŝtatestro de [[Centra Litovio|Respubliko de Centra Litovio]] (m. [[1947]]) * [[1869]]: [[Philipp Kosack]], germana filatelisto (m. [[1938]]) * [[1873]]: [[Alfred Polgar]], aŭstra-usona verkisto, tradukisto, satiristo, kritikisto (m. [[1955]]) * [[1879]]: [[Elisabeth Streller]], germana padomigristino kaj regionhistoriistino (m. [[1939]]) * [[1883]]: [[Alexander Sutherland Neill]], skota [[pedagogo]] (m. [[1973]]) * [[1890]]: [[József Boros]], hungara-germana kuracisto, internisto, profesoro (m. [[1962]]) * [[1892]]: [[Otakar Jeremiáš]], ĉeĥa muzikkomponisto, dirigento kaj pedagogo (m. [[1962]]) * [[1893]]: [[Charles Pichon]], franca literaturisto, ĵurnalisto, fondinto de la Franca Federacio de Junaj Esperantistoj, kunlaboranto de "[[La Revuo]]" kaj "[[Juneco]]", redaktoro de la kongresa bulteno de [[UK 1914]] (m. nekonata) * [[1898]]: [[Simon Vestdijk]], nederlanda prozisto, poeto kaj eseisto (m. [[1971]]) * [[1898]]: [[Shinichi Suzuki]], japana [[violonisto]] kaj muzikpedagogo (m. [[1998]]) * [[1903]]: [[Nathanael West]], usona verkisto kaj scenaristo (m. [[1940]]) * [[1904]]: [[Emil Gherasim (patro)|Emil Gherasim]], rumania hungara ĵurnalisto, poeto (m. [[1946]]) * [[1907]]: [[János Antal (poeto)|János Antal]], hungara/rumania hungara poeto, verkisto (m. [[1943]]) * [[1912]]: [[Johano Paŭlo la 1-a]], papo (m. [[1978]]) * [[1914]]: [[Albert Márkos (patro)|Albert Márkos]], rumania hungara komponisto (m. [[1981]]) * [[1914]]: [[Michael Danzinger]], aŭstra komponisto kaj pianisto (m. [[2007]]) * [[1915]]: [[Arthur Miller]], usona verkisto (m. [[2005]]) * [[1917]]: [[Marsha Hunt]], usona aktorino (m. [[2022]]) * [[1918]]: [[Rita Hayworth]], usona aktorino kaj dancistino (m. [[1987]]) * [[1920]]: [[Montgomery Clift]], usona aktoro (m. [[1966]]) * [[1920]]: [[Miguel Delibes]], hispana verkisto] (m. [[2010]]) * [[1922]]: [[Luiz Bonfá]], brazila komponisto, kantisto kaj gitaristo (m. [[2001]]) * [[1923]]: [[Barney Kessel]], usona ĵaz-gitaristo (m. [[2004]]) * [[1928]]: [[Roman Kotlarz]], pola [[pastro]], opoziciisto (m. [[1976]]) * [[1928]]: [[Ottó Ádám]], hungara reĝisoro kaj teatrestro (m. [[2010]]) * [[1928]]: [[Jenő Váncsa]], hungara agronomo, ministro (m. [[2016]]) * [[1930]]: [[László Feszt (patro)|László Feszt]], rumania hungara grafikisto, profesoro (m. [[2013]]) * [[1933]]: [[William Anders]], usona astronaŭto (m. [[2024]]) * [[1935]]: [[Irena Jun]], pola aktorino kaj reĝisorino * [[1936]]: [[Imre Vizi]], rumania hungara matematikisto kaj pedagogo (m. [[2020]]) * [[1942]]: [[László Borbély (ĵurnalisto)|László Borbély]] rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro * [[1944]]: [[Margit Bordy]], rumania hungara pentristino, poetino * [[1946]]: [[Adam Michnik]], pola ĵurnalisto kaj publicisto * [[1949]]: [[Owen Arthur]], ĉefministro de Barbado 1994-2008 (m. [[2020]]) * [[1955]]: [[Vjaĉeslav Boĉarov]], rusia militisto, partopreninto de liberigo de ostaĝoj dum la [[terorisma atako en Beslano]] * [[1958]]: [[Zsolt Láng]], rumania hungara verkisto, redaktoro * [[1960]]: [[Philippe Sands]], brit-franca juristo * [[1966]]: [[Antoni Dudek]], pola [[politika scienco|politikologo]] kaj historiisto * [[1971]]: [[Ángela Nzambi]], verkistino kaj homrajtaj aktivulino el Ekvatora Gvineo * [[1972]]: [[Eminem]], usona aktoro kaj [[repo|repmuzikisto]] * [[1972]]: [[Tarkan]], turka pop-artisto * [[1979]]: [[Kimi Räikkönen]], finna [[aŭtosporto|aŭtosportisto]] * [[1980]]: [[Orsolya Gergely]], rumania hungara sociologino == Mortoj == * [[532]]: [[Bonifaco la 2-a]], papo * [[866]]: [[Al-Mustain]], [[abasidoj|abasida]] [[kalifo]] (n. [[836]]) * [[1456]]: [[Nicholas Grenon]], francoflandra komponisto, kantisto, kleriko kaj [[muzikpedagogo]] (n. ĉirkaŭ [[1385]]) * [[1552]]: [[Andreo Osiandro]], germana [[luteranismo|luterana]] erudicilulo (n. [[1498]]) * [[1586]]: [[Philip Sidney]], angla verkisto, soldato kaj kortegano (n. [[1554]]) * [[1705]]: [[Ninon de Lenclos]], franca [[beletro|beletristino]], [[liberpensuloj|liberpensulino]] kaj [[skandalo|skandalistino]] (n. [[1616]]) * [[1740]]: [[Anna Ivanovna]], imperiestrino de Rusio (n. [[1693]]) * [[1757]]: [[René Antoine Ferchault de Réaumur]], franca sciencisto (n. [[1683]]) * [[1799]]: [[Johann Georg Schlosser]], germana juristo kaj verkisto (n. [[1739]]) * [[1806]]: [[Jean Jacques Dessalines]], imperiestro de Haitio, murdita (n. [[1758]]) * [[1837]]: [[Johann Nepomuk Hummel]], aŭstra komponisto (n. [[1778]]) * [[1849]]: [[Frédéric Chopin|Ŝopeno]], pola komponisto kaj pianisto (n. [[1810]]) * [[1873]]: [[Adolf Bube]], germana poeto kaj arkivisto (n. [[1802]]) * [[1887]]: [[Gustav Robert Kirchhoff]], germana fizikisto (n. [[1824]]) * [[1895]]: [[Friedrich Moritz Stapff]], germana geologo (n. [[1836]]) * [[1910]]: [[Kurd Lasswitz]], germana verkisto, sciencisto, instruisto kaj filozofo (n. [[1848]]) * [[1931]]: [[Viktor Hawlik]], aŭstrogermana komerca konsilanto kaj esperantisto, vicprezidanto de [[Internacia Esperanto-Muzeo]] (n. [[1876]]) * [[1934]]: [[Santiago Ramón y Cajal]], hispana [[histologio|histologo]] Nobelpremiita, pioniro pri [[neŭroscienco]] (n. [[1852]]) * [[1934]]: [[Adolf Hölzel]], aŭstra kaj germana pentristo (n. [[1853]]) * [[1938]]: [[Karl Kautsky]], ĉeĥa-germana ĵurnalisto kaj filozofo, teoriulo de [[marksismo]](n. [[1854]]) * [[1941]]: [[József Fogel]], hungara historiisto (n. [[1884]]) * [[1941]]: [[Friedrich Marx]], germana klasika filologo (n. [[1859]]) * [[1943]]: [[Stefan Starzyński]], pola ekonomikisto, oficiro, politikisto, murdita (n. [[1893]]) * [[1944]]: [[Adolf Schmidt]], germana [[geofiziko|geofizikisto]] esploranta [[tera magnetismo|teran magnetismon]], publikiginta fakverkojn en [[Esperanto]] (n. [[1860]]) * [[1951]]: [[Bernhard Kellermann]], germana verkisto (n. [[1879]]) * [[1957]]: [[Avetik Isahakjan]], armena verkisto kaj poeto (n. [[1875]]) * [[1962]]: [[Natalja Gonĉarova]], rusa pentristino (n. [[1881]]) * [[1966]]: [[Cléo de Mérode]], franca dancistino (n. [[1875]]) * [[1967]]: [[Pu Yi]], lasta imperiestro de Ĉinio, ĝardenisto kaj arkivisto (n. [[1906]]) * [[1973]]: [[Ingeborg Bachmann]], aŭstra verkistino (n. [[1926]]) * [[1978]]: [[Giovanni Gronchi]], prezidento de Italio (n. [[1887]]) * [[1978]]: [[Jean Améry]], aŭstra verkisto (n. [[1912]]) * [[1980]]: [[Richard Gavin Reid]], kanada politikisto, ĉefministro de [[Alberto]] (n. [[1879]]) * [[1983]]: [[Herbert Roth]], germana komponisto, interpretisto de popola muziko, aŭtoro de la himno de [[Turingio]] - [[Rennsteig]] (n. [[1926]]) * [[2005]]: [[Ba Jin]], ĉina verkisto, eseisto, [[anarkiismo|anarkiisto]], tradukisto kaj esperantisto, konata de la romano ''[[Frosta Nokto]]'' kaj novelo ''[[Aŭtuno en la Printempo]]'', vicprezidanto de [[Ĉina Esperanto-Ligo]], kunlaboranto de "[[El Popola Ĉinio]]", membro de [[Honora Patrona Komitato de UEA]] (n. [[1904]]) * [[2010]]: [[Tibor Toró]], rumania hungara atomfizikisto kaj lekciisto (n. [[1931]]) * [[2012]]: [[Sylvia Kristel]], nederlanda aktorino kaj [[manekeno (modelo)|modelo]] (n. [[1952]]) * [[2018]]: [[Ara Güler]], armen-turka fotisto (n. [[1928]]) * [[2019]]: [[Alicia Alonso]], kuba dancistino (n. [[1920]]) * [[2024]]: [[Vaso Papandreu]], greka politikistino, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (n. [[1944]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta [[Ignaco el Antioĥio]], [[episkopo]] kaj [[martiro]] ** [[Marguerite-Marie Alacoque]], franca [[monaĥino]] kaj [[mistiko|mistikulino]], sanktulino * Internacia Batal-Tago kontraŭ [[Malriĉeco]] - fiksita laŭ [[Joseph Wresinski]] de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] decembre de 1992 * [[Haitio]]: Mortodatreveno de [[Jean Jacques Dessalines|Dessalines]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''17-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:17-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|17]] [[Kategorio:17-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1017]] gfv9aupt1qjj22cue5y9d7g2q2yxsmh 9354048 9354046 2026-04-17T14:15:03Z ~2026-23155-24 255251 /* Mortoj */ koncizigo 9354048 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''17-a de oktobro''' estas la 290-a tago de la jaro (la 291-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 75 tagoj restas. Je la 17-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-539]]: [[Persa Imperio|Persa reĝo]] [[Ciro la 2-a|Ciro la Granda]] eniris [[Babilono]]n, kie li liberigis judojn * [[1346]]: [[Reĝlando Anglio]] gajnis la [[batalo de Neville's Cross|batalon de Neville's Cross]] kontraŭ [[reĝlando Skotlando]] - skota reĝo [[Davido la 2-a (Skotlando)|Davido la 2-a]] iris al mallibero * [[1404]]: [[Inocento la 7-a]] iĝis papo * [[1456]]: [[Germanio]]: [[Universitato Ernst Moritz Arndt]] en [[Greifswald]] fondiĝis * [[1469]]: Hispana nobelo [[Fernando la 2-a (Aragono)|Fernando la 2-a]] nuptis [[Izabela la 1-a (Kastilio)|Izabelan la 1-a]] * [[1483]]: Ĝenerala inkvizitoro de [[Kastilio]] [[Tomás de Torquemada]] estis krome nomumita de papo [[Siksto la 4-a]] ĝenerala [[inkvizitoro]] de [[Aragono]] * [[1600]]: [[Svedio|Sveda]] armeo konkeris [[Pärnu]] - kadre de la pola-sveda milito (1600-1611) * [[1604]]: Germana astronomo [[Johannes Kepler]] komencis observon de la lasta ĝis nun [[supernovao]] en [[Lakta Vojo]], poste nomata Kepler-Stelo * [[1610]]: [[Reims]]: [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]] kroniĝis kiel [[listo de francaj reĝoj|reĝo de Francio]] kaj de [[Navaro]] * [[1655]]: [[Sveda diluvo]]: armeo de reĝo [[Karolo la 10-a Gustavo (Svedio)|Karolo la 10-a Gustavo]] konkeris [[Krakovo|Krakovon]] * [[1662]]: [[Karlo la 2-a (Anglio)|Karlo la 2-a]] vendis [[Dunkerque|Dunkirkon]] al Francio * [[1676]]: Pola-turka [[pactraktato]] en Żurawno (nun en [[Lviva provinco]]) - [[Pollando]] reakiris parton de teritorioj en [[Ukrainio]] kaj Podolio * [[1736]]: En [[Istanbulo]] estis subskribita turka-persa [[pactraktato]] * [[1740]]: [[Vitus Bering]] fondis [[Petropavlovsk-Kamĉatskij]] dum la dua [[ekspedicio]] al [[Kamĉatko]] * [[1777]]: Post la [[bataloj de Saratogo|Batalo de Saratogo]] brita armeo kapitulacis - turnopunkto en la [[Usona Milito de Sendependeco]] * [[1800]]: [[Karibio]]: angloj ekdominis super nederlanda [[kolonio]] [[Curaçao]] * [[1810]]: [[Germanio]]: en [[Munkeno]] okazis unua [[Oktobrofesto]] - okaze de geedziĝ-festoj de la reĝo [[Ludoviko la 1-a (Bavario)|Ludoviko la 1-a]] kun princino [[Therese von Sachsen-Hildburghausen]] * [[1845]]: [[Germanio]]: en [[Bautzen|Budyšin]] okazis premiera plenumo de la [[nacia himno]] de [[soraboj]] ''Bela Sorabio'', verkita de [[Handrij Zejler]] kun muziko de [[Korla Awgust Kocor]] * [[1849]]: En [[Parizo]] mortis [[Frédéric Chopin]] * [[1850]]: En pariza [[Tombejo Père-Lachaise]] oni starigis [[Tombo de Frederiko Ŝopen|tombo-monumenton]] al [[Ŝopeno]] - lia fratino forprenis lian koron al varsovia preĝejo Sankta Kruco * [[1855]]: Bessemer [[patento|patentigis]] sian [[procezo]]n por malmultekostigi [[ŝtalo]]n * [[1863]]: [[Kongresa Pollando]]: [[Romuald Traugutt]] iĝis diktatoro de la [[Januara Ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]] * [[1878]]: [[John A. Macdonald]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Kanado * [[1888]]: En stacidomo apud [[Ĥarkovo]] okazis bombatenco kontraŭ imperiestro [[Aleksandro la 3-a (Rusio)|Aleksandro la 3-a]] — kelkdeko de personoj pereis, sed la imperiestro kun sia familio saviĝis * [[1892]]: Germana astronomo [[Max Wolf]] malkovris asteroidon [[342 Endimiono|Endimiono]] * [[1900]]: [[Bernhard von Bülow]] iĝis kanceliero de Germanio * [[1902]]: Unua usona aŭtomobilo [[Cadillac]] lanĉita en [[Detrojto]] * [[1904]]: En [[Svedio]] fondiĝis politika partio [[La Moderuloj]] * [[1906]]: Germana astronomo [[August Kopff]] malkovris asteroidon [[617 Patroklo|Patroklo]] * [[1912]]: [[Unua Balkana milito]]: ** [[Bulgario]], [[Grekio]] kaj [[Serbio]] deklaris militon kontraŭ [[Otomana Imperio]], aliĝante al [[Montenegro]] ** [[Meza Makedonio]]: 4-a Divizio de Grekaj [[Armitaj fortoj]] liberigis Naousa kaj eniris al [[Greveno (provinco)|Greveno]] * [[Unua Mondmilito]] ** [[1917]]: [[Marbatalo]] de Muhu-[[Markolo]] inter [[Germana Imperiestra Regno]] kaj la Sovetia Respubliko apud insulo [[Saaremaa]] ** [[1918]]: [[Jugoslavio]] deklarata [[respubliko]]; [[Hungario]] deklaris [[sendependeco]]n de [[Aŭstrio]]; [[Vilno]]: [[nacia himno de Litovio]] estis unuafoje [[kanto|kantita]] en la [[kazerno]] de la [[Armitaj fortoj]] de [[Litovio]] * [[1919]]: Post fino de la unua mondmilito [[armitaj fortoj]] de [[Bulgario]] forlasis okcidentan [[Trakio]]n, kie estiĝis [[protektorato]] de [[Triopa Entento]] * [[1919]]: Malfermo de la [[Metroo de Madrido]] * [[1919]]: Respubliko [[Alzaco-Loreno]] de [[Germana Imperiestra Regno]] estis malfondita de [[Francio]] * [[1924]]: En [[Pinsk]] malfermiĝis [[Muzeo]] de [[Belorusio|Belorusa]] [[Polesio]] * [[1926]]: Papo [[Pio la 11-a]] [[beatigo|beatigis]] 191 [[martiro]]jn el la [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]] * [[1927]]: en [[Varsovio]] estis iniciatita [[Internacia Piana Konkurso Fryderyk Chopin]] * [[1931]]: Usona [[krimo|krimulo]] [[Al Capone]] estis kondamnita al 11 jaroj da [[malliberejo|mallibero]] pro [[imposta fraŭdo]] * [[1933]]: [[Albert Einstein]] alvenis por daŭra restado al [[Usono]] * [[1937]]: [[Hui, Dui kaj Lui]], nevoj de [[Donaldo Anaso]], unuafoje aperis en [[bildliteraturo]] * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: [[Aranĝo T4]]: [[SS (organizaĵo)|SS]]-unuo "Eiman" [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en arbaro 116 mense malsanajn personojn de Kocborowo (nun [[Starogard Gdanski]]), kaj germana polico en [[Varsovio]] 37 personojn; [[Gestapo]] arestis en [[Lipno (Pollando)|Lipno]] instruistojn vokitajn al konferenco, kaj 300 personojn en [[Środa Wielkopolska]] kaj ĉirkaŭaĵoj; germana Gvidantaro de Mara Milito permesis ataki per ĉiuj [[armilo]]j malamikajn [[Komerca ŝipo|komercajn ŝipojn]], krom la pasaĝerajn ** [[1940]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Rzeszów]] 21 personojn; [[Atlantiko]]: 2-taga batalo pri [[konvojo]] SC-7 (30 [[ŝipo]]j) komencita - oni sinkigis 21 ŝipojn ** [[1941]]: en [[Grekio]] du [[bataliono]]j de [[Wehrmacht]] ekzekutis 250 loĝantojn de la vilaĝoj Ano kaj Kato en la gubernio [[Serres]], [[reprezalio|reprezalie]] pro murdo de germana soldato; [[Okupado|okupata]] de [[Tria Regno]] [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] estis klasifikita kiel libera de [[judoj]] ([[Judenfrei]]); [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana armeo konkeris [[Taganrogo]]n ĉe la [[Azova maro]]; ordonita komenco de la retiriĝo de la [[Ruĝa Armeo]] de suda alo de la fronto; al [[Sebastopolo]] alvenis lastaj evakuaj transportoj el [[Odeso]]; [[Atlantiko]]: konvojo HG-54 eknavigis — ĝis la 29-a de oktobro estis sinkigitaj 4 ŝipoj, 1 [[destrojero]] kaj 3 [[submarŝipo]]j (en tio 2 italaj); komencita trapaso de konvojo PQ-2 (6 ŝipoj) de [[Scapa Flow]] ([[Norvega maro]]) ĝis [[Arĥangelsko]] ** [[1942]]: en [[Vaŝingtono]] oni ligis diplomatiajn kaj konsulajn rilatojn inter [[Sovetunio]] kaj [[Kubo]], en [[Londono]] inter [[Sovetunio]] kaj okupata de germanoj [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] ** [[1943]]: Taĉmentoj de germana polico kaj soldatoj [[murdo|murdis]] en 3 vilaĝoj de [[distrikto Lipski]] ĉirkaŭ 110 personojn, inkluzive de 46 infanoj, kaj en [[Varsovio]] 9 grave batitajn virojn; [[Pola Rezistomovado]]: en [[Vilno]]-regiono taĉmento de [[Pola Enlanda Armeo]] konkeris germanan [[bieno]]n Dubniŝki, kie ĝi faris rekvizicion ** [[1944]]: [[Militkrimo]]: proksime al [[Tarnów]] germanoj vivbruligis 18 soldatojn de la [[Pola Enlanda Armeo]]; Balkana Fronto: en norda [[Serbio]] sovetaj trupoj kaj [[Jugoslavaj Partizanoj]] liberigis [[Smederevo]]n; [[Kampanjo de Italio|Itala Fronto]]: en [[Makedonio]] norda grupo de bulgara 4-A Armeo konkeris Carevo Selo ([[provinco Karlovac]]); soveta Aviado de Fora Atingo nokte de la 17-a/18-a de oktobro atakis [[Gołdap]] * [[1947]]: En Popola [[Pollando]] okazis malaltigo de aŭdebleco de nove funkcianta kultura programo II de [[Pola Radio]] pro agado de [[ĵamstacio]]j de sekureca servo * [[1947]]: [[Birmo]] sendependiĝis (de [[Britio]]) * [[1948]]: [[Stalinismo]]: [[Katolikismo|katolikaj]] [[episkopo]]j eldonis [[Paŝtistaj epistoloj|paŝtistan leteron]] alvokante kredantojn esti fidelaj al la [[eklezio]] kaj kuniĝi kun [[pastro]]j kaj episkopoj kontraŭ la ŝtata premo * [[1951]]: En [[Argentino]] ekfunkciis [[televido]] * [[1952]]: [[Hispanio]]: [[Universitato de Navaro]] fondiĝis en [[Pamplono]] * [[1956]]: Brita reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-]] oficiale funkciigis duan en la mondo (post la soveta en [[Obninsk]]) [[nuklea centralo|nuklean centralon]] en graflando [[Kumbrio]] * [[1956]]: [[ŝako|Ŝaka]] batalo de la jarcento inter usonaj [[ŝakisto]]j 26-jara Donald Byrne kaj 13-jara [[Bobby Fischer]] * [[1958]]: 80 personoj pereis en katastrofo de [[aviadilo]] Tu-104A apud la urbo [[Kanaŝ]] en [[Ĉuvaŝio]] * [[1959]]: Sudafrika kompanio [[De Beers]] anoncis, ke ĝi produktis unuajn artefaritajn [[diamanto]]jn * [[1961]]: [[Parizo|Pariza]] [[masakro]] de pacema, kvankam eksterleĝa, manifestacio de 30 000 alĝeroj [[Naciliberiga Fronto (Alĝerio)|por sendependeco de Alĝerio]] - ĉirkaŭ 200 personojn mortigis franca polico; en 1998 francaj regopovoj konfesis 40 viktimojn * [[1964]]: [[Belorusa SSR]]: unua industria [[naftominejo]] malkovrita proksime al [[Reĉica]] * [[1967]]: Dum forkura provo al [[Okcidenta Berlino]] dronis en [[lago]] Nieder Neuendorfer See 24-jara Franciszek Piesik * [[1967]]: [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]]: en [[Nov-Jorko]] okazis premiero de la [[muzikalo]] ''[[Hair]]'' * [[1970]]: [[Anvar Sadat]] fariĝis prezidento de [[Egipto]] * [[1971]]: Pola monaĥo [[Maksimiliano Kolbe]] estis [[beatigo|beatigita]] de papo [[Paŭlo la 6-a]] — patrono de [[katolikismo|katolikaj]] [[esperantisto]]j * [[1973]]: [[Naftokrizo de 1973|Naftokrizo]] komenciĝis - dum la [[milito de Jom Kipur]] [[Organizaĵo de Petrol-Eksportantaj Arabaj Landoj]] enkondukis [[embargo]]n al [[nafto]] * [[1979]]: [[Patrino Teresa]] ricevis [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] * [[1980]]: [[Vatikanurbo]]: [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] estis akceptita de papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] kiel unua en la historio [[britoj|brita]] [[monarko]] * [[1989]]: En [[tertremo]] en ĉirkaŭaĵoj de [[San-Francisko]] 67 personoj pereis kaj 3757 vundiĝis * [[1990]]: [[Interreta filma datenbazo]] ekfunkciis en [[Interreto]] * [[1990]]: [[Kroatio]]: unua oficiala [[matĉo]] de la [[kroata nacia teamo de futbalo]] kontraŭ la [[usona nacia teamo de futbalo]] ludita kun la rezulto 2:1 por Kroatio * [[1994]]: Reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] kiel unua brita [[monarko]] post la unua mondmilito venis al [[Rusio]] * [[1995]]: Francino [[Jeanne Calment]] iĝis plej aĝa persono en la historio post trapaso de la [[aĝo]] de [[japanoj|japano]] Shigechiyo Izumi (120 jaroj kaj 237 tagoj) * [[1997]]: Nova [[Konstitucio de Pola Respubliko]] ekvalidis * [[1999]]: [[Belorusio]]: "Libereca Marŝo" en [[Minsko]] kun pli ol {{nombro|30000}} homoj subpremita de polico kaj armeanoj * [[2003]]: [[Carlos Mesa]] iĝis prezidento de [[Bolivio]] * [[2004]]: [[Referendumo]] modifis belorusan [[konstitucio]]n, permesante al [[Aljaksandr Lukaŝenka]] kandidatiĝi por la sekva prezidenta periodo * [[2005]]: La dua ĉina skipa kosma misio [[Shenzhou 6]] finiĝis post preskaŭ kvin tagoj * [[2006]]: [[Populacio]] de [[Usono]] atingis 300 milionojn de [[loĝantaro]] * [[2007]]: La 14-a [[Dalai-lamao]] [[Tenzin Gyatso]] ricevis Oran Medalon de la [[Usona Kongreso]] * [[2009]]: [[Pakistano|Pakistana]] armeo komencis landan ofensivon en [[Vaziristano]] * [[2010]]: Papo [[Benedikto la 16-a]] [[kanonizo|kanonizis]] 6 [[beatigo|beatigitojn]] * [[2016]]: [[Tibetanoj|Tibeta]] spirita gvidanto [[Tenzin Gyatso]] alvenis al [[Prago]], kie li ĉeestis la 20-a an datrevenon de la [[konferenco]] Forumo 2000 * [[2017]]: [[Milito kontraŭ la Islama Ŝtato]]: batalo de [[ar-Raka]] venka por la [[koalicio]] * [[2018]]: [[Krimeo]]: [[masakro en la Kerĉa politeknika kolegio]] - 21 personoj pereis, ĉ. 50 vundiĝis * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: [[prezidanto de Ukrainio]]: Pasinttage [[Mararmeo]] de Ukrainaj Fortoj de Ukrainio likvidis 13 rusiajn soldatojn, aerdefendan sistemon Tor, sistemon de kontraŭaviadaj raketoj, 2 tankojn kaj alian armilaron de la malamiko; dum 12 horoj de la pasinta vespero 37 rusiaj senpilotaj aviadiloj estis detruitaj; nokte kaj matene estis atakita norda kaj meza parto de Ukrainio - 85% de krozmisiloj detruitaj, damaĝita [[energetiko|energetika]] [[infrastrukturo]]; [[Kievo]] atakita per 28 senpilotaj aviadiloj, produktitaj en [[Irano]], 23 faligitaj, en la centro pereis 4 homoj; raketa atako al kritika infrastrukturo de [[Vinico]]; 108 ukraininoj kaj 110 civitanoj de Rusio estis liberigitaj kadre de interŝanĝo de [[militkaptito|militkaptitinoj]] (du ukraininoj preferis resti en Rusio); oni informis, ke en liberigita [[Liman]] estis ĝis nun elterigitaj 187 korpoj, en tio 35 soldatoj kaj 152 civiluloj ** Mondreago: [[NATO]] komencis en [[Belgio]] ciklan ekzercadon pri [[Nuklea armilo|nuklea detenado]], kiun partoprenas [[aviado]] de 14 ŝtatoj; en [[Norvegio]] estis arestitaj 4 rusianoj pro fotado de sekretaj objektoj; [[Marina Ovsjannikova]] fuĝis de [[hejma aresto]] eksterlanden; kontraŭspionejo en [[Ĉeĥio]] informis pri rusia agento aganta ĉe ĵurnalistoj kaj politikistoj; [[Konsilio de Eŭropa Unio]] establis Mision de Armea Apogo favore al Ukrainio; [[EU]] transdonis al Ukrainio la 6-an helpofaskon de 500 mln da eŭroj kadre de Eŭropa Instrumento por Paco; [[Hungario]] unusola en [[EU]] rifuzis instrui ukrainajn soldatojn; nova [[ambasadoro]] de [[Ukrainio]] alvenis al [[Germanio]]; en [[Jejsko]] rusia aviadilo SU-34 falis al [[kolektiva loĝejo]] ** [[2023]]: 9 rusaj [[helikoptero]]j, elpafilo de aerdefendo, deponejo de [[municio]] kaj speciala aviada armilaro kune kun [[aviokurejo]]j estis detruitaj dum ukraina nokta pripafo de [[aerodromo]]j apud okupata [[Lugansko]] (oriente) kaj [[Berdjansko]] (sude); Ĝenerala [[akuzisto|Akuzistaro]] de Ukrainio informis, ke de la invadkomenco 508 [[infano]]j pereis kaj 1 136 estis vunditaj; en 96 [[stacidomo]]j de Ukrainio oni malfermis "punktojn de senflekseco" (ejoj por ŝarĝi [[poŝtelefono]]jn, ligiĝi kun [[interreto]] kaj varmiĝi); de la invadkomenco en Ukrainio estis perditaj ĉ. 289 430 rusiaj soldatoj, 4 979 tankoj, 9 405 kirasitaj veturiloj, 6 936 artileriaj sistemoj, 814 raketelpafiloj, 547 kontraŭaviadaj sistemoj, 318 aviadiloj, 317 helikopteroj, 5 291 senpilotaj aviadiloj, 1 533 krozmisiloj, 20 surakvaj unuoj, unu submarŝipo, 9 293 veturiloj (kun cisternoj) kaj 982 unuoj de speciala rusa armilaro ** Mondreago: "[[Wall Street Journal]]": [[Usono]] sekrete sendis al Ukrainio raketojn ATACMS kun atingo de 160 km — la sciigo estis konfirmita de la [[prezidanto de Ukrainio]] kaj [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]]; [[Voice of America]]: laŭ [[Usona Armeo]] ĉiuj 31 [[tanko]]j Abrams alvenis al Ukrainio; en [[Pekino]] [[Vladimir Putin]] marĝene de 3-a Internacia Forumo "[[Iniciato Zono kaj Vojo]]" renkontiĝis kun prezidento de [[Vjetnamio]] kaj ĉefministro de [[Hungario]] * [[2025]]: Pola juĝejo ne konsentis transdoni al Germanio laborantan en Pollando ukrainan civitanon, kiu estas suspektata pri eksplodigo en 2022 de [[Nord Stream]], kaj nuligis lian portempan areston == Naskiĝoj == * [[1253]]: [[Ivo Hélory de Kermartin]], [[bretonaj sanktuloj|bretona sanktulo]] (m. [[1303]]) * [[1577]]: [[Dmitrij Poĵarskij]], [[nacia heroo]] de Rusio (m. [[1642]]) * [[1629]]: [[Baltasar Carlos]], hispana reĝido (m. [[1646]]) * [[1696]]: [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 3-a]], [[princo-elektisto]] de [[Saksio]], [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] (m. [[1763]]) * [[1719]]: [[Jacques Cazotte]], franca verkisto (m. [[1792]]) * [[1725]]: [[John Wilkes]], angla ĵurnalisto kaj politikisto (m. [[1797]]) * [[1725]]: [[Adolf Friedrich Harper]], germana pentristo (m. [[1806]]) * [[1740]]: [[András Dugonics]], hungara-kroata pastro, verkisto, profesoro (m. [[1818]]) * [[1759]]: [[Andrej Voroniĥin]], rusa pentristo kaj arkitekto (m. [[1814]]) * [[1760]]: [[Henri de Saint-Simon]], franca historiisto, filozofo (m. [[1825]]) * [[1794]]: [[Gottlieb Wagner]], germana gastejestro kaj [[vitejo|vitejisto]] (m. [[1878]]) * [[1796]]: [[Leopold Kupelwieser]], aŭstra pentristo (m. [[1862]]) * [[1799]]: [[Friedrich Ludwig Keller]], svisa jursciencisto, politikisto, akademiano (m. [[1860]]) * [[1801]]: [[Samuel Ustazade Silvestre de Sacy]], franca verkisto, ĵurnalisto kaj juristo (m. [[1879]]) * [[1803]]: [[Ferenc Deák]], hungara politikisto (m. [[1876]]) * [[1804]]: [[József Nagysándor]], generalo, martiro de la [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1813]]: [[Georg Büchner]], germana verkisto kaj [[naturo|naturisto]] (m. [[1837]]) * [[1820]]: [[Édouard Roche]], franca matematikisto kaj astronomo (m. [[1883]]) * [[1842]]: [[Sámuel Borbély]], hungara pedagogo, lernejestro, verkisto (m. [[1915]]) * [[1850]]: [[Alwin Langenhan]], germana pedagogo kaj paleontologo (m. [[1916]]) * [[1856]]: [[Rudolfo van Oppenraay]], nederlanda jezuito kaj latinlingva verkisto (m. [[1936]]) * [[1864]]: [[Robert Lansing]], usona ministro de eksterlandaj aferoj 1915-1920 (m. [[1928]]) * [[1865]]: [[Lucjan Żeligowski]], pola generalo, ŝtatestro de [[Centra Litovio|Respubliko de Centra Litovio]] (m. [[1947]]) * [[1869]]: [[Philipp Kosack]], germana filatelisto (m. [[1938]]) * [[1873]]: [[Alfred Polgar]], aŭstra-usona verkisto, tradukisto, satiristo, kritikisto (m. [[1955]]) * [[1879]]: [[Elisabeth Streller]], germana padomigristino kaj regionhistoriistino (m. [[1939]]) * [[1883]]: [[Alexander Sutherland Neill]], skota [[pedagogo]] (m. [[1973]]) * [[1890]]: [[József Boros]], hungara-germana kuracisto, internisto, profesoro (m. [[1962]]) * [[1892]]: [[Otakar Jeremiáš]], ĉeĥa muzikkomponisto, dirigento kaj pedagogo (m. [[1962]]) * [[1893]]: [[Charles Pichon]], franca literaturisto, ĵurnalisto, fondinto de la Franca Federacio de Junaj Esperantistoj, kunlaboranto de "[[La Revuo]]" kaj "[[Juneco]]", redaktoro de la kongresa bulteno de [[UK 1914]] (m. nekonata) * [[1898]]: [[Simon Vestdijk]], nederlanda prozisto, poeto kaj eseisto (m. [[1971]]) * [[1898]]: [[Shinichi Suzuki]], japana [[violonisto]] kaj muzikpedagogo (m. [[1998]]) * [[1903]]: [[Nathanael West]], usona verkisto kaj scenaristo (m. [[1940]]) * [[1904]]: [[Emil Gherasim (patro)|Emil Gherasim]], rumania hungara ĵurnalisto, poeto (m. [[1946]]) * [[1907]]: [[János Antal (poeto)|János Antal]], hungara/rumania hungara poeto, verkisto (m. [[1943]]) * [[1912]]: [[Johano Paŭlo la 1-a]], papo (m. [[1978]]) * [[1914]]: [[Albert Márkos (patro)|Albert Márkos]], rumania hungara komponisto (m. [[1981]]) * [[1914]]: [[Michael Danzinger]], aŭstra komponisto kaj pianisto (m. [[2007]]) * [[1915]]: [[Arthur Miller]], usona verkisto (m. [[2005]]) * [[1917]]: [[Marsha Hunt]], usona aktorino (m. [[2022]]) * [[1918]]: [[Rita Hayworth]], usona aktorino kaj dancistino (m. [[1987]]) * [[1920]]: [[Montgomery Clift]], usona aktoro (m. [[1966]]) * [[1920]]: [[Miguel Delibes]], hispana verkisto] (m. [[2010]]) * [[1922]]: [[Luiz Bonfá]], brazila komponisto, kantisto kaj gitaristo (m. [[2001]]) * [[1923]]: [[Barney Kessel]], usona ĵaz-gitaristo (m. [[2004]]) * [[1928]]: [[Roman Kotlarz]], pola [[pastro]], opoziciisto (m. [[1976]]) * [[1928]]: [[Ottó Ádám]], hungara reĝisoro kaj teatrestro (m. [[2010]]) * [[1928]]: [[Jenő Váncsa]], hungara agronomo, ministro (m. [[2016]]) * [[1930]]: [[László Feszt (patro)|László Feszt]], rumania hungara grafikisto, profesoro (m. [[2013]]) * [[1933]]: [[William Anders]], usona astronaŭto (m. [[2024]]) * [[1935]]: [[Irena Jun]], pola aktorino kaj reĝisorino * [[1936]]: [[Imre Vizi]], rumania hungara matematikisto kaj pedagogo (m. [[2020]]) * [[1942]]: [[László Borbély (ĵurnalisto)|László Borbély]] rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro * [[1944]]: [[Margit Bordy]], rumania hungara pentristino, poetino * [[1946]]: [[Adam Michnik]], pola ĵurnalisto kaj publicisto * [[1949]]: [[Owen Arthur]], ĉefministro de Barbado 1994-2008 (m. [[2020]]) * [[1955]]: [[Vjaĉeslav Boĉarov]], rusia militisto, partopreninto de liberigo de ostaĝoj dum la [[terorisma atako en Beslano]] * [[1958]]: [[Zsolt Láng]], rumania hungara verkisto, redaktoro * [[1960]]: [[Philippe Sands]], brit-franca juristo * [[1966]]: [[Antoni Dudek]], pola [[politika scienco|politikologo]] kaj historiisto * [[1971]]: [[Ángela Nzambi]], verkistino kaj homrajtaj aktivulino el Ekvatora Gvineo * [[1972]]: [[Eminem]], usona aktoro kaj [[repo|repmuzikisto]] * [[1972]]: [[Tarkan]], turka pop-artisto * [[1979]]: [[Kimi Räikkönen]], finna [[aŭtosporto|aŭtosportisto]] * [[1980]]: [[Orsolya Gergely]], rumania hungara sociologino == Mortoj == * [[532]]: [[Bonifaco la 2-a]], papo * [[866]]: [[Al-Mustain]], [[abasidoj|abasida]] [[kalifo]] (n. [[836]]) * [[1456]]: [[Nicholas Grenon]], francoflandra komponisto, kantisto, kleriko kaj [[muzikpedagogo]] (n. ĉirkaŭ [[1385]]) * [[1552]]: [[Andreo Osiandro]], germana [[luteranismo|luterana]] erudicilulo (n. [[1498]]) * [[1586]]: [[Philip Sidney]], angla verkisto, soldato kaj kortegano (n. [[1554]]) * [[1705]]: [[Ninon de Lenclos]], franca [[beletro|beletristino]], [[liberpensuloj|liberpensulino]] kaj [[skandalo|skandalistino]] (n. [[1616]]) * [[1740]]: [[Anna Ivanovna]], imperiestrino de Rusio (n. [[1693]]) * [[1757]]: [[René Antoine Ferchault de Réaumur]], franca sciencisto (n. [[1683]]) * [[1799]]: [[Johann Georg Schlosser]], germana juristo kaj verkisto (n. [[1739]]) * [[1806]]: [[Jean Jacques Dessalines]], imperiestro de Haitio (n. [[1758]]) * [[1837]]: [[Johann Nepomuk Hummel]], aŭstra komponisto (n. [[1778]]) * [[1849]]: [[Frédéric Chopin|Ŝopeno]], pola komponisto kaj pianisto (n. [[1810]]) * [[1873]]: [[Adolf Bube]], germana poeto kaj arkivisto (n. [[1802]]) * [[1887]]: [[Gustav Robert Kirchhoff]], germana fizikisto (n. [[1824]]) * [[1895]]: [[Friedrich Moritz Stapff]], germana geologo (n. [[1836]]) * [[1910]]: [[Kurd Lasswitz]], germana verkisto, sciencisto, instruisto kaj filozofo (n. [[1848]]) * [[1931]]: [[Viktor Hawlik]], aŭstrogermana komerca konsilanto kaj esperantisto, vicprezidanto de [[Internacia Esperanto-Muzeo]] (n. [[1876]]) * [[1934]]: [[Santiago Ramón y Cajal]], hispana [[histologio|histologo]] Nobelpremiita (n. [[1852]]) * [[1934]]: [[Adolf Hölzel]], aŭstra kaj germana pentristo (n. [[1853]]) * [[1938]]: [[Karl Kautsky]], ĉeĥa-germana ĵurnalisto kaj filozofo (n. [[1854]]) * [[1941]]: [[József Fogel]], hungara historiisto (n. [[1884]]) * [[1941]]: [[Friedrich Marx]], germana klasika filologo (n. [[1859]]) * [[1943]]: [[Stefan Starzyński]], pola ekonomikisto, oficiro, politikisto (n. [[1893]]) * [[1944]]: [[Adolf Schmidt]], germana [[geofiziko|geofizikisto]] esploranta [[tera magnetismo|teran magnetismon]], publikiginta fakverkojn en [[Esperanto]] (n. [[1860]]) * [[1951]]: [[Bernhard Kellermann]], germana verkisto (n. [[1879]]) * [[1957]]: [[Avetik Isahakjan]], armena verkisto kaj poeto (n. [[1875]]) * [[1962]]: [[Natalja Gonĉarova]], rusa pentristino (n. [[1881]]) * [[1966]]: [[Cléo de Mérode]], franca dancistino (n. [[1875]]) * [[1967]]: [[Pu Yi]], lasta imperiestro de Ĉinio (n. [[1906]]) * [[1973]]: [[Ingeborg Bachmann]], aŭstra verkistino (n. [[1926]]) * [[1978]]: [[Giovanni Gronchi]], prezidento de Italio (n. [[1887]]) * [[1978]]: [[Jean Améry]], aŭstra verkisto (n. [[1912]]) * [[1980]]: [[Richard Gavin Reid]], kanada politikisto, ĉefministro de [[Alberto]] (n. [[1879]]) * [[1983]]: [[Herbert Roth]], germana komponisto, interpretisto de popola muziko, aŭtoro de la himno de [[Turingio]] (n. [[1926]]) * [[2005]]: [[Ba Jin]], ĉina verkisto, eseisto, [[anarkiismo|anarkiisto]], tradukisto kaj esperantisto, konata de la romano ''[[Frosta Nokto]]'' kaj novelo ''[[Aŭtuno en la Printempo]]'', vicprezidanto de [[Ĉina Esperanto-Ligo]], kunlaboranto de "[[El Popola Ĉinio]]", membro de [[Honora Patrona Komitato de UEA]] (n. [[1904]]) * [[2010]]: [[Tibor Toró]], rumania hungara atomfizikisto kaj lekciisto (n. [[1931]]) * [[2012]]: [[Sylvia Kristel]], nederlanda aktorino kaj [[manekeno (modelo)|modelo]] (n. [[1952]]) * [[2018]]: [[Ara Güler]], armen-turka fotisto (n. [[1928]]) * [[2019]]: [[Alicia Alonso]], kuba dancistino (n. [[1920]]) * [[2024]]: [[Vaso Papandreu]], greka politikistino, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (n. [[1944]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** Sankta [[Ignaco el Antioĥio]], [[episkopo]] kaj [[martiro]] ** [[Marguerite-Marie Alacoque]], franca [[monaĥino]] kaj [[mistiko|mistikulino]], sanktulino * Internacia Batal-Tago kontraŭ [[Malriĉeco]] - fiksita laŭ [[Joseph Wresinski]] de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] decembre de 1992 * [[Haitio]]: Mortodatreveno de [[Jean Jacques Dessalines|Dessalines]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''17-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:17-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|17]] [[Kategorio:17-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1017]] 6uvhivsnghz73nvxkw3pvnvpfh6u55r 18-a de oktobro 0 5286 9354057 9217196 2026-04-17T15:09:01Z ~2026-23155-24 255251 /* Eventoj */ koncizigo 9354057 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''18-a de oktobro''' estas la 291-a tago de la jaro (la 292-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 74 tagoj restas. Je la 18-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[320]]: Greka matematikisto kaj filozofo [[Papo de Aleksandrio]] observis [[suna eklipso|sunan eklipson]] kaj verkis komentarion en ''Almagesto'' * [[1009]]: [[Baziliko de la Sankta Tombo]] en [[Jerusalemo]] estis detruita de [[Fatimida kaliflando]] * [[1210]]: Papo [[Inocento la 3-a]] [[ekskomuniko|ekskomunikis]] imperiestron [[Otto la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Otton la 4-a]] * [[1239]]: [[mongoloj|Mongol]]-[[tataroj|tataraj]] trupoj okupis [[Ĉernihivo]]n * [[1330]]: [[Kujavio]]: apud sieĝata [[kastelo]] fare de pola reĝo [[Ladislao la Ulnolonga|Władysław Łokietek]], [[armistico]] kun la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] ĉesigis kujavian militon * [[1356]]: [[Tertremo]] de [[Bazelo]] - sentebla en [[Okcidenta Eŭropo]] kaj [[Mezeŭropo]] * [[1386]]: [[Germanio]]: [[Rupreĥto la 1-a]] fondis [[Universitato de Hajdelbergo|Universitaton de Hajdelbergo]] * [[1502]]: [[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a]] fondis [[Universitato de Wittenberg|Universitaton de Wittenberg]] * [[1519]]: [[Masakro de Ĉolula]] fare de hispanaj [[konkeranto]]j en [[Meksiko]] * [[1534]]: Nokte de la 17-a/18-a de oktobro sur la stratoj de [[Parizo]], [[Tours]], [[Orléans]], [[Blois]] kaj [[Amboise]] oni alkroĉis [[afiŝo]]jn negantaj signifon de katolika [[meso (diservo)|meso]] - [[reformacio]] en [[Francio]] komencita * [[1558]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la 2-a]] iniciatis unuan internacian [[poŝto|poŝtan]] ligon inter [[Krakovo]] kaj [[Venecio]] * [[1587]]: [[Filipinoj|Filipinaj]] maristoj elŝipiĝis el [[Manila galiono]] en la hodiaŭan [[Morro Bay (Kalifornio)|Morro Bay]] - unua dokumentita alveno de azianoj al [[Ameriko]] * [[1596]]: [[Ekumenismo]]: en [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[preĝejo]] de [[Sankta Nikolao]] en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] [[katolikismo|katolikoj]] kaj ortodoksuloj kreis la [[Bresta religia unio|Brestan religian union]] * [[1648]]: [[Ŝuisto]]j en [[Bostono]] fondis unuan [[sindikato]]n en Usono * [[1685]]: [[Edikto de Fontainebleau]]: franca reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] nuligis [[Nanta edikto|Nantan edikton]], protektantan [[Protestantismo|protestantojn]] * [[1715]]: [[Granda Nordia Milito]]: dana-prusa-saksa armeoj komencis sieĝon de tiam sveda [[Stralsund]] * [[1797]]: [[Traktato de Campo Formio]] estis subskribita inter [[Unua Franca Respubliko]] kaj [[Aŭstrio-Hungario]] * [[1810]]: Altlernejo [[Scuola Normale Superiore di Pisa]] fondita de [[Napoleono Bonaparte]] en [[Italio]] * [[1815]]: Ekestis [[Respubliko Krakovo]], kreita de la [[Viena Kongreso]] * [[1818]]: Reĝo de Prusio [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]] fondis [[Bonna universitato|Bonnan universitaton]] * [[1851]]: En [[Londono]] aperis romano ''[[Moby-Dick]]'' de [[Herman Melville]] * [[1860]]: [[Ĉinio]] akceptis [[Pekino|Pekinan]] Traktaton - fino de la [[Opia milito|dua opia milito]] * [[1861]]: [[Kenigsbergo]]: [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]] kroniĝis kiel reĝo de la [[Reĝlando Prusio]] * [[1867]]: [[Vendo de Alasko]]: [[Alasko]] oficiale transprenita de [[Usono]] kontraŭ 7 200 000 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]], pagitaj al la [[Rusia Imperio]] * [[1870]]: Usonano Benjamin Tilghman [[patento|patentis]] [[sabloŝprucigo]]n * [[1875]]: Kanada-usona astronomo [[James Craig Watson]] malkovris asteroidon [[150 Nuvao|Nuvao]] * [[1880]]: [[Alasko]]: fondiĝis [[Juneau]] * [[1890]]: [[Namibio]]: [[Vindhuko]] fondiĝis * [[1896]]: En "[[New York Journal-American]]" aperis unua [[bildliteraturo|bildliteraturaĵo]] * [[1896]]: En la hotelo "Sub la nigra ĉevalo" kompanio [[General Electric]] montris unuan filman prezentadon en [[Prago]] * [[1898]]: [[Usono]] aneksis [[Porto-Riko]]n * [[1904]]: En [[Kolonjo]] okazis premiero de la ''[[5-a simfonio (Mahler)|5-a simfonio]]'' de [[Gustav Mahler]] * [[1906]]: [[Egaleco antaŭ la leĝo]] en la [[socio]] estis proklamita en la [[Rusia Imperio]] * [[1908]]: [[Belgio|Belga]] parlamento proklamis anekson de la [[Libera Ŝtato Kongo]] * [[1910]]: Sur la insulo [[Ponape]] eksplodis ribelo kontraŭ germanaj [[kolonio|koloniistoj]] * [[1912]]: [[Itala-turka milito]] finiĝis - rezulte de tio [[Turkio]] perdis [[Libio]]n - [[grekoj]] gajnis [[Cyrenaica]]n kaj [[Tripolio]]n, sed ne redonis [[Dodekanesoj]]n * [[1913]]: En [[Leipzig]] oni inaŭguris [[Monumento por la Batalo de Leipzig|Monumenton por la Batalo de Leipzig]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: germana [[submarŝipo]] ''U-27'' sinkigis en la [[Norda Maro]] britan submarŝipon ''HMS E3'' kun 28-persona skiparo; pola [[Puławy]]-Legio formiĝis — subigita al rusa komando * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: Ekvalidis, sur linio de la tuta fronto, [[armistico]] de [[Rigo]], subskribita la 12-an de oktobro * [[1921]]: [[Krimea ASSR]] estas fondita * [[1922]]: [[Radiofonio]]: en [[Brita imperio]] fondiĝis [[BBC]] * [[1929]]: [[Juĝa Komitato de la Privata Konsilio]] decidis, ke virinoj rajtas sidi en la [[Senato de Kanado]] * [[1933]]: En la urbo [[Moringen]] [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] fondis unuan [[koncentrejo]]n por virinoj * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Brodnica]] 3 personojn sub la riproĉo posedi [[armilo]]n, kaj en la unua en [[okupado|okupata]] Pollando [[ekstermejo]] Fort VII en [[Poznan]] oni [[pafekzekutado|pafekzekutis]] 9 polojn; okupaciaj regopovoj en [[Silezio]] malpermesis al [[poloj]] posedi [[telefono]]jn kaj limigis [[nutrado]]n laŭ manĝoregistriloj; germana polico arestis en [[Distrikto Włocławek]] 119 polajn instruistojn; [[germanoj]] komencis amasan [[deportado]]n de la pola loĝantaro de [[Gdynia]]; en [[Vilno]] fondiĝis [[konspiro|konspira]] [[skoltismo|skolta]] organizaĵo; [[Okupacio de baltaj ŝtatoj]]: [[Ruĝa Armeo]] invadis [[Estonio]]n surbaze de devigita [[pakto]] pri reciproka helpo; [[Skandinavio]]: dutaga renkonto de [[ŝtatestro]]j kaj [[Ministro pri eksterlandaj aferoj|ministroj pri eksterlandaj aferoj]] en [[Stokholmo]] komencita; en [[Parizo]] [[pola ekzila registaro]] protestis pri soveta-litova pakto de la 10-a de oktobro ** [[1940]]: Regopovoj de [[Ĝenerala Gubernio]] konfiskis polan [[filmo|filman]] aparataron; en okupita de Sovetunio [[Lvovo]] "Czerwony Sztandar" (Ruĝa Standardo) raportis pri [[manifestacio]] okaze de ekkonstruota monumento al [[Lenin]]; bulgara [[caro]] [[Boriso la 3-a]] malkonsentis kunlaboron kun [[Italio]] pri [[agreso]] kontraŭ [[Grekio]]; post 3 monatoj [[britoj]] malfermis "[[Birmo|birman]] vojon", per kiu oni ektransportis [[armilo]]jn al [[Ĉinio]] ** [[1941]]: de [[Berlino|Berlina]] fervoja [[stacidomo]] Grunewald foriris al [[Lodzo]] transporto de [[judoj]]; al [[Britio]] alvenas de [[Windsor (Ontario)|Windsor]] el Kanado la unua grupo de polaj volontuloj; en [[Tokio]] estis arestita sovetia [[spionado|spiono]] [[Richard Sorge]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: centradirekte germanoj kelkloke rompis Defend-Linion de [[Moĵajsko]] okupante [[Malojaroslavec]] kaj Moĵajskon ** [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanoj likvidis [[geto]]n en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] — parton de [[judoj]] oni murdis surloke, kaj parton en [[Bresta regiono]]; [[Militkrimo]]: sekreta direktivo n-ro 46 de [[Adolf Hitler]] pri likvido de ĉiuj malliberuloj koncerne [[specialcelaj fortoj|specialajn fortojn]] kaj [[paraŝuto|paraŝutistojn]] en [[Eŭropo]] kaj [[Afriko]] ** [[1943]]: [[Militkrimo]]j: nokte de la 17-a/18-a de oktobro okazis unu el la plej grandaj [[ekzekuto]]j en la historio de varsovia enketa malliberejo [[Pawiak]] — ĉ. 600 nudajn enprizonigitojn [[germanoj]] forkondukis en grupoj kaj pafmortigis per [[mitralo]]j sur la stratoj Pawia kaj Dzielna; en la dua [[masakro]] de vilaĝo Gadka ([[distrikto Starachowice]]) 9 personoj estis pafmortigitaj, kaj en [[distrikto Miechów]] germanaj ĝendarmoj pafmortigis 12 gejunulojn; [[Pola Rezistomovado]]: formiĝis Memstara [[sturmo|Sturma]] [[Bataliono]]; [[Aliancanoj]]: en [[Moskvo]] komenciĝis konferenco de la [[ministro pri eksterlandaj aferoj|ministroj pri eksterlandaj aferoj]] por batali kontraŭ [[Akso Berlino-Romo-Tokio|akspovoj]]; nokte de la 18-a/19-a de oktobro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[Hanovro]]n ** [[1944]]: [[Pola Rezistomovado]]: kompanio de la [[Pola Enlanda Armeo]] mortigis 28 soldatojn de la [[Rusa Liberiga Armeo]]; [[regimento]] de EA kun taĉmento de sovetaj [[partizano]]j batalis defende de vilaĝo Ochotnica en [[distrikto Nowotarski]]; [[Ruĝa Armeo]] transpaŝis [[Verecka montpasejo|Vereckan montpasejon]] kaj eniris la teritorion de [[Ĉeĥoslovakio]] liberigante [[Jasinja]], [[Raĥiv]] kaj [[Uĵok]]; Balkana Fronto: en [[Dalmatio]] jugoslava armeo liberigis [[Dubrovnik]]; germanoj marvoje evakuis sian garnizonon sur [[Lemnos]]; Registaro de Nacia Unueco revenis de [[Proksima Oriento]] al [[Ateno]] kaj ĉefministro Georgios Papandreou denove hisis [[flago de Grekio|grekan flagon]] sur [[Akropolo]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: generalo [[Dwight D. Eisenhower]] decidis en [[Bruselo]], ke la plej grava tasko estas atingeblo de la [[haveno]] en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] kaj poste marŝo al [[Rejno]]; Itala Fronto: pola Infanteria Divizio el [[Orientaj Limregionoj]] ekregis urbeton [[Galatea]]; en [[Tria Regno]] oni publikigis dekreton pri kreo de [[Volkssturm]] * [[1945]]: [[Sovetunio]] ricevis planojn por la usona [[atombombo]] de Klaus Fuchs, germana fizikisto kaj soveta [[spiono]] en la [[projekto Manhattan]] * [[1949]]: [[Pollando]] agnoskis [[Germana Demokratia Respubliko|Germanan Demokratian Respublikon]] * [[1954]]: Usona firmao [[Texas Instruments]] [[merkato|enmerkatigis]] unuan [[transistoro|transistoran]] poŝradioricevilon * [[1956]]: [[Pollando]]: nokte de la 18-a/19-a de oktobro sovetaj trupoj direktiĝis de [[Legnica]] kaj [[Borne Sulinowo]] al [[Varsovio]] — regopovoj sur [[Moskva Kremlo]] tiamaniere volis influi politikajn decidojn, ligitajn kun ŝanĝoj en la gvidantaro de komunista [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] * [[1962]]: Post pluraj tagoj de pluvegoj, [[Skopjo]]n inundis [[rivero Vardar]] — sen viktimoj, sed kun granda materia damaĝo * [[1976]]: En [[Krakovo]] post restaŭro oni inaŭguris [[Grunwalda Monumento|Grunwaldan Monumenton]], detruitan de germanoj dum la [[dua mondmilito]] * [[1977]]: [[Eŭropa Revizora Kortumo]] establiĝis en [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]] * [[1977]]: Teroristoj de la [[Rote Armee Fraktion|Frakcio de Ruĝa Armeo]] [[Andreas Baader]], Gudrun Eusslin kaj Jan-Carl Raspe, kondamnitaj en [[Okcidenta Germanio]], [[sinmortigo|sinmortigis]] en malliberejo * [[1980]]: En [[Varsovio]] reprezentantoj de Fondaj Komitatoj de la [[Sendependa Asocio de Studentoj]] voĉdonis [[statuto]]n kaj elektis gvidantaron * [[1981]]: [[Tutgrekia Socialista Movado]] gajnis parlamentan balotadon * [[1981]]: Ministro pri defendo kaj ĉefministro de [[Pola Popola Respubliko]] generalo [[Wojciech Jaruzelski]] iĝis unua sekretario de Centra Komitato de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] * [[1989]]: [[Kosmoesploro]]: usona [[kosmosondilo]] Galileo estis lanĉita, destinita por esploro de [[Jupitero]], ties [[naturaj satelitoj de Jupitero|naturaj satelitoj]] kaj [[Jupiteraj ringoj]] * [[Revolucioj de 1989]] ** [[Hungario|Hungara]] parlamento voĉdonis pri ŝanĝoj en la [[konstitucio]], forigante de ĝi [[komunismo|komunismajn]] elementojn ** [[Turniĝo]]: en [[Germana Demokratia Respubliko]] estis devigita [[demisio|demisii]] ties gvidanto [[Erich Honecker]], lia posteulo iĝas [[Egon Krenz]] * [[1991]]: [[Azerbajĝano]] proklamis sendependecon (de [[Sovetunio]]) * [[1991]]: [[Belorusio|Belorusa]] parlamento aprobis leĝon pri civitaneco * [[1995]]: Sudafrika kanadano Theo de Raadt kreis [[operaciumo]]n [[OpenBSD]] * [[1999]]: Lige al armea transpreno de la regopovo en [[Pakistano]] ĝi estis suspendita pri membrorajtoj en la [[Komunumo de Nacioj]] * [[2007]]: Lanĉo de [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] 7.10, nomita Gutsy Gibbon * [[2007]]: [[Pakistano]]: estinta ĉefministrino [[Benazir Bhutto]] revenis el ekzilo - la saman tagon okazis du atencoj kontraŭ ŝi, en kiuj pereis pli ol 130 personoj * [[2009]]: [[Jenson Button]] iĝis mondĉampiono de [[Formulo 1]] * [[2009]]: En [[Budapeŝto]] oni inaŭguris unuan en [[Hungario]] monumenton al la sanktulino [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]], la reĝino de Pollando * [[2011]]: Kidnapita 5 jarojn pli frue de [[palestinanoj]], [[Israelo|israela]] soldato [[Gilad Ŝalit]] estis liberigita interŝanĝe kontraŭ 1027 [[palestinano]]jn * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: rusiaj atakoj ekde la 10-a de oktobro detruis jam 30% de ukrainaj [[elektrejo]]j — informis [[Volodimir Zelenskij]]; dum la lastaj 10 tagoj Rusio faris ĉ. 190 amasajn atakojn per raktetoj, senpilotaj aviadiloj kaj artilerio al 16 regionoj de Ukrainio kaj [[Kievo]], pli ol 70 peronoj pereis, 240 estis vunditaj, inter 380 celoj estis 240 domoj — aktuale 1 162 setlejoj restas sen [[kurento]] (en [[Kievo]] 83 mil familioj reakiris kurenton); pro pasinttaga frakasiĝo de rusa [[bombaviadilo]] Su-34 super [[Jejsko]], atakonta Ukrainion, oni trovis 13 civilaj viktimoj sub ruinoj de [[turdomo]], 19 personoj estis vunditaj; [[Ukrainoj]] identigis 4 [[rusoj]]n respondecajn pri [[torturo|torturado]] de ukrainaj soldatoj; deviga evakuo de civiluloj el 4 ĉirkaŭaĵoj de [[Ĥersono]] sur okcidentan parton de [[Dnestro]], entreprenita de la ĉefo de rusaj [[kunlaborismo|kunlaboristoj]]; rusiaj raketaj pripafoj de energetika [[infrastrukturo]] en [[Kievo]], [[Dnipro]] kaj [[Ĵitomiro]]; en [[Ĥarkivo]] [[rusia armeo]] detruis per 6 [[pafaĵo]]j [[magazeno]]jn kun [[humanitara helpo]] ** Mondreago: [[Kanado]] atribuis [[sankcio]]jn al 34 [[rusoj]] kaj unu rusia [[subjekto]] okupiĝanta pri disvastigo de misinformoj kaj [[propagando]]; [[Parlamento de Estonio]] unuanime agnoskis Rusion ŝtato sponsoranta [[terorismo]]n; Ukrainio ricevis de [[EU]] du [[miliardo]]jn da [[eŭro]]j; [[Verĥovna Rada]] de Ukrainio agnoskis [[Ĉeĉenio]]n lando okupata de [[Rusio]]; sekreta [[mobilizo]] al [[Belorusio|belorusa]] armeo == Naskiĝoj == * [[1130]]: [[Zhu Xi]], ĉina [[konfuceanismo|konfuceanisma]] filozofo, ĉefreprezentanto de novkonfuceanismo (m. [[1200]]) * [[1405]]: [[Pio la 2-a]], papo kaj poeto (m. [[1464]]) * [[1517]]: [[Manuel da Nóbrega]], portugala jezuito kaj misiisto en Brazilo (m. [[1570]]) * [[1523]]: [[Anna Jogajlido]], pola-litova princino, reĝino de Pollando (m. [[1596]]) * [[1547]]: [[Justus Lipsius]], flandra humanisto kaj [[Klasika Filologio|klasika filologo]] (m. [[1606]]) * [[1553]]: [[Luca Marenzio]], itala komponisto (m. [[1599]]) * [[1571]]: [[Wolfgang Ratke]], germana lingva pedagogo kaj [[didaktiko|didaktikisto]] (m. [[1635]]) * [[1634]]: [[Luca Giordano]], itala pentristo kaj desegnisto (m. [[1705]]) * [[1634]]: [[Martin von Rango]], germana politikisto, juristo kaj historiisto (m. [[1688]]) * [[1663]]: [[Eŭgeno de Savojo]], [[militisto]] de [[habsburgoj|habsburga]] Aŭstrio (m. [[1736]]) * [[1694]]: [[René Louis de Voyer de Paulmy d'Argenson]], franca politikisto kaj verkisto (m. [[1757]]) * [[1706]]: [[Baldassare Galuppi]], venecia komponisto (m. [[1785]]) * [[1741]]: [[Pierre Choderlos de Laclos]], franca verkisto (m. [[1803]]) * [[1774]]: [[Adolf Müllner]], germana juristo, dramisto kaj eldonisto (m. [[1829]]) * [[1777]]: [[Heinrich von Kleist]], prusa poeto kaj beletristo, dram-verkisto, sinmortiginto (m. [[1811]]) * [[1785]]: [[Thomas Love Peacock]], angla poeto, eseisto kaj [[satiro|satiristo]], oficisto de [[Brita Orienthinda Kompanio]] (m. [[1866]]) * [[1793]]: [[Ernst Reinhold]], germana filozofo (m. [[1855]]) * [[1801]]: [[Justo José de Urquiza]], argentina militisto, prezidento de Argentino (m. [[1870]]) * [[1802]]: [[Joseph Russegger]], aŭstra geologo, vojaĝisto, profesoro (m. [[1863]]) * [[1823]]: [[Arnold Ipolyi]], hungara romkatolika episkopo, etnografo, arthistoriisto (m. [[1886]]) * [[1824]]: [[Julius Hülsemann]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1888]]) * [[1831]]: [[Frederiko la 3-a (Germana Regno)|Frederiko la 3-a]], germana imperiestro, reĝo de Prusio, vojaĝisto, inspirinta elfosaĵojn en [[Pergamo]] kaj [[Olimpio]] (m. [[1888]]) * [[1847]]: [[Aleksander Lodigin]], rusa elektroinĝeniero, kuninventinto de [[ampolo]] (m. [[1923]]) * [[1854]]: [[Salomon August Andrée]], sveda inĝeniero kaj fizikisto, [[polusa esplorado|polusa esploristo]] (m. [[1897]]) * [[1858]]: [[Nándor Filarszky]], hungara [[botanikisto]] (m. [[1941]]) * [[1859]]: [[Henri Bergson]], franca Nobelpremiita filozofo, ĉefkreinto de [[intuicio|intuiciismo]] (m. [[1941]]) * [[1865]]: [[Arie de Jong]], nederlanda [[volapuko|volapukisto]], tradukisto de ''[[Nova testamento]]'' (m. [[1957]]) * [[1868]]: [[Georgi Aktarĝiev]], bulgara ĵurnalisto, [[pioniro de Esperanto]], prezidanto de [[Bulgara Esperanto-Asocio]] dum ties prospera periodo (m. [[1933]]) * [[1869]]: [[Johannes Linnankoski]], finna verkisto (m. [[1913]]) * [[1880]]: [[Vladimir Ĵabotinskij]], ukraina [[cionismo|cionisto]], ĵurnalisto kaj verkisto, fondinto de Juda [[Legio]] dum la [[unua mondmilito]], membro de [[Monda Cionisma Organizaĵo]] (m. [[1940]]) * [[1881]]: [[Josef Freusberg]], germana teologo (m. [[1964]]) * [[1884]]: [[Emánuel Brüll]], hungara lingvisto kaj bibliotekisto (m. [[1951]]) * [[1885]]: [[Martin Schwarz]], germana arkitekto (m. [[1945]]) * [[1888]]: [[Móric Rados]], rumania hungara redaktoro, verkisto pri ekonomiko (m. [[1976]]) * [[1889]]: [[Lajos Dávid (apotekisto)|Lajos Dávid]], hungara apotekisto, profesoro (m. [[1962]]) * [[1893]]: [[Georges Ohsawa]], japana filozofo, proponinta el [[okcidenta civilizo]] [[bonfarto]]n kaj [[vivenergio]]n, kreinto de [[makrobiotiko]] (m. [[1966]]) * [[1894]]: [[Tibor Déry]], hungara verkisto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1977]]) * [[1898]]: [[Lotte Lenya]], aŭstra aktorino kaj kantistino (m. [[1981]]) * [[1904]]: [[Petras Lapienė]], litova lingvisto, poligloto, folkloristo, prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], partoprenanto kiel tradukisto de [[Internaciaj Floraj Ludoj]], kunlaboranto de "[[Litova Stelo]]" (m. [[1943]]) * [[1905]]: [[Félix Houphouët-Boigny]], unua prezidento de [[Ebur-Bordo]] (m. [[1993]]) * [[1909]]: [[Norberto Bobbio]], itala filozofo pri juro kaj [[politikscienco]] (m. [[2004]]) * [[1911]]: [[Imre Robotos]], rumania hungara redaktoro, verkisto (m. [[2001]]) * [[1919]] ** [[Pierre Trudeau]], [[ĉefministro de Kanado]] (m. [[2000]]) ** [[Pierre Babin]], franca direktoro de la [[kastelo Grezijono]], estrarano de [[Espéranto-France]], prezidanto de [[Franca Esperanto-Instituto]], instruanta en [[Nanto]], [[Tours]] kaj [[Bureso]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[2015]]) ** [[Brunon Zwarra]], pola verkisto (m. [[2018]]) * [[1920]]: [[Melina Mercouri]], greka aktorino, kantistino, politikistino (m. [[1994]]) * [[1925]]: [[Ramiz Alia]], prezidento de Albanio (m. [[2011]]) * [[1926]]: [[Klaus Kinski]], germana aktoro (m. [[1991]]) * [[1926]]: [[Chuck Berry]], usona gitaristo, pioniro de [[rokenrolo]], kantisto kaj [[kantaŭtoro]] (m. [[2017]]) * [[1928]]: [[Zbyněk Zeman]], brita historiisto (m. [[2011]]) * [[1929]]: [[Kees Fens]], nederlanda [[eseo|eseisto]] kaj [[literatura kritiko|literatura kritikisto]] (m. [[2008]]) * [[1929]]: [[Violeta Chamorro]], prezidentino de [[Nikaragvo]], politikistino kaj ĵurnalistino * [[1932]]: [[Vytautas Landsbergis]], litova [[muziksciencisto]], kunfondinto kaj prezidanto de [[Sąjūdis]], prezidento de Litovio * [[1934]]: [[Kir Buliĉov]], sovetia sciencfikciisto kaj [[orientalisto]], spertulo pri [[Sud-Orienta Azio]] * [[1936]]: [[Ottó Indig (literaturhistoriisto)|Ottó Indig]], hungara literaturhistoriisto, altlerneja instruisto kaj kritikisto (m. [[2005]]) * [[1936]]: [[Etelka Lukáts Băiaşi]], rumania hungara grafikistino * [[1938]]: [[Neide Barros Rêgo]], brazila instruistino, poetino, deklamantino kaj lirika kantistino, [[Esperanto-verkisto|Esperanto-verkistino]] konata de ''[[Brazila Esperanta Parnaso]]'' * [[1939]]: [[Lee Harvey Oswald]], usona krimulo, supozata murdisto de [[John F. Kennedy]], murdita (m. [[1963]]) * [[1939]]: [[Flavio Cotti]], svisa juristo kaj politikisto, prezidento de [[Federacia Konsilio (Svislando)|Federacia Konsilio]] (m. [[2020]]) *[[1939]]: [[Salvador Miranda]], kuba kaj usona historiisto *[[1940]]: [[Hans-Dietrich Quednau]], germana esperantisto kaj universitatprofesoro pri biometrio * [[1945]]: [[Huell Howser]], usona televida ĵurnalisto, [[komikulo]] kaj aktoro (m. [[2013]]) * [[1950]]: [[Balázs Bábel]], hungara [[ĉefepiskopo]] kaj profesoro * [[1956]]: [[Martina Navrátilová]], ĉeĥa tenisistino * [[1959]]: [[Mauricio Funes]], prezidento de [[Salvadoro]] (m. [[2025]]) * [[1960]]: [[Jean-Claude Van Damme]], belga aktoro kaj reĝisoro * [[1960]]: [[Craig Cameron Mello]], portugala-usona Nobelpremiita biokemiisto, profesoro pri [[molekula medicino]], kies malkovro ebligis [[genterapio]]n * [[1960]]: [[Júlia Molnár]], rumania hungara operkantistino * [[1961]]: [[Wynton Marsalis]], usona ĵaztrumpetisto kaj [[klasika muziko|klasika muzikisto]] * [[1967]]: [[Hunor Kelemen]], rumania hungara poeto, politikisto * [[1968]]: [[Michael Stich]], germana tenisisto * [[1982]]: [[Thierry Amiel]], franca kantisto * [[1983]]: [[Adél Zsigmond]], rumania hungara vestodizajnistino * [[1984]]: [[Freida Pinto]], barata aktorino kaj modelulino == Mortoj == * [[33]]: [[Vipsania Agrippina]], romia damo, filino de [[Marcus Vipsanius Agrippa]], nepino de [[Cezaro Aŭgusto]] (n. [[-14]]) * [[707]]: [[Johano la 7-a]], papo (n. nekonata) * [[1035]]: [[Sanĉo la 3-a (Navaro)|Sanĉo la 3-a]], reĝo de [[Reĝlando de Navaro|Navaro]], grafo de [[Aragono]] (n. [[990]]-[[992]]) * [[1216]]: [[Johano (Anglio)|Johano]], reĝo de Anglio (n. [[1166]]) * [[1417]]: [[Gregorio la 12-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[1327]]) * [[1480]]: [[Eoudong]], korea dancistino kaj poetino, pentristino kaj [[kaligrafio|kaligrafo]] (n. ĉirkaŭ [[1430]]) * [[1503]]: [[Pio la 3-a]], papo (n. [[1439]]) * [[1541]]: [[Margaret Tudor]], reĝino de Skotlando (n. [[1489]]) * [[1545]]: [[John Taverner]], angla [[komponisto]] kaj orgenisto (n. ĉirkaŭ [[1490]]) * [[1558]]: [[Maria de Aŭstrio (1505-1558)|Maria de Aŭstrio]], reĝino de Ĉeĥio kaj Hungario (n. [[1505]]) * [[1570]]: [[Manuel da Nóbrega]], portugala [[jezuitoj|jezuito]] kaj misiisto en Brazilo (n. [[1517]]) * [[1599]]: [[Daniel Adam z Veleslavína]], ĉeĥa humanisto, libropresisto, tradukisto kaj organizanto de la literatura vivo en [[Bohemio]] (n. [[1546]]) * [[1623]]: [[Gergely Vásárhelyi]], hungara verkisto, jezuito, oratoro (n. [[1562]]) * [[1646]]: [[Isaac Jogues]], franca misiisto en [[Nova Mondo]], kanada martiro (n. [[1607]]) * [[1678]]: [[Jacob Jordaens]], flandra pentristo kaj [[tapeto|tapetisto]] (n. [[1593]]) * [[1775]]: [[Paŭlo de la Kruco]], itala teologo, mistikulo kaj sanktulo (n. [[1694]]) * [[1802]]: [[Ferenc Budai]], hungara pastro, historiisto, [[tutfakulo]] (n. [[1760]]) * [[1833]]: [[Joseph Bellomo]], aŭstra aktoro kaj teatrejestro (n. [[1754]]) * [[1853]]: [[Johann Fischer von Waldheim]], germana anatomo, entomologo kaj [[paleontologo]] (n. [[1771]]) * [[1860]]: [[Casimiro de Abreu]], brazila [[poeto]] kaj [[Romano|romanverkisto]] (n. [[1839]]) * [[1866]]: [[Philipp Franz von Siebold]], germana kuracisto kaj botanikisto (n. [[1796]]) * [[1871]]: [[Charles Babbage]], angla matematikisto kaj [[mekaniko|mekanikisto]], aŭtoro de [[logaritmo|logaritmaj tabeloj]] (n. [[1791]]) * [[1876]]: [[Ferdinand Freiligrath]], germana poeto (n. [[1810]]) * [[1878]]: [[Karoline Bauer]], germana aktorino (n. [[1807]]) * [[1889]]: [[Antonio Meucci]], usona inventisto, evoluinto de [[telefono|telefona konekto]] (n. [[1808]]) * [[1898]]: [[Franz Magnus Böhme]], germana muzikteoriisto kaj pedagogo (n. [[1827]]) * [[1903]]: [[Charles Gounod]], franca operkomponisto kaj [[harpo|harpisto]] (n. [[1818]]) * [[1911]]: [[Alfred Binet]], franca psikologo kaj pedagogo, fondinto de psikometrio, prilaborinto de [[intelekta kvociento]] (n. [[1857]]) * [[1918]]: [[Koloman Moser]], aŭstra [[artisto]] de [[Viena secesio]] (n. [[1868]]) * [[1927]]: [[Josef Thomayer]], ĉeĥa kuracisto kaj verkisto, profesoro (n. [[1853]]) * [[1928]]: [[Tadeusz Rozwadowski]], pola generalo de la [[ aŭstria-hungara armeo]], inventisto, kreinto de pola militistaro (n. [[1866]]) * [[1931]]: [[Thomas Alva Edison]], usona inventisto kaj entreprenisto (n. [[1847]]) * [[1941]]: [[Volodimir Svidzinskij]], ukraina poeto kaj tradukisto (n. [[1885]]) * [[1942]]: [[Mikaelo Nesterov]], rusia, sovetia pentristo (n. [[1862]]) * [[1946]]: [[Ladislav Šaloun]], ĉeĥa skulptisto (n. [[1860]]) * [[1955]]: [[José Ortega y Gasset]], hispana filozofo, verkisto, [[eseo|eseisto]] (n. [[1883]]) * [[1963]]: [[Endre Kakassy]], hungara ĵurnalisto, literaturhistoriisto, tradukisto (n. [[1903]]) * [[1972]]: [[Miklós Guzner]], hungara kuracisto kaj profesoro (n. [[1905]]) * [[1969]]: [[László Buza (juristo)|László Buza]], hungara juristo kaj profesoro (n. [[1885]]) * [[1977]]: [[Andreas Baader]], gvidanto de germana [[terorismo|terorisma]] organizo (n. [[1943]]) * [[1977]]: [[Hanns Martin Schleyer]], germana komercisto, nev-nepo de [[Johann Martin Schleyer]] (n. [[1915]]) * [[1984]]: [[István Korda]], hungara verkisto, poeto, tradukisto (n. [[1911]]) * [[1997]]: [[Andrzej Kołaczkowski]], pola [[filologo]], poligloto, [[tradukisto]], [[lektoro]] de [[Esperanto]] ĉe [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]] (n. [[1906]]) * [[2005]]: [[Aleksandr Nikolajeviĉ Jakovlev]], rusia ekonomikisto kaj politikisto, konceptinto de [[perestrojko]] kaj [[glasnost|glasnosto]] (n. [[1923]]) * [[2012]]: [[Jerzy Litwiniuk]], pola poeto kaj tradukisto (n. [[1923]]) * [[2013]]: [[Čestmír Vidman]], ĉeĥa verkisto kaj poeto, [[honoraj membroj de ĈEA|honora membro]] de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] (n. [[1921]]) * [[2021]]: [[János Kornai]], hungara ekonomikisto, profesoro (n. [[1928]]) * [[2021]]: [[Colin Powell]], usona militisto kaj politikisto, [[Usona Sekretario de Ŝtato|ministro pri eksteraj rilatoj]] 2001-2005, [[Afrik-usonanoj|afrik-usonano]] (n. [[1937]]) * [[2023]]: [[Erich-Dieter Krause]], germana esperantisto (n. [[1935]]) * [[2025]]: [[Chen Ning Yang]], ĉin-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1922]]) * [[2025]]: [[Roy Jacobsen]], norvega verkisto (n. [[1954]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Luko la evangeliisto]], kunlaboranto de [[Paŭlo de Tarso]], aŭtoro de la tria ''[[Evangelio]]'' * [[Azerbajĝano]] – Festo de [[Sendependeco]] * [[Brazilo]]: [[Tago de infana malarmado]], ekde 1955 * Eŭropa tago kontraŭ [[komerco]] de [[homo]]j - ekde 2006 == Tagoj de [[semajno]] == La '''18-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:18-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|18]] [[Kategorio:18-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1018]] kf1wbzwn0niy9ozcbtmav17d40r1qx1 9354059 9354057 2026-04-17T15:14:36Z ~2026-23155-24 255251 /* Naskiĝoj */ koncizigo 9354059 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''18-a de oktobro''' estas la 291-a tago de la jaro (la 292-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 74 tagoj restas. Je la 18-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[320]]: Greka matematikisto kaj filozofo [[Papo de Aleksandrio]] observis [[suna eklipso|sunan eklipson]] kaj verkis komentarion en ''Almagesto'' * [[1009]]: [[Baziliko de la Sankta Tombo]] en [[Jerusalemo]] estis detruita de [[Fatimida kaliflando]] * [[1210]]: Papo [[Inocento la 3-a]] [[ekskomuniko|ekskomunikis]] imperiestron [[Otto la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Otton la 4-a]] * [[1239]]: [[mongoloj|Mongol]]-[[tataroj|tataraj]] trupoj okupis [[Ĉernihivo]]n * [[1330]]: [[Kujavio]]: apud sieĝata [[kastelo]] fare de pola reĝo [[Ladislao la Ulnolonga|Władysław Łokietek]], [[armistico]] kun la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] ĉesigis kujavian militon * [[1356]]: [[Tertremo]] de [[Bazelo]] - sentebla en [[Okcidenta Eŭropo]] kaj [[Mezeŭropo]] * [[1386]]: [[Germanio]]: [[Rupreĥto la 1-a]] fondis [[Universitato de Hajdelbergo|Universitaton de Hajdelbergo]] * [[1502]]: [[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a]] fondis [[Universitato de Wittenberg|Universitaton de Wittenberg]] * [[1519]]: [[Masakro de Ĉolula]] fare de hispanaj [[konkeranto]]j en [[Meksiko]] * [[1534]]: Nokte de la 17-a/18-a de oktobro sur la stratoj de [[Parizo]], [[Tours]], [[Orléans]], [[Blois]] kaj [[Amboise]] oni alkroĉis [[afiŝo]]jn negantaj signifon de katolika [[meso (diservo)|meso]] - [[reformacio]] en [[Francio]] komencita * [[1558]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la 2-a]] iniciatis unuan internacian [[poŝto|poŝtan]] ligon inter [[Krakovo]] kaj [[Venecio]] * [[1587]]: [[Filipinoj|Filipinaj]] maristoj elŝipiĝis el [[Manila galiono]] en la hodiaŭan [[Morro Bay (Kalifornio)|Morro Bay]] - unua dokumentita alveno de azianoj al [[Ameriko]] * [[1596]]: [[Ekumenismo]]: en [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[preĝejo]] de [[Sankta Nikolao]] en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] [[katolikismo|katolikoj]] kaj ortodoksuloj kreis la [[Bresta religia unio|Brestan religian union]] * [[1648]]: [[Ŝuisto]]j en [[Bostono]] fondis unuan [[sindikato]]n en Usono * [[1685]]: [[Edikto de Fontainebleau]]: franca reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] nuligis [[Nanta edikto|Nantan edikton]], protektantan [[Protestantismo|protestantojn]] * [[1715]]: [[Granda Nordia Milito]]: dana-prusa-saksa armeoj komencis sieĝon de tiam sveda [[Stralsund]] * [[1797]]: [[Traktato de Campo Formio]] estis subskribita inter [[Unua Franca Respubliko]] kaj [[Aŭstrio-Hungario]] * [[1810]]: Altlernejo [[Scuola Normale Superiore di Pisa]] fondita de [[Napoleono Bonaparte]] en [[Italio]] * [[1815]]: Ekestis [[Respubliko Krakovo]], kreita de la [[Viena Kongreso]] * [[1818]]: Reĝo de Prusio [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]] fondis [[Bonna universitato|Bonnan universitaton]] * [[1851]]: En [[Londono]] aperis romano ''[[Moby-Dick]]'' de [[Herman Melville]] * [[1860]]: [[Ĉinio]] akceptis [[Pekino|Pekinan]] Traktaton - fino de la [[Opia milito|dua opia milito]] * [[1861]]: [[Kenigsbergo]]: [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]] kroniĝis kiel reĝo de la [[Reĝlando Prusio]] * [[1867]]: [[Vendo de Alasko]]: [[Alasko]] oficiale transprenita de [[Usono]] kontraŭ 7 200 000 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]], pagitaj al la [[Rusia Imperio]] * [[1870]]: Usonano Benjamin Tilghman [[patento|patentis]] [[sabloŝprucigo]]n * [[1875]]: Kanada-usona astronomo [[James Craig Watson]] malkovris asteroidon [[150 Nuvao|Nuvao]] * [[1880]]: [[Alasko]]: fondiĝis [[Juneau]] * [[1890]]: [[Namibio]]: [[Vindhuko]] fondiĝis * [[1896]]: En "[[New York Journal-American]]" aperis unua [[bildliteraturo|bildliteraturaĵo]] * [[1896]]: En la hotelo "Sub la nigra ĉevalo" kompanio [[General Electric]] montris unuan filman prezentadon en [[Prago]] * [[1898]]: [[Usono]] aneksis [[Porto-Riko]]n * [[1904]]: En [[Kolonjo]] okazis premiero de la ''[[5-a simfonio (Mahler)|5-a simfonio]]'' de [[Gustav Mahler]] * [[1906]]: [[Egaleco antaŭ la leĝo]] en la [[socio]] estis proklamita en la [[Rusia Imperio]] * [[1908]]: [[Belgio|Belga]] parlamento proklamis anekson de la [[Libera Ŝtato Kongo]] * [[1910]]: Sur la insulo [[Ponape]] eksplodis ribelo kontraŭ germanaj [[kolonio|koloniistoj]] * [[1912]]: [[Itala-turka milito]] finiĝis - rezulte de tio [[Turkio]] perdis [[Libio]]n - [[grekoj]] gajnis [[Cyrenaica]]n kaj [[Tripolio]]n, sed ne redonis [[Dodekanesoj]]n * [[1913]]: En [[Leipzig]] oni inaŭguris [[Monumento por la Batalo de Leipzig|Monumenton por la Batalo de Leipzig]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: germana [[submarŝipo]] ''U-27'' sinkigis en la [[Norda Maro]] britan submarŝipon ''HMS E3'' kun 28-persona skiparo; pola [[Puławy]]-Legio formiĝis — subigita al rusa komando * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: Ekvalidis, sur linio de la tuta fronto, [[armistico]] de [[Rigo]], subskribita la 12-an de oktobro * [[1921]]: [[Krimea ASSR]] estas fondita * [[1922]]: [[Radiofonio]]: en [[Brita imperio]] fondiĝis [[BBC]] * [[1929]]: [[Juĝa Komitato de la Privata Konsilio]] decidis, ke virinoj rajtas sidi en la [[Senato de Kanado]] * [[1933]]: En la urbo [[Moringen]] [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] fondis unuan [[koncentrejo]]n por virinoj * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Brodnica]] 3 personojn sub la riproĉo posedi [[armilo]]n, kaj en la unua en [[okupado|okupata]] Pollando [[ekstermejo]] Fort VII en [[Poznan]] oni [[pafekzekutado|pafekzekutis]] 9 polojn; okupaciaj regopovoj en [[Silezio]] malpermesis al [[poloj]] posedi [[telefono]]jn kaj limigis [[nutrado]]n laŭ manĝoregistriloj; germana polico arestis en [[Distrikto Włocławek]] 119 polajn instruistojn; [[germanoj]] komencis amasan [[deportado]]n de la pola loĝantaro de [[Gdynia]]; en [[Vilno]] fondiĝis [[konspiro|konspira]] [[skoltismo|skolta]] organizaĵo; [[Okupacio de baltaj ŝtatoj]]: [[Ruĝa Armeo]] invadis [[Estonio]]n surbaze de devigita [[pakto]] pri reciproka helpo; [[Skandinavio]]: dutaga renkonto de [[ŝtatestro]]j kaj [[Ministro pri eksterlandaj aferoj|ministroj pri eksterlandaj aferoj]] en [[Stokholmo]] komencita; en [[Parizo]] [[pola ekzila registaro]] protestis pri soveta-litova pakto de la 10-a de oktobro ** [[1940]]: Regopovoj de [[Ĝenerala Gubernio]] konfiskis polan [[filmo|filman]] aparataron; en okupita de Sovetunio [[Lvovo]] "Czerwony Sztandar" (Ruĝa Standardo) raportis pri [[manifestacio]] okaze de ekkonstruota monumento al [[Lenin]]; bulgara [[caro]] [[Boriso la 3-a]] malkonsentis kunlaboron kun [[Italio]] pri [[agreso]] kontraŭ [[Grekio]]; post 3 monatoj [[britoj]] malfermis "[[Birmo|birman]] vojon", per kiu oni ektransportis [[armilo]]jn al [[Ĉinio]] ** [[1941]]: de [[Berlino|Berlina]] fervoja [[stacidomo]] Grunewald foriris al [[Lodzo]] transporto de [[judoj]]; al [[Britio]] alvenas de [[Windsor (Ontario)|Windsor]] el Kanado la unua grupo de polaj volontuloj; en [[Tokio]] estis arestita sovetia [[spionado|spiono]] [[Richard Sorge]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: centradirekte germanoj kelkloke rompis Defend-Linion de [[Moĵajsko]] okupante [[Malojaroslavec]] kaj Moĵajskon ** [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanoj likvidis [[geto]]n en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] — parton de [[judoj]] oni murdis surloke, kaj parton en [[Bresta regiono]]; [[Militkrimo]]: sekreta direktivo n-ro 46 de [[Adolf Hitler]] pri likvido de ĉiuj malliberuloj koncerne [[specialcelaj fortoj|specialajn fortojn]] kaj [[paraŝuto|paraŝutistojn]] en [[Eŭropo]] kaj [[Afriko]] ** [[1943]]: [[Militkrimo]]j: nokte de la 17-a/18-a de oktobro okazis unu el la plej grandaj [[ekzekuto]]j en la historio de varsovia enketa malliberejo [[Pawiak]] — ĉ. 600 nudajn enprizonigitojn [[germanoj]] forkondukis en grupoj kaj pafmortigis per [[mitralo]]j sur la stratoj Pawia kaj Dzielna; en la dua [[masakro]] de vilaĝo Gadka ([[distrikto Starachowice]]) 9 personoj estis pafmortigitaj, kaj en [[distrikto Miechów]] germanaj ĝendarmoj pafmortigis 12 gejunulojn; [[Pola Rezistomovado]]: formiĝis Memstara [[sturmo|Sturma]] [[Bataliono]]; [[Aliancanoj]]: en [[Moskvo]] komenciĝis konferenco de la [[ministro pri eksterlandaj aferoj|ministroj pri eksterlandaj aferoj]] por batali kontraŭ [[Akso Berlino-Romo-Tokio|akspovoj]]; nokte de la 18-a/19-a de oktobro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[Hanovro]]n ** [[1944]]: [[Pola Rezistomovado]]: kompanio de la [[Pola Enlanda Armeo]] mortigis 28 soldatojn de la [[Rusa Liberiga Armeo]]; [[regimento]] de EA kun taĉmento de sovetaj [[partizano]]j batalis defende de vilaĝo Ochotnica en [[distrikto Nowotarski]]; [[Ruĝa Armeo]] transpaŝis [[Verecka montpasejo|Vereckan montpasejon]] kaj eniris la teritorion de [[Ĉeĥoslovakio]] liberigante [[Jasinja]], [[Raĥiv]] kaj [[Uĵok]]; Balkana Fronto: en [[Dalmatio]] jugoslava armeo liberigis [[Dubrovnik]]; germanoj marvoje evakuis sian garnizonon sur [[Lemnos]]; Registaro de Nacia Unueco revenis de [[Proksima Oriento]] al [[Ateno]] kaj ĉefministro Georgios Papandreou denove hisis [[flago de Grekio|grekan flagon]] sur [[Akropolo]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: generalo [[Dwight D. Eisenhower]] decidis en [[Bruselo]], ke la plej grava tasko estas atingeblo de la [[haveno]] en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] kaj poste marŝo al [[Rejno]]; Itala Fronto: pola Infanteria Divizio el [[Orientaj Limregionoj]] ekregis urbeton [[Galatea]]; en [[Tria Regno]] oni publikigis dekreton pri kreo de [[Volkssturm]] * [[1945]]: [[Sovetunio]] ricevis planojn por la usona [[atombombo]] de Klaus Fuchs, germana fizikisto kaj soveta [[spiono]] en la [[projekto Manhattan]] * [[1949]]: [[Pollando]] agnoskis [[Germana Demokratia Respubliko|Germanan Demokratian Respublikon]] * [[1954]]: Usona firmao [[Texas Instruments]] [[merkato|enmerkatigis]] unuan [[transistoro|transistoran]] poŝradioricevilon * [[1956]]: [[Pollando]]: nokte de la 18-a/19-a de oktobro sovetaj trupoj direktiĝis de [[Legnica]] kaj [[Borne Sulinowo]] al [[Varsovio]] — regopovoj sur [[Moskva Kremlo]] tiamaniere volis influi politikajn decidojn, ligitajn kun ŝanĝoj en la gvidantaro de komunista [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] * [[1962]]: Post pluraj tagoj de pluvegoj, [[Skopjo]]n inundis [[rivero Vardar]] — sen viktimoj, sed kun granda materia damaĝo * [[1976]]: En [[Krakovo]] post restaŭro oni inaŭguris [[Grunwalda Monumento|Grunwaldan Monumenton]], detruitan de germanoj dum la [[dua mondmilito]] * [[1977]]: [[Eŭropa Revizora Kortumo]] establiĝis en [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]] * [[1977]]: Teroristoj de la [[Rote Armee Fraktion|Frakcio de Ruĝa Armeo]] [[Andreas Baader]], Gudrun Eusslin kaj Jan-Carl Raspe, kondamnitaj en [[Okcidenta Germanio]], [[sinmortigo|sinmortigis]] en malliberejo * [[1980]]: En [[Varsovio]] reprezentantoj de Fondaj Komitatoj de la [[Sendependa Asocio de Studentoj]] voĉdonis [[statuto]]n kaj elektis gvidantaron * [[1981]]: [[Tutgrekia Socialista Movado]] gajnis parlamentan balotadon * [[1981]]: Ministro pri defendo kaj ĉefministro de [[Pola Popola Respubliko]] generalo [[Wojciech Jaruzelski]] iĝis unua sekretario de Centra Komitato de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] * [[1989]]: [[Kosmoesploro]]: usona [[kosmosondilo]] Galileo estis lanĉita, destinita por esploro de [[Jupitero]], ties [[naturaj satelitoj de Jupitero|naturaj satelitoj]] kaj [[Jupiteraj ringoj]] * [[Revolucioj de 1989]] ** [[Hungario|Hungara]] parlamento voĉdonis pri ŝanĝoj en la [[konstitucio]], forigante de ĝi [[komunismo|komunismajn]] elementojn ** [[Turniĝo]]: en [[Germana Demokratia Respubliko]] estis devigita [[demisio|demisii]] ties gvidanto [[Erich Honecker]], lia posteulo iĝas [[Egon Krenz]] * [[1991]]: [[Azerbajĝano]] proklamis sendependecon (de [[Sovetunio]]) * [[1991]]: [[Belorusio|Belorusa]] parlamento aprobis leĝon pri civitaneco * [[1995]]: Sudafrika kanadano Theo de Raadt kreis [[operaciumo]]n [[OpenBSD]] * [[1999]]: Lige al armea transpreno de la regopovo en [[Pakistano]] ĝi estis suspendita pri membrorajtoj en la [[Komunumo de Nacioj]] * [[2007]]: Lanĉo de [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] 7.10, nomita Gutsy Gibbon * [[2007]]: [[Pakistano]]: estinta ĉefministrino [[Benazir Bhutto]] revenis el ekzilo - la saman tagon okazis du atencoj kontraŭ ŝi, en kiuj pereis pli ol 130 personoj * [[2009]]: [[Jenson Button]] iĝis mondĉampiono de [[Formulo 1]] * [[2009]]: En [[Budapeŝto]] oni inaŭguris unuan en [[Hungario]] monumenton al la sanktulino [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]], la reĝino de Pollando * [[2011]]: Kidnapita 5 jarojn pli frue de [[palestinanoj]], [[Israelo|israela]] soldato [[Gilad Ŝalit]] estis liberigita interŝanĝe kontraŭ 1027 [[palestinano]]jn * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: rusiaj atakoj ekde la 10-a de oktobro detruis jam 30% de ukrainaj [[elektrejo]]j — informis [[Volodimir Zelenskij]]; dum la lastaj 10 tagoj Rusio faris ĉ. 190 amasajn atakojn per raktetoj, senpilotaj aviadiloj kaj artilerio al 16 regionoj de Ukrainio kaj [[Kievo]], pli ol 70 peronoj pereis, 240 estis vunditaj, inter 380 celoj estis 240 domoj — aktuale 1 162 setlejoj restas sen [[kurento]] (en [[Kievo]] 83 mil familioj reakiris kurenton); pro pasinttaga frakasiĝo de rusa [[bombaviadilo]] Su-34 super [[Jejsko]], atakonta Ukrainion, oni trovis 13 civilaj viktimoj sub ruinoj de [[turdomo]], 19 personoj estis vunditaj; [[Ukrainoj]] identigis 4 [[rusoj]]n respondecajn pri [[torturo|torturado]] de ukrainaj soldatoj; deviga evakuo de civiluloj el 4 ĉirkaŭaĵoj de [[Ĥersono]] sur okcidentan parton de [[Dnestro]], entreprenita de la ĉefo de rusaj [[kunlaborismo|kunlaboristoj]]; rusiaj raketaj pripafoj de energetika [[infrastrukturo]] en [[Kievo]], [[Dnipro]] kaj [[Ĵitomiro]]; en [[Ĥarkivo]] [[rusia armeo]] detruis per 6 [[pafaĵo]]j [[magazeno]]jn kun [[humanitara helpo]] ** Mondreago: [[Kanado]] atribuis [[sankcio]]jn al 34 [[rusoj]] kaj unu rusia [[subjekto]] okupiĝanta pri disvastigo de misinformoj kaj [[propagando]]; [[Parlamento de Estonio]] unuanime agnoskis Rusion ŝtato sponsoranta [[terorismo]]n; Ukrainio ricevis de [[EU]] du [[miliardo]]jn da [[eŭro]]j; [[Verĥovna Rada]] de Ukrainio agnoskis [[Ĉeĉenio]]n lando okupata de [[Rusio]]; sekreta [[mobilizo]] al [[Belorusio|belorusa]] armeo == Naskiĝoj == * [[1130]]: [[Zhu Xi]], ĉina [[konfuceanismo|konfuceanisma]] filozofo (m. [[1200]]) * [[1405]]: [[Pio la 2-a]], papo kaj poeto (m. [[1464]]) * [[1517]]: [[Manuel da Nóbrega]], portugala jezuito kaj misiisto en Brazilo (m. [[1570]]) * [[1523]]: [[Anna Jogajlido]], pola-litova princino, reĝino de Pollando (m. [[1596]]) * [[1547]]: [[Justus Lipsius]], flandra humanisto kaj [[Klasika Filologio|klasika filologo]] (m. [[1606]]) * [[1553]]: [[Luca Marenzio]], itala komponisto (m. [[1599]]) * [[1571]]: [[Wolfgang Ratke]], germana lingva pedagogo kaj [[didaktiko|didaktikisto]] (m. [[1635]]) * [[1634]]: [[Luca Giordano]], itala pentristo kaj desegnisto (m. [[1705]]) * [[1634]]: [[Martin von Rango]], germana politikisto, juristo kaj historiisto (m. [[1688]]) * [[1663]]: [[Eŭgeno de Savojo]], [[militisto]] de [[habsburgoj|habsburga]] Aŭstrio (m. [[1736]]) * [[1694]]: [[René Louis de Voyer de Paulmy d'Argenson]], franca politikisto kaj verkisto (m. [[1757]]) * [[1706]]: [[Baldassare Galuppi]], venecia komponisto (m. [[1785]]) * [[1741]]: [[Pierre Choderlos de Laclos]], franca verkisto (m. [[1803]]) * [[1774]]: [[Adolf Müllner]], germana juristo, dramisto kaj eldonisto (m. [[1829]]) * [[1777]]: [[Heinrich von Kleist]], prusa poeto kaj beletristo, dramverkisto (m. [[1811]]) * [[1785]]: [[Thomas Love Peacock]], angla poeto, eseisto kaj [[satiro|satiristo]] (m. [[1866]]) * [[1793]]: [[Ernst Reinhold]], germana filozofo (m. [[1855]]) * [[1801]]: [[Justo José de Urquiza]], prezidento de Argentino (m. [[1870]]) * [[1802]]: [[Joseph Russegger]], aŭstra geologo, vojaĝisto, profesoro (m. [[1863]]) * [[1823]]: [[Arnold Ipolyi]], hungara romkatolika episkopo, etnografo, arthistoriisto (m. [[1886]]) * [[1824]]: [[Julius Hülsemann]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1888]]) * [[1831]]: [[Frederiko la 3-a (Germana Regno)|Frederiko la 3-a]], reĝo de Prusio, germana imperiestro (m. [[1888]]) * [[1847]]: [[Aleksander Lodigin]], rusa elektroinĝeniero, kuninventinto de [[ampolo]] (m. [[1923]]) * [[1854]]: [[Salomon August Andrée]], sveda inĝeniero kaj fizikisto, [[polusa esplorado|polusa esploristo]] (m. [[1897]]) * [[1858]]: [[Nándor Filarszky]], hungara [[botanikisto]] (m. [[1941]]) * [[1859]]: [[Henri Bergson]], franca filozofo Nobelpremiita (m. [[1941]]) * [[1865]]: [[Arie de Jong]], nederlanda [[volapuko|volapukisto]], tradukisto de ''[[Nova testamento]]'' (m. [[1957]]) * [[1868]]: [[Georgi Aktarĝiev]], bulgara ĵurnalisto, [[pioniro de Esperanto]], prezidanto de [[Bulgara Esperanto-Asocio]] dum ties prospera periodo (m. [[1933]]) * [[1869]]: [[Johannes Linnankoski]], finna verkisto (m. [[1913]]) * [[1880]]: [[Vladimir Ĵabotinskij]], ukraina [[cionismo|cionisto]], ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1940]]) * [[1881]]: [[Josef Freusberg]], germana teologo (m. [[1964]]) * [[1884]]: [[Emánuel Brüll]], hungara lingvisto kaj bibliotekisto (m. [[1951]]) * [[1885]]: [[Martin Schwarz]], germana arkitekto (m. [[1945]]) * [[1888]]: [[Móric Rados]], rumania hungara redaktoro, verkisto pri ekonomiko (m. [[1976]]) * [[1889]]: [[Lajos Dávid (apotekisto)|Lajos Dávid]], hungara apotekisto, profesoro (m. [[1962]]) * [[1893]]: [[Georges Ohsawa]], japana filozofo, kreinto de [[makrobiotiko]] (m. [[1966]]) * [[1894]]: [[Tibor Déry]], hungara verkisto (m. [[1977]]) * [[1898]]: [[Lotte Lenya]], aŭstra aktorino kaj kantistino (m. [[1981]]) * [[1904]]: [[Petras Lapienė]], litova lingvisto, poligloto, folkloristo, prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], partoprenanto kiel tradukisto de [[Internaciaj Floraj Ludoj]], kunlaboranto de "[[Litova Stelo]]" (m. [[1943]]) * [[1905]]: [[Félix Houphouët-Boigny]], unua prezidento de Ebur-Bordo (m. [[1993]]) * [[1909]]: [[Norberto Bobbio]], itala filozofo pri juro kaj [[politikscienco]] (m. [[2004]]) * [[1911]]: [[Imre Robotos]], rumania hungara redaktoro, verkisto (m. [[2001]]) * [[1919]]: [[Pierre Trudeau]], [[ĉefministro de Kanado]] (m. [[2000]]) * [[1919]]: [[Pierre Babin]], franca direktoro de la [[kastelo Grezijono]], estrarano de [[Espéranto-France]], prezidanto de [[Franca Esperanto-Instituto]], instruanta en [[Nanto]], [[Tours]] kaj [[Bureso]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[2015]]) ** [[Brunon Zwarra]], pola verkisto (m. [[2018]]) * [[1920]]: [[Melina Mercouri]], greka aktorino, kantistino, politikistino (m. [[1994]]) * [[1925]]: [[Ramiz Alia]], prezidento de Albanio (m. [[2011]]) * [[1926]]: [[Klaus Kinski]], germana aktoro (m. [[1991]]) * [[1926]]: [[Chuck Berry]], usona gitaristo, pioniro de [[rokenrolo]], kantisto kaj [[kantaŭtoro]] (m. [[2017]]) * [[1928]]: [[Zbyněk Zeman]], brita historiisto (m. [[2011]]) * [[1929]]: [[Kees Fens]], nederlanda [[eseo|eseisto]] kaj [[literatura kritiko|literatura kritikisto]] (m. [[2008]]) * [[1929]]: [[Violeta Chamorro]], prezidentino de [[Nikaragvo]], politikistino kaj ĵurnalistino * [[1932]]: [[Vytautas Landsbergis]], litova [[muziksciencisto]], prezidento de Litovio * [[1934]]: [[Kir Buliĉov]], sovetia sciencfikciisto kaj [[orientalisto]] * [[1936]]: [[Ottó Indig (literaturhistoriisto)|Ottó Indig]], hungara literaturhistoriisto, altlerneja instruisto kaj kritikisto (m. [[2005]]) * [[1936]]: [[Etelka Lukáts Băiaşi]], rumania hungara grafikistino * [[1938]]: [[Neide Barros Rêgo]], brazila instruistino, poetino, deklamantino kaj lirika kantistino, [[Esperanto-verkisto|Esperanto-verkistino]] konata de ''[[Brazila Esperanta Parnaso]]'' * [[1939]]: [[Lee Harvey Oswald]], usona krimulo, supozata murdisto de [[John F. Kennedy]] (m. [[1963]]) * [[1939]]: [[Flavio Cotti]], svisa juristo kaj politikisto, prezidento de [[Federacia Konsilio (Svislando)|Federacia Konsilio]] (m. [[2020]]) * [[1939]]: [[Salvador Miranda]], kuba kaj usona historiisto * [[1940]]: [[Hans-Dietrich Quednau]], germana esperantisto kaj universitatprofesoro pri biometrio * [[1945]]: [[Huell Howser]], usona televida ĵurnalisto, [[komikulo]] kaj aktoro (m. [[2013]]) * [[1950]]: [[Balázs Bábel]], hungara [[ĉefepiskopo]] kaj profesoro * [[1956]]: [[Martina Navrátilová]], ĉeĥa tenisistino * [[1959]]: [[Mauricio Funes]], prezidento de [[Salvadoro]] (m. [[2025]]) * [[1960]]: [[Jean-Claude Van Damme]], belga aktoro kaj reĝisoro * [[1960]]: [[Craig Cameron Mello]], portugala-usona biokemiisto Nobelpremiita * [[1960]]: [[Júlia Molnár]], rumania hungara operkantistino * [[1961]]: [[Wynton Marsalis]], usona ĵaztrumpetisto kaj [[klasika muziko|klasika muzikisto]] * [[1967]]: [[Hunor Kelemen]], rumania hungara poeto, politikisto * [[1968]]: [[Michael Stich]], germana tenisisto * [[1982]]: [[Thierry Amiel]], franca kantisto * [[1983]]: [[Adél Zsigmond]], rumania hungara vestodizajnistino * [[1984]]: [[Freida Pinto]], barata aktorino kaj modelulino == Mortoj == * [[33]]: [[Vipsania Agrippina]], romia damo, filino de [[Marcus Vipsanius Agrippa]], nepino de [[Cezaro Aŭgusto]] (n. [[-14]]) * [[707]]: [[Johano la 7-a]], papo (n. nekonata) * [[1035]]: [[Sanĉo la 3-a (Navaro)|Sanĉo la 3-a]], reĝo de [[Reĝlando de Navaro|Navaro]], grafo de [[Aragono]] (n. [[990]]-[[992]]) * [[1216]]: [[Johano (Anglio)|Johano]], reĝo de Anglio (n. [[1166]]) * [[1417]]: [[Gregorio la 12-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[1327]]) * [[1480]]: [[Eoudong]], korea dancistino kaj poetino, pentristino kaj [[kaligrafio|kaligrafo]] (n. ĉirkaŭ [[1430]]) * [[1503]]: [[Pio la 3-a]], papo (n. [[1439]]) * [[1541]]: [[Margaret Tudor]], reĝino de Skotlando (n. [[1489]]) * [[1545]]: [[John Taverner]], angla [[komponisto]] kaj orgenisto (n. ĉirkaŭ [[1490]]) * [[1558]]: [[Maria de Aŭstrio (1505-1558)|Maria de Aŭstrio]], reĝino de Ĉeĥio kaj Hungario (n. [[1505]]) * [[1570]]: [[Manuel da Nóbrega]], portugala [[jezuitoj|jezuito]] kaj misiisto en Brazilo (n. [[1517]]) * [[1599]]: [[Daniel Adam z Veleslavína]], ĉeĥa humanisto, libropresisto, tradukisto kaj organizanto de la literatura vivo en [[Bohemio]] (n. [[1546]]) * [[1623]]: [[Gergely Vásárhelyi]], hungara verkisto, jezuito, oratoro (n. [[1562]]) * [[1646]]: [[Isaac Jogues]], franca misiisto en [[Nova Mondo]], kanada martiro (n. [[1607]]) * [[1678]]: [[Jacob Jordaens]], flandra pentristo kaj [[tapeto|tapetisto]] (n. [[1593]]) * [[1775]]: [[Paŭlo de la Kruco]], itala teologo, mistikulo kaj sanktulo (n. [[1694]]) * [[1802]]: [[Ferenc Budai]], hungara pastro, historiisto, [[tutfakulo]] (n. [[1760]]) * [[1833]]: [[Joseph Bellomo]], aŭstra aktoro kaj teatrejestro (n. [[1754]]) * [[1853]]: [[Johann Fischer von Waldheim]], germana anatomo, entomologo kaj [[paleontologo]] (n. [[1771]]) * [[1860]]: [[Casimiro de Abreu]], brazila [[poeto]] kaj [[Romano|romanverkisto]] (n. [[1839]]) * [[1866]]: [[Philipp Franz von Siebold]], germana kuracisto kaj botanikisto (n. [[1796]]) * [[1871]]: [[Charles Babbage]], angla matematikisto kaj [[mekaniko|mekanikisto]], aŭtoro de [[logaritmo|logaritmaj tabeloj]] (n. [[1791]]) * [[1876]]: [[Ferdinand Freiligrath]], germana poeto (n. [[1810]]) * [[1878]]: [[Karoline Bauer]], germana aktorino (n. [[1807]]) * [[1889]]: [[Antonio Meucci]], usona inventisto, evoluinto de [[telefono|telefona konekto]] (n. [[1808]]) * [[1898]]: [[Franz Magnus Böhme]], germana muzikteoriisto kaj pedagogo (n. [[1827]]) * [[1903]]: [[Charles Gounod]], franca operkomponisto kaj [[harpo|harpisto]] (n. [[1818]]) * [[1911]]: [[Alfred Binet]], franca psikologo kaj pedagogo, fondinto de psikometrio, prilaborinto de [[intelekta kvociento]] (n. [[1857]]) * [[1918]]: [[Koloman Moser]], aŭstra [[artisto]] de [[Viena secesio]] (n. [[1868]]) * [[1927]]: [[Josef Thomayer]], ĉeĥa kuracisto kaj verkisto, profesoro (n. [[1853]]) * [[1928]]: [[Tadeusz Rozwadowski]], pola generalo de la [[ aŭstria-hungara armeo]], inventisto, kreinto de pola militistaro (n. [[1866]]) * [[1931]]: [[Thomas Alva Edison]], usona inventisto kaj entreprenisto (n. [[1847]]) * [[1941]]: [[Volodimir Svidzinskij]], ukraina poeto kaj tradukisto (n. [[1885]]) * [[1942]]: [[Mikaelo Nesterov]], rusia, sovetia pentristo (n. [[1862]]) * [[1946]]: [[Ladislav Šaloun]], ĉeĥa skulptisto (n. [[1860]]) * [[1955]]: [[José Ortega y Gasset]], hispana filozofo, verkisto, [[eseo|eseisto]] (n. [[1883]]) * [[1963]]: [[Endre Kakassy]], hungara ĵurnalisto, literaturhistoriisto, tradukisto (n. [[1903]]) * [[1972]]: [[Miklós Guzner]], hungara kuracisto kaj profesoro (n. [[1905]]) * [[1969]]: [[László Buza (juristo)|László Buza]], hungara juristo kaj profesoro (n. [[1885]]) * [[1977]]: [[Andreas Baader]], gvidanto de germana [[terorismo|terorisma]] organizo (n. [[1943]]) * [[1977]]: [[Hanns Martin Schleyer]], germana komercisto, nev-nepo de [[Johann Martin Schleyer]] (n. [[1915]]) * [[1984]]: [[István Korda]], hungara verkisto, poeto, tradukisto (n. [[1911]]) * [[1997]]: [[Andrzej Kołaczkowski]], pola [[filologo]], poligloto, [[tradukisto]], [[lektoro]] de [[Esperanto]] ĉe [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]] (n. [[1906]]) * [[2005]]: [[Aleksandr Nikolajeviĉ Jakovlev]], rusia ekonomikisto kaj politikisto, konceptinto de [[perestrojko]] kaj [[glasnost|glasnosto]] (n. [[1923]]) * [[2012]]: [[Jerzy Litwiniuk]], pola poeto kaj tradukisto (n. [[1923]]) * [[2013]]: [[Čestmír Vidman]], ĉeĥa verkisto kaj poeto, [[honoraj membroj de ĈEA|honora membro]] de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] (n. [[1921]]) * [[2021]]: [[János Kornai]], hungara ekonomikisto, profesoro (n. [[1928]]) * [[2021]]: [[Colin Powell]], usona militisto kaj politikisto, [[Usona Sekretario de Ŝtato|ministro pri eksteraj rilatoj]] 2001-2005, [[Afrik-usonanoj|afrik-usonano]] (n. [[1937]]) * [[2023]]: [[Erich-Dieter Krause]], germana esperantisto (n. [[1935]]) * [[2025]]: [[Chen Ning Yang]], ĉin-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1922]]) * [[2025]]: [[Roy Jacobsen]], norvega verkisto (n. [[1954]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Luko la evangeliisto]], kunlaboranto de [[Paŭlo de Tarso]], aŭtoro de la tria ''[[Evangelio]]'' * [[Azerbajĝano]] – Festo de [[Sendependeco]] * [[Brazilo]]: [[Tago de infana malarmado]], ekde 1955 * Eŭropa tago kontraŭ [[komerco]] de [[homo]]j - ekde 2006 == Tagoj de [[semajno]] == La '''18-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:18-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|18]] [[Kategorio:18-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1018]] 5i9c09nkl2nebv1bvpy7hooq5h1q5sm 9354060 9354059 2026-04-17T15:17:35Z ~2026-23155-24 255251 /* Mortoj */ koncizigo 9354060 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''18-a de oktobro''' estas la 291-a tago de la jaro (la 292-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 74 tagoj restas. Je la 18-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[320]]: Greka matematikisto kaj filozofo [[Papo de Aleksandrio]] observis [[suna eklipso|sunan eklipson]] kaj verkis komentarion en ''Almagesto'' * [[1009]]: [[Baziliko de la Sankta Tombo]] en [[Jerusalemo]] estis detruita de [[Fatimida kaliflando]] * [[1210]]: Papo [[Inocento la 3-a]] [[ekskomuniko|ekskomunikis]] imperiestron [[Otto la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Otton la 4-a]] * [[1239]]: [[mongoloj|Mongol]]-[[tataroj|tataraj]] trupoj okupis [[Ĉernihivo]]n * [[1330]]: [[Kujavio]]: apud sieĝata [[kastelo]] fare de pola reĝo [[Ladislao la Ulnolonga|Władysław Łokietek]], [[armistico]] kun la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] ĉesigis kujavian militon * [[1356]]: [[Tertremo]] de [[Bazelo]] - sentebla en [[Okcidenta Eŭropo]] kaj [[Mezeŭropo]] * [[1386]]: [[Germanio]]: [[Rupreĥto la 1-a]] fondis [[Universitato de Hajdelbergo|Universitaton de Hajdelbergo]] * [[1502]]: [[Frederiko la 3-a (Saksio)|Frederiko la 3-a]] fondis [[Universitato de Wittenberg|Universitaton de Wittenberg]] * [[1519]]: [[Masakro de Ĉolula]] fare de hispanaj [[konkeranto]]j en [[Meksiko]] * [[1534]]: Nokte de la 17-a/18-a de oktobro sur la stratoj de [[Parizo]], [[Tours]], [[Orléans]], [[Blois]] kaj [[Amboise]] oni alkroĉis [[afiŝo]]jn negantaj signifon de katolika [[meso (diservo)|meso]] - [[reformacio]] en [[Francio]] komencita * [[1558]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la 2-a]] iniciatis unuan internacian [[poŝto|poŝtan]] ligon inter [[Krakovo]] kaj [[Venecio]] * [[1587]]: [[Filipinoj|Filipinaj]] maristoj elŝipiĝis el [[Manila galiono]] en la hodiaŭan [[Morro Bay (Kalifornio)|Morro Bay]] - unua dokumentita alveno de azianoj al [[Ameriko]] * [[1596]]: [[Ekumenismo]]: en [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[preĝejo]] de [[Sankta Nikolao]] en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] [[katolikismo|katolikoj]] kaj ortodoksuloj kreis la [[Bresta religia unio|Brestan religian union]] * [[1648]]: [[Ŝuisto]]j en [[Bostono]] fondis unuan [[sindikato]]n en Usono * [[1685]]: [[Edikto de Fontainebleau]]: franca reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] nuligis [[Nanta edikto|Nantan edikton]], protektantan [[Protestantismo|protestantojn]] * [[1715]]: [[Granda Nordia Milito]]: dana-prusa-saksa armeoj komencis sieĝon de tiam sveda [[Stralsund]] * [[1797]]: [[Traktato de Campo Formio]] estis subskribita inter [[Unua Franca Respubliko]] kaj [[Aŭstrio-Hungario]] * [[1810]]: Altlernejo [[Scuola Normale Superiore di Pisa]] fondita de [[Napoleono Bonaparte]] en [[Italio]] * [[1815]]: Ekestis [[Respubliko Krakovo]], kreita de la [[Viena Kongreso]] * [[1818]]: Reĝo de Prusio [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]] fondis [[Bonna universitato|Bonnan universitaton]] * [[1851]]: En [[Londono]] aperis romano ''[[Moby-Dick]]'' de [[Herman Melville]] * [[1860]]: [[Ĉinio]] akceptis [[Pekino|Pekinan]] Traktaton - fino de la [[Opia milito|dua opia milito]] * [[1861]]: [[Kenigsbergo]]: [[Vilhelmo la 1-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 1-a]] kroniĝis kiel reĝo de la [[Reĝlando Prusio]] * [[1867]]: [[Vendo de Alasko]]: [[Alasko]] oficiale transprenita de [[Usono]] kontraŭ 7 200 000 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]], pagitaj al la [[Rusia Imperio]] * [[1870]]: Usonano Benjamin Tilghman [[patento|patentis]] [[sabloŝprucigo]]n * [[1875]]: Kanada-usona astronomo [[James Craig Watson]] malkovris asteroidon [[150 Nuvao|Nuvao]] * [[1880]]: [[Alasko]]: fondiĝis [[Juneau]] * [[1890]]: [[Namibio]]: [[Vindhuko]] fondiĝis * [[1896]]: En "[[New York Journal-American]]" aperis unua [[bildliteraturo|bildliteraturaĵo]] * [[1896]]: En la hotelo "Sub la nigra ĉevalo" kompanio [[General Electric]] montris unuan filman prezentadon en [[Prago]] * [[1898]]: [[Usono]] aneksis [[Porto-Riko]]n * [[1904]]: En [[Kolonjo]] okazis premiero de la ''[[5-a simfonio (Mahler)|5-a simfonio]]'' de [[Gustav Mahler]] * [[1906]]: [[Egaleco antaŭ la leĝo]] en la [[socio]] estis proklamita en la [[Rusia Imperio]] * [[1908]]: [[Belgio|Belga]] parlamento proklamis anekson de la [[Libera Ŝtato Kongo]] * [[1910]]: Sur la insulo [[Ponape]] eksplodis ribelo kontraŭ germanaj [[kolonio|koloniistoj]] * [[1912]]: [[Itala-turka milito]] finiĝis - rezulte de tio [[Turkio]] perdis [[Libio]]n - [[grekoj]] gajnis [[Cyrenaica]]n kaj [[Tripolio]]n, sed ne redonis [[Dodekanesoj]]n * [[1913]]: En [[Leipzig]] oni inaŭguris [[Monumento por la Batalo de Leipzig|Monumenton por la Batalo de Leipzig]] * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: germana [[submarŝipo]] ''U-27'' sinkigis en la [[Norda Maro]] britan submarŝipon ''HMS E3'' kun 28-persona skiparo; pola [[Puławy]]-Legio formiĝis — subigita al rusa komando * [[1920]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: Ekvalidis, sur linio de la tuta fronto, [[armistico]] de [[Rigo]], subskribita la 12-an de oktobro * [[1921]]: [[Krimea ASSR]] estas fondita * [[1922]]: [[Radiofonio]]: en [[Brita imperio]] fondiĝis [[BBC]] * [[1929]]: [[Juĝa Komitato de la Privata Konsilio]] decidis, ke virinoj rajtas sidi en la [[Senato de Kanado]] * [[1933]]: En la urbo [[Moringen]] [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] fondis unuan [[koncentrejo]]n por virinoj * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en [[Brodnica]] 3 personojn sub la riproĉo posedi [[armilo]]n, kaj en la unua en [[okupado|okupata]] Pollando [[ekstermejo]] Fort VII en [[Poznan]] oni [[pafekzekutado|pafekzekutis]] 9 polojn; okupaciaj regopovoj en [[Silezio]] malpermesis al [[poloj]] posedi [[telefono]]jn kaj limigis [[nutrado]]n laŭ manĝoregistriloj; germana polico arestis en [[Distrikto Włocławek]] 119 polajn instruistojn; [[germanoj]] komencis amasan [[deportado]]n de la pola loĝantaro de [[Gdynia]]; en [[Vilno]] fondiĝis [[konspiro|konspira]] [[skoltismo|skolta]] organizaĵo; [[Okupacio de baltaj ŝtatoj]]: [[Ruĝa Armeo]] invadis [[Estonio]]n surbaze de devigita [[pakto]] pri reciproka helpo; [[Skandinavio]]: dutaga renkonto de [[ŝtatestro]]j kaj [[Ministro pri eksterlandaj aferoj|ministroj pri eksterlandaj aferoj]] en [[Stokholmo]] komencita; en [[Parizo]] [[pola ekzila registaro]] protestis pri soveta-litova pakto de la 10-a de oktobro ** [[1940]]: Regopovoj de [[Ĝenerala Gubernio]] konfiskis polan [[filmo|filman]] aparataron; en okupita de Sovetunio [[Lvovo]] "Czerwony Sztandar" (Ruĝa Standardo) raportis pri [[manifestacio]] okaze de ekkonstruota monumento al [[Lenin]]; bulgara [[caro]] [[Boriso la 3-a]] malkonsentis kunlaboron kun [[Italio]] pri [[agreso]] kontraŭ [[Grekio]]; post 3 monatoj [[britoj]] malfermis "[[Birmo|birman]] vojon", per kiu oni ektransportis [[armilo]]jn al [[Ĉinio]] ** [[1941]]: de [[Berlino|Berlina]] fervoja [[stacidomo]] Grunewald foriris al [[Lodzo]] transporto de [[judoj]]; al [[Britio]] alvenas de [[Windsor (Ontario)|Windsor]] el Kanado la unua grupo de polaj volontuloj; en [[Tokio]] estis arestita sovetia [[spionado|spiono]] [[Richard Sorge]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: centradirekte germanoj kelkloke rompis Defend-Linion de [[Moĵajsko]] okupante [[Malojaroslavec]] kaj Moĵajskon ** [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanoj likvidis [[geto]]n en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] — parton de [[judoj]] oni murdis surloke, kaj parton en [[Bresta regiono]]; [[Militkrimo]]: sekreta direktivo n-ro 46 de [[Adolf Hitler]] pri likvido de ĉiuj malliberuloj koncerne [[specialcelaj fortoj|specialajn fortojn]] kaj [[paraŝuto|paraŝutistojn]] en [[Eŭropo]] kaj [[Afriko]] ** [[1943]]: [[Militkrimo]]j: nokte de la 17-a/18-a de oktobro okazis unu el la plej grandaj [[ekzekuto]]j en la historio de varsovia enketa malliberejo [[Pawiak]] — ĉ. 600 nudajn enprizonigitojn [[germanoj]] forkondukis en grupoj kaj pafmortigis per [[mitralo]]j sur la stratoj Pawia kaj Dzielna; en la dua [[masakro]] de vilaĝo Gadka ([[distrikto Starachowice]]) 9 personoj estis pafmortigitaj, kaj en [[distrikto Miechów]] germanaj ĝendarmoj pafmortigis 12 gejunulojn; [[Pola Rezistomovado]]: formiĝis Memstara [[sturmo|Sturma]] [[Bataliono]]; [[Aliancanoj]]: en [[Moskvo]] komenciĝis konferenco de la [[ministro pri eksterlandaj aferoj|ministroj pri eksterlandaj aferoj]] por batali kontraŭ [[Akso Berlino-Romo-Tokio|akspovoj]]; nokte de la 18-a/19-a de oktobro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[Hanovro]]n ** [[1944]]: [[Pola Rezistomovado]]: kompanio de la [[Pola Enlanda Armeo]] mortigis 28 soldatojn de la [[Rusa Liberiga Armeo]]; [[regimento]] de EA kun taĉmento de sovetaj [[partizano]]j batalis defende de vilaĝo Ochotnica en [[distrikto Nowotarski]]; [[Ruĝa Armeo]] transpaŝis [[Verecka montpasejo|Vereckan montpasejon]] kaj eniris la teritorion de [[Ĉeĥoslovakio]] liberigante [[Jasinja]], [[Raĥiv]] kaj [[Uĵok]]; Balkana Fronto: en [[Dalmatio]] jugoslava armeo liberigis [[Dubrovnik]]; germanoj marvoje evakuis sian garnizonon sur [[Lemnos]]; Registaro de Nacia Unueco revenis de [[Proksima Oriento]] al [[Ateno]] kaj ĉefministro Georgios Papandreou denove hisis [[flago de Grekio|grekan flagon]] sur [[Akropolo]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: generalo [[Dwight D. Eisenhower]] decidis en [[Bruselo]], ke la plej grava tasko estas atingeblo de la [[haveno]] en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]] kaj poste marŝo al [[Rejno]]; Itala Fronto: pola Infanteria Divizio el [[Orientaj Limregionoj]] ekregis urbeton [[Galatea]]; en [[Tria Regno]] oni publikigis dekreton pri kreo de [[Volkssturm]] * [[1945]]: [[Sovetunio]] ricevis planojn por la usona [[atombombo]] de Klaus Fuchs, germana fizikisto kaj soveta [[spiono]] en la [[projekto Manhattan]] * [[1949]]: [[Pollando]] agnoskis [[Germana Demokratia Respubliko|Germanan Demokratian Respublikon]] * [[1954]]: Usona firmao [[Texas Instruments]] [[merkato|enmerkatigis]] unuan [[transistoro|transistoran]] poŝradioricevilon * [[1956]]: [[Pollando]]: nokte de la 18-a/19-a de oktobro sovetaj trupoj direktiĝis de [[Legnica]] kaj [[Borne Sulinowo]] al [[Varsovio]] — regopovoj sur [[Moskva Kremlo]] tiamaniere volis influi politikajn decidojn, ligitajn kun ŝanĝoj en la gvidantaro de komunista [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] * [[1962]]: Post pluraj tagoj de pluvegoj, [[Skopjo]]n inundis [[rivero Vardar]] — sen viktimoj, sed kun granda materia damaĝo * [[1976]]: En [[Krakovo]] post restaŭro oni inaŭguris [[Grunwalda Monumento|Grunwaldan Monumenton]], detruitan de germanoj dum la [[dua mondmilito]] * [[1977]]: [[Eŭropa Revizora Kortumo]] establiĝis en [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]] * [[1977]]: Teroristoj de la [[Rote Armee Fraktion|Frakcio de Ruĝa Armeo]] [[Andreas Baader]], Gudrun Eusslin kaj Jan-Carl Raspe, kondamnitaj en [[Okcidenta Germanio]], [[sinmortigo|sinmortigis]] en malliberejo * [[1980]]: En [[Varsovio]] reprezentantoj de Fondaj Komitatoj de la [[Sendependa Asocio de Studentoj]] voĉdonis [[statuto]]n kaj elektis gvidantaron * [[1981]]: [[Tutgrekia Socialista Movado]] gajnis parlamentan balotadon * [[1981]]: Ministro pri defendo kaj ĉefministro de [[Pola Popola Respubliko]] generalo [[Wojciech Jaruzelski]] iĝis unua sekretario de Centra Komitato de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] * [[1989]]: [[Kosmoesploro]]: usona [[kosmosondilo]] Galileo estis lanĉita, destinita por esploro de [[Jupitero]], ties [[naturaj satelitoj de Jupitero|naturaj satelitoj]] kaj [[Jupiteraj ringoj]] * [[Revolucioj de 1989]] ** [[Hungario|Hungara]] parlamento voĉdonis pri ŝanĝoj en la [[konstitucio]], forigante de ĝi [[komunismo|komunismajn]] elementojn ** [[Turniĝo]]: en [[Germana Demokratia Respubliko]] estis devigita [[demisio|demisii]] ties gvidanto [[Erich Honecker]], lia posteulo iĝas [[Egon Krenz]] * [[1991]]: [[Azerbajĝano]] proklamis sendependecon (de [[Sovetunio]]) * [[1991]]: [[Belorusio|Belorusa]] parlamento aprobis leĝon pri civitaneco * [[1995]]: Sudafrika kanadano Theo de Raadt kreis [[operaciumo]]n [[OpenBSD]] * [[1999]]: Lige al armea transpreno de la regopovo en [[Pakistano]] ĝi estis suspendita pri membrorajtoj en la [[Komunumo de Nacioj]] * [[2007]]: Lanĉo de [[Ubuntu (linukso)|Ubuntu]] 7.10, nomita Gutsy Gibbon * [[2007]]: [[Pakistano]]: estinta ĉefministrino [[Benazir Bhutto]] revenis el ekzilo - la saman tagon okazis du atencoj kontraŭ ŝi, en kiuj pereis pli ol 130 personoj * [[2009]]: [[Jenson Button]] iĝis mondĉampiono de [[Formulo 1]] * [[2009]]: En [[Budapeŝto]] oni inaŭguris unuan en [[Hungario]] monumenton al la sanktulino [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]], la reĝino de Pollando * [[2011]]: Kidnapita 5 jarojn pli frue de [[palestinanoj]], [[Israelo|israela]] soldato [[Gilad Ŝalit]] estis liberigita interŝanĝe kontraŭ 1027 [[palestinano]]jn * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: rusiaj atakoj ekde la 10-a de oktobro detruis jam 30% de ukrainaj [[elektrejo]]j — informis [[Volodimir Zelenskij]]; dum la lastaj 10 tagoj Rusio faris ĉ. 190 amasajn atakojn per raktetoj, senpilotaj aviadiloj kaj artilerio al 16 regionoj de Ukrainio kaj [[Kievo]], pli ol 70 peronoj pereis, 240 estis vunditaj, inter 380 celoj estis 240 domoj — aktuale 1 162 setlejoj restas sen [[kurento]] (en [[Kievo]] 83 mil familioj reakiris kurenton); pro pasinttaga frakasiĝo de rusa [[bombaviadilo]] Su-34 super [[Jejsko]], atakonta Ukrainion, oni trovis 13 civilaj viktimoj sub ruinoj de [[turdomo]], 19 personoj estis vunditaj; [[Ukrainoj]] identigis 4 [[rusoj]]n respondecajn pri [[torturo|torturado]] de ukrainaj soldatoj; deviga evakuo de civiluloj el 4 ĉirkaŭaĵoj de [[Ĥersono]] sur okcidentan parton de [[Dnestro]], entreprenita de la ĉefo de rusaj [[kunlaborismo|kunlaboristoj]]; rusiaj raketaj pripafoj de energetika [[infrastrukturo]] en [[Kievo]], [[Dnipro]] kaj [[Ĵitomiro]]; en [[Ĥarkivo]] [[rusia armeo]] detruis per 6 [[pafaĵo]]j [[magazeno]]jn kun [[humanitara helpo]] ** Mondreago: [[Kanado]] atribuis [[sankcio]]jn al 34 [[rusoj]] kaj unu rusia [[subjekto]] okupiĝanta pri disvastigo de misinformoj kaj [[propagando]]; [[Parlamento de Estonio]] unuanime agnoskis Rusion ŝtato sponsoranta [[terorismo]]n; Ukrainio ricevis de [[EU]] du [[miliardo]]jn da [[eŭro]]j; [[Verĥovna Rada]] de Ukrainio agnoskis [[Ĉeĉenio]]n lando okupata de [[Rusio]]; sekreta [[mobilizo]] al [[Belorusio|belorusa]] armeo == Naskiĝoj == * [[1130]]: [[Zhu Xi]], ĉina [[konfuceanismo|konfuceanisma]] filozofo (m. [[1200]]) * [[1405]]: [[Pio la 2-a]], papo kaj poeto (m. [[1464]]) * [[1517]]: [[Manuel da Nóbrega]], portugala jezuito kaj misiisto en Brazilo (m. [[1570]]) * [[1523]]: [[Anna Jogajlido]], pola-litova princino, reĝino de Pollando (m. [[1596]]) * [[1547]]: [[Justus Lipsius]], flandra humanisto kaj [[Klasika Filologio|klasika filologo]] (m. [[1606]]) * [[1553]]: [[Luca Marenzio]], itala komponisto (m. [[1599]]) * [[1571]]: [[Wolfgang Ratke]], germana lingva pedagogo kaj [[didaktiko|didaktikisto]] (m. [[1635]]) * [[1634]]: [[Luca Giordano]], itala pentristo kaj desegnisto (m. [[1705]]) * [[1634]]: [[Martin von Rango]], germana politikisto, juristo kaj historiisto (m. [[1688]]) * [[1663]]: [[Eŭgeno de Savojo]], [[militisto]] de [[habsburgoj|habsburga]] Aŭstrio (m. [[1736]]) * [[1694]]: [[René Louis de Voyer de Paulmy d'Argenson]], franca politikisto kaj verkisto (m. [[1757]]) * [[1706]]: [[Baldassare Galuppi]], venecia komponisto (m. [[1785]]) * [[1741]]: [[Pierre Choderlos de Laclos]], franca verkisto (m. [[1803]]) * [[1774]]: [[Adolf Müllner]], germana juristo, dramisto kaj eldonisto (m. [[1829]]) * [[1777]]: [[Heinrich von Kleist]], prusa poeto kaj beletristo, dramverkisto (m. [[1811]]) * [[1785]]: [[Thomas Love Peacock]], angla poeto, eseisto kaj [[satiro|satiristo]] (m. [[1866]]) * [[1793]]: [[Ernst Reinhold]], germana filozofo (m. [[1855]]) * [[1801]]: [[Justo José de Urquiza]], prezidento de Argentino (m. [[1870]]) * [[1802]]: [[Joseph Russegger]], aŭstra geologo, vojaĝisto, profesoro (m. [[1863]]) * [[1823]]: [[Arnold Ipolyi]], hungara romkatolika episkopo, etnografo, arthistoriisto (m. [[1886]]) * [[1824]]: [[Julius Hülsemann]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1888]]) * [[1831]]: [[Frederiko la 3-a (Germana Regno)|Frederiko la 3-a]], reĝo de Prusio, germana imperiestro (m. [[1888]]) * [[1847]]: [[Aleksander Lodigin]], rusa elektroinĝeniero, kuninventinto de [[ampolo]] (m. [[1923]]) * [[1854]]: [[Salomon August Andrée]], sveda inĝeniero kaj fizikisto, [[polusa esplorado|polusa esploristo]] (m. [[1897]]) * [[1858]]: [[Nándor Filarszky]], hungara [[botanikisto]] (m. [[1941]]) * [[1859]]: [[Henri Bergson]], franca filozofo Nobelpremiita (m. [[1941]]) * [[1865]]: [[Arie de Jong]], nederlanda [[volapuko|volapukisto]], tradukisto de ''[[Nova testamento]]'' (m. [[1957]]) * [[1868]]: [[Georgi Aktarĝiev]], bulgara ĵurnalisto, [[pioniro de Esperanto]], prezidanto de [[Bulgara Esperanto-Asocio]] dum ties prospera periodo (m. [[1933]]) * [[1869]]: [[Johannes Linnankoski]], finna verkisto (m. [[1913]]) * [[1880]]: [[Vladimir Ĵabotinskij]], ukraina [[cionismo|cionisto]], ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1940]]) * [[1881]]: [[Josef Freusberg]], germana teologo (m. [[1964]]) * [[1884]]: [[Emánuel Brüll]], hungara lingvisto kaj bibliotekisto (m. [[1951]]) * [[1885]]: [[Martin Schwarz]], germana arkitekto (m. [[1945]]) * [[1888]]: [[Móric Rados]], rumania hungara redaktoro, verkisto pri ekonomiko (m. [[1976]]) * [[1889]]: [[Lajos Dávid (apotekisto)|Lajos Dávid]], hungara apotekisto, profesoro (m. [[1962]]) * [[1893]]: [[Georges Ohsawa]], japana filozofo, kreinto de [[makrobiotiko]] (m. [[1966]]) * [[1894]]: [[Tibor Déry]], hungara verkisto (m. [[1977]]) * [[1898]]: [[Lotte Lenya]], aŭstra aktorino kaj kantistino (m. [[1981]]) * [[1904]]: [[Petras Lapienė]], litova lingvisto, poligloto, folkloristo, prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], partoprenanto kiel tradukisto de [[Internaciaj Floraj Ludoj]], kunlaboranto de "[[Litova Stelo]]" (m. [[1943]]) * [[1905]]: [[Félix Houphouët-Boigny]], unua prezidento de Ebur-Bordo (m. [[1993]]) * [[1909]]: [[Norberto Bobbio]], itala filozofo pri juro kaj [[politikscienco]] (m. [[2004]]) * [[1911]]: [[Imre Robotos]], rumania hungara redaktoro, verkisto (m. [[2001]]) * [[1919]]: [[Pierre Trudeau]], [[ĉefministro de Kanado]] (m. [[2000]]) * [[1919]]: [[Pierre Babin]], franca direktoro de la [[kastelo Grezijono]], estrarano de [[Espéranto-France]], prezidanto de [[Franca Esperanto-Instituto]], instruanta en [[Nanto]], [[Tours]] kaj [[Bureso]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[2015]]) ** [[Brunon Zwarra]], pola verkisto (m. [[2018]]) * [[1920]]: [[Melina Mercouri]], greka aktorino, kantistino, politikistino (m. [[1994]]) * [[1925]]: [[Ramiz Alia]], prezidento de Albanio (m. [[2011]]) * [[1926]]: [[Klaus Kinski]], germana aktoro (m. [[1991]]) * [[1926]]: [[Chuck Berry]], usona gitaristo, pioniro de [[rokenrolo]], kantisto kaj [[kantaŭtoro]] (m. [[2017]]) * [[1928]]: [[Zbyněk Zeman]], brita historiisto (m. [[2011]]) * [[1929]]: [[Kees Fens]], nederlanda [[eseo|eseisto]] kaj [[literatura kritiko|literatura kritikisto]] (m. [[2008]]) * [[1929]]: [[Violeta Chamorro]], prezidentino de [[Nikaragvo]], politikistino kaj ĵurnalistino * [[1932]]: [[Vytautas Landsbergis]], litova [[muziksciencisto]], prezidento de Litovio * [[1934]]: [[Kir Buliĉov]], sovetia sciencfikciisto kaj [[orientalisto]] * [[1936]]: [[Ottó Indig (literaturhistoriisto)|Ottó Indig]], hungara literaturhistoriisto, altlerneja instruisto kaj kritikisto (m. [[2005]]) * [[1936]]: [[Etelka Lukáts Băiaşi]], rumania hungara grafikistino * [[1938]]: [[Neide Barros Rêgo]], brazila instruistino, poetino, deklamantino kaj lirika kantistino, [[Esperanto-verkisto|Esperanto-verkistino]] konata de ''[[Brazila Esperanta Parnaso]]'' * [[1939]]: [[Lee Harvey Oswald]], usona krimulo, supozata murdisto de [[John F. Kennedy]] (m. [[1963]]) * [[1939]]: [[Flavio Cotti]], svisa juristo kaj politikisto, prezidento de [[Federacia Konsilio (Svislando)|Federacia Konsilio]] (m. [[2020]]) * [[1939]]: [[Salvador Miranda]], kuba kaj usona historiisto * [[1940]]: [[Hans-Dietrich Quednau]], germana esperantisto kaj universitatprofesoro pri biometrio * [[1945]]: [[Huell Howser]], usona televida ĵurnalisto, [[komikulo]] kaj aktoro (m. [[2013]]) * [[1950]]: [[Balázs Bábel]], hungara [[ĉefepiskopo]] kaj profesoro * [[1956]]: [[Martina Navrátilová]], ĉeĥa tenisistino * [[1959]]: [[Mauricio Funes]], prezidento de [[Salvadoro]] (m. [[2025]]) * [[1960]]: [[Jean-Claude Van Damme]], belga aktoro kaj reĝisoro * [[1960]]: [[Craig Cameron Mello]], portugala-usona biokemiisto Nobelpremiita * [[1960]]: [[Júlia Molnár]], rumania hungara operkantistino * [[1961]]: [[Wynton Marsalis]], usona ĵaztrumpetisto kaj [[klasika muziko|klasika muzikisto]] * [[1967]]: [[Hunor Kelemen]], rumania hungara poeto, politikisto * [[1968]]: [[Michael Stich]], germana tenisisto * [[1982]]: [[Thierry Amiel]], franca kantisto * [[1983]]: [[Adél Zsigmond]], rumania hungara vestodizajnistino * [[1984]]: [[Freida Pinto]], barata aktorino kaj modelulino == Mortoj == * [[33]]: [[Vipsania Agrippina]], romia damo, filino de [[Marcus Vipsanius Agrippa]], nepino de [[Cezaro Aŭgusto]] (n. [[-14]]) * [[707]]: [[Johano la 7-a]], papo (n. nekonata) * [[1035]]: [[Sanĉo la 3-a (Navaro)|Sanĉo la 3-a]], reĝo de [[Reĝlando de Navaro|Navaro]], grafo de [[Aragono]] (n. [[990]]-[[992]]) * [[1216]]: [[Johano (Anglio)|Johano]], reĝo de Anglio (n. [[1166]]) * [[1417]]: [[Gregorio la 12-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[1327]]) * [[1480]]: [[Eoudong]], korea dancistino kaj poetino, pentristino kaj [[kaligrafio|kaligrafo]] (n. ĉirkaŭ [[1430]]) * [[1503]]: [[Pio la 3-a]], papo (n. [[1439]]) * [[1541]]: [[Margaret Tudor]], reĝino de Skotlando (n. [[1489]]) * [[1545]]: [[John Taverner]], angla [[komponisto]] kaj orgenisto (n. ĉirkaŭ [[1490]]) * [[1558]]: [[Maria de Aŭstrio (1505-1558)|Maria de Aŭstrio]], reĝino de Ĉeĥio kaj Hungario (n. [[1505]]) * [[1570]]: [[Manuel da Nóbrega]], portugala [[jezuitoj|jezuito]] kaj misiisto en Brazilo (n. [[1517]]) * [[1599]]: [[Daniel Adam z Veleslavína]], ĉeĥa humanisto, libropresisto, tradukisto (n. [[1546]]) * [[1623]]: [[Gergely Vásárhelyi]], hungara verkisto, jezuito, oratoro (n. [[1562]]) * [[1646]]: [[Isaac Jogues]], franca misiisto en [[Nova Mondo]], kanada martiro (n. [[1607]]) * [[1678]]: [[Jacob Jordaens]], flandra pentristo kaj [[tapeto|tapetisto]] (n. [[1593]]) * [[1775]]: [[Paŭlo de la Kruco]], itala teologo, mistikulo kaj sanktulo (n. [[1694]]) * [[1802]]: [[Ferenc Budai]], hungara pastro, historiisto, [[tutfakulo]] (n. [[1760]]) * [[1833]]: [[Joseph Bellomo]], aŭstra aktoro kaj teatrejestro (n. [[1754]]) * [[1853]]: [[Johann Fischer von Waldheim]], germana anatomo, entomologo kaj [[paleontologo]] (n. [[1771]]) * [[1860]]: [[Casimiro de Abreu]], brazila [[poeto]] kaj [[Romano|romanverkisto]] (n. [[1839]]) * [[1866]]: [[Philipp Franz von Siebold]], germana kuracisto kaj botanikisto (n. [[1796]]) * [[1871]]: [[Charles Babbage]], angla matematikisto kaj [[mekaniko|mekanikisto]] (n. [[1791]]) * [[1876]]: [[Ferdinand Freiligrath]], germana poeto (n. [[1810]]) * [[1878]]: [[Karoline Bauer]], germana aktorino (n. [[1807]]) * [[1889]]: [[Antonio Meucci]], usona inventisto (n. [[1808]]) * [[1898]]: [[Franz Magnus Böhme]], germana muzikteoriisto kaj pedagogo (n. [[1827]]) * [[1903]]: [[Charles Gounod]], franca operkomponisto kaj [[harpo|harpisto]] (n. [[1818]]) * [[1911]]: [[Alfred Binet]], franca psikologo kaj pedagogo (n. [[1857]]) * [[1918]]: [[Koloman Moser]], aŭstra artisto (n. [[1868]]) * [[1927]]: [[Josef Thomayer]], ĉeĥa kuracisto kaj verkisto, profesoro (n. [[1853]]) * [[1928]]: [[Tadeusz Rozwadowski]], pola generalo de la [[aŭstria-hungara armeo]] (n. [[1866]]) * [[1931]]: [[Thomas Alva Edison]], usona inventisto kaj entreprenisto (n. [[1847]]) * [[1941]]: [[Volodimir Svidzinskij]], ukraina poeto kaj tradukisto (n. [[1885]]) * [[1942]]: [[Mikaelo Nesterov]], rusia, sovetia pentristo (n. [[1862]]) * [[1946]]: [[Ladislav Šaloun]], ĉeĥa skulptisto (n. [[1860]]) * [[1955]]: [[José Ortega y Gasset]], hispana filozofo, verkisto, [[eseo|eseisto]] (n. [[1883]]) * [[1963]]: [[Endre Kakassy]], hungara ĵurnalisto, literaturhistoriisto, tradukisto (n. [[1903]]) * [[1972]]: [[Miklós Guzner]], hungara kuracisto kaj profesoro (n. [[1905]]) * [[1969]]: [[László Buza (juristo)|László Buza]], hungara juristo kaj profesoro (n. [[1885]]) * [[1977]]: [[Andreas Baader]], gvidanto de germana [[terorismo|terorisma]] organizo (n. [[1943]]) * [[1977]]: [[Hanns Martin Schleyer]], germana komercisto, nev-nepo de [[Johann Martin Schleyer]] (n. [[1915]]) * [[1984]]: [[István Korda]], hungara verkisto, poeto, tradukisto (n. [[1911]]) * [[1997]]: [[Andrzej Kołaczkowski]], pola [[filologo]], poligloto, [[tradukisto]], [[lektoro]] de [[Esperanto]] ĉe [[Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"|Katolika Universitato de Lublin]] (n. [[1906]]) * [[2005]]: [[Aleksandr Nikolajeviĉ Jakovlev]], rusia ekonomikisto kaj politikisto, konceptinto de [[perestrojko]] kaj [[glasnost|glasnosto]] (n. [[1923]]) * [[2012]]: [[Jerzy Litwiniuk]], pola poeto kaj tradukisto (n. [[1923]]) * [[2013]]: [[Čestmír Vidman]], ĉeĥa verkisto kaj poeto, [[honoraj membroj de ĈEA|honora membro]] de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] (n. [[1921]]) * [[2021]]: [[János Kornai]], hungara ekonomikisto, profesoro (n. [[1928]]) * [[2021]]: [[Colin Powell]], usona militisto kaj politikisto, [[Usona Sekretario de Ŝtato|ministro pri eksteraj rilatoj]] 2001-2005 (n. [[1937]]) * [[2023]]: [[Erich-Dieter Krause]], germana esperantisto (n. [[1935]]) * [[2025]]: [[Chen Ning Yang]], ĉin-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1922]]) * [[2025]]: [[Roy Jacobsen]], norvega verkisto (n. [[1954]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Luko la evangeliisto]], kunlaboranto de [[Paŭlo de Tarso]], aŭtoro de la tria ''[[Evangelio]]'' * [[Azerbajĝano]] – Festo de [[Sendependeco]] * [[Brazilo]]: [[Tago de infana malarmado]], ekde 1955 * Eŭropa tago kontraŭ [[komerco]] de [[homo]]j - ekde 2006 == Tagoj de [[semajno]] == La '''18-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:18-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|18]] [[Kategorio:18-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1018]] 7rk47j225gyp3ddf9oa8fbm8er8aibx 16-a de oktobro 0 5428 9354011 9306137 2026-04-17T12:41:27Z ~2026-23155-24 255251 /* Eventoj */ koncizigo 9354011 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''16-a de oktobro''' estas la 289-a tago de la jaro (la 290-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 76 tagoj restas. Je la 16-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[456]]: [[Ricimero]] venkis imperiestron Avitus en [[Piaĉenco]] kaj fariĝis mastro de la [[Okcident-Romia Imperio]] * [[690]]: Imperiestrino [[Wu Zetian]] ektroniĝis en [[dinastio Tang]] proklamante sin regantino de [[Historio de Ĉinio|Ĉina Imperio]] * [[1306]]: [[Rudolfo la 1-a (Bohemio)|Rudolfo la 1-a]] estis elektita reĝo de [[Bohemio]] * [[1384]]: [[Krakovo]]: hungara princino [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]] [[kronado|kroniĝis]] kiel [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] (ne kiel reĝino) * [[1461]]: [[Dektrijara Milito (1454–66)|Dektrijara Milito]]: en [[Świecie]] pola armeo rekonkeris [[kastelo]]n de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1555]]: [[anglikanismo|Anglikanaj]] [[episkopo]]j Hugh Latimer kaj Nicholas Ridley estis [[brulŝtiparo|ŝtiparumitaj]] pro disvastigado de [[herezo]] * [[1590]]: Princo de [[Venosa]], komponisto [[Carlo Gesualdo]], murdis en sia palaco en [[Napolo]] sian edzinon kun amato * [[1672]]: Apud [[Puławy]] partianoj de la pola reĝo [[Mikaelo Korybut Wiśniowiecki]] ligis [[konfederacio]]n por lin defendi kontraŭ porfranca partio celanta lian detronigon * [[1690]]: Papo [[Aleksandro la 8-a]] [[kanonizo|kanonizis]] [[Johano de Dio|Johanon de Dio]] * [[1775]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: brita armeo bruligis [[Portland (Majno)|Portland]] * [[1793]]: [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]]: reĝino [[Marie-Antoinette]] estis [[gilotino|gilotinita]] * [[1796]]: [[Italio]]: [[Cispada Respubliko]] kreiĝis * [[1813]]: [[Napoleonaj militoj]]: kvartaga [[Batalo de Leipzig]] komenciĝis - organizita de la [[Milito de la Sesa Koalicio|6-a kontraŭfranca koalicio]] * [[1817]]: Giovanni Battista Belzoni malkovris en la [[Valo de la Reĝoj]] tomban monumenton de [[faraono]] [[Setio la 1-a]] * [[1834]]: Sidejo de brita parlamento, [[Palaco de Westminster]], bruliĝis * [[1846]]: William Morton en [[malsanulejo]] de [[Bostono]] faris unuan [[operacio]]n kun [[narkozo]] ([[etero (kemio)|etero]]) * [[1853]]: [[Otomana Imperio]] deklaris militon kontraŭ la [[Rusia imperio]] — komenco de la [[Krimea milito]] * [[1875]]: [[Utaho]]: [[Universitato Brigham Young]] fondiĝis en [[Provo (urbo)|Provo]] * [[1889]]: Pola [[fotisto]] kaj inventisto Konrad Brandel akiris [[patento]]n por manfotilo de [[obturatoro|obturatoraj]] [[foto]]j * [[1905]]: Brita politikisto [[George Curzon]] efektivigis [[Dispartigo de Bengalio (1905)|dispartigon de Bengalio]] - [[Brita Hindio]] separis plejparte [[islamo|islamajn]] orientajn areojn de la plejparte [[hinduismo|hinduismaj]] okcidentaj areoj * [[1909]]: Usona astronomo [[Joel Hastings Metcalf]] malkovris asteroidon [[690 Vratislavio|Vratislavio]] * [[1916]]: [[Novjorko]]: en [[Broklino]] [[Margaret Sanger]] malfermis unuan [[familiplanado|familiplanadan]] [[kliniko]]n en Usono * [[1917]]: En [[Romo]] fondiĝis asocio Kavaliroj de [[Senmakula koncipiĝo]] * [[1918]]: Imperiestro [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a]] eldonis [[edikto]]n pri kreo de loza [[federacio]] de apartaj konsisteroj de [[Aŭstrio-Hungario]] * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Ignacy Jan Paderewski]] estis nomumita [[ĉefministro]] kaj ministro pri eksteraj aferoj; generalo [[Józef Dowbor-Muśnicki]] transprenis komandon super la [[ribelo de Grandpolujo]] * [[1919]]: En [[Parizo]] estis malfermita [[Baziliko de la Sankta Koro (Parizo)|Baziliko de la Sankta Koro]] * [[1923]]: [[Konzerno]] [[Walt Disney Company]] fondiĝis en [[Holivudo]] * [[1925]]: [[Svislando]]: [[Traktatoj de Locarno|Konferenco de Locarno]] pri [[ŝtatlimo]]j finiĝis * [[1929]]: Polaj [[piloto]]j [[Franciszek Żwirko]] kaj [[Antoni Kocjan]] atingis pere de [[aviadilo]] ''RWD-2'' internacian rekordon pri alteco de [[flugo]] (4004 m) * [[1934]]: [[Ĝjangŝio]]: ĉina Ruĝa Armeo komencis [[Longa Marŝado|Longan Marŝadon]] * [[1934]]: Konsilio de [[Germanoj]] en Pollando fondiĝis en [[Varsovio]] * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en arbaro apud [[Starogard Gdański]] germana polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] 47 polajn [[pastro]]jn, en Karpina 20 [[poloj]]n de [[Kaŝubio]], en [[Varsovio]] 20, en [[Poznań]] 5, kaj [[pendumo|pendumis]] en antaŭurboj de Varsovio 50 virojn; en [[Varsovio]] ekkonspiris [[Pola Partio Socialista]] - suspendita la 27-an de septembro ** [[1940]]: Oficiala establo de la [[Varsovia geto]]; letero de [[Benito Mussolini]] al bulgara [[caro]] [[Boriso la 3-a]] kun propono de komuna atako kontraŭ [[Grekio]]; en [[Usono]] oni registris 16 milionojn de [[viro]]j kapablaj al [[militservo]] ** [[1941]]: En [[Poznań]] komenciĝis [[reprezalio]]j rilate al la pola [[katolikismo|katolika eklezio]]; [[Holokaŭsto]]: [[germanoj]] pafekzekutis 1 146 [[judoj]]n de [[Vilno]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: kadre de la [[Operaco Barbaroso]] rumana kaj germana [[armeo]]j post 73 tagoj de [[sieĝo de Odeso|sieĝo konkeris Odeson]]; Francio ([[reĝimo de Vichy]]): [[Philippe Pétain]] ordonis aresti [[Léon Blum]], [[Edouard Daladier]], [[Paul Reynaud]] kaj Georges Mandel ** [[1942]]: en [[Varsovio]] germanoj pendumis 50 enprizonigitojn de la enketa [[malliberejo]] [[Pawiak]]; unuaj [[judoj]] el [[Lodza geto]] estis forveturigitaj al [[ekstermejo Chełmno]] — de la germana koncentrejo fuĝis unua konata laŭnome malliberulo, [[tajloro]] Abraham Rój ** [[1943]]: [[Volinia masakro]]: [[ukraino]]j murdis en Peresieka 12 polojn; en [[Dąbrowa Górnicza]] [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis 20 personojn, venĝe pro mortigo de ĝendarmo, kaj en [[Varsovio]] 20 malliberigitojn de [[Pawiak]]; post kapitulaco de [[Italio]] en [[Albanio]] revenis konstitucio de 1928; [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 3-a]] estis detronigita; [[Holokaŭsto]]: [[Gestapo]] atakis [[geto de Romo|geton de Romo]], kaptante 1259 membrojn de la juda komunumo - plejparte [[deporto|deportitaj]] al [[ekstermejo]] [[Aŭŝvico]] ** [[1944]]: Popola [[Pollando]]: interparoloj de prezidento [[Bolesław Bierut]] kun ĉefministro [[Stanisław Mikołajczyk]] dediĉita al kreo de registaro de nacia unueco; interparolo de [[Winston Churchill]] kun [[Josif Stalin]] pri kondiĉoj de la interkompreno pri Pollando; post malregigo de [[Miklós Horthy]] nova ŝtatestro de Hungario iĝis [[Ferenc Szálasi]], gvidanto de [[Sagokruca Partio]] * [[1945]]: [[Kanado]]: en [[Kebeko]] fondiĝis [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] * [[1946]]: Surbaze de la verdiktoj en [[Nurenbergaj procesoj]] oni [[ekzekuto|ekzekutis]] 10 [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziajn]] [[militkrimo|militkrimulojn]]: [[Hans Frank]], [[Wilhelm Frick]], [[Alfred Jodl]], [[Ernst Kaltenbrunner]], [[Wilhelm Keitel]], [[Joachim von Ribbentrop]], [[Alfred Rosenberg]], [[Fritz Sauckel]], [[Arthur Seyss-Inquart]], [[Julius Streicher]] * [[1949]]: [[Grekio]]: per malvenko de la [[Komunista Partio de Grekio|komunistaj partizanoj]] finiĝis la [[Greka Enlanda Milito]] * [[1955]]: [[Svedoj]] en [[referendumo]] kontraŭis enkondukon de la dekstra [[trafikflanko]] * [[1959]]: [[Nacia Parko Kampinos]] estis establita, kaj ankaŭ [[Nacia parko]] de [[Gigantmontaro|Karkonoŝo]] * [[1963]]: [[Ludwig Erhard]] iĝis [[federacia kanceliero (Germanio)|federacia kanceliero]] de Germanio * [[1964]]: [[Harold Wilson]] iĝis ĉefministro de Britio * [[1964]]: [[Ĉinio]] eksperimentis kun [[nuklea testo]] * [[1967]]: Ĉefkomandejo de [[NATO]] estis translokigita de [[Parizo]] al [[Bruselo]] * [[1969]]: En [[Hispanio]] kreiĝis nacia parko [[Doñana]] * [[1976]]: Inaŭguro de la [[Grunwalda Monumento]] en [[Krakovo]], rekonstruita post ĝia neniigo fare de [[NSDAP|nazioj]] * [[1978]]: [[Vatikanurbo]]: Karol Wojtyła iĝis [[papo]] akceptinte la nomon [[Johano Paŭlo la 2-a]] * [[1978]]: Pola montgrimpistino [[Wanda Rutkiewicz]] kiel tria virino en la mondo kaj unua eŭropanino eniris [[Everesto]]n * [[1986]]: [[Sudtirolo|Sudtirola]] montgrimpisto [[Reinhold Messner]] post [[montgrimpado|grimpo]] al pinto [[Lhotse]] iĝis unua [[Himalajo|himalajisto]], kiu konkeris ĉiujn [[Listo de la montoj pli altaj ol 8000 m|okmil-metrajn pintojn]] * [[1988]]: [[San-Marino]] aniĝis al [[Konsilio de Eŭropo]] * [[1991]]: [[Levon Ter-Petrosjan]] iĝis unua prezidento de Armenio * [[1993]]: [[Rumanio]] iĝis plena membro de la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] * [[1994]]: Reganta koalicio de [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] kun [[Christlich-Soziale Union in Bayern|Kristan-Sociala Unio de Bavario]] de kanceliero [[Helmut Kohl]] gajnis baloton al [[Federacia Parlamento]] * [[1995]]: Malfermo de [[ponto]] liganta marbordon de [[Skotlando]] kun insulo [[Skye]] * [[2002]]: En [[Aleksandrio]] ekfunkciis [[Bibliotheca Alexandrina]] * [[2003]]: [[Pollando]]: tabuloj kun [[21 postuloj]] de Interfaka Strika Komitato, redaktitaj dum [[Strikoj en la Pola Marbordo|aŭgusto 1980]] eniris liston de la [[Monda heredaĵo de Unesko]] * [[2006]]: [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] alvenis al [[Vilno]] komenciĝante unuan en historio viziton de brita [[monarko]] en [[Baltaj landoj]] * [[2009]]: [[Ali Bongo Ondimba]] iĝis prezidento de Gabono * [[2011]]: [[Somalia enlanda milito]]: interveno de [[Kenjo|kenja]] armeo sude de la lando * [[2013]]: [[Erna Solberg]] iĝis [[ĉefministro de Norvegio|ĉefministrino de Norvegio]] * [[2016]]: [[Danny Faure]] iĝis prezidento de [[Sejĉeloj]] * [[2016]]: Ĉirkaŭ 100 personoj partoprenis unuan kunvenon de [[justuloj inter la popoloj]] en la [[Muzeo pri Historio de Polaj Judoj]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: Laŭ ukraina stabo la perdoj de Rusio en Ukrainio estis 1 200 soldatoj dum 3 tagoj; [[Rusio]] detruis du [[lernejo]]jn en [[Zaporiĵa provinco]]; vespere [[Ukraina Aer-Armeo]] paffaligis sude 9 iranajn senpilotajn aviadilojn, 2 aliaj estis detruitaj de Nacia Gvardio kaj Teritoria Defendo; rusaj okupantoj komencis evakuon de ŝtataj institucioj el [[Ĥersona provinco]] — en la provinco 2 magazenoj kun rusa [[municio]] estis detruitaj ** Mondreago: [[EU]] en [[Armitaj Fortoj de Germanio|Germanio]] akceptos 5 mil ukrainajn soldatojn por trejnado; [[Francio]] transdonos al Ukrainio kontraŭaviadajn sistemojn de mallonga atingo ''Crotale''; matene oni informis, ke [[Irano]] transdonas al Rusio [[balistika misilo|balistikajn misilojn]]; [[Rusio]] blokis [[retpaĝo]]n kreitan por rusiaj soldatoj, pretaj subiĝi al ukraina armeo (estis pli ol 20 000 demandoj); ministroj de [[Baltaj ŝtatoj]] postulis starigon de speciala [[tribunalo]], kiu povus prijuĝi la [[krimo]]n de rusia agreso kontraŭ Ukrainio; "[[The Guardian]]": pli ol 60 mil [[judoj]] decidis forlasi Rusion post komenco de la plenskala milito — pli ol 26 mil rusiaj judoj jam repatriiĝis en [[Israelo]] == Naskiĝoj == * [[1351]]: [[Gian Galeazzo Visconti]], unua [[princo]] de [[Milano]] (m. [[1402]]) * [[1430]]: [[Jakobo la 2-a (Skotio)|Jakobo la 2-a]], [[Reĝo de Skotoj|reĝo de skotoj]] (m. [[1460]]) * [[1483]]: [[Gasparo Contarini]], [[Venecia respubliko|venecia]] diplomato kaj kardinalo (m. [[1542]]) * [[1668]]: [[Christian Juncker]], germana pedagogo kaj historiisto (m. [[1714]]) * [[1679]]: [[Jan Dismas Zelenka]], ĉeĥa komponisto (m. [[1745]]) * [[1710]]: [[Andreo Hadik]], hungara generalo, aŭstria militisto (m. [[1790]]) * [[1717]]: [[Johann Melchior Goeze]], germana teologo, pastoro (m. [[1786]]) * [[1722]]: [[Christian Friedrich Schnauß]], germana politikisto (m. [[1797]]) * [[1725]]: [[József Gvadányi]], hungara verkisto, poeto kaj generalo (m. [[1801]]) * [[1726]]: [[Wolfgang Hagenauer]], salcburgia arĥitekto (m. [[1801]]) * [[1752]]: [[Adolph Knigge]], germana verkisto, propagandisto de [[iluminismo]] (m. [[1796]]) *[[1752]]: [[Johann Gottfried Eichhorn]], germana orientalisto kaj teologo * [[1758]]: [[Noah Webster]], usona leksikografo, reformanto de [[ortografio]], aŭtoro de lernolibroj, pioniro de [[sekulareco|sekulara edukado]] (m. [[1843]]) * [[1759]]: [[Pál Sipos]], hungara matematikisto, prifilozofia verkisto, reformita pastro (m. [[1816]]) * [[1790]]: [[Valentin Rost]], germana instruisto kaj leksikografo de la [[greka lingvo]] (m. [[1862]]) * [[1801]]: [[Josip Jelačić]], [[nacia heroo]] de Kroatio, [[banuso]] (m. [[1859]]) * [[1814]]: [[Hanns Bruno Geinitz]], germana geologo kaj paleontologo (m. [[1900]]) * [[1815]]: [[Francis Lubbock]], ŝtatestro de Teksaso (m. [[1905]]) *[[1819]]: [[Arnold Schaefer]], germana historiisto * [[1827]]: [[Arnold Böcklin]], svisa-germana pentristo (m. [[1901]]) * [[1841]]: [[Ito Hirobumi]], unua [[ĉefministro de Japanio]] (m. [[1909]]) * [[1852]]: [[Ludwig Schemann]], germana historiisto, bibliotekisto kaj rasisma filozofo (m. [[1938]]) * [[1854]]: [[Oscar Wilde]], irlanda [[dramverkisto]], poeto kaj [[romano|romanisto]] (m. [[1900]]) * [[1854]]: [[Karl Kautsky]], ĉeĥa-aŭstra filozofo kaj politikisto (m. [[1938]]) * [[1858]]: [[Max Thedy]], germana pentristo kaj akademiprofesoro (m. [[1924]]) * [[1861]]: [[William Morrison]], skota vinkomercisto, instruisto de Esperanto, rajtigita de [[Espéranto-France]], verkinta teatraĵon por [[UK 1908]], tradukisto (m. nekonata) * [[1863]]: [[Aurel Popovici]], rumana politikisto kaj juristo (m. [[1917]]) * [[1871]]: [[Sámuel Kastriener]], hungara ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto (m. [[1937]]) * [[1874]]: [[Bruno Mann]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1938]]) * [[1880]]: [[ Árpád Paál]], hungara ĵurnalisto, politikisto (m. [[1944]]) * [[1881]]: [[Lajos Székely]], hungara ĵurnalisto kaj ekonomikisto (m. [[1972]]) * [[1884]]: [[Tibor Bottlik]], rumania hungara pentristo, grafikisto (m. [[1974]]) * [[1885]]: [[Dorando Pietri]], itala [[maratono|maratonisto]] (m. [[1942]]) * [[1886]]: [[Armin T. Wegner]], germana verkisto kaj juristo (m. [[1978]]) * [[1886]]: [[David Ben-Gurion]], unua ĉefministro de [[Israelo]] (m. [[1973]]) * [[1890]]: [[Maria Goretti]], itala sanktulino, murdita (m. [[1902]]) * [[1890]]: [[Michael Collins (politikisto)|Michael Collins]], irlanda politikisto, fondinto kaj gvidanto de [[IRA (Irlando)|IRA]] (m. [[1922]]) *[[1894]]: [[Gerhard Engelmann]], germana regionhistoriisto kaj geografo * [[1897]]: [[Ilja Arnoldoviĉ Ilf]], sovetia verkisto (m. [[1937]]) * [[1903]]: [[Yrjö Kokko]], finna verkisto (m. [[1977]]) * [[1906]]: [[Dino Buzzati]], itala verkisto, ĵurnalisto, pentristo (m. [[1972]]) * [[1908]]: [[Enver Hoĝa]], [[komunismo|komunisma]] diktatoro de Albanio (m. [[1985]]) * [[1909]]: [[Mária Mezey]], hungara aktorino (m. [[1983]]) * [[1910]]: [[Margit Szilvássy]], hungara operkantistino (soprano, mezosoprano) (m. [[1988]]) * [[1913]]: [[Boĵidar Popoviĉ]], serba astronomo kaj matematikisto doktoriĝinta en [[Zagreba universitato]], unua direktoro de E-instituto en [[Sarajevo]], direktoro de Jugoslavia E-Instituto kaj prezidanto de Jugoslavia E-Ligo, ĉefa animanto de [[Internacia Scienca Asocio Esperanta|ISAE]], redaktoro de "[[Scienca Revuo]]", kunlaboranto de "[[Homo kaj kosmo]]", membro de [[AIS]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[1993]]) * [[1918]]: [[Louis Althusser]], franca-alĝeria marksista filozofo (m. [[1990]]) * [[1921]]: [[Andrzej Munk]], pola filmreĝisoro (m. [[1961]]) * [[1925]]: [[Angela Lansbury]], brit-usona aktorino (m. [[2022]]) * [[1927]]: [[Günter Grass]], germana verkisto Nobelpremiita (m. [[2015]]) * [[1931]]: [[Sándor Apácai Bölöni]], rumania hungara instruisto, folkloristo (m. [[1998]]) * [[1932]]: [[Guðbergur Bergsson]], islanda verkisto kaj tradukisto (m. [[2023]]) * [[1938]]: [[Géza Sz. Kovács]], rumania hungara pentristo, grafikisto * [[1939]]: [[Péter Jecza]], rumania hungara skulptisto (m. [[2009]]) * [[1949]]: [[Ásta R. Jóhannesdóttir]], islanda politikistino * [[1957]]: [[Katalin Kováts]], hungara filologino kaj [[esperantologo]] doktoriĝinta pri la [[propedeŭtika valoro de Esperanto]], vicredaktoro de "[[Internacia Pedagogia Revuo]]", fondintino de retportalo [[edukado.net]], membro de la [[Akademio de Esperanto]], fakverkistino vivanta en Nederlando * [[1957]]: [[Sjarĵuk Sokalaŭ-Vojuŝ]], belorusa poeto, [[bardo]], tradukisto, kritikisto de [[komunista krimo|komunistaj krimoj]] * [[1958]]: [[Tim Robbins]], usona aktoro, scenaristo, reĝisoro kaj produktoro *[[1964]]: [[Jörg Jacob]], germana verkisto * [[1969]]: [[Roy Hargrove]], usona [[ĵazo]]- kaj [[funko]]-[[trumpetisto]] * [[1977]]: [[John Mayer]], usona kantisto-kantoverkisto, [[rapo|rapisto]], gitaristo, kaj produktoro * [[1983]]: [[Loreen]], sveda kantistino, komponistino kaj [[kantaŭtoro|kantaŭtorino]] * [[1990]]: [[Jóhanna Guðrún Jónsdóttir]], islanda kantistino * [[1991]]: [[Jedward]], irlanda [[popmuziko|popmuzika]] duopo de [[ĝemelo]]j John kaj Edward Grimes == Mortoj == * [[640]]: [[Sankta Gallus]], irlanda [[monaĥo]], katolika sanktulo (n. ĉirkaŭ [[550]]) * [[786]]: [[Lull]], sanktulo kaj ĉefepiskopo de [[Majenco]] (n. ĉirkaŭ 710) * [[1333]]: [[Nikolao la 5-a (kontraŭpapo)|Nikolao la 5-a]], franciskana monako, lasta kontraŭpapo establita de [[Sankta Romia Imperio]] (n. ĉirkaŭ [[1275]]) * [[1382]]: [[Michele Morosini]], [[doĝo]] de [[Venecia Respubliko]] (n. [[1308]]) * [[1515]]: [[Karteromako]], itala [[helena civilizo|helenisto]], [[latina literaturo|latinisto]], gramatikisto kaj [[humanismo|humanisto]] (n. [[1466]]) * [[1523]]: [[Luca Signorelli]], itala pentristo (n. [[1450]]) * [[1553]]: [[Lucas Cranach la Maljuna]], germana pentristo kaj desegnisto (n. [[1472]]) * [[1591]]: [[Gregorio la 14-a]], papo (n. [[1535]]) * [[1621]]: [[Jan Pieterszoon Sweelinck]], nederlanda komponisto, orgenisto kaj pedagogo (n. [[1562]]) * [[1750]]: [[Silvius Leopold Weiss]], germana komponisto kaj [[liuto|liutisto]] (n. [[1687]]) * [[1788]]: [[Hans Adam von Studnitz]], germana teatra intendanto (n. [[1711]]) * [[1791]]: [[Grigorij Potjomkin]], rusa [[feldmarŝalo]], favorito de [[Katerina la 2-a]] (n. [[1739]]) * [[1793]]: [[Marie-Antoinette]], ĉefdukino de Aŭstrio kaj reĝino de Francio, [[gilotino|gilotinita]] (n. [[1755]]) * [[1796]]: [[Viktoro Amadeo la 3-a de Savojo]], reĝo de Sardio (n. [[1726]]) * [[1810]]: [[Naĥman el Braclavo]], [[ĥasidismo|ĥasida]] rabeno de Pollando (n. [[1772]]) * [[1826]]: [[Johann Heinrich Besser]], germana eldonisto kaj librovendisto (n. [[1775]]) * [[1849]]: [[Jakob Joseph Wandt]], germana lernejestro kaj episkopo (n. [[1780]]) * [[1892]]: [[Georg Bleibtreu]], germana pentristo, litografo kaj dizajnisto (n. [[1828]]) *[[1897]]: [[Franz Xaver von Wegele]], germana historiisto * [[1909]]: [[Ignatz Lichtenstein]], rabeno, verkisto en Hungario (n. [[1824]]) *[[1917]]: [[Walter Flex]], germana verkisto * [[1941]]: [[Lev Belskij]], soveta [[popolkomisaro]] pri ŝtata [[sekureco]], unu el ĉefrespondeculoj de [[Granda purigo|Granda Teroro]], ekzekutita (n. [[1889]]) * [[1944]]: [[József Takács]], hungara kuracisto, ĉef[[sekretario]] kaj honora membro de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]], prezidanto de [[Tutmonda Asocio Kolektanta]], redaktoro de pluraj E-periodaĵoj, i.a. de „[[Hungara Esperantisto]]”, „[[Tutmonda Kolektanto]]”, „[[Hungara Heroldo]]”, murdita (n. [[1890]]) * [[1946]]: Juĝitaj je [[mortopuno]] dum [[Nurenberga proceso]] kaj [[pendumo|pendumitaj]] gvidantoj de [[Tria Regno]]: ** [[Wilhelm Frick]], regna protektoro de la [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]] (n. [[1877]]) ** [[Julius Streicher]], [[funkciulo]] organizanta [[pogromo]]jn kaj [[bojkoto]]jn de [[judoj]], redaktoro kaj eldonisto de la revuo "Der Stürmer" (n. [[1882]]) ** [[Wilhelm Keitel]], feldmarŝalo, respondeca interalie pri pluraj [[militkrimo]]j de [[Wehrmacht]] (n. [[1882]]) ** [[Alfred Jodl]], nazia oficiro, proksima konsilanto de [[Hitler]] (n. [[1890]]) ** [[Arthur Seyß-Inquart]], aŭstra juristo kaj politikisto, respondeca pri [[krimoj kontraŭ la homaro]] en Pollando, Belgio kaj Nederlando (n. [[1892]]) ** [[Alfred Rosenberg]], ĉefideologo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] (n. [[1893]]) ** [[Joachim von Ribbentrop]], politikisto, konata de la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]] (n. [[1893]]) ** [[Fritz Sauckel]], [[govio|goviestro]] de Turingio, [[SS (organizo)|SS]]-generalo respondeca pri trudlaboro (n. [[1894]]) ** [[Hans Frank]], guberniestro de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] (n. [[1900]]) * [[1953]]: [[József Nyírő]], rumania hungara verkisto (n. [[1889]]) * [[1956]]: [[Jules Rimet]], franca kreinto de la ideo pri [[Futbala Mondpokalo]], prezidanto de [[FIFA]] (n. [[1873]]) * [[1959]]: [[George Catlett Marshall]], usona generalo, politikisto, Nobelpremiita pro [[Plano Marshall]] (n. [[1880]]) * [[1960]]: [[Valdemar Langlet]], sveda inĝeniero, ĵurnalisto, redaktoro, vojaĝisto kaj [[esperantisto]], dum la [[Dua Mondmilito]] en Hungario, kie li [[lektoro|lektoris]] la [[sveda]]n lingvon, estis membro de "[[Ruĝa Kruco]]", kies grupo savis 10 000 judojn, kunfondinto de "[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]", prezidanto de [[Sveda Esperanto-Federacio]] (n. [[1872]]) * [[1962]]: [[Gaston Bachelard]], franca filozofo, poeto, historiisto pri sciencoj (n. [[1884]]) * [[1972]]: [[Leo G. Carroll]], angla aktoro (n. [[1892]]) * [[1973]]: [[Gene Krupa]], usona ĵazmuzikisto, [[tamburo|tamburisto]] (n. [[1909]]) * [[1975]]: [[Johano Zawada]], pola [[Kooperativo|kooperativisto]], spertulo pri [[nifo]]j, [[teozofo]] kaj [[esoterismo|esoterulo]], kunkreinto, prezidanto kaj arkivisto de [[Pola Esperanto-Asocio]], redaktoro de "[[Pola Esperantisto]]", eldonanto de la [[Adreslibro de Pollandaj Esperantistoj]], kunkreinto de [[UK 1959]] en [[Varsovio]] (n. [[1891]]) * [[1976]]: [[Géza Apáthy]], rumania hungara ĵurnalisto, poeto (n. [[1943]]) * [[1979]]: [[Oszkár Szomory]], rumania hungara ĵurnalisto (n. [[1890]]) * [[1981]]: [[Moŝe Dajan]], israela generalo kaj politikisto (n. [[1881]]) * [[1981]]: [[Zseni Várnai]], hungara poetino, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (n. [[1880]]) * [[1982]]: [[Hans Selye]], kanada kuracisto kaj [[endokrinologio|endokrinologo]] (n. [[1907]]) * [[1983]]: [[László Salamon]], rumania hungara poeto, kritikisto kaj ĵurnalisto (n. [[1891]]) * [[1983]]: [[Sándor Szent-Iványi]], hungara unitariisma pastro, historiisto kaj politikisto (n. [[1902]]) * [[1990]]: [[Art Blakey]], usona ĵaz-[[frapinstrumentisto]] (n. [[1919]]) * [[1992]]: [[Antanas Poška]], litova vojaĝanto tra [[Azio]], antropologo, aŭtoro de litovlingva libro ''De [[Balta Maro|Baltmaro]] ĝis [[Bengalio]]'', [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]], partoprenanto de [[UK 1923]], kunlaboranto de "[[Litova Stelo]]", prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], kunorganizanto de [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|BET]]-9 (m. [[1903]]) * [[1992]]: [[Zoltán Alföldy]], hungara kuracisto, mikrobiologo (n. [[1904]]) * [[1997]]: [[James A. Michener]], usona verkisto (n. [[1907]]) * [[1998]]: [[Béla Mágori Varga]], hungara pentristo (n. [[1897]]) * [[2003]]: [[László Papp (olimpika ĉampiono)|László Papp]], hungara boksisto (n. [[1926]]) * [[2007]]: [[Deborah Kerr]], skota dancistino kaj aktorino (n. [[1921]]) * [[2007]]: [[Toše Proeski]], makedona kantisto kaj aktoro (n. [[1981]]) * [[2021]]: [[Máire Mhac an tSaoi]], irlanda poetino (n. [[1922]]) * [[2023]]: [[Martti Ahtisaari]], prezidento de Finnlando 1994-2000 (n. [[1937]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: ** Sankta [[Hedvigo de Silezio]], [[monaĥino]] ** Sankta [[Margareta Maria Alacoque]], [[virgulino]] ** [[Sankta Gallus]], irlanda monaĥo ** [[Lull]], ĉefepiskopo de [[Majenco]] * [[Monda Tago de Manĝo]] - proklamita de [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] en 1979 * [[Pollando]]: [[Tago de Papo Johano Paŭlo la 2-a]] - festo fiksita en 2005; katolika eklezio celebras Papan Tagon dimanĉe antaŭ naskiĝdatreveno de la papo == Tagoj de [[semajno]] == La '''16-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:16-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|16]] [[Kategorio:16-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1016]] 8zhkx1piokbeg4100y2zykbj5swejkw 9354012 9354011 2026-04-17T12:45:52Z ~2026-23155-24 255251 /* Naskiĝoj */ koncizigo 9354012 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''16-a de oktobro''' estas la 289-a tago de la jaro (la 290-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 76 tagoj restas. Je la 16-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[456]]: [[Ricimero]] venkis imperiestron Avitus en [[Piaĉenco]] kaj fariĝis mastro de la [[Okcident-Romia Imperio]] * [[690]]: Imperiestrino [[Wu Zetian]] ektroniĝis en [[dinastio Tang]] proklamante sin regantino de [[Historio de Ĉinio|Ĉina Imperio]] * [[1306]]: [[Rudolfo la 1-a (Bohemio)|Rudolfo la 1-a]] estis elektita reĝo de [[Bohemio]] * [[1384]]: [[Krakovo]]: hungara princino [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]] [[kronado|kroniĝis]] kiel [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] (ne kiel reĝino) * [[1461]]: [[Dektrijara Milito (1454–66)|Dektrijara Milito]]: en [[Świecie]] pola armeo rekonkeris [[kastelo]]n de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1555]]: [[anglikanismo|Anglikanaj]] [[episkopo]]j Hugh Latimer kaj Nicholas Ridley estis [[brulŝtiparo|ŝtiparumitaj]] pro disvastigado de [[herezo]] * [[1590]]: Princo de [[Venosa]], komponisto [[Carlo Gesualdo]], murdis en sia palaco en [[Napolo]] sian edzinon kun amato * [[1672]]: Apud [[Puławy]] partianoj de la pola reĝo [[Mikaelo Korybut Wiśniowiecki]] ligis [[konfederacio]]n por lin defendi kontraŭ porfranca partio celanta lian detronigon * [[1690]]: Papo [[Aleksandro la 8-a]] [[kanonizo|kanonizis]] [[Johano de Dio|Johanon de Dio]] * [[1775]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: brita armeo bruligis [[Portland (Majno)|Portland]] * [[1793]]: [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]]: reĝino [[Marie-Antoinette]] estis [[gilotino|gilotinita]] * [[1796]]: [[Italio]]: [[Cispada Respubliko]] kreiĝis * [[1813]]: [[Napoleonaj militoj]]: kvartaga [[Batalo de Leipzig]] komenciĝis - organizita de la [[Milito de la Sesa Koalicio|6-a kontraŭfranca koalicio]] * [[1817]]: Giovanni Battista Belzoni malkovris en la [[Valo de la Reĝoj]] tomban monumenton de [[faraono]] [[Setio la 1-a]] * [[1834]]: Sidejo de brita parlamento, [[Palaco de Westminster]], bruliĝis * [[1846]]: William Morton en [[malsanulejo]] de [[Bostono]] faris unuan [[operacio]]n kun [[narkozo]] ([[etero (kemio)|etero]]) * [[1853]]: [[Otomana Imperio]] deklaris militon kontraŭ la [[Rusia imperio]] — komenco de la [[Krimea milito]] * [[1875]]: [[Utaho]]: [[Universitato Brigham Young]] fondiĝis en [[Provo (urbo)|Provo]] * [[1889]]: Pola [[fotisto]] kaj inventisto Konrad Brandel akiris [[patento]]n por manfotilo de [[obturatoro|obturatoraj]] [[foto]]j * [[1905]]: Brita politikisto [[George Curzon]] efektivigis [[Dispartigo de Bengalio (1905)|dispartigon de Bengalio]] - [[Brita Hindio]] separis plejparte [[islamo|islamajn]] orientajn areojn de la plejparte [[hinduismo|hinduismaj]] okcidentaj areoj * [[1909]]: Usona astronomo [[Joel Hastings Metcalf]] malkovris asteroidon [[690 Vratislavio|Vratislavio]] * [[1916]]: [[Novjorko]]: en [[Broklino]] [[Margaret Sanger]] malfermis unuan [[familiplanado|familiplanadan]] [[kliniko]]n en Usono * [[1917]]: En [[Romo]] fondiĝis asocio Kavaliroj de [[Senmakula koncipiĝo]] * [[1918]]: Imperiestro [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a]] eldonis [[edikto]]n pri kreo de loza [[federacio]] de apartaj konsisteroj de [[Aŭstrio-Hungario]] * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Ignacy Jan Paderewski]] estis nomumita [[ĉefministro]] kaj ministro pri eksteraj aferoj; generalo [[Józef Dowbor-Muśnicki]] transprenis komandon super la [[ribelo de Grandpolujo]] * [[1919]]: En [[Parizo]] estis malfermita [[Baziliko de la Sankta Koro (Parizo)|Baziliko de la Sankta Koro]] * [[1923]]: [[Konzerno]] [[Walt Disney Company]] fondiĝis en [[Holivudo]] * [[1925]]: [[Svislando]]: [[Traktatoj de Locarno|Konferenco de Locarno]] pri [[ŝtatlimo]]j finiĝis * [[1929]]: Polaj [[piloto]]j [[Franciszek Żwirko]] kaj [[Antoni Kocjan]] atingis pere de [[aviadilo]] ''RWD-2'' internacian rekordon pri alteco de [[flugo]] (4004 m) * [[1934]]: [[Ĝjangŝio]]: ĉina Ruĝa Armeo komencis [[Longa Marŝado|Longan Marŝadon]] * [[1934]]: Konsilio de [[Germanoj]] en Pollando fondiĝis en [[Varsovio]] * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en arbaro apud [[Starogard Gdański]] germana polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] 47 polajn [[pastro]]jn, en Karpina 20 [[poloj]]n de [[Kaŝubio]], en [[Varsovio]] 20, en [[Poznań]] 5, kaj [[pendumo|pendumis]] en antaŭurboj de Varsovio 50 virojn; en [[Varsovio]] ekkonspiris [[Pola Partio Socialista]] - suspendita la 27-an de septembro ** [[1940]]: Oficiala establo de la [[Varsovia geto]]; letero de [[Benito Mussolini]] al bulgara [[caro]] [[Boriso la 3-a]] kun propono de komuna atako kontraŭ [[Grekio]]; en [[Usono]] oni registris 16 milionojn de [[viro]]j kapablaj al [[militservo]] ** [[1941]]: En [[Poznań]] komenciĝis [[reprezalio]]j rilate al la pola [[katolikismo|katolika eklezio]]; [[Holokaŭsto]]: [[germanoj]] pafekzekutis 1 146 [[judoj]]n de [[Vilno]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: kadre de la [[Operaco Barbaroso]] rumana kaj germana [[armeo]]j post 73 tagoj de [[sieĝo de Odeso|sieĝo konkeris Odeson]]; Francio ([[reĝimo de Vichy]]): [[Philippe Pétain]] ordonis aresti [[Léon Blum]], [[Edouard Daladier]], [[Paul Reynaud]] kaj Georges Mandel ** [[1942]]: en [[Varsovio]] germanoj pendumis 50 enprizonigitojn de la enketa [[malliberejo]] [[Pawiak]]; unuaj [[judoj]] el [[Lodza geto]] estis forveturigitaj al [[ekstermejo Chełmno]] — de la germana koncentrejo fuĝis unua konata laŭnome malliberulo, [[tajloro]] Abraham Rój ** [[1943]]: [[Volinia masakro]]: [[ukraino]]j murdis en Peresieka 12 polojn; en [[Dąbrowa Górnicza]] [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis 20 personojn, venĝe pro mortigo de ĝendarmo, kaj en [[Varsovio]] 20 malliberigitojn de [[Pawiak]]; post kapitulaco de [[Italio]] en [[Albanio]] revenis konstitucio de 1928; [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 3-a]] estis detronigita; [[Holokaŭsto]]: [[Gestapo]] atakis [[geto de Romo|geton de Romo]], kaptante 1259 membrojn de la juda komunumo - plejparte [[deporto|deportitaj]] al [[ekstermejo]] [[Aŭŝvico]] ** [[1944]]: Popola [[Pollando]]: interparoloj de prezidento [[Bolesław Bierut]] kun ĉefministro [[Stanisław Mikołajczyk]] dediĉita al kreo de registaro de nacia unueco; interparolo de [[Winston Churchill]] kun [[Josif Stalin]] pri kondiĉoj de la interkompreno pri Pollando; post malregigo de [[Miklós Horthy]] nova ŝtatestro de Hungario iĝis [[Ferenc Szálasi]], gvidanto de [[Sagokruca Partio]] * [[1945]]: [[Kanado]]: en [[Kebeko]] fondiĝis [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] * [[1946]]: Surbaze de la verdiktoj en [[Nurenbergaj procesoj]] oni [[ekzekuto|ekzekutis]] 10 [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziajn]] [[militkrimo|militkrimulojn]]: [[Hans Frank]], [[Wilhelm Frick]], [[Alfred Jodl]], [[Ernst Kaltenbrunner]], [[Wilhelm Keitel]], [[Joachim von Ribbentrop]], [[Alfred Rosenberg]], [[Fritz Sauckel]], [[Arthur Seyss-Inquart]], [[Julius Streicher]] * [[1949]]: [[Grekio]]: per malvenko de la [[Komunista Partio de Grekio|komunistaj partizanoj]] finiĝis la [[Greka Enlanda Milito]] * [[1955]]: [[Svedoj]] en [[referendumo]] kontraŭis enkondukon de la dekstra [[trafikflanko]] * [[1959]]: [[Nacia Parko Kampinos]] estis establita, kaj ankaŭ [[Nacia parko]] de [[Gigantmontaro|Karkonoŝo]] * [[1963]]: [[Ludwig Erhard]] iĝis [[federacia kanceliero (Germanio)|federacia kanceliero]] de Germanio * [[1964]]: [[Harold Wilson]] iĝis ĉefministro de Britio * [[1964]]: [[Ĉinio]] eksperimentis kun [[nuklea testo]] * [[1967]]: Ĉefkomandejo de [[NATO]] estis translokigita de [[Parizo]] al [[Bruselo]] * [[1969]]: En [[Hispanio]] kreiĝis nacia parko [[Doñana]] * [[1976]]: Inaŭguro de la [[Grunwalda Monumento]] en [[Krakovo]], rekonstruita post ĝia neniigo fare de [[NSDAP|nazioj]] * [[1978]]: [[Vatikanurbo]]: Karol Wojtyła iĝis [[papo]] akceptinte la nomon [[Johano Paŭlo la 2-a]] * [[1978]]: Pola montgrimpistino [[Wanda Rutkiewicz]] kiel tria virino en la mondo kaj unua eŭropanino eniris [[Everesto]]n * [[1986]]: [[Sudtirolo|Sudtirola]] montgrimpisto [[Reinhold Messner]] post [[montgrimpado|grimpo]] al pinto [[Lhotse]] iĝis unua [[Himalajo|himalajisto]], kiu konkeris ĉiujn [[Listo de la montoj pli altaj ol 8000 m|okmil-metrajn pintojn]] * [[1988]]: [[San-Marino]] aniĝis al [[Konsilio de Eŭropo]] * [[1991]]: [[Levon Ter-Petrosjan]] iĝis unua prezidento de Armenio * [[1993]]: [[Rumanio]] iĝis plena membro de la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] * [[1994]]: Reganta koalicio de [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] kun [[Christlich-Soziale Union in Bayern|Kristan-Sociala Unio de Bavario]] de kanceliero [[Helmut Kohl]] gajnis baloton al [[Federacia Parlamento]] * [[1995]]: Malfermo de [[ponto]] liganta marbordon de [[Skotlando]] kun insulo [[Skye]] * [[2002]]: En [[Aleksandrio]] ekfunkciis [[Bibliotheca Alexandrina]] * [[2003]]: [[Pollando]]: tabuloj kun [[21 postuloj]] de Interfaka Strika Komitato, redaktitaj dum [[Strikoj en la Pola Marbordo|aŭgusto 1980]] eniris liston de la [[Monda heredaĵo de Unesko]] * [[2006]]: [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] alvenis al [[Vilno]] komenciĝante unuan en historio viziton de brita [[monarko]] en [[Baltaj landoj]] * [[2009]]: [[Ali Bongo Ondimba]] iĝis prezidento de Gabono * [[2011]]: [[Somalia enlanda milito]]: interveno de [[Kenjo|kenja]] armeo sude de la lando * [[2013]]: [[Erna Solberg]] iĝis [[ĉefministro de Norvegio|ĉefministrino de Norvegio]] * [[2016]]: [[Danny Faure]] iĝis prezidento de [[Sejĉeloj]] * [[2016]]: Ĉirkaŭ 100 personoj partoprenis unuan kunvenon de [[justuloj inter la popoloj]] en la [[Muzeo pri Historio de Polaj Judoj]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: Laŭ ukraina stabo la perdoj de Rusio en Ukrainio estis 1 200 soldatoj dum 3 tagoj; [[Rusio]] detruis du [[lernejo]]jn en [[Zaporiĵa provinco]]; vespere [[Ukraina Aer-Armeo]] paffaligis sude 9 iranajn senpilotajn aviadilojn, 2 aliaj estis detruitaj de Nacia Gvardio kaj Teritoria Defendo; rusaj okupantoj komencis evakuon de ŝtataj institucioj el [[Ĥersona provinco]] — en la provinco 2 magazenoj kun rusa [[municio]] estis detruitaj ** Mondreago: [[EU]] en [[Armitaj Fortoj de Germanio|Germanio]] akceptos 5 mil ukrainajn soldatojn por trejnado; [[Francio]] transdonos al Ukrainio kontraŭaviadajn sistemojn de mallonga atingo ''Crotale''; matene oni informis, ke [[Irano]] transdonas al Rusio [[balistika misilo|balistikajn misilojn]]; [[Rusio]] blokis [[retpaĝo]]n kreitan por rusiaj soldatoj, pretaj subiĝi al ukraina armeo (estis pli ol 20 000 demandoj); ministroj de [[Baltaj ŝtatoj]] postulis starigon de speciala [[tribunalo]], kiu povus prijuĝi la [[krimo]]n de rusia agreso kontraŭ Ukrainio; "[[The Guardian]]": pli ol 60 mil [[judoj]] decidis forlasi Rusion post komenco de la plenskala milito — pli ol 26 mil rusiaj judoj jam repatriiĝis en [[Israelo]] == Naskiĝoj == * [[1351]]: [[Gian Galeazzo Visconti]], unua [[princo]] de [[Milano]] (m. [[1402]]) * [[1430]]: [[Jakobo la 2-a (Skotio)|Jakobo la 2-a]], [[Reĝo de Skotoj|reĝo de skotoj]] (m. [[1460]]) * [[1483]]: [[Gasparo Contarini]], [[Venecia respubliko|venecia]] diplomato kaj kardinalo (m. [[1542]]) * [[1668]]: [[Christian Juncker]], germana pedagogo kaj historiisto (m. [[1714]]) * [[1679]]: [[Jan Dismas Zelenka]], ĉeĥa komponisto (m. [[1745]]) * [[1710]]: [[Andreo Hadik]], hungara generalo, aŭstria militisto (m. [[1790]]) * [[1717]]: [[Johann Melchior Goeze]], germana teologo, pastoro (m. [[1786]]) * [[1722]]: [[Christian Friedrich Schnauß]], germana politikisto (m. [[1797]]) * [[1725]]: [[József Gvadányi]], hungara verkisto, poeto kaj generalo (m. [[1801]]) * [[1726]]: [[Wolfgang Hagenauer]], salcburgia arĥitekto (m. [[1801]]) * [[1752]]: [[Adolph Knigge]], germana verkisto (m. [[1796]]) * [[1752]]: [[Johann Gottfried Eichhorn]], germana orientalisto kaj teologo (m. [[1827]]) * [[1758]]: [[Noah Webster]], usona leksikografo (m. [[1843]]) * [[1759]]: [[Pál Sipos]], hungara matematikisto, prifilozofia verkisto, reformita pastro (m. [[1816]]) * [[1790]]: [[Valentin Rost]], germana instruisto kaj leksikografo de la [[greka lingvo]] (m. [[1862]]) * [[1801]]: [[Josip Jelačić]], [[nacia heroo]] de Kroatio, [[banuso]] (m. [[1859]]) * [[1814]]: [[Hanns Bruno Geinitz]], germana geologo kaj paleontologo (m. [[1900]]) * [[1815]]: [[Francis Lubbock]], ŝtatestro de Teksaso (m. [[1905]]) * [[1819]]: [[Arnold Schaefer]], germana historiisto (m. [[1883]]) * [[1827]]: [[Arnold Böcklin]], svisa-germana pentristo (m. [[1901]]) * [[1841]]: [[Ito Hirobumi]], unua ĉefministro de Japanio (m. [[1909]]) * [[1852]]: [[Ludwig Schemann]], germana historiisto, bibliotekisto kaj rasisma filozofo (m. [[1938]]) * [[1854]]: [[Oscar Wilde]], irlanda [[dramverkisto]], poeto kaj [[romano|romanisto]] (m. [[1900]]) * [[1854]]: [[Karl Kautsky]], ĉeĥa-aŭstra filozofo kaj politikisto (m. [[1938]]) * [[1858]]: [[Max Thedy]], germana pentristo kaj akademiprofesoro (m. [[1924]]) * [[1861]]: [[William Morrison]], skota vinkomercisto, instruisto de Esperanto, rajtigita de [[Espéranto-France]], verkinta teatraĵon por [[UK 1908]], tradukisto (m. nekonata) * [[1863]]: [[Aurel Popovici]], rumana politikisto kaj juristo (m. [[1917]]) * [[1871]]: [[Sámuel Kastriener]], hungara ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto (m. [[1937]]) * [[1874]]: [[Bruno Mann]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1938]]) * [[1880]]: [[ Árpád Paál]], hungara ĵurnalisto, politikisto (m. [[1944]]) * [[1881]]: [[Lajos Székely]], hungara ĵurnalisto kaj ekonomikisto (m. [[1972]]) * [[1884]]: [[Tibor Bottlik]], rumania hungara pentristo, grafikisto (m. [[1974]]) * [[1885]]: [[Dorando Pietri]], itala [[maratono|maratonisto]] (m. [[1942]]) * [[1886]]: [[Armin T. Wegner]], germana verkisto kaj juristo (m. [[1978]]) * [[1886]]: [[David Ben-Gurion]], unua ĉefministro de Israelo (m. [[1973]]) * [[1890]]: [[Maria Goretti]], itala sanktulino (m. [[1902]]) * [[1890]]: [[Michael Collins (politikisto)|Michael Collins]], irlanda politikisto, fondinto kaj gvidanto de [[IRA (Irlando)|IRA]] (m. [[1922]]) * [[1894]]: [[Gerhard Engelmann]], germana regionhistoriisto kaj geografo (m. [[1987]]) * [[1897]]: [[Ilja Arnoldoviĉ Ilf]], sovetia verkisto (m. [[1937]]) * [[1903]]: [[Yrjö Kokko]], finna verkisto (m. [[1977]]) * [[1906]]: [[Dino Buzzati]], itala verkisto, ĵurnalisto, pentristo (m. [[1972]]) * [[1908]]: [[Enver Hoĝa]], diktatoro de Albanio (m. [[1985]]) * [[1909]]: [[Mária Mezey]], hungara aktorino (m. [[1983]]) * [[1910]]: [[Margit Szilvássy]], hungara operkantistino (soprano, mezosoprano) (m. [[1988]]) * [[1913]]: [[Boĵidar Popoviĉ]], serba astronomo kaj matematikisto doktoriĝinta en [[Zagreba universitato]], unua direktoro de E-instituto en [[Sarajevo]], direktoro de Jugoslavia E-Instituto kaj prezidanto de Jugoslavia E-Ligo, ĉefa animanto de [[Internacia Scienca Asocio Esperanta|ISAE]], redaktoro de "[[Scienca Revuo]]", kunlaboranto de "[[Homo kaj kosmo]]", membro de [[AIS]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[1993]]) * [[1918]]: [[Louis Althusser]], franca-alĝeria filozofo (m. [[1990]]) * [[1921]]: [[Andrzej Munk]], pola filmreĝisoro (m. [[1961]]) * [[1925]]: [[Angela Lansbury]], brit-usona aktorino (m. [[2022]]) * [[1927]]: [[Günter Grass]], germana verkisto Nobelpremiita (m. [[2015]]) * [[1931]]: [[Sándor Apácai Bölöni]], rumania hungara instruisto, folkloristo (m. [[1998]]) * [[1932]]: [[Guðbergur Bergsson]], islanda verkisto kaj tradukisto (m. [[2023]]) * [[1938]]: [[Géza Sz. Kovács]], rumania hungara pentristo, grafikisto * [[1939]]: [[Péter Jecza]], rumania hungara skulptisto (m. [[2009]]) * [[1949]]: [[Ásta R. Jóhannesdóttir]], islanda politikistino * [[1957]]: [[Katalin Kováts]], hungara filologino kaj [[esperantologo]] doktoriĝinta pri la [[propedeŭtika valoro de Esperanto]], vicredaktoro de "[[Internacia Pedagogia Revuo]]", fondintino de retportalo [[edukado.net]], membro de la [[Akademio de Esperanto]], fakverkistino vivanta en Nederlando * [[1957]]: [[Sjarĵuk Sokalaŭ-Vojuŝ]], belorusa poeto, [[bardo]], tradukisto, kritikisto de [[komunista krimo|komunistaj krimoj]] * [[1958]]: [[Tim Robbins]], usona aktoro, scenaristo, reĝisoro kaj produktoro * [[1964]]: [[Jörg Jacob]], germana verkisto * [[1969]]: [[Roy Hargrove]], usona [[ĵazo]]- kaj [[funko]]-[[trumpetisto]] * [[1977]]: [[John Mayer]], usona kantisto-kantoverkisto, [[rapo|rapisto]], gitaristo, kaj produktoro * [[1983]]: [[Loreen]], sveda kantistino, komponistino kaj [[kantaŭtoro|kantaŭtorino]] * [[1990]]: [[Jóhanna Guðrún Jónsdóttir]], islanda kantistino * [[1991]]: [[Jedward]], irlanda [[popmuziko|popmuzika]] duopo de [[ĝemelo]]j John kaj Edward Grimes == Mortoj == * [[640]]: [[Sankta Gallus]], irlanda [[monaĥo]], katolika sanktulo (n. ĉirkaŭ [[550]]) * [[786]]: [[Lull]], sanktulo kaj ĉefepiskopo de [[Majenco]] (n. ĉirkaŭ 710) * [[1333]]: [[Nikolao la 5-a (kontraŭpapo)|Nikolao la 5-a]], franciskana monako, lasta kontraŭpapo establita de [[Sankta Romia Imperio]] (n. ĉirkaŭ [[1275]]) * [[1382]]: [[Michele Morosini]], [[doĝo]] de [[Venecia Respubliko]] (n. [[1308]]) * [[1515]]: [[Karteromako]], itala [[helena civilizo|helenisto]], [[latina literaturo|latinisto]], gramatikisto kaj [[humanismo|humanisto]] (n. [[1466]]) * [[1523]]: [[Luca Signorelli]], itala pentristo (n. [[1450]]) * [[1553]]: [[Lucas Cranach la Maljuna]], germana pentristo kaj desegnisto (n. [[1472]]) * [[1591]]: [[Gregorio la 14-a]], papo (n. [[1535]]) * [[1621]]: [[Jan Pieterszoon Sweelinck]], nederlanda komponisto, orgenisto kaj pedagogo (n. [[1562]]) * [[1750]]: [[Silvius Leopold Weiss]], germana komponisto kaj [[liuto|liutisto]] (n. [[1687]]) * [[1788]]: [[Hans Adam von Studnitz]], germana teatra intendanto (n. [[1711]]) * [[1791]]: [[Grigorij Potjomkin]], rusa [[feldmarŝalo]], favorito de [[Katerina la 2-a]] (n. [[1739]]) * [[1793]]: [[Marie-Antoinette]], ĉefdukino de Aŭstrio kaj reĝino de Francio, [[gilotino|gilotinita]] (n. [[1755]]) * [[1796]]: [[Viktoro Amadeo la 3-a de Savojo]], reĝo de Sardio (n. [[1726]]) * [[1810]]: [[Naĥman el Braclavo]], [[ĥasidismo|ĥasida]] rabeno de Pollando (n. [[1772]]) * [[1826]]: [[Johann Heinrich Besser]], germana eldonisto kaj librovendisto (n. [[1775]]) * [[1849]]: [[Jakob Joseph Wandt]], germana lernejestro kaj episkopo (n. [[1780]]) * [[1892]]: [[Georg Bleibtreu]], germana pentristo, litografo kaj dizajnisto (n. [[1828]]) *[[1897]]: [[Franz Xaver von Wegele]], germana historiisto * [[1909]]: [[Ignatz Lichtenstein]], rabeno, verkisto en Hungario (n. [[1824]]) *[[1917]]: [[Walter Flex]], germana verkisto * [[1941]]: [[Lev Belskij]], soveta [[popolkomisaro]] pri ŝtata [[sekureco]], unu el ĉefrespondeculoj de [[Granda purigo|Granda Teroro]], ekzekutita (n. [[1889]]) * [[1944]]: [[József Takács]], hungara kuracisto, ĉef[[sekretario]] kaj honora membro de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]], prezidanto de [[Tutmonda Asocio Kolektanta]], redaktoro de pluraj E-periodaĵoj, i.a. de „[[Hungara Esperantisto]]”, „[[Tutmonda Kolektanto]]”, „[[Hungara Heroldo]]”, murdita (n. [[1890]]) * [[1946]]: Juĝitaj je [[mortopuno]] dum [[Nurenberga proceso]] kaj [[pendumo|pendumitaj]] gvidantoj de [[Tria Regno]]: ** [[Wilhelm Frick]], regna protektoro de la [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]] (n. [[1877]]) ** [[Julius Streicher]], [[funkciulo]] organizanta [[pogromo]]jn kaj [[bojkoto]]jn de [[judoj]], redaktoro kaj eldonisto de la revuo "Der Stürmer" (n. [[1882]]) ** [[Wilhelm Keitel]], feldmarŝalo, respondeca interalie pri pluraj [[militkrimo]]j de [[Wehrmacht]] (n. [[1882]]) ** [[Alfred Jodl]], nazia oficiro, proksima konsilanto de [[Hitler]] (n. [[1890]]) ** [[Arthur Seyß-Inquart]], aŭstra juristo kaj politikisto, respondeca pri [[krimoj kontraŭ la homaro]] en Pollando, Belgio kaj Nederlando (n. [[1892]]) ** [[Alfred Rosenberg]], ĉefideologo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] (n. [[1893]]) ** [[Joachim von Ribbentrop]], politikisto, konata de la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]] (n. [[1893]]) ** [[Fritz Sauckel]], [[govio|goviestro]] de Turingio, [[SS (organizo)|SS]]-generalo respondeca pri trudlaboro (n. [[1894]]) ** [[Hans Frank]], guberniestro de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] (n. [[1900]]) * [[1953]]: [[József Nyírő]], rumania hungara verkisto (n. [[1889]]) * [[1956]]: [[Jules Rimet]], franca kreinto de la ideo pri [[Futbala Mondpokalo]], prezidanto de [[FIFA]] (n. [[1873]]) * [[1959]]: [[George Catlett Marshall]], usona generalo, politikisto, Nobelpremiita pro [[Plano Marshall]] (n. [[1880]]) * [[1960]]: [[Valdemar Langlet]], sveda inĝeniero, ĵurnalisto, redaktoro, vojaĝisto kaj [[esperantisto]], dum la [[Dua Mondmilito]] en Hungario, kie li [[lektoro|lektoris]] la [[sveda]]n lingvon, estis membro de "[[Ruĝa Kruco]]", kies grupo savis 10 000 judojn, kunfondinto de "[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]", prezidanto de [[Sveda Esperanto-Federacio]] (n. [[1872]]) * [[1962]]: [[Gaston Bachelard]], franca filozofo, poeto, historiisto pri sciencoj (n. [[1884]]) * [[1972]]: [[Leo G. Carroll]], angla aktoro (n. [[1892]]) * [[1973]]: [[Gene Krupa]], usona ĵazmuzikisto, [[tamburo|tamburisto]] (n. [[1909]]) * [[1975]]: [[Johano Zawada]], pola [[Kooperativo|kooperativisto]], spertulo pri [[nifo]]j, [[teozofo]] kaj [[esoterismo|esoterulo]], kunkreinto, prezidanto kaj arkivisto de [[Pola Esperanto-Asocio]], redaktoro de "[[Pola Esperantisto]]", eldonanto de la [[Adreslibro de Pollandaj Esperantistoj]], kunkreinto de [[UK 1959]] en [[Varsovio]] (n. [[1891]]) * [[1976]]: [[Géza Apáthy]], rumania hungara ĵurnalisto, poeto (n. [[1943]]) * [[1979]]: [[Oszkár Szomory]], rumania hungara ĵurnalisto (n. [[1890]]) * [[1981]]: [[Moŝe Dajan]], israela generalo kaj politikisto (n. [[1881]]) * [[1981]]: [[Zseni Várnai]], hungara poetino, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (n. [[1880]]) * [[1982]]: [[Hans Selye]], kanada kuracisto kaj [[endokrinologio|endokrinologo]] (n. [[1907]]) * [[1983]]: [[László Salamon]], rumania hungara poeto, kritikisto kaj ĵurnalisto (n. [[1891]]) * [[1983]]: [[Sándor Szent-Iványi]], hungara unitariisma pastro, historiisto kaj politikisto (n. [[1902]]) * [[1990]]: [[Art Blakey]], usona ĵaz-[[frapinstrumentisto]] (n. [[1919]]) * [[1992]]: [[Antanas Poška]], litova vojaĝanto tra [[Azio]], antropologo, aŭtoro de litovlingva libro ''De [[Balta Maro|Baltmaro]] ĝis [[Bengalio]]'', [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]], partoprenanto de [[UK 1923]], kunlaboranto de "[[Litova Stelo]]", prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], kunorganizanto de [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|BET]]-9 (m. [[1903]]) * [[1992]]: [[Zoltán Alföldy]], hungara kuracisto, mikrobiologo (n. [[1904]]) * [[1997]]: [[James A. Michener]], usona verkisto (n. [[1907]]) * [[1998]]: [[Béla Mágori Varga]], hungara pentristo (n. [[1897]]) * [[2003]]: [[László Papp (olimpika ĉampiono)|László Papp]], hungara boksisto (n. [[1926]]) * [[2007]]: [[Deborah Kerr]], skota dancistino kaj aktorino (n. [[1921]]) * [[2007]]: [[Toše Proeski]], makedona kantisto kaj aktoro (n. [[1981]]) * [[2021]]: [[Máire Mhac an tSaoi]], irlanda poetino (n. [[1922]]) * [[2023]]: [[Martti Ahtisaari]], prezidento de Finnlando 1994-2000 (n. [[1937]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: ** Sankta [[Hedvigo de Silezio]], [[monaĥino]] ** Sankta [[Margareta Maria Alacoque]], [[virgulino]] ** [[Sankta Gallus]], irlanda monaĥo ** [[Lull]], ĉefepiskopo de [[Majenco]] * [[Monda Tago de Manĝo]] - proklamita de [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] en 1979 * [[Pollando]]: [[Tago de Papo Johano Paŭlo la 2-a]] - festo fiksita en 2005; katolika eklezio celebras Papan Tagon dimanĉe antaŭ naskiĝdatreveno de la papo == Tagoj de [[semajno]] == La '''16-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:16-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|16]] [[Kategorio:16-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1016]] nod7ndgkiedeh8k8ia5cf7ve6khwfbj 9354014 9354012 2026-04-17T12:49:58Z ~2026-23155-24 255251 /* Mortoj */ koncizigo 9354014 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''16-a de oktobro''' estas la 289-a tago de la jaro (la 290-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 76 tagoj restas. Je la 16-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[456]]: [[Ricimero]] venkis imperiestron Avitus en [[Piaĉenco]] kaj fariĝis mastro de la [[Okcident-Romia Imperio]] * [[690]]: Imperiestrino [[Wu Zetian]] ektroniĝis en [[dinastio Tang]] proklamante sin regantino de [[Historio de Ĉinio|Ĉina Imperio]] * [[1306]]: [[Rudolfo la 1-a (Bohemio)|Rudolfo la 1-a]] estis elektita reĝo de [[Bohemio]] * [[1384]]: [[Krakovo]]: hungara princino [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]] [[kronado|kroniĝis]] kiel [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] (ne kiel reĝino) * [[1461]]: [[Dektrijara Milito (1454–66)|Dektrijara Milito]]: en [[Świecie]] pola armeo rekonkeris [[kastelo]]n de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1555]]: [[anglikanismo|Anglikanaj]] [[episkopo]]j Hugh Latimer kaj Nicholas Ridley estis [[brulŝtiparo|ŝtiparumitaj]] pro disvastigado de [[herezo]] * [[1590]]: Princo de [[Venosa]], komponisto [[Carlo Gesualdo]], murdis en sia palaco en [[Napolo]] sian edzinon kun amato * [[1672]]: Apud [[Puławy]] partianoj de la pola reĝo [[Mikaelo Korybut Wiśniowiecki]] ligis [[konfederacio]]n por lin defendi kontraŭ porfranca partio celanta lian detronigon * [[1690]]: Papo [[Aleksandro la 8-a]] [[kanonizo|kanonizis]] [[Johano de Dio|Johanon de Dio]] * [[1775]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: brita armeo bruligis [[Portland (Majno)|Portland]] * [[1793]]: [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]]: reĝino [[Marie-Antoinette]] estis [[gilotino|gilotinita]] * [[1796]]: [[Italio]]: [[Cispada Respubliko]] kreiĝis * [[1813]]: [[Napoleonaj militoj]]: kvartaga [[Batalo de Leipzig]] komenciĝis - organizita de la [[Milito de la Sesa Koalicio|6-a kontraŭfranca koalicio]] * [[1817]]: Giovanni Battista Belzoni malkovris en la [[Valo de la Reĝoj]] tomban monumenton de [[faraono]] [[Setio la 1-a]] * [[1834]]: Sidejo de brita parlamento, [[Palaco de Westminster]], bruliĝis * [[1846]]: William Morton en [[malsanulejo]] de [[Bostono]] faris unuan [[operacio]]n kun [[narkozo]] ([[etero (kemio)|etero]]) * [[1853]]: [[Otomana Imperio]] deklaris militon kontraŭ la [[Rusia imperio]] — komenco de la [[Krimea milito]] * [[1875]]: [[Utaho]]: [[Universitato Brigham Young]] fondiĝis en [[Provo (urbo)|Provo]] * [[1889]]: Pola [[fotisto]] kaj inventisto Konrad Brandel akiris [[patento]]n por manfotilo de [[obturatoro|obturatoraj]] [[foto]]j * [[1905]]: Brita politikisto [[George Curzon]] efektivigis [[Dispartigo de Bengalio (1905)|dispartigon de Bengalio]] - [[Brita Hindio]] separis plejparte [[islamo|islamajn]] orientajn areojn de la plejparte [[hinduismo|hinduismaj]] okcidentaj areoj * [[1909]]: Usona astronomo [[Joel Hastings Metcalf]] malkovris asteroidon [[690 Vratislavio|Vratislavio]] * [[1916]]: [[Novjorko]]: en [[Broklino]] [[Margaret Sanger]] malfermis unuan [[familiplanado|familiplanadan]] [[kliniko]]n en Usono * [[1917]]: En [[Romo]] fondiĝis asocio Kavaliroj de [[Senmakula koncipiĝo]] * [[1918]]: Imperiestro [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a]] eldonis [[edikto]]n pri kreo de loza [[federacio]] de apartaj konsisteroj de [[Aŭstrio-Hungario]] * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Ignacy Jan Paderewski]] estis nomumita [[ĉefministro]] kaj ministro pri eksteraj aferoj; generalo [[Józef Dowbor-Muśnicki]] transprenis komandon super la [[ribelo de Grandpolujo]] * [[1919]]: En [[Parizo]] estis malfermita [[Baziliko de la Sankta Koro (Parizo)|Baziliko de la Sankta Koro]] * [[1923]]: [[Konzerno]] [[Walt Disney Company]] fondiĝis en [[Holivudo]] * [[1925]]: [[Svislando]]: [[Traktatoj de Locarno|Konferenco de Locarno]] pri [[ŝtatlimo]]j finiĝis * [[1929]]: Polaj [[piloto]]j [[Franciszek Żwirko]] kaj [[Antoni Kocjan]] atingis pere de [[aviadilo]] ''RWD-2'' internacian rekordon pri alteco de [[flugo]] (4004 m) * [[1934]]: [[Ĝjangŝio]]: ĉina Ruĝa Armeo komencis [[Longa Marŝado|Longan Marŝadon]] * [[1934]]: Konsilio de [[Germanoj]] en Pollando fondiĝis en [[Varsovio]] * [[Dua Mondmilito]] ** [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en arbaro apud [[Starogard Gdański]] germana polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] 47 polajn [[pastro]]jn, en Karpina 20 [[poloj]]n de [[Kaŝubio]], en [[Varsovio]] 20, en [[Poznań]] 5, kaj [[pendumo|pendumis]] en antaŭurboj de Varsovio 50 virojn; en [[Varsovio]] ekkonspiris [[Pola Partio Socialista]] - suspendita la 27-an de septembro ** [[1940]]: Oficiala establo de la [[Varsovia geto]]; letero de [[Benito Mussolini]] al bulgara [[caro]] [[Boriso la 3-a]] kun propono de komuna atako kontraŭ [[Grekio]]; en [[Usono]] oni registris 16 milionojn de [[viro]]j kapablaj al [[militservo]] ** [[1941]]: En [[Poznań]] komenciĝis [[reprezalio]]j rilate al la pola [[katolikismo|katolika eklezio]]; [[Holokaŭsto]]: [[germanoj]] pafekzekutis 1 146 [[judoj]]n de [[Vilno]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: kadre de la [[Operaco Barbaroso]] rumana kaj germana [[armeo]]j post 73 tagoj de [[sieĝo de Odeso|sieĝo konkeris Odeson]]; Francio ([[reĝimo de Vichy]]): [[Philippe Pétain]] ordonis aresti [[Léon Blum]], [[Edouard Daladier]], [[Paul Reynaud]] kaj Georges Mandel ** [[1942]]: en [[Varsovio]] germanoj pendumis 50 enprizonigitojn de la enketa [[malliberejo]] [[Pawiak]]; unuaj [[judoj]] el [[Lodza geto]] estis forveturigitaj al [[ekstermejo Chełmno]] — de la germana koncentrejo fuĝis unua konata laŭnome malliberulo, [[tajloro]] Abraham Rój ** [[1943]]: [[Volinia masakro]]: [[ukraino]]j murdis en Peresieka 12 polojn; en [[Dąbrowa Górnicza]] [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis 20 personojn, venĝe pro mortigo de ĝendarmo, kaj en [[Varsovio]] 20 malliberigitojn de [[Pawiak]]; post kapitulaco de [[Italio]] en [[Albanio]] revenis konstitucio de 1928; [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 3-a]] estis detronigita; [[Holokaŭsto]]: [[Gestapo]] atakis [[geto de Romo|geton de Romo]], kaptante 1259 membrojn de la juda komunumo - plejparte [[deporto|deportitaj]] al [[ekstermejo]] [[Aŭŝvico]] ** [[1944]]: Popola [[Pollando]]: interparoloj de prezidento [[Bolesław Bierut]] kun ĉefministro [[Stanisław Mikołajczyk]] dediĉita al kreo de registaro de nacia unueco; interparolo de [[Winston Churchill]] kun [[Josif Stalin]] pri kondiĉoj de la interkompreno pri Pollando; post malregigo de [[Miklós Horthy]] nova ŝtatestro de Hungario iĝis [[Ferenc Szálasi]], gvidanto de [[Sagokruca Partio]] * [[1945]]: [[Kanado]]: en [[Kebeko]] fondiĝis [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] * [[1946]]: Surbaze de la verdiktoj en [[Nurenbergaj procesoj]] oni [[ekzekuto|ekzekutis]] 10 [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziajn]] [[militkrimo|militkrimulojn]]: [[Hans Frank]], [[Wilhelm Frick]], [[Alfred Jodl]], [[Ernst Kaltenbrunner]], [[Wilhelm Keitel]], [[Joachim von Ribbentrop]], [[Alfred Rosenberg]], [[Fritz Sauckel]], [[Arthur Seyss-Inquart]], [[Julius Streicher]] * [[1949]]: [[Grekio]]: per malvenko de la [[Komunista Partio de Grekio|komunistaj partizanoj]] finiĝis la [[Greka Enlanda Milito]] * [[1955]]: [[Svedoj]] en [[referendumo]] kontraŭis enkondukon de la dekstra [[trafikflanko]] * [[1959]]: [[Nacia Parko Kampinos]] estis establita, kaj ankaŭ [[Nacia parko]] de [[Gigantmontaro|Karkonoŝo]] * [[1963]]: [[Ludwig Erhard]] iĝis [[federacia kanceliero (Germanio)|federacia kanceliero]] de Germanio * [[1964]]: [[Harold Wilson]] iĝis ĉefministro de Britio * [[1964]]: [[Ĉinio]] eksperimentis kun [[nuklea testo]] * [[1967]]: Ĉefkomandejo de [[NATO]] estis translokigita de [[Parizo]] al [[Bruselo]] * [[1969]]: En [[Hispanio]] kreiĝis nacia parko [[Doñana]] * [[1976]]: Inaŭguro de la [[Grunwalda Monumento]] en [[Krakovo]], rekonstruita post ĝia neniigo fare de [[NSDAP|nazioj]] * [[1978]]: [[Vatikanurbo]]: Karol Wojtyła iĝis [[papo]] akceptinte la nomon [[Johano Paŭlo la 2-a]] * [[1978]]: Pola montgrimpistino [[Wanda Rutkiewicz]] kiel tria virino en la mondo kaj unua eŭropanino eniris [[Everesto]]n * [[1986]]: [[Sudtirolo|Sudtirola]] montgrimpisto [[Reinhold Messner]] post [[montgrimpado|grimpo]] al pinto [[Lhotse]] iĝis unua [[Himalajo|himalajisto]], kiu konkeris ĉiujn [[Listo de la montoj pli altaj ol 8000 m|okmil-metrajn pintojn]] * [[1988]]: [[San-Marino]] aniĝis al [[Konsilio de Eŭropo]] * [[1991]]: [[Levon Ter-Petrosjan]] iĝis unua prezidento de Armenio * [[1993]]: [[Rumanio]] iĝis plena membro de la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] * [[1994]]: Reganta koalicio de [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] kun [[Christlich-Soziale Union in Bayern|Kristan-Sociala Unio de Bavario]] de kanceliero [[Helmut Kohl]] gajnis baloton al [[Federacia Parlamento]] * [[1995]]: Malfermo de [[ponto]] liganta marbordon de [[Skotlando]] kun insulo [[Skye]] * [[2002]]: En [[Aleksandrio]] ekfunkciis [[Bibliotheca Alexandrina]] * [[2003]]: [[Pollando]]: tabuloj kun [[21 postuloj]] de Interfaka Strika Komitato, redaktitaj dum [[Strikoj en la Pola Marbordo|aŭgusto 1980]] eniris liston de la [[Monda heredaĵo de Unesko]] * [[2006]]: [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] alvenis al [[Vilno]] komenciĝante unuan en historio viziton de brita [[monarko]] en [[Baltaj landoj]] * [[2009]]: [[Ali Bongo Ondimba]] iĝis prezidento de Gabono * [[2011]]: [[Somalia enlanda milito]]: interveno de [[Kenjo|kenja]] armeo sude de la lando * [[2013]]: [[Erna Solberg]] iĝis [[ĉefministro de Norvegio|ĉefministrino de Norvegio]] * [[2016]]: [[Danny Faure]] iĝis prezidento de [[Sejĉeloj]] * [[2016]]: Ĉirkaŭ 100 personoj partoprenis unuan kunvenon de [[justuloj inter la popoloj]] en la [[Muzeo pri Historio de Polaj Judoj]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]] ** [[2022]]: Laŭ ukraina stabo la perdoj de Rusio en Ukrainio estis 1 200 soldatoj dum 3 tagoj; [[Rusio]] detruis du [[lernejo]]jn en [[Zaporiĵa provinco]]; vespere [[Ukraina Aer-Armeo]] paffaligis sude 9 iranajn senpilotajn aviadilojn, 2 aliaj estis detruitaj de Nacia Gvardio kaj Teritoria Defendo; rusaj okupantoj komencis evakuon de ŝtataj institucioj el [[Ĥersona provinco]] — en la provinco 2 magazenoj kun rusa [[municio]] estis detruitaj ** Mondreago: [[EU]] en [[Armitaj Fortoj de Germanio|Germanio]] akceptos 5 mil ukrainajn soldatojn por trejnado; [[Francio]] transdonos al Ukrainio kontraŭaviadajn sistemojn de mallonga atingo ''Crotale''; matene oni informis, ke [[Irano]] transdonas al Rusio [[balistika misilo|balistikajn misilojn]]; [[Rusio]] blokis [[retpaĝo]]n kreitan por rusiaj soldatoj, pretaj subiĝi al ukraina armeo (estis pli ol 20 000 demandoj); ministroj de [[Baltaj ŝtatoj]] postulis starigon de speciala [[tribunalo]], kiu povus prijuĝi la [[krimo]]n de rusia agreso kontraŭ Ukrainio; "[[The Guardian]]": pli ol 60 mil [[judoj]] decidis forlasi Rusion post komenco de la plenskala milito — pli ol 26 mil rusiaj judoj jam repatriiĝis en [[Israelo]] == Naskiĝoj == * [[1351]]: [[Gian Galeazzo Visconti]], unua [[princo]] de [[Milano]] (m. [[1402]]) * [[1430]]: [[Jakobo la 2-a (Skotio)|Jakobo la 2-a]], [[Reĝo de Skotoj|reĝo de skotoj]] (m. [[1460]]) * [[1483]]: [[Gasparo Contarini]], [[Venecia respubliko|venecia]] diplomato kaj kardinalo (m. [[1542]]) * [[1668]]: [[Christian Juncker]], germana pedagogo kaj historiisto (m. [[1714]]) * [[1679]]: [[Jan Dismas Zelenka]], ĉeĥa komponisto (m. [[1745]]) * [[1710]]: [[Andreo Hadik]], hungara generalo, aŭstria militisto (m. [[1790]]) * [[1717]]: [[Johann Melchior Goeze]], germana teologo, pastoro (m. [[1786]]) * [[1722]]: [[Christian Friedrich Schnauß]], germana politikisto (m. [[1797]]) * [[1725]]: [[József Gvadányi]], hungara verkisto, poeto kaj generalo (m. [[1801]]) * [[1726]]: [[Wolfgang Hagenauer]], salcburgia arĥitekto (m. [[1801]]) * [[1752]]: [[Adolph Knigge]], germana verkisto (m. [[1796]]) * [[1752]]: [[Johann Gottfried Eichhorn]], germana orientalisto kaj teologo (m. [[1827]]) * [[1758]]: [[Noah Webster]], usona leksikografo (m. [[1843]]) * [[1759]]: [[Pál Sipos]], hungara matematikisto, prifilozofia verkisto, reformita pastro (m. [[1816]]) * [[1790]]: [[Valentin Rost]], germana instruisto kaj leksikografo de la [[greka lingvo]] (m. [[1862]]) * [[1801]]: [[Josip Jelačić]], [[nacia heroo]] de Kroatio, [[banuso]] (m. [[1859]]) * [[1814]]: [[Hanns Bruno Geinitz]], germana geologo kaj paleontologo (m. [[1900]]) * [[1815]]: [[Francis Lubbock]], ŝtatestro de Teksaso (m. [[1905]]) * [[1819]]: [[Arnold Schaefer]], germana historiisto (m. [[1883]]) * [[1827]]: [[Arnold Böcklin]], svisa-germana pentristo (m. [[1901]]) * [[1841]]: [[Ito Hirobumi]], unua ĉefministro de Japanio (m. [[1909]]) * [[1852]]: [[Ludwig Schemann]], germana historiisto, bibliotekisto kaj rasisma filozofo (m. [[1938]]) * [[1854]]: [[Oscar Wilde]], irlanda [[dramverkisto]], poeto kaj [[romano|romanisto]] (m. [[1900]]) * [[1854]]: [[Karl Kautsky]], ĉeĥa-aŭstra filozofo kaj politikisto (m. [[1938]]) * [[1858]]: [[Max Thedy]], germana pentristo kaj akademiprofesoro (m. [[1924]]) * [[1861]]: [[William Morrison]], skota vinkomercisto, instruisto de Esperanto, rajtigita de [[Espéranto-France]], verkinta teatraĵon por [[UK 1908]], tradukisto (m. nekonata) * [[1863]]: [[Aurel Popovici]], rumana politikisto kaj juristo (m. [[1917]]) * [[1871]]: [[Sámuel Kastriener]], hungara ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto (m. [[1937]]) * [[1874]]: [[Bruno Mann]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1938]]) * [[1880]]: [[ Árpád Paál]], hungara ĵurnalisto, politikisto (m. [[1944]]) * [[1881]]: [[Lajos Székely]], hungara ĵurnalisto kaj ekonomikisto (m. [[1972]]) * [[1884]]: [[Tibor Bottlik]], rumania hungara pentristo, grafikisto (m. [[1974]]) * [[1885]]: [[Dorando Pietri]], itala [[maratono|maratonisto]] (m. [[1942]]) * [[1886]]: [[Armin T. Wegner]], germana verkisto kaj juristo (m. [[1978]]) * [[1886]]: [[David Ben-Gurion]], unua ĉefministro de Israelo (m. [[1973]]) * [[1890]]: [[Maria Goretti]], itala sanktulino (m. [[1902]]) * [[1890]]: [[Michael Collins (politikisto)|Michael Collins]], irlanda politikisto, fondinto kaj gvidanto de [[IRA (Irlando)|IRA]] (m. [[1922]]) * [[1894]]: [[Gerhard Engelmann]], germana regionhistoriisto kaj geografo (m. [[1987]]) * [[1897]]: [[Ilja Arnoldoviĉ Ilf]], sovetia verkisto (m. [[1937]]) * [[1903]]: [[Yrjö Kokko]], finna verkisto (m. [[1977]]) * [[1906]]: [[Dino Buzzati]], itala verkisto, ĵurnalisto, pentristo (m. [[1972]]) * [[1908]]: [[Enver Hoĝa]], diktatoro de Albanio (m. [[1985]]) * [[1909]]: [[Mária Mezey]], hungara aktorino (m. [[1983]]) * [[1910]]: [[Margit Szilvássy]], hungara operkantistino (soprano, mezosoprano) (m. [[1988]]) * [[1913]]: [[Boĵidar Popoviĉ]], serba astronomo kaj matematikisto doktoriĝinta en [[Zagreba universitato]], unua direktoro de E-instituto en [[Sarajevo]], direktoro de Jugoslavia E-Instituto kaj prezidanto de Jugoslavia E-Ligo, ĉefa animanto de [[Internacia Scienca Asocio Esperanta|ISAE]], redaktoro de "[[Scienca Revuo]]", kunlaboranto de "[[Homo kaj kosmo]]", membro de [[AIS]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[1993]]) * [[1918]]: [[Louis Althusser]], franca-alĝeria filozofo (m. [[1990]]) * [[1921]]: [[Andrzej Munk]], pola filmreĝisoro (m. [[1961]]) * [[1925]]: [[Angela Lansbury]], brit-usona aktorino (m. [[2022]]) * [[1927]]: [[Günter Grass]], germana verkisto Nobelpremiita (m. [[2015]]) * [[1931]]: [[Sándor Apácai Bölöni]], rumania hungara instruisto, folkloristo (m. [[1998]]) * [[1932]]: [[Guðbergur Bergsson]], islanda verkisto kaj tradukisto (m. [[2023]]) * [[1938]]: [[Géza Sz. Kovács]], rumania hungara pentristo, grafikisto * [[1939]]: [[Péter Jecza]], rumania hungara skulptisto (m. [[2009]]) * [[1949]]: [[Ásta R. Jóhannesdóttir]], islanda politikistino * [[1957]]: [[Katalin Kováts]], hungara filologino kaj [[esperantologo]] doktoriĝinta pri la [[propedeŭtika valoro de Esperanto]], vicredaktoro de "[[Internacia Pedagogia Revuo]]", fondintino de retportalo [[edukado.net]], membro de la [[Akademio de Esperanto]], fakverkistino vivanta en Nederlando * [[1957]]: [[Sjarĵuk Sokalaŭ-Vojuŝ]], belorusa poeto, [[bardo]], tradukisto, kritikisto de [[komunista krimo|komunistaj krimoj]] * [[1958]]: [[Tim Robbins]], usona aktoro, scenaristo, reĝisoro kaj produktoro * [[1964]]: [[Jörg Jacob]], germana verkisto * [[1969]]: [[Roy Hargrove]], usona [[ĵazo]]- kaj [[funko]]-[[trumpetisto]] * [[1977]]: [[John Mayer]], usona kantisto-kantoverkisto, [[rapo|rapisto]], gitaristo, kaj produktoro * [[1983]]: [[Loreen]], sveda kantistino, komponistino kaj [[kantaŭtoro|kantaŭtorino]] * [[1990]]: [[Jóhanna Guðrún Jónsdóttir]], islanda kantistino * [[1991]]: [[Jedward]], irlanda [[popmuziko|popmuzika]] duopo de [[ĝemelo]]j John kaj Edward Grimes == Mortoj == * [[640]]: [[Sankta Gallus]], irlanda [[monaĥo]], katolika sanktulo (n. ĉirkaŭ [[550]]) * [[786]]: [[Lull]], sanktulo kaj ĉefepiskopo de [[Majenco]] (n. ĉirkaŭ 710) * [[1333]]: [[Nikolao la 5-a (kontraŭpapo)|Nikolao la 5-a]], franciskana monako, lasta kontraŭpapo establita de [[Sankta Romia Imperio]] (n. ĉirkaŭ [[1275]]) * [[1382]]: [[Michele Morosini]], [[doĝo]] de [[Venecia Respubliko]] (n. [[1308]]) * [[1515]]: [[Karteromako]], itala [[helena civilizo|helenisto]], [[latina literaturo|latinisto]], gramatikisto kaj [[humanismo|humanisto]] (n. [[1466]]) * [[1523]]: [[Luca Signorelli]], itala pentristo (n. [[1450]]) * [[1553]]: [[Lucas Cranach la Maljuna]], germana pentristo kaj desegnisto (n. [[1472]]) * [[1591]]: [[Gregorio la 14-a]], papo (n. [[1535]]) * [[1621]]: [[Jan Pieterszoon Sweelinck]], nederlanda komponisto, orgenisto kaj pedagogo (n. [[1562]]) * [[1750]]: [[Silvius Leopold Weiss]], germana komponisto kaj [[liuto|liutisto]] (n. [[1687]]) * [[1788]]: [[Hans Adam von Studnitz]], germana teatra intendanto (n. [[1711]]) * [[1791]]: [[Grigorij Potjomkin]], rusa [[feldmarŝalo]] (n. [[1739]]) * [[1793]]: [[Marie-Antoinette]], ĉefdukino de Aŭstrio kaj reĝino de Francio (n. [[1755]]) * [[1796]]: [[Viktoro Amadeo la 3-a de Savojo]], reĝo de Sardio (n. [[1726]]) * [[1810]]: [[Naĥman el Braclavo]], [[ĥasidismo|ĥasida]] rabeno de Pollando (n. [[1772]]) * [[1826]]: [[Johann Heinrich Besser]], germana eldonisto kaj librovendisto (n. [[1775]]) * [[1849]]: [[Jakob Joseph Wandt]], germana lernejestro kaj episkopo (n. [[1780]]) * [[1892]]: [[Georg Bleibtreu]], germana pentristo, litografo kaj dizajnisto (n. [[1828]]) * [[1897]]: [[Franz Xaver von Wegele]], germana historiisto (n. [[1823]]) * [[1909]]: [[Ignatz Lichtenstein]], rabeno, verkisto en Hungario (n. [[1824]]) * [[1917]]: [[Walter Flex]], germana verkisto (n. [[1887]]) * [[1941]]: [[Lev Belskij]], soveta [[popolkomisaro]] (n. [[1889]]) * [[1944]]: [[József Takács]], hungara kuracisto, ĉef[[sekretario]] kaj honora membro de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]], prezidanto de [[Tutmonda Asocio Kolektanta]], redaktoro de pluraj E-periodaĵoj, i.a. de „[[Hungara Esperantisto]]”, „[[Tutmonda Kolektanto]]”, „[[Hungara Heroldo]]”, murdita (n. [[1890]]) * [[1946]]: Juĝitaj je [[mortopuno]] dum [[Nurenberga proceso]] kaj [[pendumo|pendumitaj]] gvidantoj de [[Tria Regno]]: ** [[Wilhelm Frick]], regna protektoro de la [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]] (n. [[1877]]) ** [[Julius Streicher]], [[funkciulo]] organizanta [[pogromo]]jn kaj [[bojkoto]]jn de [[judoj]], redaktoro kaj eldonisto de la revuo "Der Stürmer" (n. [[1882]]) ** [[Wilhelm Keitel]], feldmarŝalo, respondeca interalie pri pluraj [[militkrimo]]j de [[Wehrmacht]] (n. [[1882]]) ** [[Alfred Jodl]], nazia oficiro, proksima konsilanto de [[Hitler]] (n. [[1890]]) ** [[Arthur Seyß-Inquart]], aŭstra juristo kaj politikisto, respondeca pri [[krimoj kontraŭ la homaro]] en Pollando, Belgio kaj Nederlando (n. [[1892]]) ** [[Alfred Rosenberg]], ĉefideologo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] (n. [[1893]]) ** [[Joachim von Ribbentrop]], politikisto, konata de la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]] (n. [[1893]]) ** [[Fritz Sauckel]], [[govio|goviestro]] de Turingio, [[SS (organizo)|SS]]-generalo respondeca pri trudlaboro (n. [[1894]]) ** [[Hans Frank]], guberniestro de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] (n. [[1900]]) * [[1953]]: [[József Nyírő]], rumania hungara verkisto (n. [[1889]]) * [[1956]]: [[Jules Rimet]], franca prezidanto de [[FIFA]] (n. [[1873]]) * [[1959]]: [[George Catlett Marshall]], usona generalo, politikisto, Nobelpremiita (n. [[1880]]) * [[1960]]: [[Valdemar Langlet]], sveda inĝeniero, ĵurnalisto, redaktoro, vojaĝisto kaj [[esperantisto]], dum la [[Dua Mondmilito]] en Hungario, kie li [[lektoro|lektoris]] la [[sveda]]n lingvon, estis membro de "[[Ruĝa Kruco]]", kies grupo savis 10 000 judojn, kunfondinto de "[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]", prezidanto de [[Sveda Esperanto-Federacio]] (n. [[1872]]) * [[1962]]: [[Gaston Bachelard]], franca filozofo, poeto, historiisto pri sciencoj (n. [[1884]]) * [[1972]]: [[Leo G. Carroll]], angla aktoro (n. [[1892]]) * [[1973]]: [[Gene Krupa]], usona ĵazmuzikisto, [[tamburo|tamburisto]] (n. [[1909]]) * [[1975]]: [[Johano Zawada]], pola [[Kooperativo|kooperativisto]], spertulo pri [[nifo]]j, [[teozofo]] kaj [[esoterismo|esoterulo]], kunkreinto, prezidanto kaj arkivisto de [[Pola Esperanto-Asocio]], redaktoro de "[[Pola Esperantisto]]", eldonanto de la [[Adreslibro de Pollandaj Esperantistoj]], kunkreinto de [[UK 1959]] en [[Varsovio]] (n. [[1891]]) * [[1976]]: [[Géza Apáthy]], rumania hungara ĵurnalisto, poeto (n. [[1943]]) * [[1979]]: [[Oszkár Szomory]], rumania hungara ĵurnalisto (n. [[1890]]) * [[1981]]: [[Moŝe Dajan]], israela generalo kaj politikisto (n. [[1881]]) * [[1981]]: [[Zseni Várnai]], hungara poetino (n. [[1880]]) * [[1982]]: [[Hans Selye]], kanada kuracisto kaj [[endokrinologio|endokrinologo]] (n. [[1907]]) * [[1983]]: [[László Salamon]], rumania hungara poeto, kritikisto kaj ĵurnalisto (n. [[1891]]) * [[1983]]: [[Sándor Szent-Iványi]], hungara unitariisma pastro, historiisto kaj politikisto (n. [[1902]]) * [[1990]]: [[Art Blakey]], usona ĵaz-[[frapinstrumentisto]] (n. [[1919]]) * [[1992]]: [[Antanas Poška]], litova vojaĝanto tra [[Azio]], antropologo, aŭtoro de litovlingva libro ''De [[Balta Maro|Baltmaro]] ĝis [[Bengalio]]'', [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]], partoprenanto de [[UK 1923]], kunlaboranto de "[[Litova Stelo]]", prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], kunorganizanto de [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|BET]]-9 (m. [[1903]]) * [[1992]]: [[Zoltán Alföldy]], hungara kuracisto, mikrobiologo (n. [[1904]]) * [[1997]]: [[James A. Michener]], usona verkisto (n. [[1907]]) * [[1998]]: [[Béla Mágori Varga]], hungara pentristo (n. [[1897]]) * [[2003]]: [[László Papp (olimpika ĉampiono)|László Papp]], hungara boksisto (n. [[1926]]) * [[2007]]: [[Deborah Kerr]], skota dancistino kaj aktorino (n. [[1921]]) * [[2007]]: [[Toše Proeski]], makedona kantisto kaj aktoro (n. [[1981]]) * [[2021]]: [[Máire Mhac an tSaoi]], irlanda poetino (n. [[1922]]) * [[2023]]: [[Martti Ahtisaari]], prezidento de Finnlando 1994-2000 (n. [[1937]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: ** Sankta [[Hedvigo de Silezio]], [[monaĥino]] ** Sankta [[Margareta Maria Alacoque]], [[virgulino]] ** [[Sankta Gallus]], irlanda monaĥo ** [[Lull]], ĉefepiskopo de [[Majenco]] * [[Monda Tago de Manĝo]] - proklamita de [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] en 1979 * [[Pollando]]: [[Tago de Papo Johano Paŭlo la 2-a]] - festo fiksita en 2005; katolika eklezio celebras Papan Tagon dimanĉe antaŭ naskiĝdatreveno de la papo == Tagoj de [[semajno]] == La '''16-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:16-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|16]] [[Kategorio:16-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1016]] 6i6wr0wmokhhrp9o9382nj5sdi77m27 9354041 9354014 2026-04-17T14:06:17Z RG72 11847 oni menciu koncize nur gravajn eventojn 9354041 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''16-a de oktobro''' estas la 289-a tago de la jaro (la 290-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 76 tagoj restas. Je la 16-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[456]]: [[Ricimero]] venkis imperiestron Avitus en [[Piaĉenco]] kaj fariĝis mastro de la [[Okcident-Romia Imperio]] * [[690]]: Imperiestrino [[Wu Zetian]] ektroniĝis en [[dinastio Tang]] proklamante sin regantino de [[Historio de Ĉinio|Ĉina Imperio]] * [[1306]]: [[Rudolfo la 1-a (Bohemio)|Rudolfo la 1-a]] estis elektita reĝo de [[Bohemio]] * [[1384]]: [[Krakovo]]: hungara princino [[Jadviga (Pollando)|Jadviga]] [[kronado|kroniĝis]] kiel [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] (ne kiel reĝino) * [[1461]]: [[Dektrijara Milito (1454–66)|Dektrijara Milito]]: en [[Świecie]] pola armeo rekonkeris [[kastelo]]n de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1555]]: [[anglikanismo|Anglikanaj]] [[episkopo]]j Hugh Latimer kaj Nicholas Ridley estis [[brulŝtiparo|ŝtiparumitaj]] pro disvastigado de [[herezo]] * [[1590]]: Princo de [[Venosa]], komponisto [[Carlo Gesualdo]], murdis en sia palaco en [[Napolo]] sian edzinon kun amato * [[1672]]: Apud [[Puławy]] partianoj de la pola reĝo [[Mikaelo Korybut Wiśniowiecki]] ligis [[konfederacio]]n por lin defendi kontraŭ porfranca partio celanta lian detronigon * [[1690]]: Papo [[Aleksandro la 8-a]] [[kanonizo|kanonizis]] [[Johano de Dio|Johanon de Dio]] * [[1775]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: brita armeo bruligis [[Portland (Majno)|Portland]] * [[1793]]: [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]]: reĝino [[Marie-Antoinette]] estis [[gilotino|gilotinita]] * [[1796]]: [[Italio]]: [[Cispada Respubliko]] kreiĝis * [[1813]]: [[Napoleonaj militoj]]: kvartaga [[Batalo de Leipzig]] komenciĝis - organizita de la [[Milito de la Sesa Koalicio|6-a kontraŭfranca koalicio]] * [[1817]]: Giovanni Battista Belzoni malkovris en la [[Valo de la Reĝoj]] tomban monumenton de [[faraono]] [[Setio la 1-a]] * [[1834]]: Sidejo de brita parlamento, [[Palaco de Westminster]], bruliĝis * [[1846]]: William Morton en [[malsanulejo]] de [[Bostono]] faris unuan [[operacio]]n kun [[narkozo]] ([[etero (kemio)|etero]]) * [[1853]]: [[Otomana Imperio]] deklaris militon kontraŭ la [[Rusia imperio]] — komenco de la [[Krimea milito]] * [[1875]]: [[Utaho]]: [[Universitato Brigham Young]] fondiĝis en [[Provo (urbo)|Provo]] * [[1889]]: Pola [[fotisto]] kaj inventisto Konrad Brandel akiris [[patento]]n por manfotilo de [[obturatoro|obturatoraj]] [[foto]]j * [[1905]]: Brita politikisto [[George Curzon]] efektivigis [[Dispartigo de Bengalio (1905)|dispartigon de Bengalio]] - [[Brita Hindio]] separis plejparte [[islamo|islamajn]] orientajn areojn de la plejparte [[hinduismo|hinduismaj]] okcidentaj areoj * [[1909]]: Usona astronomo [[Joel Hastings Metcalf]] malkovris asteroidon [[690 Vratislavio|Vratislavio]] * [[1916]]: [[Novjorko]]: en [[Broklino]] [[Margaret Sanger]] malfermis unuan [[familiplanado|familiplanadan]] [[kliniko]]n en Usono * [[1917]]: En [[Romo]] fondiĝis asocio Kavaliroj de [[Senmakula koncipiĝo]] * [[1918]]: Imperiestro [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karlo la 1-a]] eldonis [[edikto]]n pri kreo de loza [[federacio]] de apartaj konsisteroj de [[Aŭstrio-Hungario]] * [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Ignacy Jan Paderewski]] estis nomumita [[ĉefministro]] kaj ministro pri eksteraj aferoj; generalo [[Józef Dowbor-Muśnicki]] transprenis komandon super la [[ribelo de Grandpolujo]] * [[1919]]: En [[Parizo]] estis malfermita [[Baziliko de la Sankta Koro (Parizo)|Baziliko de la Sankta Koro]] * [[1923]]: [[Konzerno]] [[Walt Disney Company]] fondiĝis en [[Holivudo]] * [[1925]]: [[Svislando]]: [[Traktatoj de Locarno|Konferenco de Locarno]] pri [[ŝtatlimo]]j finiĝis * [[1929]]: Polaj [[piloto]]j [[Franciszek Żwirko]] kaj [[Antoni Kocjan]] atingis pere de [[aviadilo]] ''RWD-2'' internacian rekordon pri alteco de [[flugo]] (4004 m) * [[1934]]: [[Ĝjangŝio]]: ĉina Ruĝa Armeo komencis [[Longa Marŝado|Longan Marŝadon]] * [[1934]]: Konsilio de [[Germanoj]] en Pollando fondiĝis en [[Varsovio]] * [[Dua Mondmilito]] ** [[1940]]: Oficiala establo de la [[Varsovia geto]] ** [[1941]]: [[Holokaŭsto]]: [[germanoj]] pafekzekutis 1 146 [[judoj]]n de [[Vilno]]; rumana kaj germana [[armeo]]j [[sieĝo de Odeso|konkeris Odeson]]; Francio ([[reĝimo de Vichy]]): [[Philippe Pétain]] ordonis aresti [[Léon Blum]], [[Edouard Daladier]], [[Paul Reynaud]] kaj Georges Mandel ** [[1943]]: [[Albanio]] revenis al konstitucio de 1928; [[Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 3-a]] estis desurtronigita; [[Holokaŭsto]]: [[Gestapo]] atakis [[geto de Romo|geton de Romo]], kaptante 1259 membrojn de la juda komunumo - plejparte [[deporto|deportitaj]] al [[ekstermejo]] [[Aŭŝvico]] ** [[1944]]: post eksigo de [[Miklós Horthy]], ŝtatestro de Hungario iĝis [[Ferenc Szálasi]], gvidanto de [[Sagokruca Partio]] * [[1945]]: [[Kanado]]: en [[Kebeko]] fondiĝis [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] * [[1946]]: Surbaze de la verdiktoj en [[Nurenbergaj procesoj]] oni [[ekzekuto|ekzekutis]] 10 [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziajn]] [[militkrimo|militkrimulojn]]: [[Hans Frank]], [[Wilhelm Frick]], [[Alfred Jodl]], [[Ernst Kaltenbrunner]], [[Wilhelm Keitel]], [[Joachim von Ribbentrop]], [[Alfred Rosenberg]], [[Fritz Sauckel]], [[Arthur Seyss-Inquart]], [[Julius Streicher]] * [[1949]]: [[Grekio]]: la [[Greka Enlanda Milito]] finiĝis per malvenko de la [[Komunista Partio de Grekio|komunistaj partizanoj]] * [[1955]]: [[Svedoj]] en [[referendumo]] kontraŭis enkondukon de la dekstra [[trafikflanko]] * [[1959]]: [[Nacia Parko Kampinos]] estis establita, kaj ankaŭ [[Nacia parko]] de [[Gigantmontaro|Karkonoŝo]] * [[1963]]: [[Ludwig Erhard]] iĝis [[federacia kanceliero (Germanio)|federacia kanceliero]] de Germanio * [[1964]]: [[Harold Wilson]] iĝis ĉefministro de Britio * [[1964]]: [[Ĉinio]] eksperimentis kun [[nuklea testo]] * [[1967]]: Ĉefkomandejo de [[NATO]] estis translokita de [[Parizo]] al [[Bruselo]] * [[1969]]: En [[Hispanio]] kreiĝis nacia parko [[Doñana]] * [[1976]]: Inaŭguro de la [[Grunwalda Monumento]] en [[Krakovo]], rekonstruita post ĝia neniigo fare de [[NSDAP|nazioj]] * [[1978]]: [[Vatikanurbo]]: Karol Wojtyła iĝis [[papo]] akceptinte la nomon [[Johano Paŭlo la 2-a]] * [[1978]]: Pola montgrimpistino [[Wanda Rutkiewicz]] kiel tria virino en la mondo kaj unua eŭropanino eniris [[Everesto]]n * [[1986]]: [[Sudtirolo|Sudtirola]] montgrimpisto [[Reinhold Messner]] post [[montgrimpado|grimpo]] al pinto [[Lhotse]] iĝis unua [[Himalajo|himalajisto]], kiu konkeris ĉiujn [[Listo de la montoj pli altaj ol 8000 m|okmil-metrajn pintojn]] * [[1988]]: [[San-Marino]] aniĝis al [[Konsilio de Eŭropo]] * [[1991]]: [[Levon Ter-Petrosjan]] iĝis unua prezidento de Armenio * [[1993]]: [[Rumanio]] iĝis plena membro de la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] * [[1994]]: Reganta koalicio de [[Kristandemokrata Unio de Germanio]] kun [[Christlich-Soziale Union in Bayern|Kristan-Sociala Unio de Bavario]] de kanceliero [[Helmut Kohl]] gajnis baloton al [[Federacia Parlamento]] * [[1995]]: Malfermo de [[ponto]] liganta marbordon de [[Skotlando]] kun insulo [[Skye]] * [[2002]]: En [[Aleksandrio]] ekfunkciis [[Bibliotheca Alexandrina]] * [[2003]]: [[Pollando]]: tabuloj kun [[21 postuloj]] de Interfaka Strika Komitato, redaktitaj dum [[Strikoj en la Pola Marbordo|aŭgusto 1980]] eniris liston de la [[Monda heredaĵo de Unesko]] * [[2006]]: [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] alvenis al [[Vilno]] komenciĝante unuan en historio viziton de brita [[monarko]] en [[Baltaj landoj]] * [[2009]]: [[Ali Bongo Ondimba]] iĝis prezidento de Gabono * [[2011]]: [[Somalia enlanda milito]]: interveno de [[Kenjo|kenja]] armeo sude de la lando * [[2013]]: [[Erna Solberg]] iĝis [[ĉefministro de Norvegio|ĉefministrino de Norvegio]] * [[2016]]: [[Danny Faure]] iĝis prezidento de [[Sejĉeloj]] * [[2016]]: Ĉirkaŭ 100 personoj partoprenis unuan kunvenon de [[justuloj inter la popoloj]] en la [[Muzeo pri Historio de Polaj Judoj]] == Naskiĝoj == * [[1351]]: [[Gian Galeazzo Visconti]], unua [[princo]] de [[Milano]] (m. [[1402]]) * [[1430]]: [[Jakobo la 2-a (Skotio)|Jakobo la 2-a]], [[Reĝo de Skotoj|reĝo de skotoj]] (m. [[1460]]) * [[1483]]: [[Gasparo Contarini]], [[Venecia respubliko|venecia]] diplomato kaj kardinalo (m. [[1542]]) * [[1668]]: [[Christian Juncker]], germana pedagogo kaj historiisto (m. [[1714]]) * [[1679]]: [[Jan Dismas Zelenka]], ĉeĥa komponisto (m. [[1745]]) * [[1710]]: [[Andreo Hadik]], hungara generalo, aŭstria militisto (m. [[1790]]) * [[1717]]: [[Johann Melchior Goeze]], germana teologo, pastoro (m. [[1786]]) * [[1722]]: [[Christian Friedrich Schnauß]], germana politikisto (m. [[1797]]) * [[1725]]: [[József Gvadányi]], hungara verkisto, poeto kaj generalo (m. [[1801]]) * [[1726]]: [[Wolfgang Hagenauer]], salcburgia arĥitekto (m. [[1801]]) * [[1752]]: [[Adolph Knigge]], germana verkisto (m. [[1796]]) * [[1752]]: [[Johann Gottfried Eichhorn]], germana orientalisto kaj teologo (m. [[1827]]) * [[1758]]: [[Noah Webster]], usona leksikografo (m. [[1843]]) * [[1759]]: [[Pál Sipos]], hungara matematikisto, prifilozofia verkisto, reformita pastro (m. [[1816]]) * [[1790]]: [[Valentin Rost]], germana instruisto kaj leksikografo de la [[greka lingvo]] (m. [[1862]]) * [[1801]]: [[Josip Jelačić]], [[nacia heroo]] de Kroatio, [[banuso]] (m. [[1859]]) * [[1814]]: [[Hanns Bruno Geinitz]], germana geologo kaj paleontologo (m. [[1900]]) * [[1815]]: [[Francis Lubbock]], ŝtatestro de Teksaso (m. [[1905]]) * [[1819]]: [[Arnold Schaefer]], germana historiisto (m. [[1883]]) * [[1827]]: [[Arnold Böcklin]], svisa-germana pentristo (m. [[1901]]) * [[1841]]: [[Ito Hirobumi]], unua ĉefministro de Japanio (m. [[1909]]) * [[1852]]: [[Ludwig Schemann]], germana historiisto, bibliotekisto kaj rasisma filozofo (m. [[1938]]) * [[1854]]: [[Oscar Wilde]], irlanda [[dramverkisto]], poeto kaj [[romano|romanisto]] (m. [[1900]]) * [[1854]]: [[Karl Kautsky]], ĉeĥa-aŭstra filozofo kaj politikisto (m. [[1938]]) * [[1858]]: [[Max Thedy]], germana pentristo kaj akademiprofesoro (m. [[1924]]) * [[1861]]: [[William Morrison]], skota vinkomercisto, instruisto de Esperanto, rajtigita de [[Espéranto-France]], verkinta teatraĵon por [[UK 1908]], tradukisto (m. nekonata) * [[1863]]: [[Aurel Popovici]], rumana politikisto kaj juristo (m. [[1917]]) * [[1871]]: [[Sámuel Kastriener]], hungara ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto (m. [[1937]]) * [[1874]]: [[Bruno Mann]], germana politikisto kaj juristo (m. [[1938]]) * [[1880]]: [[ Árpád Paál]], hungara ĵurnalisto, politikisto (m. [[1944]]) * [[1881]]: [[Lajos Székely]], hungara ĵurnalisto kaj ekonomikisto (m. [[1972]]) * [[1884]]: [[Tibor Bottlik]], rumania hungara pentristo, grafikisto (m. [[1974]]) * [[1885]]: [[Dorando Pietri]], itala [[maratono|maratonisto]] (m. [[1942]]) * [[1886]]: [[Armin T. Wegner]], germana verkisto kaj juristo (m. [[1978]]) * [[1886]]: [[David Ben-Gurion]], unua ĉefministro de Israelo (m. [[1973]]) * [[1890]]: [[Maria Goretti]], itala sanktulino (m. [[1902]]) * [[1890]]: [[Michael Collins (politikisto)|Michael Collins]], irlanda politikisto, fondinto kaj gvidanto de [[IRA (Irlando)|IRA]] (m. [[1922]]) * [[1894]]: [[Gerhard Engelmann]], germana regionhistoriisto kaj geografo (m. [[1987]]) * [[1897]]: [[Ilja Arnoldoviĉ Ilf]], sovetia verkisto (m. [[1937]]) * [[1903]]: [[Yrjö Kokko]], finna verkisto (m. [[1977]]) * [[1906]]: [[Dino Buzzati]], itala verkisto, ĵurnalisto, pentristo (m. [[1972]]) * [[1908]]: [[Enver Hoĝa]], diktatoro de Albanio (m. [[1985]]) * [[1909]]: [[Mária Mezey]], hungara aktorino (m. [[1983]]) * [[1910]]: [[Margit Szilvássy]], hungara operkantistino (soprano, mezosoprano) (m. [[1988]]) * [[1913]]: [[Boĵidar Popoviĉ]], serba astronomo kaj matematikisto doktoriĝinta en [[Zagreba universitato]], unua direktoro de E-instituto en [[Sarajevo]], direktoro de Jugoslavia E-Instituto kaj prezidanto de Jugoslavia E-Ligo, ĉefa animanto de [[Internacia Scienca Asocio Esperanta|ISAE]], redaktoro de "[[Scienca Revuo]]", kunlaboranto de "[[Homo kaj kosmo]]", membro de [[AIS]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[1993]]) * [[1918]]: [[Louis Althusser]], franca-alĝeria filozofo (m. [[1990]]) * [[1921]]: [[Andrzej Munk]], pola filmreĝisoro (m. [[1961]]) * [[1925]]: [[Angela Lansbury]], brit-usona aktorino (m. [[2022]]) * [[1927]]: [[Günter Grass]], germana verkisto Nobelpremiita (m. [[2015]]) * [[1931]]: [[Sándor Apácai Bölöni]], rumania hungara instruisto, folkloristo (m. [[1998]]) * [[1932]]: [[Guðbergur Bergsson]], islanda verkisto kaj tradukisto (m. [[2023]]) * [[1938]]: [[Géza Sz. Kovács]], rumania hungara pentristo, grafikisto * [[1939]]: [[Péter Jecza]], rumania hungara skulptisto (m. [[2009]]) * [[1949]]: [[Ásta R. Jóhannesdóttir]], islanda politikistino * [[1957]]: [[Katalin Kováts]], hungara filologino kaj [[esperantologo]] doktoriĝinta pri la [[propedeŭtika valoro de Esperanto]], vicredaktoro de "[[Internacia Pedagogia Revuo]]", fondintino de retportalo [[edukado.net]], membro de la [[Akademio de Esperanto]], fakverkistino vivanta en Nederlando * [[1957]]: [[Sjarĵuk Sokalaŭ-Vojuŝ]], belorusa poeto, [[bardo]], tradukisto * [[1958]]: [[Tim Robbins]], usona aktoro, scenaristo, reĝisoro kaj produktoro * [[1964]]: [[Jörg Jacob]], germana verkisto * [[1969]]: [[Roy Hargrove]], usona [[ĵazo]]- kaj [[funko]]-[[trumpetisto]] * [[1977]]: [[John Mayer]], usona kantisto-kantoverkisto, [[rapo|rapisto]], gitaristo, kaj produktoro * [[1983]]: [[Loreen]], sveda kantistino, komponistino kaj [[kantaŭtoro|kantaŭtorino]] * [[1990]]: [[Jóhanna Guðrún Jónsdóttir]], islanda kantistino * [[1991]]: [[Jedward]], irlanda [[popmuziko|popmuzika]] duopo de [[ĝemelo]]j John kaj Edward Grimes == Mortoj == * [[640]]: [[Sankta Gallus]], irlanda [[monaĥo]], katolika sanktulo (n. ĉirkaŭ [[550]]) * [[786]]: [[Lull]], sanktulo kaj ĉefepiskopo de [[Majenco]] (n. ĉirkaŭ 710) * [[1333]]: [[Nikolao la 5-a (kontraŭpapo)|Nikolao la 5-a]], franciskana monako, lasta kontraŭpapo establita de [[Sankta Romia Imperio]] (n. ĉirkaŭ [[1275]]) * [[1382]]: [[Michele Morosini]], [[doĝo]] de [[Venecia Respubliko]] (n. [[1308]]) * [[1515]]: [[Karteromako]], itala [[helena civilizo|helenisto]], [[latina literaturo|latinisto]], gramatikisto kaj [[humanismo|humanisto]] (n. [[1466]]) * [[1523]]: [[Luca Signorelli]], itala pentristo (n. [[1450]]) * [[1553]]: [[Lucas Cranach la Maljuna]], germana pentristo kaj desegnisto (n. [[1472]]) * [[1591]]: [[Gregorio la 14-a]], papo (n. [[1535]]) * [[1621]]: [[Jan Pieterszoon Sweelinck]], nederlanda komponisto, orgenisto kaj pedagogo (n. [[1562]]) * [[1750]]: [[Silvius Leopold Weiss]], germana komponisto kaj [[liuto|liutisto]] (n. [[1687]]) * [[1788]]: [[Hans Adam von Studnitz]], germana teatra intendanto (n. [[1711]]) * [[1791]]: [[Grigorij Potjomkin]], rusa [[feldmarŝalo]] (n. [[1739]]) * [[1793]]: [[Marie-Antoinette]], ĉefdukino de Aŭstrio kaj reĝino de Francio (n. [[1755]]) * [[1796]]: [[Viktoro Amadeo la 3-a de Savojo]], reĝo de Sardio (n. [[1726]]) * [[1810]]: [[Naĥman el Braclavo]], [[ĥasidismo|ĥasida]] rabeno de Pollando (n. [[1772]]) * [[1826]]: [[Johann Heinrich Besser]], germana eldonisto kaj librovendisto (n. [[1775]]) * [[1849]]: [[Jakob Joseph Wandt]], germana lernejestro kaj episkopo (n. [[1780]]) * [[1892]]: [[Georg Bleibtreu]], germana pentristo, litografo kaj dizajnisto (n. [[1828]]) * [[1897]]: [[Franz Xaver von Wegele]], germana historiisto (n. [[1823]]) * [[1909]]: [[Ignatz Lichtenstein]], rabeno, verkisto en Hungario (n. [[1824]]) * [[1917]]: [[Walter Flex]], germana verkisto (n. [[1887]]) * [[1941]]: [[Lev Belskij]], soveta [[popolkomisaro]] (n. [[1889]]) * [[1944]]: [[József Takács]], hungara kuracisto, ĉef[[sekretario]] kaj honora membro de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]], prezidanto de [[Tutmonda Asocio Kolektanta]], redaktoro de pluraj E-periodaĵoj, i.a. de „[[Hungara Esperantisto]]”, „[[Tutmonda Kolektanto]]”, „[[Hungara Heroldo]]”, murdita (n. [[1890]]) * [[1946]]: Juĝitaj je [[mortopuno]] dum [[Nurenberga proceso]] kaj [[pendumo|pendumitaj]] gvidantoj de [[Tria Regno]]: ** [[Wilhelm Frick]], regna protektoro de la [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]] (n. [[1877]]) ** [[Julius Streicher]], [[funkciulo]] organizanta [[pogromo]]jn kaj [[bojkoto]]jn de [[judoj]], redaktoro kaj eldonisto de la revuo "Der Stürmer" (n. [[1882]]) ** [[Wilhelm Keitel]], feldmarŝalo, respondeca interalie pri pluraj [[militkrimo]]j de [[Wehrmacht]] (n. [[1882]]) ** [[Alfred Jodl]], nazia oficiro, proksima konsilanto de [[Hitler]] (n. [[1890]]) ** [[Arthur Seyß-Inquart]], aŭstra juristo kaj politikisto, respondeca pri [[krimoj kontraŭ la homaro]] en Pollando, Belgio kaj Nederlando (n. [[1892]]) ** [[Alfred Rosenberg]], ĉefideologo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] (n. [[1893]]) ** [[Joachim von Ribbentrop]], politikisto, konata de la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]] (n. [[1893]]) ** [[Fritz Sauckel]], [[govio|goviestro]] de Turingio, [[SS (organizo)|SS]]-generalo respondeca pri trudlaboro (n. [[1894]]) ** [[Hans Frank]], guberniestro de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] (n. [[1900]]) * [[1953]]: [[József Nyírő]], rumania hungara verkisto (n. [[1889]]) * [[1956]]: [[Jules Rimet]], franca prezidanto de [[FIFA]] (n. [[1873]]) * [[1959]]: [[George Catlett Marshall]], usona generalo, politikisto, Nobelpremiita (n. [[1880]]) * [[1960]]: [[Valdemar Langlet]], sveda inĝeniero, ĵurnalisto, redaktoro, vojaĝisto kaj [[esperantisto]], dum la [[Dua Mondmilito]] en Hungario, kie li [[lektoro|lektoris]] la [[sveda]]n lingvon, estis membro de "[[Ruĝa Kruco]]", kies grupo savis 10 000 judojn, kunfondinto de "[[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]]", prezidanto de [[Sveda Esperanto-Federacio]] (n. [[1872]]) * [[1962]]: [[Gaston Bachelard]], franca filozofo, poeto, historiisto pri sciencoj (n. [[1884]]) * [[1972]]: [[Leo G. Carroll]], angla aktoro (n. [[1892]]) * [[1973]]: [[Gene Krupa]], usona ĵazmuzikisto, [[tamburo|tamburisto]] (n. [[1909]]) * [[1975]]: [[Johano Zawada]], pola [[Kooperativo|kooperativisto]], spertulo pri [[nifo]]j, [[teozofo]] kaj [[esoterismo|esoterulo]], kunkreinto, prezidanto kaj arkivisto de [[Pola Esperanto-Asocio]], redaktoro de "[[Pola Esperantisto]]", eldonanto de la [[Adreslibro de Pollandaj Esperantistoj]], kunkreinto de [[UK 1959]] en [[Varsovio]] (n. [[1891]]) * [[1976]]: [[Géza Apáthy]], rumania hungara ĵurnalisto, poeto (n. [[1943]]) * [[1979]]: [[Oszkár Szomory]], rumania hungara ĵurnalisto (n. [[1890]]) * [[1981]]: [[Moŝe Dajan]], israela generalo kaj politikisto (n. [[1881]]) * [[1981]]: [[Zseni Várnai]], hungara poetino (n. [[1880]]) * [[1982]]: [[Hans Selye]], kanada kuracisto kaj [[endokrinologio|endokrinologo]] (n. [[1907]]) * [[1983]]: [[László Salamon]], rumania hungara poeto, kritikisto kaj ĵurnalisto (n. [[1891]]) * [[1983]]: [[Sándor Szent-Iványi]], hungara unitariisma pastro, historiisto kaj politikisto (n. [[1902]]) * [[1990]]: [[Art Blakey]], usona ĵaz-[[frapinstrumentisto]] (n. [[1919]]) * [[1992]]: [[Antanas Poška]], litova vojaĝanto tra [[Azio]], antropologo, aŭtoro de litovlingva libro ''De [[Balta Maro|Baltmaro]] ĝis [[Bengalio]]'', [[Justuloj inter la popoloj|Justulo inter la popoloj]], partoprenanto de [[UK 1923]], kunlaboranto de "[[Litova Stelo]]", prezidanto de [[Litova Esperanto-Asocio]], kunorganizanto de [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|BET]]-9 (m. [[1903]]) * [[1992]]: [[Zoltán Alföldy]], hungara kuracisto, mikrobiologo (n. [[1904]]) * [[1997]]: [[James A. Michener]], usona verkisto (n. [[1907]]) * [[1998]]: [[Béla Mágori Varga]], hungara pentristo (n. [[1897]]) * [[2003]]: [[László Papp (olimpika ĉampiono)|László Papp]], hungara boksisto (n. [[1926]]) * [[2007]]: [[Deborah Kerr]], skota dancistino kaj aktorino (n. [[1921]]) * [[2007]]: [[Toše Proeski]], makedona kantisto kaj aktoro (n. [[1981]]) * [[2021]]: [[Máire Mhac an tSaoi]], irlanda poetino (n. [[1922]]) * [[2023]]: [[Martti Ahtisaari]], prezidento de Finnlando 1994-2000 (n. [[1937]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Romkatolika Kalendaro]]: ** Sankta [[Hedvigo de Silezio]], [[monaĥino]] ** Sankta [[Margareta Maria Alacoque]], [[virgulino]] ** [[Sankta Gallus]], irlanda monaĥo ** [[Lull]], ĉefepiskopo de [[Majenco]] * [[Monda Tago de Manĝo]] - proklamita de [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] en 1979 * [[Pollando]]: [[Tago de Papo Johano Paŭlo la 2-a]] - festo fiksita en 2005; katolika eklezio celebras Papan Tagon dimanĉe antaŭ naskiĝdatreveno de la papo == Tagoj de [[semajno]] == La '''16-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:16-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|16]] [[Kategorio:16-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1016]] tih91kdwdevbeabslpw9nlyqy9lrmol Pinjino 0 7017 9354344 9347986 2026-04-18T11:57:50Z Sj1mor 12103 9354344 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''injino'''<ref>PIV</ref> ({{lang-zh|汉语拼音}}, '''''Hànyǔ pīnyīn''''', "ĉinlingvaj kunmetitaj sonoj"; aŭ simpla ''Pīnyīn'') estas la oficiala metodo en la [[Ĉinio|Ĉeftera Ĉinio]], [[Tajvano]], [[Singapuro]], kaj [[Malajzio]] skribi la [[Ĉina Lingvo|ĉinan lingvon]] per la [[latina alfabeto]] anstataŭ per la tradicia [[ĉina skribo]] ({{lang|zh|汉字}}, ''[[hànzì]]''). Oni uzas pinjinon eksterlande por helpi lernantojn de la ĉina lingvo, por transskribi ĉinajn nomojn en aliaj lingvoj, kaj por instrui ĉinajn skribsignojn ĉe ĉinaj lernejoj. Ĉinparolantoj ofte uzas ĝin por tajpi ĉinajn signojn sur komputilojn kaj poŝtelefonojn. La sistemo pinjino baziĝas sur la [[prononco]] de la oficiala norma formo de la ĉina lingvo, la ''[[normĉina|Pǔtōnghuà]]'' ({{lang|zh|普通话}}). En [[anglalingva]]j landoj, ''hanyu pinyin'' anstataŭadas la antaŭan sistemon ''[[Wade-Giles]]''. [[Bopomofo]] estas silabaro uzita en [[Tajvano]] por indiki prononcojn, por eduki infanojn pri elparolo, kaj por tajpi. Tamen, ekde 2009 Pinjino estas la oficiala maniero skribi ĉinajn vortojn per latinaj literoj en Tajvano. == Sonoj kaj literoj == La pinjinan sistemon oficialigis la [[Ĉina Komunista Partio]] en 1958. Ĝi estis kreita de [[Zhou Youguang]]. Ĝi konsistas el 58 signoj, kiuj estas latinaj literoj kun tonmontraj supersignoj. La sonoj reprezentataj de la literoj en pinjino estas kelkdetale iom malkutimaj kompare kun aliaj lingvoj skribataj per latinaj literoj. Ekzemple ''q'', ''x'' kaj ''r'' montras sonojn similajn al {{Prononco|ĉ}}, {{Prononco|ŝ}} kaj {{Prononco|ĵ}}; ''h'' (ekster la literkombinoj ''ch, sh, zh'') havas la sonvaloron de ''ĥ''. {| cellSpacing="0" cellPadding="2" border="1" style="text-align:center;border-collapse: collapse;" |----- ! zhǔyīn ! pīnyīn ! Esperante ! '''IFA''' || &nbsp; ! zhǔyīn ! pīnyīn ! Esperante | '''IFA''' || &nbsp; ! zhǔyīn ! pīnyīn ! Esperante | '''IFA''' || &nbsp; ! zhǔyīn ! pīnyīn ! Esperante ! IFA |----- | colspan="19" align="center" | Konsonantoj (aŭ 聲母 shēngmǔ) |----- | ㄅ || b || b || <span class="IPA"> b̥ </span> || &nbsp; || ㄆ || p || p || <span class="IPA"> pʰ </span> || &nbsp; | ㄇ || m || m || m || &nbsp; || ㄈ || f || f || f |----- | ㄉ || d || d || <span class="IPA"> d̥ </span> || &nbsp; || ㄊ || t || t || <span class="IPA"> tʰ </span> || &nbsp; | ㄋ || n || n || n || &nbsp; || ㄌ || l || l || l |----- | ㄍ || g || g || <span class="IPA"> g̊ </span> || &nbsp; || ㄎ || k || k || <span class="IPA"> kʰ </span> || &nbsp; | ㄏ || h || ĥ || x || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; |----- | ㄐ || j || ĝj || <span class="IPA"> ʥ̥ </span> || &nbsp; || ㄑ || q || ĉj || <span class="IPA"> ʨʰ </span> || &nbsp; | ㄒ || x || ŝj || <span class="IPA"> ɕ </span> || &nbsp; || ㄧ || y || j || j |----- | ㄓ || zh (ẑ) || ĝ || <span class="IPA"> ɖʐ̥ </span> || &nbsp; || ㄔ || ch (ĉ) || ĉ || <span class="IPA"> ʈʂʰ </span> || &nbsp; | ㄕ || sh (ŝ) || ŝ || <span class="IPA"> ʂ </span> || &nbsp; || ㄖ || r || ĵ || <span class="IPA"> ʐ </span> |----- | ㄗ || z || z || <span class="IPA"> ʣ̥ </span> || &nbsp; || ㄘ || c || c || <span class="IPA"> ʦʰ </span> || &nbsp; | ㄙ || s || s || s || &nbsp; || ㄨ || w || ŭ || w |----- | colspan="19" align="center" | Vokaloj (aŭ 韻母 yùnmǔ) |----- | ㄚ || a || a || a || &nbsp; || ㄛ || o || o || o || &nbsp; | ㄜ || e || e || <span class="IPA"> ɤ </span> || &nbsp; || ㄝ || ê || e || <span class="IPA"> ɛ </span> |----- | ㄞ || ai || aj || a<SUP>i</SUP> || &nbsp; || ㄟ | ei || ej || e<SUP>i</SUP> || &nbsp; | ㄠ || ao || aŭ || <span class="IPA"> a<SUP>ʊ</SUP> </span> || &nbsp; | ㄡ || ou || oŭ || o<SUP>u</SUP> |----- | ㄢ || an || an || an || &nbsp; || ㄣ || en || en || <span class="IPA"> ǝn </span> || &nbsp; | ㄤ || ang (aŋ) || ang || <span class="IPA"> ɑŋ </span> || &nbsp; || ㄥ || eng (eŋ) || eng || <span class="IPA"> ǝŋ </span> |----- | ㄩ || ü || u || y || &nbsp; || ㄧ || i || i || i || &nbsp; | ㄨ || u || u || u || &nbsp; || ㄦ || er || er || <span class="IPA"> ɚ </span> |} == Tono == [[Dosiero:Pinyin Tone Chart-eo.svg|eta|200px|<center>relativa ŝanĝo de la sonalto en la tonoj]] La ĉina estas [[tona lingvo]]. Tio signifas ke vortoj distingiĝas ne nur per konsonantoj kaj vokaloj, sed ankaŭ per [[tono]]j. La nombro de tonoj malsamas en la diversaj variantoj de la ĉina, sed en la norma lingvo ili estas 4: [[Dosiero:Pinyinacc.png|eta|150px|<center>La tonaj supersignoj]] # [[Dosiero:Macron.svg|12px]] Alta, plata tono, aŭ "ā" # [[Dosiero:Acute tone mark.svg|12px]] Plialtiĝanta tono, aŭ "á" # [[Dosiero:Caron.svg|12px]] Falanta, poste plialtiĝanta tono, aŭ "ǎ" # [[Dosiero:Grave tone mark.svg|12px]] Falanta tono, aŭ "à" Oficiale oni montru la tonojn per kromsignoj super la vokalo de ĉiu silabo, sed la kromsignoj ofte estas ellasataj en alilandaj transskriboj. Fojfoje, kiam la kromsignoj estas nedisponeblaj, oni anstataŭe montras la tonojn per la numero de la tono post ĉiu silabo: ''pu3tong1hua4'' anstataŭ ''pǔtōnghuà'' Klasika ekzemplo estas la sono "yan", kies signifojn oni vicumas sur paĝoj – interalie [[fumo]] (yān, {{lang|zh|烟}}), [[lingvo]] (yán, {{lang|zh|言}}), [[roko]] (yán {{lang|zh|岩}}), [[okulo]] (yǎn, {{lang|zh|眼}}), aŭ [[hirundo]] (yàn, {{lang|zh|燕}}), sed ĉiu havas apartan signon. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉina skribo]] * [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] * [[Nicolas Trigault#Verkaro|Nicolas Trigault]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.esperanto.be/fel/mon/006399.html Transskribo de la ĉina] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170307214217/http://www.esperanto.be/fel/mon/006399.html |date=2017-03-07 }} – artikolo de [[Monato]] pri prononcado de vortoj skribitaj per pinjino] * {{en}} [http://www.pinyin.info Informo pri hanyu pinyin] * {{en}} [http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/read.shtml Legi/skribi uzante Unikodon] {{Projektoj|ReVo=pinjin.0o}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Ĉina skribo]] [[Kategorio:Transliteruma sistemo]] pus28jpkolsle2als9v4lubreseium6 Cimo 0 10220 9354182 9108321 2026-04-17T22:12:37Z Spenĉjo 183177 9354182 wikitext text/x-wiki '''Cimo''' povas esti: * insekto ** '''[[heteropteroj|cimo]]''' estas [[komunlingva nomo]] por '''[[heteropteroj|heteroptero]]''' ([[Fundamento de Esperanto|fundamenta]] signifo), kiu inkluzivas la [[genro (biologio)|genron]] ''Cimex'' ** '''[[Cimex|cimo]]''' estas [[zoologio|bestoscienca]] nomo por la [[genro (biologio)|genro]] ''Cimex'', kiu inkluzivas '''[[litocimo]]jn''', kaj estas en la [[subordo (biologio)|subordo]] de heteropteroj * [[cimo (komputscienco)|'''cimo''' (komputscienco)]] estas eraro, manko aŭ misfunkcio ĉe [[komputila programo]] * '''Cimo''' estas vilaĝo de la komunumo [[Bioggio]] de la [[distrikto Lugano]] en [[Kantono Tiĉino]] en [[Svislando]]. {{Projektoj|ReVo=cim}}{{-}}{{Apartigilo}} i1ohu0iahaaicncovfqurbxm7ad1u9g 9354186 9354182 2026-04-17T22:17:54Z Spenĉjo 183177 9354186 wikitext text/x-wiki '''Cimo''' povas esti: * insekto ** '''[[heteropteroj|cimo]]''' estas [[komunlingva nomo]] por '''[[heteropteroj|heteroptero]]''' ([[Fundamento de Esperanto|fundamenta]] signifo), kiu inkluzivas la [[genro (biologio)|genron]] ''Cimex'' ** '''[[Cimex|cimo]]''' estas [[zoologio|bestoscienca]] nomo por la [[genro (biologio)|genro]] ''[[Cimex]]'', kiu inkluzivas '''[[litocimo]]jn''', kaj estas en la [[subordo (biologio)|subordo]] de heteropteroj * [[cimo (komputscienco)|'''cimo''' (komputscienco)]] estas eraro, manko aŭ misfunkcio ĉe [[komputila programo]] * '''Cimo''' estas vilaĝo de la komunumo [[Bioggio]] de la [[distrikto Lugano]] en [[Kantono Tiĉino]] en [[Svislando]]. {{Projektoj|ReVo=cim}}{{-}}{{Apartigilo}} pz3pmu6vn6etkvj4nh13xn7tvbtn998 Nikolaj Jakovleviĉ Incertov 0 20774 9354015 9337430 2026-04-17T12:49:58Z Sj1mor 12103 9354015 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|dato de morto=nekonata}} [[Dosiero:Last Address Sign — Ulitsa Lesteva 19, Moscow. 28.01.2018 07.jpg|maldekstre|eta|250ra|Memorplakedo "[[Lasta Adreso]]" en Moskvo sur la domo de Nikolaj Jakovleviĉ Incertov (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio]] '''Nikolaj {{mankas fonto|Jakovleviĉ|Jakovlevi en la retpaĝa versio de EdE}} INCERTOV''' estis rusa sovetiana esperantisto kaj oficisto. Incertov naskiĝis en [[1896]], kaj estis esperantisto ekde 1911. Li estis tre aktiva aganto de la [[Sovetia Esperanto-movado]]. Incertov estis membro de Centra Komitato de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]] (SEU) depost 1922. Li estis kunredaktanto de la periodaĵoj de SEU, membro de Lingva Komisiono de SEU kaj [[IPELK]], kaj prezidanto de [[Centra oficejo de kontraŭreligiuloj-Esperantistoj]]. Li tradukis kaj redaktis multajn ateistajn esperantajn eldonaĵojn, kaj verkis instruan ruslingvan broŝuron ''Kiel devas labori SEU-ĉelo'' kaj ''Sendiuloj kaj internacia Esperanto-korespondado,'' sub pseŭdonimo J. Ninov, 1930. == Fontoj == * {{EdE|linia=jes|Incertov}} {{Vivtempo|INCERTOV, Nikolaj Jakovleviĉ}} [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1896]] [[Kategorio:Mortojaro nekonata]] 6pvb9gmdg9k2a5vgg3t7h209hgjugnw Graz 0 21759 9354112 9350365 2026-04-17T18:49:25Z Arbarulo 135469 bildo de Sporgasse 3 9354112 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |regiono-ISO=AT-6 |Mapo en angulo=Aŭstrio |situo sur mapo2=Graz |situo de=Situo de Graz en Stirio kaj Aŭstrio |situo de2=Situa mapo de Graz |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=10 }} '''Graz''' {{prononco|grac}} estas la ĉefurbo de la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Stirio]] en [[Aŭstrio]]. La nomo devenas de la [[Slovena lingvo|slovena]] vorto '''Gradec''', kiu signifas '''kasteleto'''. Ĝi estas la dua plej granda urbo en [[Aŭstrio]] (post [[Vieno]]), kaj ĝi havas kvar universitatojn kun ĉirkaŭ 40 000 gestudentoj (inter kiuj la [[Universitato de Graz|Karla-franciska-universitato]]) kaj estis la [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|eŭropa ĉefurbo kultura]] en [[2003]]. == Geografio == Graz situas ĉe la rivero [[Muro (rivero)|Mur]], en la baseno de Graz, ĉirkaŭata ĉe tri flankoj de montoj (nur ne en la sudo). La plej alta loko estas la '''Plabutsch''' (754 m) en la nordokcidento de la urbo. La plej malalta loko estas en la sudo (330 m), kie la [[Muro (rivero)|Mur]] fluas el la urbo. === Urbodivido === Graz estas dividita je 17 distriktoj: {{Div col|cols = 4}} # Innere Stadt # St. Leonhard # Geidorf # Lend # Gries # Jakomini # Liebenau # St. Peter # Waltendorf # Ries # Mariatrost # Andritz # Gösting # Eggenberg # Wetzelsdorf # Straßgang # Puntigam {{Div col end}} ==Historio== La plej malnova setlejo sur la tero de la moderna urbo Graz datiĝas de la [[Kuprepoko]]. Tamen, ne ekzistas historia kontinueco de setlejo antaŭ la [[Mezepoko]]. La urbo origine nomiĝis "Bayrischgraz" aŭ "Bavara Graz" (t.e., germana Graz) fare de la germanaj fondintoj por distingi ĝin de la pli malnova "Windischgraz" aŭ "Slovena Graz". Bavara Graz, tamen, baldaŭ superis sian slovenan ekvivalenton kaj de tiam Graz ĉiam nomis la germanan. Dum la [[12-a jarcento]], dukoj sub la regado de [[Babenbergoj]] transformis la urbon en gravan komercan centron. Poste, Graz venis sub la regadon de la [[Habsburgoj]] kaj, en 1281, akiris specialajn privilegiojn de reĝo [[Rudolfo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 1-a]]. En la [[14-a jarcento]], Graz fariĝis la loĝurbo de la [[Interna Aŭstrio|interna-aŭstria]] linio de la Habsburgoj. La reĝoj loĝis en la [[Schlossberg (Graz)|kastelo Schlossberg]] kaj de tie regis [[Stirio]]n, [[Karintio]]n, plejparton de la hodiaŭa [[Slovenio]], kaj partojn de Italio ([[Karniolo]], Gorizia kaj Gradisca, [[Triesto]]). En la [[16-a jarcento]], la dezajno kaj planado de la urbo estis ĉefe kontrolitaj de italaj renesancaj arkitektoj kaj artistoj. Unu el la plej famaj konstruaĵoj reprezentantaj ĉi tiun stilon estas la ''Landhaus'', desegnita de Domenico dell'Allio, kaj uzata de la lokaj regantoj kiel registara ĉefsidejo. [[Dosiero:Vischer - Topographia Ducatus Stiria - 110 Graz.jpg|eta|maldekstre|200ra|Graz, Georg Matthäus Vischer (1670)]] [[Dosiero:IMG 0412 - Graz - Landhaushof.JPG|eta|maldekstre|200ra|''Landhaus'']] [[Dosiero:Graz - Universität, Hauptgebäude (a).JPG|eta|maldekstre|200ra|[[Universitato de Graz]]]] La [[Universitato de Graz]] estis fondita de Arkiduko Karlo la 2-a en 1585, ĝi estas la plej malnova universitato de la urbo. Dum plejparto de sia ekzisto, ĝi estis kontrolita de la [[Katolika Eklezio]], kaj estis fermita en 1782 fare de [[Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 2-a]] en provo akiri ŝtatan kontrolon super edukaj institucioj. Jozefo la 2-a transformis ĝin en liceon, kie ŝtatoficistoj kaj medicina personaro estis trejnitaj. En 1827 ĝi estis restarigita kiel universitato fare de Imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]], kaj estis nomita 'Karl-Franzens Universität' aŭ 'Karlo-Franciska Universitato'. Preskaŭ 30 000 studentoj estis lastatempe enskribitaj en ĉi tiu universitato en 2025.<ref>[https://www.uni-graz.at/en/university/about-the-university/facts-figures/ "Facts & Figures - University of Graz".] www.uni-graz.at. Alirita la 1an de Decembro 2025. </ref> La astronomo [[Johannes Kepler]] loĝis en Graz dum mallonga periodo ekde 1594. Li laboris kiel distrikta matematikisto kaj instruis ĉe la luterana lernejo, sed tamen trovis tempon por studi [[astronomio]]n. Li forlasis Graz-on por Prago en 1600 kiam [[protestantoj]] estis malpermesitaj en la urbo. [[Ludwig Boltzmann]] estis profesoro pri matematika fiziko de 1869 ĝis 1890. Dum tiu tempo, [[Nikola Tesla]] studis elektroteknikon ĉe la Politeknikejo en 1875. Nobel-premiito [[Otto Loewi]] instruis ĉe la Universitato de Graz de 1909 ĝis 1938. [[Ivo Andrić]], la premiito de la Nobel-premio pri literaturo en 1961, akiris sian doktorecon ĉe la Universitato de Graz. [[Erwin Schrödinger]] estis nelonge kanceliero de la Universitato de Graz en 1936. [[Dosiero:Graz Zeughaus.L1270367.jpg|eta|dekstre|200ra|Armilejo]] Graz estas centre situanta ene de la hodiaŭa [[Federaciaj landoj de Aŭstrio|subŝtato]] [[Stirio]], aŭ ''Steiermark'' en la germana. ''Mark'' estas malnova germana vorto indikanta grandan areon da tero uzata kiel defenda limo, en kiu la kamparanaro lernas kiel organiziĝi kaj batali en kazo de invado. Kun strategia loko ĉe la kapo de la malferma kaj fekunda valo Mur, Graz historie estis celo de invadantoj, kiel ekzemple la [[hungaroj]] sub [[Matthias Corvinus]] en 1481, kaj la [[Otomana Imperio|otomanaj turkoj]] en 1529 kaj 1532. Krom la kastelo Riegersburg, la kastelo Schlossberg estis la sola fortikaĵo en la regiono, kiu neniam falis al la otomanaj turkoj. Graz gastigas la provincan [[armilejo]]n de la regiono, kiu estas la plej granda historia kolekto de malfrumezepokaj kaj renesancaj armiloj en la mondo. Ĝi estas konservita ekde 1551, kaj montras pli ol 30 000 erojn. Ekde la komenco de la 15-a jarcento, Graz estis la rezidejo de la pli juna branĉo de la Habsburgoj, kiuj transprenis la imperian tronon en 1619 en la persono de imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]], kiu movis la ĉefurbon al [[Vieno]]. Novaj fortikaĵoj estis konstruitaj sur la Schlossberg fine de la 16-a jarcento. La armeo de [[Napoleono]] okupis Graz en 1797 kaj, en 1809, la urbo eltenis alian atakon de la franca armeo. Dum ĉi tiu atako, la komandanta oficiro en la fortikaĵo ricevis ordonon defendi ĝin kun ĉirkaŭ 900 viroj kontraŭ la armeo de Napoleono de ĉirkaŭ 3 000. Li sukcese defendis la Schlossberg kontraŭ ok atakoj, sed ili estis devigitaj rezigni post kiam la ''Grande Armée'' okupis Vienon kaj la imperiestro estis ordonita kapitulaci. Post la malvenko de Aŭstrio fare de napoleonaj fortoj ĉe la [[Batalo de Wagram]] en 1809, la fortikaĵoj estis detruitaj per eksplodaĵoj, kiel kondiĉite en la Paco de [[Palaco Schönbrunn|Schönbrunn]] de la sama jaro. La sonorilturo (''Glockenturm'')<ref>[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Graz_Glockenturm "Graz Glockenturm".] Austria-Forum. Alirita la 26an de Novembro 2019. </ref> kaj la urba horloĝturo (''Uhrturm''),<ref>[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Graz_Uhrturm "Graz Uhrturm".] Austria-Forum. Alirita la 26an de Novembro 2019. </ref> kiu estas ĉefa turisma allogaĵo kaj servas kiel simbolo por Graz, estis savitaj post kiam la civitanoj de Graz pagis elaĉetmonon por ilia konservado.<ref>[https://web.archive.org/web/20131209042512/http://www.graz.at/cms/ziel/4519230/EN/ "A Short History of the City".] graz.at. Graz: Stadt Graz – Magistratsdirektion, Abteilung für Öffentlichkeitsarbeit. Arkivita el la originalo la 9an de Decembro 2013. Alirita la 25an de Julio 2017. </ref> Arkiduko Karlo la 2-a de Interna Aŭstrio bruligis 20 000 [[protestantismo|protestantismajn]] librojn sur la placo de tio, kio nun estas mensa malsanulejo, kaj sukcesis redoni Stirion al la aŭtoritato de la [[Sankta Seĝo]]. Arkiduko [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este|Franz Ferdinand]] naskiĝis en Graz en tio, kio nun estas la ''Stadtmuseum'' (urbomuzeo). [[Dosiero:Graz vista desde el Schlossberg.jpg|eta|maldekstre|300ra|Vidaĵo el Schlossberg.]] Dum la [[Dua Mondmilito]], 16% de la urbaj konstruaĵoj estis detruitaj kaj 1788 homoj mortis konsekvence de la batalado. La historia kerno ne suferis pro la atakoj, escepte la ''Tummelplatz''. Ĉefe la centra stacio kaj la industriaj instalaĵoj de la sudo kaj okcidento de la urbo estis celoj de la bombardado. La 2-an de aprilo 1945, dum okazis la plej forta bombatako de la Aliancanoj kontraŭ Graz, la [[Gestapo]] kaj [[Waffen-SS]] faris masakron kontraŭ rezistmovadanoj, hungar-judaj punlaboristoj kaj militkaptitoj ĉe la SS-kazerno en Graz-Wetzelsdorf.<ref>[https://web.archive.org/web/20210414134512/https://www.oeaw.ac.at/41tage/41-tage-kriegsende-1945-english "41 Tage. Kriegsende 1945 English".] Arkivita el la originalo la 14an de aprilo 2013. Alirita la 10an de marto 2021. </ref> En la jaroj post la deklaro de sendependeco de la lando en 1955, okazis multaj el la ŝanĝoj, kiuj formis la nunan bildon de la urbo. Kulture, elstaras la kreado de pluraj festivaloj. En 1968 okazis la unua eldono de la ''Steirische Herbst'', la plej malnova festivalo de [[nuntempa arto]] en Eŭropo. En 1985 inaŭguriĝis la ''Styriarte'', festivalo dediĉita al [[klasika muziko]]. Ambaŭ festivaloj okazas ĉiujare kaj estas tre gravaj por la ĉefurbo de Stirio. La aranĝo de Graz spertis sinsekvajn modifojn kaj vastigojn. Novaj pontoj estis konstruitaj, kaj en 1972 malfermiĝis la unua piedira zono. La fino de la 1980-aj jaroj vidis signifan kreskon en la sudorienta parto de la urbo. En 1988, Puntigan estis nomumita sendependa distrikto de Straßgang, tiel establante la dek sep distriktojn, en kiujn Graz estas dividita hodiaŭ. En 1993, la urbo ricevis premion de la mediprotekta organizaĵo [[Greenpeace]]. En la sama jaro, ĝi organizis la Eŭropan Kulturmonaton laŭ peto de la [[Eŭropa Unio]]. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Graz - Rathaus2.jpg|eta|dekstre|250ra|[[Urbodomo de Graz|Urbodomo]]]] La historia urbocentro estis aldonita al la [[Monda Heredaĵo de UNESKO]] en 1999<ref>[https://web.archive.org/web/20131209042512/http://www.graz.at/cms/ziel/4519230/EN/ "A Short History of the City".] graz.at. Graz: Stadt Graz – Magistratsdirektion, Abteilung für Öffentlichkeitsarbeit. Arkivita el la originalo la 9an de Decembro 2013. Alirita la 25an de Julio 2017. </ref> pro la harmonia kunekzisto de tipaj konstruaĵoj el malsamaj epokoj kaj en malsamaj arkitekturaj stiloj. Situanta en kultura limregiono inter Centra Eŭropo, Italio kaj la Balkanaj Ŝtatoj, Graz sorbis diversajn influojn de la najbaraj regionoj kaj tiel ricevis sian esceptan urbopejzaĝon. Hodiaŭ la historia centro konsistas el pli ol 1000 konstruaĵoj, kies aĝo varias de [[gotika arto]] ĝis nuntempa. [[Dosiero:Graz Sporgasse 3 L1260422.jpg|eto|Fasado de Sporgasse 3, konstruita en [[nov-arta stilo]]<ref>Reinisch, Karl. 2026. "Graco: Gustumu kulminojn". ''Esperanto'' 1412(5): 110.</ref>]] La [[Ĉefplaco de Graz]] (germane ''Hauptplatz'') estas la centra placo de Graz. Ĉe la placo situas la [[Urbodomo de Graz|Urbodomo]]. En la 1960-aj jaroj, oni diskutis pri la "forigo" (modernigo) de la riĉe strukturita historiisma fasado de la Urbodomo kaj simpligita restrukturado laŭ la spirito de la novklasika antaŭa konstruaĵo. Tamen, en la referendumo okazinta en julio 1966, la loĝantoj de Graz voĉdonis per granda plimulto (83%) por konservi la ekzistantan fasadon. La [[Schlossberg (Graz)|Kastela Monteto de Graz]] ({{Lang-de|Schlossberg}}, signifas "kastela monto") estas masiva [[Dolomito|dolomita]] roko kaj formas la kernon de la historia malnova urbo. Ĝi situas rekte sur la maldekstra bordo de la rivero Mur kaj superregas la ĉefan placon de Graz. [[Dosiero:Graz Dom St. Ägidius Innen Kanzel 2.JPG|eta|maldekstre|200ra|[[Predikejo]] de la [[Katedralo de Graz]]]] Aldone al la [[Horloĝturo]], la orientilo de Graz, la Kastela Monteto prezentas ankaŭ la [[Sonorilturo]]<nowiki/>n kun ĝia sonorilo ''Liesl'', la [[Kazemato|Kazematojn]] de la Kastela Monteto, la 94 m profundan Turkan Fontanon, ĉiujn restaĵojn de la [[kastelo]], kaj kelkajn pli malgrandajn artaĵojn. La [[Katedralo de Graz]] ({{Lang-de|Grazer Dom}}) estas la [[katedralo]] de la [[episkopujo de Graz-Seckau]]. Samtempe la paroĥo de la katedralo estas alligita al la [[Dekanujo]] Graz-Mezo de la Urbopreĝejo Graz. La katedralo estas unu el la art- kaj kultur-historie plej gravaj konstruaĵoj de la urbo Graz. La konstruaĵo estis konstruata en la 15-a jarcento laŭ [[gotika arĥitekturo]]. Sub [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]] ĝi fariĝis kortega preĝejo de la [[imperiestroj de la Sankta Romia Imperio]] kaj en la jaro 1786 katedralo, kiam Graz fariĝis episkopejo. La eklezia konstruaĵo, origine planita kiel preĝejkastelo ekster la mezepoka urba remparo, staras sur altigita tereno. Iam estis multaj freskoj sur la eksteraj muroj; hodiaŭ nur kelkaj restas, kiel la ''Landplagenbild'' ("bildo de pestoj") pentrita en 1485, supozeble de Thomas von Villach. La tri plagoj, kiujn ĝi prezentas, estas [[akrido]]j, [[pesto]] kaj la invado de la turkoj, ĉiuj el ili trafante la urbon en [[1480]]. Ĝi prezentas la plej malnovan pentritan vidaĵon de Graz. [[Dosiero:Graz clock tower.jpg|eta|dekstra|200ra|Horloĝa turo en Graz]] * [[Artodomo Graz]] estas muzeo kaj galerio de [[nuntempa arto]] * [[Konvento Sankta Mario de la Neĝoj (Graz)|Karmelana konventa kirko]], iam pilgrima * [[Murinsel]] estas artefarita insulo desegnita kiel flosanta platformo en la rivero Muro. Ĝi estis planita ekde 1999, konstruita en 2002, kaj malfermita en januaro 2003 en la koro de Graz. Ĝi celis krei duan, modernan orientilon por la urbo apud la Schlossberg. Ĉi tiun famaĵon en Graz desegnis la artisto kaj arkitekto Vito Acconci de Novjorko, okaze de la nomumo de Graz kiel la Eŭropa Kultura Ĉefurbo en 2003. * [[Nova Galerio (Graz)|Nova Galerio]], specialigita pri nuntempa arto * [[Universala Muzeo Joanneum]] * Operejo kaj Teatro ''Schauspielhaus'' * [[Funikularo]] ''Schlossbergbahn'' * Maŭzoleo de Imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]], apud la katedralo, la plej grava konstruaĵo de [[manierismo]] en Graz. Ĝi inkluzivas kaj la tombon kie Ferdinando la 2-a kaj lia edzino estas entombigitaj, kaj preĝejon dediĉitan al Sankta Katarino de Aleksandrio. * Urba Parko === Ekster la historia urbocentro === * La Palaco Eggenberg (''Schloss Eggenberg'') estas baroka palaco ĉe la okcidenta rando de Graz kun ĉambroj kaj muzeo. En 2010 ĝi estis aldonita al la ekzistanta Monda Heredaĵo de la historia centro de Graz. * La Baziliko Mariatrost (''Basilika Mariatrost'') estas malfrubaroka preĝejo, ĉe la orienta rando de Graz. * La Preĝejo de la Koro de Jesuo (''Herz-Jesu-Kirche'') estas la plej granda preĝejo en Graz kun la tria plej alta [[spajro]] en Aŭstrio, konstruita en novgotika stilo. * La Kalvarienberg (Golgoto) en la Gösting-kvartalo de Graz kun 17-a-jarcenta kalvario kaj preĝejo. * La Universitata Hospitalo de Graz estas la plej granda hospitalo en Graz kaj unu el la plej grandaj hospitaloj en Aŭstrio. Ĝi estas la plej granda konstruaĵkomplekso en ''Jugendstil'' en Aŭstrio kaj estis konstruita inter 1904 kaj 1912. Ĝin administras la federacia ŝtato Stirio kaj estas unu el la plej famaj hospitaloj en Aŭstrio kaj Centra Eŭropo. * La Ruino Gösting (Ruine Gösting), ruino de montetopinta kastelo ĉe la nordokcidenta rando de la urbo, kaj Plabutsch/Fürstenstand, malantaŭ la Palaco Eggenberg, kun montetopinta restoracio kaj observejo, same kiel Buchkogel/Kronprinz-Rudolf-Warte estas vidpunktoj por vidaĵoj de la urbo. === En la ĉirkaŭaĵo === * Aŭstra Subĉiela Ekspozicio Stübing (''Österreichisches Freilichtmuseum Stübing''), subĉiela muzeo enhavanta malnovajn farmdomojn/bienajn konstruaĵojn el la tuta Aŭstrio rekunmetitajn en historiaj medioj. * La Lur-kaverno (''Lurgrotte''), la plej vasta kaverna sistemo en Aŭstrio. * La Piber Lipizzan Ĉevalbredejo (''Lipizzanergestüt Piber''), Ĉevalbredejo ĉe Piber, kie oni bredas famajn ĉevalojn. * Ok stiriaj vinvojoj (''Steirische Weinstraßen'') tra vinkultivaj regionoj en Stirio. * La Termobaneja Regiono (''Thermenregion''), kuracloka regiono oriente de Graz. * Kastelo Riegersburg, potenca fortikaĵo kiu neniam estis konkerita. Ĝi estis bastiono kontraŭ turkaj invadoj. == Servoj == * [[Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj]] * [[Teknologia Universitato Graz]] * [[Universitato de Graz]] == Politiko == [[Dosiero:Elke Kahr 02-03-2016 2 k.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Elke Kahr]], komunista urbestro de Graz]] Dum granda parto de sia postmilita historio, Graz estis fortikejo de la [[Socialdemokrata Partio de Aŭstrio]] (SPÖ), sed ekde la fino de la 1990-aj jaroj la partio perdis plejparton de sia subteno je loka nivelo. Ĝin superis la [[Aŭstra Popola Partio]] (ÖVP) en 2003, kiu restis la plej granda partio en la urba konsilantaro (''Gemeinderat'') ĝis 2021. Kun la malkresko de la SPÖ, la [[Komunista Partio de Aŭstrio]] (KPÖ) fariĝis tre populara en Graz, malgraŭ sia nekonsiderinda ĉeesto je nacia nivelo. La partio atingis la trian lokon kun 20.8% de la voĉoj en la komunuma elekto de 2003, kio estis atribuita al la populareco de la loka gvidanto Ernest Kaltenegger. Ĝi falis al 11.2% en 2008, kaj resaniĝis sub nova gvidanto [[Elke Kahr]], iĝante la dua plej populara partio en Graz kun 19.9% ​​en 2012 kaj 20.3% en 2017. La populareco de KPÖ en Graz permesis al ili eniri la stirian provincan parlamenton en la elektoj de 2005, markante ilian unuan aperon en aŭstra provinca parlamento en 35 jaroj; ili retenis siajn sidlokojn en la postaj elektoj de 2010, 2015 kaj 2019.<ref>{{cite news |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/europa/oesterreich-wuerschtl-statt-weltrevolution-12892839.html |title=Klutz instead of World Revolution |newspaper=Faz.net |date=19a de Aprilo 2014 |publisher=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] |last1=Löwenstein |first1=Stephan}}</ref> La komunuma elekto de 2021 vidis kolapson en la populareco de ÖVP, permesante al KPÖ, denove gvidata de Elke Kahr, iĝi la plej granda partio kun 29% de la voĉoj.<ref>{{cite web |title=The Communist Party Just Won the Elections in Austria's Second-Biggest City |url=https://jacobinmag.com/2021/09/communist-party-of-austria-kpo-graz-election-victory-red-fortress |website=Jacobin |access-date=30a de Septembro 2021 |date=27a de Septembro 2021}}</ref> Ŝi poste estis elektita urbestro en novembro, gvidante koalicion kun la [[Verduloj]] kaj SPÖ.<ref>{{cite web|url=https://steiermark.orf.at/stories/3130354/|title=Livestream: Elke Kahr is Graz mayor|date=17a de Novembro 2021|language=de|website=[[ORF (broadcaster)|ORF]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dw.com/en/austrian-city-swears-in-first-ever-communist-mayor/a-59849044|title=Austrian city swears in first-ever communist mayor|date=17a de Novembro 2021|website=[[Deutsche Welle]]}}</ref> == Kulturo == ''[[Forum Stadtpark]]'' (ankaŭ: ''Grazer Gruppe'' aŭ ''Grazer Forum'') estis en 1958 fondita, avangarda unuiĝo da verkistoj kaj artistoj en Graz. En Graz troviĝas la Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj (ECML) de la [[Konsilio de Eŭropo]] Dum 2003 Graz havis la titolon de "Eŭropa Kulturĉefurbo" kaj estis unu el la "Urboj de Dezajno" de UNESKO en 2011. [[Dosiero:Graz Kunsthaus vom Schlossberg 20061126.jpg|eta|dekstre|270ra|La [[Artodomo Graz]], germane ''Kunsthaus Graz'']] En Graz estas ĉirkaŭ 20 [[muzeo]]j. La urbocentro kaj la apudaj kvartaloj karakteriziĝas per historiaj loĝdomoj kaj preĝejoj. En la eksteraj kvartaloj konstruaĵoj estas ĉefe de arkitekturaj stiloj el la dua duono de la 20-a jarcento. En 1965 la Graz-lernejo (''Grazer Schule'') estis fondita. Pluraj konstruaĵoj ĉirkaŭ la universitatoj estas de ĉi tiu stilo, ekzemple la forcejoj de Volker Giencke kaj la RESOWI-centro de Günther Domenig. Antaŭ ol Graz fariĝis Eŭropa Kulturĉefurbo en 2003, pluraj novaj projektoj estis realigitaj, kiel ekzemple la Urbodomo de Graz (''Stadthalle Graz'') - multfunkcia spaco por ekz. kongresoj kaj koncertoj -, la Infanmuzeo (''Kindermuseum''), la Halo Helmut List (''Helmut List Halle''), la Muzeo de Nuntempa Arto (''Kunsthaus'') kaj la Insulo en la Mur (''Murinsel''). La plej alta konstruaĵo de la urbo estas la Preĝejo de la Jesukoro kun 109 m. Graz gastigas la ĉiujaran festivalon de klasika muziko ''Styriarte'', fonditan en 1985 por ligi la dirigenton [[Nikolaus Harnoncourt]] pli proksime al lia hejmurbo. Eventoj okazis en diversaj lokoj en Graz kaj en la ĉirkaŭa regiono. ===Dialekto=== Nomata ''Steirisch'' fare de lokanoj, Graz apartenas al la [[Bavara lingvo|aŭstro-bavara]] regiono de dialektoj, pli specife miksaĵo de la centra bavara lingvo en la okcidenta parto de [[Stirio]] kaj la suda bavara lingvo en la orienta parto.<ref>[https://www.steiermark.com/de/Steiermark/Neugierig-auf-Kultur/Brauchtum-Volkskultur/Steirische-Sprache "Steirische Sprache".] Steiermark: Das offizielle Tourismusportal der Steiermark. Medieninhaber und Herausgeber sowie Dienstanbieter Steirische Tourismus GmbH. Alirita la 8an de Julio 2020. </ref> La stiria filio de la Aŭstra Amaskomunikila Korporacio [[ORF]] lanĉis iniciaton en 2008 nomitan ''Scho wieda Steirisch g'redt'' por reliefigi la multajn dialektojn de Graz kaj Stirio ĝenerale kaj por kultivi la fieron, kiun multaj stirianoj havas pri sia loka kulturo. Du kialoj por kunfandado de ĉi tiuj dialektoj kun la [[norma germana lingvo]]: la influo de televido kaj radio, kiu enportas la norman germanan lingvon en la hejmojn, kaj la industriigo kaŭzanta la malaperon de la sola farmisto, ĉar la terkulturaj komunumoj estas vidataj kiel la veraj gardantoj de dialekta parolado.<ref> Jontes, Günther. [https://web.archive.org/web/20210818103713/http://static2.orf.at/vietnam2/files/stmkmagazin/200831/scho_wieda_steirisch_gredt_16997.pdf "Scho wieda Steirisch g'redt" (PDF).] ORF St Radio Steiermark. ORF Steiermark. Arkivita el la originalo (PDF) la 18an de Aŭgusto 2021. Alirita la 8an de Julio 2020. </ref> == Transporto == Ampleksa reto de publika transporto faras Graz-on facile navigebla urbo sen aŭto. La urbo havas ampleksan busreton, kiu kompletigas la tramreton de Graz, kiu havas ses liniojn. [[Tramtransporto en Graz]] estas reto de [[tramo]]j formantaj gravan parton de la sistemo de publika transporto en Graz. Kvar linioj pasas tra la subtera tramhaltejo ĉe la centra fervoja stacidomo ([[Ĉefstacidomo Graz]], ''Hauptbahnhof'') kaj pluen al la urbocentro antaŭ ol disbranĉiĝi. Krome, ekzistas ok noktaj busitineroj, kvankam ĉi tiuj funkcias nur dum semajnfinoj kaj vesperoj antaŭ festotagoj. [[Dosiero:Graz Hauptbahnhof bei Nacht.jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Ĉefstacidomo Graz]], la centra [[fervoja stacidomo]] (''Hauptbahnhof'')]] La [[funikularo]] de Kastelo-Monteto (''Schlossbergbahn''), kaj la lifto de Kastelo-Monteto (''Schlossberglift''), vertikala [[lifto]], ligas la urbocentron al Kastelo-Monteto (''Schlossberg''). De la [[Ĉefstacidomo Graz|ĉefstacidomo]], regionaj trajnoj ligas al plejparto de Stirio. Rektaj trajnoj veturas al plejparto de gravaj urboj proksimaj, inkluzive de [[Vieno]], [[Salzburg]], [[Innsbruck]], [[Maribor]] kaj [[Ljubljano]] en [[Slovenio]], [[Zagrebo]] en [[Kroatio]], [[Budapeŝto]] en [[Hungario]], [[Prago]] kaj [[Brno]] en [[Ĉeĥio]], [[Zuriko]] en [[Svislando]], same kiel [[Munkeno]], [[Stutgarto]], [[Hajdelbergo]] kaj [[Frankfurto]] en [[Germanio]]. Trajnoj al [[Vieno]] foriras ĉiun horon. En la lastaj jaroj multaj fervojaj stacidomoj ene de la urbolimoj kaj en la antaŭurboj estis rekonstruitaj aŭ modernigitaj kaj nun estas parto de la Styria S-Bahn, navedotrajna servo konektanta la urbon kun ĝia antaŭurba areo kaj urboj proksimaj. La flughaveno Graz situas ĉirkaŭ 10 km sude de la urbocentro kaj estas atingebla per buso, fervojo, taksio kaj aŭto. Rektaj cellokoj inkluzivas Berlinon, [[Duseldorfo]]n, Frankfurton, Hamburgon, Istanbulon, Londonon, Munkenon, Vienon kaj Zurikon.<ref>[https://web.archive.org/web/20150907231342/http://www.flughafen-graz.at/en/flug/flug-reiseinfo/destinationen.html "Flughafen Graz :: Destinations".] Arkivita el la originalo la 7an de Septembro 2015. Alirita la 21an de Aŭgusto 2015. </ref> En 2021 dulinia metrosistemo estis proponita por Graz,<ref>[https://www.railwaygazette.com/metro/two-line-automated-metro-proposed-for-graz/58606.article "Two-line automated metro proposed for Graz".] Metro Report International. 1a de Marto 2021. Alirita la 18an de Aprilo 2021. </ref> kio farus Graz la duan aŭstran urbon kun rapida transitsistemo post Vieno. == Famuloj == Vivis en Graz: [[Dosiero:Georg_Pachmann_001.jpg|eta|230px|Imperiestro Ferdinando la 2-a]] * [[Peter Handke]] (n. 1942), Nobelpremio en Literaturo * [[Johann Nestroy]] (1801–1862), dramaturgo kaj aktoro * [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] (1578–1637) * [[Ferdinando la 3-a (Sankta Romia Imperio)]] (1608-1657) * [[Wladimir Köppen]] (1846-1940), geografo, meteologo, klimatologo kaj botanikisto * [[Wolfgang Bauer]] (1941–2005), verkisto * [[Karl Böhm]] (1894–1981), dirigento * [[Ludwig Boltzmann]] (1844–1906), fizikisto, universitata profesoro * [[Richard von Krafft-Ebing]] (1840–1902), psikiatro * Arkiduko [[Johano de Aŭstrio]] (1782–1859) * Arkiduko [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este]] (1863–1914), kies murdo estis ekskuzo por la [[Dua Mondmilito]]<ref>Pribram, Alfred Francis (1922). [[s:en:1922 Encyclopædia Britannica/Francis Ferdinand|"Francis Ferdinand"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 31 (12a eld.).</ref> * [[Peter Rosegger]] (1843–1918), verkisto kaj poeto * [[Nikolaus Harnoncourt]] (1929–2016), edukita en Graz, dirigento de klasikaj verkoj per historiaj instrumentoj * [[Victor Franz Hess]] (1883–1964), Nobel-premiita fizikisto * [[Johannes Kepler]] (1571–1630), germana astronomo, astrologo, natura filozofo kaj instruisto pri matematiko.<ref>Clerke, Agnes Mary (1911). [[s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Kepler, Johann|"Kepler, Johann"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 15 (11a eld.). pp. 749–751.</ref> * [[Hans Michael Maitzen]] (n. 1943), astronomo * [[Erwin Schrödinger]] (1887–1961), Nobel–premiita fizikisto pri [[kvantuma teorio]], estro de Graz Universitato en 1936 * [[Werner Schwab]] (1958–1994), dramaturgo kaj vidartisto * [[Arnold Schwarzenegger]] (n. 1947), aktoro kaj eks-guberniestro de Kalifornio; el Thal, 3,2 km el Graz. * [[Robert Stolz]] (1880–1975), komponisto kaj dirigento [[Dosiero:Tesla circa 1890.jpeg|eta|230px|[[Nikola Tesla]]]] * [[Nikola Tesla]] (1856–1943), serb-usona inventisto, kiu studis elektran inĝenieradon en Graz * [[Hans Ulrich von Eggenberg]] (1568–1634), frua "ĉefministro" dum la [[Tridekjara Milito]].<ref>[[s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Eggenberg, Hans Ulrich von|"Eggenberg, Hans Ulrich von"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 9 (11a eld.). 1911. pp. 16–17.</ref> * [[Johann Bernhard Fischer von Erlach]] (1656–1723), baroka arkitekto.<ref>[[s:en:The New International Encyclopædia/Fischer von Erlach, Johann Bernhard|"Fischer von Erlach, Johann Bernhard"]]. New International Encyclopedia. Vol. VII. 1905. p. 658.</ref> * [[Joseph von Hammer-Purgstall]] (1774–1856), orientalisto, historiisto kaj diplomato.<ref>[[s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Hammer-Purgstall, Joseph, Freiherr von|"Hammer-Purgstall, Joseph, Freiherr von"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 12 (11a eld.). 1911. p. 898.</ref> * [[Leopold von Sacher-Masoch]] (1836–1895), verkisto kaj ĵurnalisto, studis en Graz; la termino "masokismo" estas derivita el lia nomo * [[Roman von Ungern-Sternberg]] (1886–1921), gravulo de la rusa [[Blanka movado]] kaj diktatoro de Mongolio en 1921 En Graz naskiĝis kaj mortis: * kabaredistino, komponistino, kantistino, muzikistino kaj verkistino [[Lore Krainer]] * [[verkisto]] [[Werner Schwab]], * poeto kaj politikisto [[Anastasius Grün]] * hungara monaĥo [[Sándor Károly Klempa]]. {{Div col|cols = 2}} En Graz naskiĝis: * hungara agronomo [[László Somssich]] * [[Johann Ernst von Thun]], salcburga princĉefepiskopo * [[Sigismundo Kristoforo de Schrattenbach]], salcburga princĉefepiskopo * verkisto [[Gerhard Roth]] * hungara [[ministro]] [[József Somssich (ministro)|József Somssich]] * hungara [[germanisto]] [[Miklós György Hutterer]] * [[Christian Wehrschütz]], ĵurnalisto * [[Viktor Pöschl]], klasika filologo * [[Hans Lechner]], ministroprezidanto salcburgia * [[Johann Sigmund von Kuenburg]], episkopo de Lavant kaj Chiemsee * [[Kay-Michael Dankl]], komunista politikisto * [[Adolf Grohmann]], ŝemidisto * [[Joseph von Karabacek]], bibliotekisto kaj orientalisto * [[Friedrich Loos]], pentristo * [[Gerald Grosz]], politikisto En Graz mortis: * [[abato]] [[Guidó Schenzl]] * hungara [[instruisto]] [[János Aszalai]] * hungara jezuita [[monaĥo]] [[Jakab Wenner]] * hungaraj [[oficiro]]j [[Ágoston Rafael Tóth]] kaj [[Antal Zach]] * [[politikisto]] [[Franz von Kalchberg]] * verkistoj [[Joseph von Hammer-Purgstall]] kaj [[Johann von Kalchberg]] * hungara inĝeniero [[János Czimeg]] * hungara [[operkantisto]] [[Aranka Fodor]] * hungara [[pianisto]] [[Edit Farnadi]] * hungara [[vojaĝisto]] [[György Almásy]]. * [[Lajos Benedek (oficiro)]] * [[Albin Lesky]], filologo * [[Marianna Török (artisto)]] * [[Peter Simonischek]], aktoro * [[Josef Riedler]], politikisto kaj pedagogo * [[Frida Mentz-Kessel]], pentristino kaj grafikistino {{Div col end}} == Esperanto == En la komenco de 20-a jarcento estis komerca lernejo en Graz, kie oni instruis Esperanton. En 2023 aperis 42-paĝa gvidilo al la urbo Graz. Ĝi estas senpage mendebla ĉe la Turisma Oficejo de la regiono Graz. <ref>[https://uea.facila.org/loke/graz-r75/]</ref> === Personoj === [[Dosiero:Esperanto Statuo en Graz.JPG|dekstra|eta|Esperanto-monumento en Graz]]Graz posedas [[ZEO]]-on, placon nomitan laŭ Esperanto (''Esperantoplatz''). [[Rudolf Horneck]] en Graz propagandis Esperanton kaj gvidis kursojn. [[Peter K. Geier]] vivis en Graz kaj en 1908 kunfondis klubon "[[Junaj Esperantistoj]]". Pastro [[Max Josef Metzger]] en Graz en [[1917]] fondis Mondpacan Ligon de la Blanka Kruco, kiu en 1918 akceptis Esperanton kiel korespondlingvon. Inter 1918 kaj 1920 li tie eldonis la revuon "Blanka Kruco" kaj poste ĝis 1928 la revuon "Katolika Mondo". [[Klaus Perko]] instruas Esperanton ĉe la universitato de Graz. === Eventoj === En Graz okazis * la tria tut-aŭstria Esperanto-kongreso en [[1913]] * Esperanto-kongreso en [[1949]], okaze de kiu la Aŭstria Poŝto eldonis poŝtmarkon kun [[verda stelo (simbolo)|verda stelo]] kaj la vorto "Esperanto" * la [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[1970]] * la [[Jubilea Esperanto-Konferenco]] de [[1987]], dum kiu [[Ivo Lapenna]] proklamis la malfondon de [[Neŭtrala Esperanto-Movado]]. En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026. ===Gvidlibroj en Esperanto=== '''Gvidlibro tra Graz''' . Eld. [https://www.esperanto-graz.at/ Stiria Esperantista Societo], Graz, 1913. [https://www.graztourismus.at/Prospekte/PDFs/grazer-sehenswuerdigkeiten-esperanto-2025.pdf Esperanta Turista Bulteno] estas ankoraŭ elŝutebla. ==Bildaro== <gallery> IMG 0390 - Graz - Hauptplatz and Rathaus.JPG|Centra Placo 16-12-17-Murinsel Graz-RalfR-DSCF9342.jpg|[[Murinsel]] Graz Denkmal Staedtefreundschaft DSCN0584.JPG|Murpentraĵo pri Ĝemeligitaj urboj FranziskanerkircheGraz20070406.jpg|Franciskana preĝejo 17-10-26-Graz-Schloß-Eggenberg RR79497.jpg|Palaco Eggenberg BasilikaMariatrostFassade.jpg|Baziliko Mariatrost ARGOS in Graz.jpg|Apartmentejo ARGOS de [[Zaha Hadid]] en Burggasse, 2020 Grazer Oper.JPG|Operejo 16-09-25-Graz-Nachtaufnahmen-RR2 6460.jpg|Interno de [[Ĉefstacidomo Graz|Centra Stacidomo]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Graz]] * [[2806 Graz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.ecml.at Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180304224748/https://www.ecml.at/ |date=2018-03-04 }} * [http://www.graztourismus.at Turismo ĉe Graz] * [http://www.vrgraz.at Graz ĝisdatigita] * [http://www.uni-graz.at/E Universitato de Graz] * [https://tubaro.aperu.net/v/ytb_15yUzYXvArU/ Vizito de Graz, la dua urbo de Aŭstrio]. Pieda kaj bicikla ekskurso tra Graz, bela urbo en la sudo de Aŭstrio, ĉefurbo de Stirio kaj la dua plej granda urbo en la lando. (oktobro 2021) == Referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * Walter Brunner im Auftrag der Stadt Graz, Kulturamt (eld.): ''Geschichte der Stadt Graz''. 4 Bände. Eigenverlag der Stadt Graz, Graz 2003, ISBN 3-902234-02-4. * Peter Cede, Gerhard Lieb: ''Die inneren Stadtbezirke von Graz – die citynahen Wohn- und Gewerbeviertel des II. bis VI''. Bezirks. En: ''Geograz''. Heft 65, 2019, S. 30–39 (uni-graz.at [PDF; 11,7 MB]). * Herwig Ebner: ''Burgen und Schlösser Graz, Leibnitz und West-Steiermark''. Birken, Wien 1967, ISBN 3-85030-028-5. * Alois Kölbl, Wiltraud Resch: ''Wege zu Gott. Die Kirchen und die Synagoge von Graz''. Styria, Graz/Wien 2004, ISBN 3-222-13105-8. * Karl A. Kubinzky, Astrid M. Wentner: ''Grazer Straßennamen. Herkunft und Bedeutung''. Leykam, Graz 1996, ISBN 3-7011-7336-2. * Fritz Posch: ''Die Besiedelung des Grazer Bodens und die Gründung und früheste Entwicklung von Graz''. En: Wilhelm Steinböck (eld.): ''850 Jahre Graz 1128–1978''. Styria, Graz 1978, ISBN 3-222-11040-9. * Andrea Kleinegger, Gertraud Prügger: ''Ein Blick in Grazer Vorgärten''. Naturschutzbund Steiermark. Weishaupt Verlag, Gnas 2003, ISBN 3-7059-0182-6. * Alfred Schierer: ''Graz – Eine kurze Geschichte der Stadt''. Ueberreuter, Graz 2003, ISBN 3-8000-3997-4. * Ingrid Schubert: ''Graz''. En: ''Oesterreichisches Musiklexikon''. Online-Ausgabe, Wien 2002 ff., ISBN 3-7001-3077-5; Druckausgabe: Band 2, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2003, ISBN 3-7001-3044-9. * Horst Schweigert: ''DEHIO Graz''. Schroll, Wien 1979, ISBN 3-7031-0475-9. * Stadt Graz (eld.): ''Historisches Jahrbuch der Stadt Graz''. (Memento vom 23. September 2014 im Internet Archive) Graz ab 1968 jährlich. * Werner W. Strahalm, Peter Laukhardt: ''Graz – Eine Stadtgeschichte''. 6., erg., aktualis. und korr. Auflage. Strahalm, Graz 2008, ISBN 978-3-900526-84-9. * Claudia Friedrich, Eva Klein: ''Große Schau der Reklame. Reklame in Graz zwischen Umbruch und Kontinuität''. Unipress, Graz 2009, ISBN 978-3-902666-04-8. * Stefan Rothbart: ''Der Grazer Schlossberg (Die geheime Geschichte von Österreichs Kulturdenkmälern. Band 3)''. Pichler, Wien 2013, ISBN 978-3-85431-633-6. * Ottfried Hafner: ''Verborgenes in Graz''. H. Weishaupt, Graz 1989, ISBN 3-900310-65-3 (austria-forum.org). ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.graz.at/] Oficiala retejo de Graz * [https://www.graztourismus.at/de] Turismo * [https://kultur.graz.at/] Kultura servo de Graz * [https://www.vrgraz.at/panorama/ ] Panoramo * [https://geodaten.graz.at/Stadtkarte/synserver?project=GRAZ_Stadtplan&client=flex/ Mapo kaj stratoserĉilo.] En: ''graz.de'' * [https://steiermark360.com/vr/link/5ebe7cbfd653b Steiermark360, 360°-Panorama Graz (Luftaufnahme, 1,5&nbsp;Gigapixel)] {{Leginda|2026|3|27}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Graz| ]] [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Stirio]] 6n7gcdwiwrifbapxat84q6uhdp8zmu0 9354113 9354112 2026-04-17T18:50:52Z Arbarulo 135469 9354113 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |regiono-ISO=AT-6 |Mapo en angulo=Aŭstrio |situo sur mapo2=Graz |situo de=Situo de Graz en Stirio kaj Aŭstrio |situo de2=Situa mapo de Graz |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=10 }} '''Graz''' {{prononco|grac}} estas la ĉefurbo de la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Stirio]] en [[Aŭstrio]]. La nomo devenas de la [[Slovena lingvo|slovena]] vorto '''Gradec''', kiu signifas '''kasteleto'''. Ĝi estas la dua plej granda urbo en [[Aŭstrio]] (post [[Vieno]]), kaj ĝi havas kvar universitatojn kun ĉirkaŭ 40 000 gestudentoj (inter kiuj la [[Universitato de Graz|Karla-franciska-universitato]]) kaj estis la [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|eŭropa ĉefurbo kultura]] en [[2003]]. == Geografio == Graz situas ĉe la rivero [[Muro (rivero)|Mur]], en la baseno de Graz, ĉirkaŭata ĉe tri flankoj de montoj (nur ne en la sudo). La plej alta loko estas la '''Plabutsch''' (754 m) en la nordokcidento de la urbo. La plej malalta loko estas en la sudo (330 m), kie la [[Muro (rivero)|Mur]] fluas el la urbo. === Urbodivido === Graz estas dividita je 17 distriktoj: {{Div col|cols = 4}} # Innere Stadt # St. Leonhard # Geidorf # Lend # Gries # Jakomini # Liebenau # St. Peter # Waltendorf # Ries # Mariatrost # Andritz # Gösting # Eggenberg # Wetzelsdorf # Straßgang # Puntigam {{Div col end}} ==Historio== La plej malnova setlejo sur la tero de la moderna urbo Graz datiĝas de la [[Kuprepoko]]. Tamen, ne ekzistas historia kontinueco de setlejo antaŭ la [[Mezepoko]]. La urbo origine nomiĝis "Bayrischgraz" aŭ "Bavara Graz" (t.e., germana Graz) fare de la germanaj fondintoj por distingi ĝin de la pli malnova "Windischgraz" aŭ "Slovena Graz". Bavara Graz, tamen, baldaŭ superis sian slovenan ekvivalenton kaj de tiam Graz ĉiam nomis la germanan. Dum la [[12-a jarcento]], dukoj sub la regado de [[Babenbergoj]] transformis la urbon en gravan komercan centron. Poste, Graz venis sub la regadon de la [[Habsburgoj]] kaj, en 1281, akiris specialajn privilegiojn de reĝo [[Rudolfo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 1-a]]. En la [[14-a jarcento]], Graz fariĝis la loĝurbo de la [[Interna Aŭstrio|interna-aŭstria]] linio de la Habsburgoj. La reĝoj loĝis en la [[Schlossberg (Graz)|kastelo Schlossberg]] kaj de tie regis [[Stirio]]n, [[Karintio]]n, plejparton de la hodiaŭa [[Slovenio]], kaj partojn de Italio ([[Karniolo]], Gorizia kaj Gradisca, [[Triesto]]). En la [[16-a jarcento]], la dezajno kaj planado de la urbo estis ĉefe kontrolitaj de italaj renesancaj arkitektoj kaj artistoj. Unu el la plej famaj konstruaĵoj reprezentantaj ĉi tiun stilon estas la ''Landhaus'', desegnita de Domenico dell'Allio, kaj uzata de la lokaj regantoj kiel registara ĉefsidejo. [[Dosiero:Vischer - Topographia Ducatus Stiria - 110 Graz.jpg|eta|maldekstre|200ra|Graz, Georg Matthäus Vischer (1670)]] [[Dosiero:IMG 0412 - Graz - Landhaushof.JPG|eta|maldekstre|200ra|''Landhaus'']] [[Dosiero:Graz - Universität, Hauptgebäude (a).JPG|eta|maldekstre|200ra|[[Universitato de Graz]]]] La [[Universitato de Graz]] estis fondita de Arkiduko Karlo la 2-a en 1585, ĝi estas la plej malnova universitato de la urbo. Dum plejparto de sia ekzisto, ĝi estis kontrolita de la [[Katolika Eklezio]], kaj estis fermita en 1782 fare de [[Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 2-a]] en provo akiri ŝtatan kontrolon super edukaj institucioj. Jozefo la 2-a transformis ĝin en liceon, kie ŝtatoficistoj kaj medicina personaro estis trejnitaj. En 1827 ĝi estis restarigita kiel universitato fare de Imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]], kaj estis nomita 'Karl-Franzens Universität' aŭ 'Karlo-Franciska Universitato'. Preskaŭ 30 000 studentoj estis lastatempe enskribitaj en ĉi tiu universitato en 2025.<ref>[https://www.uni-graz.at/en/university/about-the-university/facts-figures/ "Facts & Figures - University of Graz".] www.uni-graz.at. Alirita la 1an de Decembro 2025. </ref> La astronomo [[Johannes Kepler]] loĝis en Graz dum mallonga periodo ekde 1594. Li laboris kiel distrikta matematikisto kaj instruis ĉe la luterana lernejo, sed tamen trovis tempon por studi [[astronomio]]n. Li forlasis Graz-on por Prago en 1600 kiam [[protestantoj]] estis malpermesitaj en la urbo. [[Ludwig Boltzmann]] estis profesoro pri matematika fiziko de 1869 ĝis 1890. Dum tiu tempo, [[Nikola Tesla]] studis elektroteknikon ĉe la Politeknikejo en 1875. Nobel-premiito [[Otto Loewi]] instruis ĉe la Universitato de Graz de 1909 ĝis 1938. [[Ivo Andrić]], la premiito de la Nobel-premio pri literaturo en 1961, akiris sian doktorecon ĉe la Universitato de Graz. [[Erwin Schrödinger]] estis nelonge kanceliero de la Universitato de Graz en 1936. [[Dosiero:Graz Zeughaus.L1270367.jpg|eta|dekstre|200ra|Armilejo]] Graz estas centre situanta ene de la hodiaŭa [[Federaciaj landoj de Aŭstrio|subŝtato]] [[Stirio]], aŭ ''Steiermark'' en la germana. ''Mark'' estas malnova germana vorto indikanta grandan areon da tero uzata kiel defenda limo, en kiu la kamparanaro lernas kiel organiziĝi kaj batali en kazo de invado. Kun strategia loko ĉe la kapo de la malferma kaj fekunda valo Mur, Graz historie estis celo de invadantoj, kiel ekzemple la [[hungaroj]] sub [[Matthias Corvinus]] en 1481, kaj la [[Otomana Imperio|otomanaj turkoj]] en 1529 kaj 1532. Krom la kastelo Riegersburg, la kastelo Schlossberg estis la sola fortikaĵo en la regiono, kiu neniam falis al la otomanaj turkoj. Graz gastigas la provincan [[armilejo]]n de la regiono, kiu estas la plej granda historia kolekto de malfrumezepokaj kaj renesancaj armiloj en la mondo. Ĝi estas konservita ekde 1551, kaj montras pli ol 30 000 erojn. Ekde la komenco de la 15-a jarcento, Graz estis la rezidejo de la pli juna branĉo de la Habsburgoj, kiuj transprenis la imperian tronon en 1619 en la persono de imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]], kiu movis la ĉefurbon al [[Vieno]]. Novaj fortikaĵoj estis konstruitaj sur la Schlossberg fine de la 16-a jarcento. La armeo de [[Napoleono]] okupis Graz en 1797 kaj, en 1809, la urbo eltenis alian atakon de la franca armeo. Dum ĉi tiu atako, la komandanta oficiro en la fortikaĵo ricevis ordonon defendi ĝin kun ĉirkaŭ 900 viroj kontraŭ la armeo de Napoleono de ĉirkaŭ 3 000. Li sukcese defendis la Schlossberg kontraŭ ok atakoj, sed ili estis devigitaj rezigni post kiam la ''Grande Armée'' okupis Vienon kaj la imperiestro estis ordonita kapitulaci. Post la malvenko de Aŭstrio fare de napoleonaj fortoj ĉe la [[Batalo de Wagram]] en 1809, la fortikaĵoj estis detruitaj per eksplodaĵoj, kiel kondiĉite en la Paco de [[Palaco Schönbrunn|Schönbrunn]] de la sama jaro. La sonorilturo (''Glockenturm'')<ref>[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Graz_Glockenturm "Graz Glockenturm".] Austria-Forum. Alirita la 26an de Novembro 2019. </ref> kaj la urba horloĝturo (''Uhrturm''),<ref>[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Graz_Uhrturm "Graz Uhrturm".] Austria-Forum. Alirita la 26an de Novembro 2019. </ref> kiu estas ĉefa turisma allogaĵo kaj servas kiel simbolo por Graz, estis savitaj post kiam la civitanoj de Graz pagis elaĉetmonon por ilia konservado.<ref>[https://web.archive.org/web/20131209042512/http://www.graz.at/cms/ziel/4519230/EN/ "A Short History of the City".] graz.at. Graz: Stadt Graz – Magistratsdirektion, Abteilung für Öffentlichkeitsarbeit. Arkivita el la originalo la 9an de Decembro 2013. Alirita la 25an de Julio 2017. </ref> Arkiduko Karlo la 2-a de Interna Aŭstrio bruligis 20 000 [[protestantismo|protestantismajn]] librojn sur la placo de tio, kio nun estas mensa malsanulejo, kaj sukcesis redoni Stirion al la aŭtoritato de la [[Sankta Seĝo]]. Arkiduko [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este|Franz Ferdinand]] naskiĝis en Graz en tio, kio nun estas la ''Stadtmuseum'' (urbomuzeo). [[Dosiero:Graz vista desde el Schlossberg.jpg|eta|maldekstre|300ra|Vidaĵo el Schlossberg.]] Dum la [[Dua Mondmilito]], 16% de la urbaj konstruaĵoj estis detruitaj kaj 1788 homoj mortis konsekvence de la batalado. La historia kerno ne suferis pro la atakoj, escepte la ''Tummelplatz''. Ĉefe la centra stacio kaj la industriaj instalaĵoj de la sudo kaj okcidento de la urbo estis celoj de la bombardado. La 2-an de aprilo 1945, dum okazis la plej forta bombatako de la Aliancanoj kontraŭ Graz, la [[Gestapo]] kaj [[Waffen-SS]] faris masakron kontraŭ rezistmovadanoj, hungar-judaj punlaboristoj kaj militkaptitoj ĉe la SS-kazerno en Graz-Wetzelsdorf.<ref>[https://web.archive.org/web/20210414134512/https://www.oeaw.ac.at/41tage/41-tage-kriegsende-1945-english "41 Tage. Kriegsende 1945 English".] Arkivita el la originalo la 14an de aprilo 2013. Alirita la 10an de marto 2021. </ref> En la jaroj post la deklaro de sendependeco de la lando en 1955, okazis multaj el la ŝanĝoj, kiuj formis la nunan bildon de la urbo. Kulture, elstaras la kreado de pluraj festivaloj. En 1968 okazis la unua eldono de la ''Steirische Herbst'', la plej malnova festivalo de [[nuntempa arto]] en Eŭropo. En 1985 inaŭguriĝis la ''Styriarte'', festivalo dediĉita al [[klasika muziko]]. Ambaŭ festivaloj okazas ĉiujare kaj estas tre gravaj por la ĉefurbo de Stirio. La aranĝo de Graz spertis sinsekvajn modifojn kaj vastigojn. Novaj pontoj estis konstruitaj, kaj en 1972 malfermiĝis la unua piedira zono. La fino de la 1980-aj jaroj vidis signifan kreskon en la sudorienta parto de la urbo. En 1988, Puntigan estis nomumita sendependa distrikto de Straßgang, tiel establante la dek sep distriktojn, en kiujn Graz estas dividita hodiaŭ. En 1993, la urbo ricevis premion de la mediprotekta organizaĵo [[Greenpeace]]. En la sama jaro, ĝi organizis la Eŭropan Kulturmonaton laŭ peto de la [[Eŭropa Unio]]. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Graz - Rathaus2.jpg|eta|dekstre|250ra|[[Urbodomo de Graz|Urbodomo]]]] La historia urbocentro estis aldonita al la [[Monda Heredaĵo de UNESKO]] en 1999<ref>[https://web.archive.org/web/20131209042512/http://www.graz.at/cms/ziel/4519230/EN/ "A Short History of the City".] graz.at. Graz: Stadt Graz – Magistratsdirektion, Abteilung für Öffentlichkeitsarbeit. Arkivita el la originalo la 9an de Decembro 2013. Alirita la 25an de Julio 2017. </ref> pro la harmonia kunekzisto de tipaj konstruaĵoj el malsamaj epokoj kaj en malsamaj arkitekturaj stiloj. Situanta en kultura limregiono inter Centra Eŭropo, Italio kaj la Balkanaj Ŝtatoj, Graz sorbis diversajn influojn de la najbaraj regionoj kaj tiel ricevis sian esceptan urbopejzaĝon. Hodiaŭ la historia centro konsistas el pli ol 1000 konstruaĵoj, kies aĝo varias de [[gotika arto]] ĝis nuntempa. [[Dosiero:Graz Sporgasse 3 L1260422.jpg|eta|Fasado de Sporgasse 3, konstruita en [[nov-arta stilo]]<ref>Reinisch, Karl. 2026. "Graco: Gustumu kulminojn". ''Esperanto'' 1412(5): 110.</ref>]] La [[Ĉefplaco de Graz]] (germane ''Hauptplatz'') estas la centra placo de Graz. Ĉe la placo situas la [[Urbodomo de Graz|Urbodomo]]. En la 1960-aj jaroj, oni diskutis pri la "forigo" (modernigo) de la riĉe strukturita historiisma fasado de la Urbodomo kaj simpligita restrukturado laŭ la spirito de la novklasika antaŭa konstruaĵo. Tamen, en la referendumo okazinta en julio 1966, la loĝantoj de Graz voĉdonis per granda plimulto (83%) por konservi la ekzistantan fasadon. La [[Schlossberg (Graz)|Kastela Monteto de Graz]] ({{Lang-de|Schlossberg}}, signifas "kastela monto") estas masiva [[Dolomito|dolomita]] roko kaj formas la kernon de la historia malnova urbo. Ĝi situas rekte sur la maldekstra bordo de la rivero Mur kaj superregas la ĉefan placon de Graz. [[Dosiero:Graz Dom St. Ägidius Innen Kanzel 2.JPG|eta|maldekstre|200ra|[[Predikejo]] de la [[Katedralo de Graz]]]] Aldone al la [[Horloĝturo]], la orientilo de Graz, la Kastela Monteto prezentas ankaŭ la [[Sonorilturo]]<nowiki/>n kun ĝia sonorilo ''Liesl'', la [[Kazemato|Kazematojn]] de la Kastela Monteto, la 94 m profundan Turkan Fontanon, ĉiujn restaĵojn de la [[kastelo]], kaj kelkajn pli malgrandajn artaĵojn. La [[Katedralo de Graz]] ({{Lang-de|Grazer Dom}}) estas la [[katedralo]] de la [[episkopujo de Graz-Seckau]]. Samtempe la paroĥo de la katedralo estas alligita al la [[Dekanujo]] Graz-Mezo de la Urbopreĝejo Graz. La katedralo estas unu el la art- kaj kultur-historie plej gravaj konstruaĵoj de la urbo Graz. La konstruaĵo estis konstruata en la 15-a jarcento laŭ [[gotika arĥitekturo]]. Sub [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]] ĝi fariĝis kortega preĝejo de la [[imperiestroj de la Sankta Romia Imperio]] kaj en la jaro 1786 katedralo, kiam Graz fariĝis episkopejo. La eklezia konstruaĵo, origine planita kiel preĝejkastelo ekster la mezepoka urba remparo, staras sur altigita tereno. Iam estis multaj freskoj sur la eksteraj muroj; hodiaŭ nur kelkaj restas, kiel la ''Landplagenbild'' ("bildo de pestoj") pentrita en 1485, supozeble de Thomas von Villach. La tri plagoj, kiujn ĝi prezentas, estas [[akrido]]j, [[pesto]] kaj la invado de la turkoj, ĉiuj el ili trafante la urbon en [[1480]]. Ĝi prezentas la plej malnovan pentritan vidaĵon de Graz. [[Dosiero:Graz clock tower.jpg|eta|dekstra|200ra|Horloĝa turo en Graz]] * [[Artodomo Graz]] estas muzeo kaj galerio de [[nuntempa arto]] * [[Konvento Sankta Mario de la Neĝoj (Graz)|Karmelana konventa kirko]], iam pilgrima * [[Murinsel]] estas artefarita insulo desegnita kiel flosanta platformo en la rivero Muro. Ĝi estis planita ekde 1999, konstruita en 2002, kaj malfermita en januaro 2003 en la koro de Graz. Ĝi celis krei duan, modernan orientilon por la urbo apud la Schlossberg. Ĉi tiun famaĵon en Graz desegnis la artisto kaj arkitekto Vito Acconci de Novjorko, okaze de la nomumo de Graz kiel la Eŭropa Kultura Ĉefurbo en 2003. * [[Nova Galerio (Graz)|Nova Galerio]], specialigita pri nuntempa arto * [[Universala Muzeo Joanneum]] * Operejo kaj Teatro ''Schauspielhaus'' * [[Funikularo]] ''Schlossbergbahn'' * Maŭzoleo de Imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]], apud la katedralo, la plej grava konstruaĵo de [[manierismo]] en Graz. Ĝi inkluzivas kaj la tombon kie Ferdinando la 2-a kaj lia edzino estas entombigitaj, kaj preĝejon dediĉitan al Sankta Katarino de Aleksandrio. * Urba Parko === Ekster la historia urbocentro === * La Palaco Eggenberg (''Schloss Eggenberg'') estas baroka palaco ĉe la okcidenta rando de Graz kun ĉambroj kaj muzeo. En 2010 ĝi estis aldonita al la ekzistanta Monda Heredaĵo de la historia centro de Graz. * La Baziliko Mariatrost (''Basilika Mariatrost'') estas malfrubaroka preĝejo, ĉe la orienta rando de Graz. * La Preĝejo de la Koro de Jesuo (''Herz-Jesu-Kirche'') estas la plej granda preĝejo en Graz kun la tria plej alta [[spajro]] en Aŭstrio, konstruita en novgotika stilo. * La Kalvarienberg (Golgoto) en la Gösting-kvartalo de Graz kun 17-a-jarcenta kalvario kaj preĝejo. * La Universitata Hospitalo de Graz estas la plej granda hospitalo en Graz kaj unu el la plej grandaj hospitaloj en Aŭstrio. Ĝi estas la plej granda konstruaĵkomplekso en ''Jugendstil'' en Aŭstrio kaj estis konstruita inter 1904 kaj 1912. Ĝin administras la federacia ŝtato Stirio kaj estas unu el la plej famaj hospitaloj en Aŭstrio kaj Centra Eŭropo. * La Ruino Gösting (Ruine Gösting), ruino de montetopinta kastelo ĉe la nordokcidenta rando de la urbo, kaj Plabutsch/Fürstenstand, malantaŭ la Palaco Eggenberg, kun montetopinta restoracio kaj observejo, same kiel Buchkogel/Kronprinz-Rudolf-Warte estas vidpunktoj por vidaĵoj de la urbo. === En la ĉirkaŭaĵo === * Aŭstra Subĉiela Ekspozicio Stübing (''Österreichisches Freilichtmuseum Stübing''), subĉiela muzeo enhavanta malnovajn farmdomojn/bienajn konstruaĵojn el la tuta Aŭstrio rekunmetitajn en historiaj medioj. * La Lur-kaverno (''Lurgrotte''), la plej vasta kaverna sistemo en Aŭstrio. * La Piber Lipizzan Ĉevalbredejo (''Lipizzanergestüt Piber''), Ĉevalbredejo ĉe Piber, kie oni bredas famajn ĉevalojn. * Ok stiriaj vinvojoj (''Steirische Weinstraßen'') tra vinkultivaj regionoj en Stirio. * La Termobaneja Regiono (''Thermenregion''), kuracloka regiono oriente de Graz. * Kastelo Riegersburg, potenca fortikaĵo kiu neniam estis konkerita. Ĝi estis bastiono kontraŭ turkaj invadoj. == Servoj == * [[Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj]] * [[Teknologia Universitato Graz]] * [[Universitato de Graz]] == Politiko == [[Dosiero:Elke Kahr 02-03-2016 2 k.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Elke Kahr]], komunista urbestro de Graz]] Dum granda parto de sia postmilita historio, Graz estis fortikejo de la [[Socialdemokrata Partio de Aŭstrio]] (SPÖ), sed ekde la fino de la 1990-aj jaroj la partio perdis plejparton de sia subteno je loka nivelo. Ĝin superis la [[Aŭstra Popola Partio]] (ÖVP) en 2003, kiu restis la plej granda partio en la urba konsilantaro (''Gemeinderat'') ĝis 2021. Kun la malkresko de la SPÖ, la [[Komunista Partio de Aŭstrio]] (KPÖ) fariĝis tre populara en Graz, malgraŭ sia nekonsiderinda ĉeesto je nacia nivelo. La partio atingis la trian lokon kun 20.8% de la voĉoj en la komunuma elekto de 2003, kio estis atribuita al la populareco de la loka gvidanto Ernest Kaltenegger. Ĝi falis al 11.2% en 2008, kaj resaniĝis sub nova gvidanto [[Elke Kahr]], iĝante la dua plej populara partio en Graz kun 19.9% ​​en 2012 kaj 20.3% en 2017. La populareco de KPÖ en Graz permesis al ili eniri la stirian provincan parlamenton en la elektoj de 2005, markante ilian unuan aperon en aŭstra provinca parlamento en 35 jaroj; ili retenis siajn sidlokojn en la postaj elektoj de 2010, 2015 kaj 2019.<ref>{{cite news |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/europa/oesterreich-wuerschtl-statt-weltrevolution-12892839.html |title=Klutz instead of World Revolution |newspaper=Faz.net |date=19a de Aprilo 2014 |publisher=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] |last1=Löwenstein |first1=Stephan}}</ref> La komunuma elekto de 2021 vidis kolapson en la populareco de ÖVP, permesante al KPÖ, denove gvidata de Elke Kahr, iĝi la plej granda partio kun 29% de la voĉoj.<ref>{{cite web |title=The Communist Party Just Won the Elections in Austria's Second-Biggest City |url=https://jacobinmag.com/2021/09/communist-party-of-austria-kpo-graz-election-victory-red-fortress |website=Jacobin |access-date=30a de Septembro 2021 |date=27a de Septembro 2021}}</ref> Ŝi poste estis elektita urbestro en novembro, gvidante koalicion kun la [[Verduloj]] kaj SPÖ.<ref>{{cite web|url=https://steiermark.orf.at/stories/3130354/|title=Livestream: Elke Kahr is Graz mayor|date=17a de Novembro 2021|language=de|website=[[ORF (broadcaster)|ORF]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dw.com/en/austrian-city-swears-in-first-ever-communist-mayor/a-59849044|title=Austrian city swears in first-ever communist mayor|date=17a de Novembro 2021|website=[[Deutsche Welle]]}}</ref> == Kulturo == ''[[Forum Stadtpark]]'' (ankaŭ: ''Grazer Gruppe'' aŭ ''Grazer Forum'') estis en 1958 fondita, avangarda unuiĝo da verkistoj kaj artistoj en Graz. En Graz troviĝas la Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj (ECML) de la [[Konsilio de Eŭropo]] Dum 2003 Graz havis la titolon de "Eŭropa Kulturĉefurbo" kaj estis unu el la "Urboj de Dezajno" de UNESKO en 2011. [[Dosiero:Graz Kunsthaus vom Schlossberg 20061126.jpg|eta|dekstre|270ra|La [[Artodomo Graz]], germane ''Kunsthaus Graz'']] En Graz estas ĉirkaŭ 20 [[muzeo]]j. La urbocentro kaj la apudaj kvartaloj karakteriziĝas per historiaj loĝdomoj kaj preĝejoj. En la eksteraj kvartaloj konstruaĵoj estas ĉefe de arkitekturaj stiloj el la dua duono de la 20-a jarcento. En 1965 la Graz-lernejo (''Grazer Schule'') estis fondita. Pluraj konstruaĵoj ĉirkaŭ la universitatoj estas de ĉi tiu stilo, ekzemple la forcejoj de Volker Giencke kaj la RESOWI-centro de Günther Domenig. Antaŭ ol Graz fariĝis Eŭropa Kulturĉefurbo en 2003, pluraj novaj projektoj estis realigitaj, kiel ekzemple la Urbodomo de Graz (''Stadthalle Graz'') - multfunkcia spaco por ekz. kongresoj kaj koncertoj -, la Infanmuzeo (''Kindermuseum''), la Halo Helmut List (''Helmut List Halle''), la Muzeo de Nuntempa Arto (''Kunsthaus'') kaj la Insulo en la Mur (''Murinsel''). La plej alta konstruaĵo de la urbo estas la Preĝejo de la Jesukoro kun 109 m. Graz gastigas la ĉiujaran festivalon de klasika muziko ''Styriarte'', fonditan en 1985 por ligi la dirigenton [[Nikolaus Harnoncourt]] pli proksime al lia hejmurbo. Eventoj okazis en diversaj lokoj en Graz kaj en la ĉirkaŭa regiono. ===Dialekto=== Nomata ''Steirisch'' fare de lokanoj, Graz apartenas al la [[Bavara lingvo|aŭstro-bavara]] regiono de dialektoj, pli specife miksaĵo de la centra bavara lingvo en la okcidenta parto de [[Stirio]] kaj la suda bavara lingvo en la orienta parto.<ref>[https://www.steiermark.com/de/Steiermark/Neugierig-auf-Kultur/Brauchtum-Volkskultur/Steirische-Sprache "Steirische Sprache".] Steiermark: Das offizielle Tourismusportal der Steiermark. Medieninhaber und Herausgeber sowie Dienstanbieter Steirische Tourismus GmbH. Alirita la 8an de Julio 2020. </ref> La stiria filio de la Aŭstra Amaskomunikila Korporacio [[ORF]] lanĉis iniciaton en 2008 nomitan ''Scho wieda Steirisch g'redt'' por reliefigi la multajn dialektojn de Graz kaj Stirio ĝenerale kaj por kultivi la fieron, kiun multaj stirianoj havas pri sia loka kulturo. Du kialoj por kunfandado de ĉi tiuj dialektoj kun la [[norma germana lingvo]]: la influo de televido kaj radio, kiu enportas la norman germanan lingvon en la hejmojn, kaj la industriigo kaŭzanta la malaperon de la sola farmisto, ĉar la terkulturaj komunumoj estas vidataj kiel la veraj gardantoj de dialekta parolado.<ref> Jontes, Günther. [https://web.archive.org/web/20210818103713/http://static2.orf.at/vietnam2/files/stmkmagazin/200831/scho_wieda_steirisch_gredt_16997.pdf "Scho wieda Steirisch g'redt" (PDF).] ORF St Radio Steiermark. ORF Steiermark. Arkivita el la originalo (PDF) la 18an de Aŭgusto 2021. Alirita la 8an de Julio 2020. </ref> == Transporto == Ampleksa reto de publika transporto faras Graz-on facile navigebla urbo sen aŭto. La urbo havas ampleksan busreton, kiu kompletigas la tramreton de Graz, kiu havas ses liniojn. [[Tramtransporto en Graz]] estas reto de [[tramo]]j formantaj gravan parton de la sistemo de publika transporto en Graz. Kvar linioj pasas tra la subtera tramhaltejo ĉe la centra fervoja stacidomo ([[Ĉefstacidomo Graz]], ''Hauptbahnhof'') kaj pluen al la urbocentro antaŭ ol disbranĉiĝi. Krome, ekzistas ok noktaj busitineroj, kvankam ĉi tiuj funkcias nur dum semajnfinoj kaj vesperoj antaŭ festotagoj. [[Dosiero:Graz Hauptbahnhof bei Nacht.jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Ĉefstacidomo Graz]], la centra [[fervoja stacidomo]] (''Hauptbahnhof'')]] La [[funikularo]] de Kastelo-Monteto (''Schlossbergbahn''), kaj la lifto de Kastelo-Monteto (''Schlossberglift''), vertikala [[lifto]], ligas la urbocentron al Kastelo-Monteto (''Schlossberg''). De la [[Ĉefstacidomo Graz|ĉefstacidomo]], regionaj trajnoj ligas al plejparto de Stirio. Rektaj trajnoj veturas al plejparto de gravaj urboj proksimaj, inkluzive de [[Vieno]], [[Salzburg]], [[Innsbruck]], [[Maribor]] kaj [[Ljubljano]] en [[Slovenio]], [[Zagrebo]] en [[Kroatio]], [[Budapeŝto]] en [[Hungario]], [[Prago]] kaj [[Brno]] en [[Ĉeĥio]], [[Zuriko]] en [[Svislando]], same kiel [[Munkeno]], [[Stutgarto]], [[Hajdelbergo]] kaj [[Frankfurto]] en [[Germanio]]. Trajnoj al [[Vieno]] foriras ĉiun horon. En la lastaj jaroj multaj fervojaj stacidomoj ene de la urbolimoj kaj en la antaŭurboj estis rekonstruitaj aŭ modernigitaj kaj nun estas parto de la Styria S-Bahn, navedotrajna servo konektanta la urbon kun ĝia antaŭurba areo kaj urboj proksimaj. La flughaveno Graz situas ĉirkaŭ 10 km sude de la urbocentro kaj estas atingebla per buso, fervojo, taksio kaj aŭto. Rektaj cellokoj inkluzivas Berlinon, [[Duseldorfo]]n, Frankfurton, Hamburgon, Istanbulon, Londonon, Munkenon, Vienon kaj Zurikon.<ref>[https://web.archive.org/web/20150907231342/http://www.flughafen-graz.at/en/flug/flug-reiseinfo/destinationen.html "Flughafen Graz :: Destinations".] Arkivita el la originalo la 7an de Septembro 2015. Alirita la 21an de Aŭgusto 2015. </ref> En 2021 dulinia metrosistemo estis proponita por Graz,<ref>[https://www.railwaygazette.com/metro/two-line-automated-metro-proposed-for-graz/58606.article "Two-line automated metro proposed for Graz".] Metro Report International. 1a de Marto 2021. Alirita la 18an de Aprilo 2021. </ref> kio farus Graz la duan aŭstran urbon kun rapida transitsistemo post Vieno. == Famuloj == Vivis en Graz: [[Dosiero:Georg_Pachmann_001.jpg|eta|230px|Imperiestro Ferdinando la 2-a]] * [[Peter Handke]] (n. 1942), Nobelpremio en Literaturo * [[Johann Nestroy]] (1801–1862), dramaturgo kaj aktoro * [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] (1578–1637) * [[Ferdinando la 3-a (Sankta Romia Imperio)]] (1608-1657) * [[Wladimir Köppen]] (1846-1940), geografo, meteologo, klimatologo kaj botanikisto * [[Wolfgang Bauer]] (1941–2005), verkisto * [[Karl Böhm]] (1894–1981), dirigento * [[Ludwig Boltzmann]] (1844–1906), fizikisto, universitata profesoro * [[Richard von Krafft-Ebing]] (1840–1902), psikiatro * Arkiduko [[Johano de Aŭstrio]] (1782–1859) * Arkiduko [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este]] (1863–1914), kies murdo estis ekskuzo por la [[Dua Mondmilito]]<ref>Pribram, Alfred Francis (1922). [[s:en:1922 Encyclopædia Britannica/Francis Ferdinand|"Francis Ferdinand"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 31 (12a eld.).</ref> * [[Peter Rosegger]] (1843–1918), verkisto kaj poeto * [[Nikolaus Harnoncourt]] (1929–2016), edukita en Graz, dirigento de klasikaj verkoj per historiaj instrumentoj * [[Victor Franz Hess]] (1883–1964), Nobel-premiita fizikisto * [[Johannes Kepler]] (1571–1630), germana astronomo, astrologo, natura filozofo kaj instruisto pri matematiko.<ref>Clerke, Agnes Mary (1911). [[s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Kepler, Johann|"Kepler, Johann"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 15 (11a eld.). pp. 749–751.</ref> * [[Hans Michael Maitzen]] (n. 1943), astronomo * [[Erwin Schrödinger]] (1887–1961), Nobel–premiita fizikisto pri [[kvantuma teorio]], estro de Graz Universitato en 1936 * [[Werner Schwab]] (1958–1994), dramaturgo kaj vidartisto * [[Arnold Schwarzenegger]] (n. 1947), aktoro kaj eks-guberniestro de Kalifornio; el Thal, 3,2 km el Graz. * [[Robert Stolz]] (1880–1975), komponisto kaj dirigento [[Dosiero:Tesla circa 1890.jpeg|eta|230px|[[Nikola Tesla]]]] * [[Nikola Tesla]] (1856–1943), serb-usona inventisto, kiu studis elektran inĝenieradon en Graz * [[Hans Ulrich von Eggenberg]] (1568–1634), frua "ĉefministro" dum la [[Tridekjara Milito]].<ref>[[s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Eggenberg, Hans Ulrich von|"Eggenberg, Hans Ulrich von"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 9 (11a eld.). 1911. pp. 16–17.</ref> * [[Johann Bernhard Fischer von Erlach]] (1656–1723), baroka arkitekto.<ref>[[s:en:The New International Encyclopædia/Fischer von Erlach, Johann Bernhard|"Fischer von Erlach, Johann Bernhard"]]. New International Encyclopedia. Vol. VII. 1905. p. 658.</ref> * [[Joseph von Hammer-Purgstall]] (1774–1856), orientalisto, historiisto kaj diplomato.<ref>[[s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Hammer-Purgstall, Joseph, Freiherr von|"Hammer-Purgstall, Joseph, Freiherr von"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 12 (11a eld.). 1911. p. 898.</ref> * [[Leopold von Sacher-Masoch]] (1836–1895), verkisto kaj ĵurnalisto, studis en Graz; la termino "masokismo" estas derivita el lia nomo * [[Roman von Ungern-Sternberg]] (1886–1921), gravulo de la rusa [[Blanka movado]] kaj diktatoro de Mongolio en 1921 En Graz naskiĝis kaj mortis: * kabaredistino, komponistino, kantistino, muzikistino kaj verkistino [[Lore Krainer]] * [[verkisto]] [[Werner Schwab]], * poeto kaj politikisto [[Anastasius Grün]] * hungara monaĥo [[Sándor Károly Klempa]]. {{Div col|cols = 2}} En Graz naskiĝis: * hungara agronomo [[László Somssich]] * [[Johann Ernst von Thun]], salcburga princĉefepiskopo * [[Sigismundo Kristoforo de Schrattenbach]], salcburga princĉefepiskopo * verkisto [[Gerhard Roth]] * hungara [[ministro]] [[József Somssich (ministro)|József Somssich]] * hungara [[germanisto]] [[Miklós György Hutterer]] * [[Christian Wehrschütz]], ĵurnalisto * [[Viktor Pöschl]], klasika filologo * [[Hans Lechner]], ministroprezidanto salcburgia * [[Johann Sigmund von Kuenburg]], episkopo de Lavant kaj Chiemsee * [[Kay-Michael Dankl]], komunista politikisto * [[Adolf Grohmann]], ŝemidisto * [[Joseph von Karabacek]], bibliotekisto kaj orientalisto * [[Friedrich Loos]], pentristo * [[Gerald Grosz]], politikisto En Graz mortis: * [[abato]] [[Guidó Schenzl]] * hungara [[instruisto]] [[János Aszalai]] * hungara jezuita [[monaĥo]] [[Jakab Wenner]] * hungaraj [[oficiro]]j [[Ágoston Rafael Tóth]] kaj [[Antal Zach]] * [[politikisto]] [[Franz von Kalchberg]] * verkistoj [[Joseph von Hammer-Purgstall]] kaj [[Johann von Kalchberg]] * hungara inĝeniero [[János Czimeg]] * hungara [[operkantisto]] [[Aranka Fodor]] * hungara [[pianisto]] [[Edit Farnadi]] * hungara [[vojaĝisto]] [[György Almásy]]. * [[Lajos Benedek (oficiro)]] * [[Albin Lesky]], filologo * [[Marianna Török (artisto)]] * [[Peter Simonischek]], aktoro * [[Josef Riedler]], politikisto kaj pedagogo * [[Frida Mentz-Kessel]], pentristino kaj grafikistino {{Div col end}} == Esperanto == En la komenco de 20-a jarcento estis komerca lernejo en Graz, kie oni instruis Esperanton. En 2023 aperis 42-paĝa gvidilo al la urbo Graz. Ĝi estas senpage mendebla ĉe la Turisma Oficejo de la regiono Graz. <ref>[https://uea.facila.org/loke/graz-r75/]</ref> === Personoj === [[Dosiero:Esperanto Statuo en Graz.JPG|dekstra|eta|Esperanto-monumento en Graz]]Graz posedas [[ZEO]]-on, placon nomitan laŭ Esperanto (''Esperantoplatz''). [[Rudolf Horneck]] en Graz propagandis Esperanton kaj gvidis kursojn. [[Peter K. Geier]] vivis en Graz kaj en 1908 kunfondis klubon "[[Junaj Esperantistoj]]". Pastro [[Max Josef Metzger]] en Graz en [[1917]] fondis Mondpacan Ligon de la Blanka Kruco, kiu en 1918 akceptis Esperanton kiel korespondlingvon. Inter 1918 kaj 1920 li tie eldonis la revuon "Blanka Kruco" kaj poste ĝis 1928 la revuon "Katolika Mondo". [[Klaus Perko]] instruas Esperanton ĉe la universitato de Graz. === Eventoj === En Graz okazis * la tria tut-aŭstria Esperanto-kongreso en [[1913]] * Esperanto-kongreso en [[1949]], okaze de kiu la Aŭstria Poŝto eldonis poŝtmarkon kun [[verda stelo (simbolo)|verda stelo]] kaj la vorto "Esperanto" * la [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[1970]] * la [[Jubilea Esperanto-Konferenco]] de [[1987]], dum kiu [[Ivo Lapenna]] proklamis la malfondon de [[Neŭtrala Esperanto-Movado]]. En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026. ===Gvidlibroj en Esperanto=== '''Gvidlibro tra Graz''' . Eld. [https://www.esperanto-graz.at/ Stiria Esperantista Societo], Graz, 1913. [https://www.graztourismus.at/Prospekte/PDFs/grazer-sehenswuerdigkeiten-esperanto-2025.pdf Esperanta Turista Bulteno] estas ankoraŭ elŝutebla. ==Bildaro== <gallery> IMG 0390 - Graz - Hauptplatz and Rathaus.JPG|Centra Placo 16-12-17-Murinsel Graz-RalfR-DSCF9342.jpg|[[Murinsel]] Graz Denkmal Staedtefreundschaft DSCN0584.JPG|Murpentraĵo pri Ĝemeligitaj urboj FranziskanerkircheGraz20070406.jpg|Franciskana preĝejo 17-10-26-Graz-Schloß-Eggenberg RR79497.jpg|Palaco Eggenberg BasilikaMariatrostFassade.jpg|Baziliko Mariatrost ARGOS in Graz.jpg|Apartmentejo ARGOS de [[Zaha Hadid]] en Burggasse, 2020 Grazer Oper.JPG|Operejo 16-09-25-Graz-Nachtaufnahmen-RR2 6460.jpg|Interno de [[Ĉefstacidomo Graz|Centra Stacidomo]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Graz]] * [[2806 Graz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.ecml.at Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180304224748/https://www.ecml.at/ |date=2018-03-04 }} * [http://www.graztourismus.at Turismo ĉe Graz] * [http://www.vrgraz.at Graz ĝisdatigita] * [http://www.uni-graz.at/E Universitato de Graz] * [https://tubaro.aperu.net/v/ytb_15yUzYXvArU/ Vizito de Graz, la dua urbo de Aŭstrio]. Pieda kaj bicikla ekskurso tra Graz, bela urbo en la sudo de Aŭstrio, ĉefurbo de Stirio kaj la dua plej granda urbo en la lando. (oktobro 2021) == Referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * Walter Brunner im Auftrag der Stadt Graz, Kulturamt (eld.): ''Geschichte der Stadt Graz''. 4 Bände. Eigenverlag der Stadt Graz, Graz 2003, ISBN 3-902234-02-4. * Peter Cede, Gerhard Lieb: ''Die inneren Stadtbezirke von Graz – die citynahen Wohn- und Gewerbeviertel des II. bis VI''. Bezirks. En: ''Geograz''. Heft 65, 2019, S. 30–39 (uni-graz.at [PDF; 11,7 MB]). * Herwig Ebner: ''Burgen und Schlösser Graz, Leibnitz und West-Steiermark''. Birken, Wien 1967, ISBN 3-85030-028-5. * Alois Kölbl, Wiltraud Resch: ''Wege zu Gott. Die Kirchen und die Synagoge von Graz''. Styria, Graz/Wien 2004, ISBN 3-222-13105-8. * Karl A. Kubinzky, Astrid M. Wentner: ''Grazer Straßennamen. Herkunft und Bedeutung''. Leykam, Graz 1996, ISBN 3-7011-7336-2. * Fritz Posch: ''Die Besiedelung des Grazer Bodens und die Gründung und früheste Entwicklung von Graz''. En: Wilhelm Steinböck (eld.): ''850 Jahre Graz 1128–1978''. Styria, Graz 1978, ISBN 3-222-11040-9. * Andrea Kleinegger, Gertraud Prügger: ''Ein Blick in Grazer Vorgärten''. Naturschutzbund Steiermark. Weishaupt Verlag, Gnas 2003, ISBN 3-7059-0182-6. * Alfred Schierer: ''Graz – Eine kurze Geschichte der Stadt''. Ueberreuter, Graz 2003, ISBN 3-8000-3997-4. * Ingrid Schubert: ''Graz''. En: ''Oesterreichisches Musiklexikon''. Online-Ausgabe, Wien 2002 ff., ISBN 3-7001-3077-5; Druckausgabe: Band 2, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2003, ISBN 3-7001-3044-9. * Horst Schweigert: ''DEHIO Graz''. Schroll, Wien 1979, ISBN 3-7031-0475-9. * Stadt Graz (eld.): ''Historisches Jahrbuch der Stadt Graz''. (Memento vom 23. September 2014 im Internet Archive) Graz ab 1968 jährlich. * Werner W. Strahalm, Peter Laukhardt: ''Graz – Eine Stadtgeschichte''. 6., erg., aktualis. und korr. Auflage. Strahalm, Graz 2008, ISBN 978-3-900526-84-9. * Claudia Friedrich, Eva Klein: ''Große Schau der Reklame. Reklame in Graz zwischen Umbruch und Kontinuität''. Unipress, Graz 2009, ISBN 978-3-902666-04-8. * Stefan Rothbart: ''Der Grazer Schlossberg (Die geheime Geschichte von Österreichs Kulturdenkmälern. Band 3)''. Pichler, Wien 2013, ISBN 978-3-85431-633-6. * Ottfried Hafner: ''Verborgenes in Graz''. H. Weishaupt, Graz 1989, ISBN 3-900310-65-3 (austria-forum.org). ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.graz.at/] Oficiala retejo de Graz * [https://www.graztourismus.at/de] Turismo * [https://kultur.graz.at/] Kultura servo de Graz * [https://www.vrgraz.at/panorama/ ] Panoramo * [https://geodaten.graz.at/Stadtkarte/synserver?project=GRAZ_Stadtplan&client=flex/ Mapo kaj stratoserĉilo.] En: ''graz.de'' * [https://steiermark360.com/vr/link/5ebe7cbfd653b Steiermark360, 360°-Panorama Graz (Luftaufnahme, 1,5&nbsp;Gigapixel)] {{Leginda|2026|3|27}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Graz| ]] [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Stirio]] 2b9txll4t8qavzxcciic0u0jdjqpamr Uzanto-Diskuto:Roberto 3 23062 9354054 9353083 2026-04-17T14:35:12Z Arbarulo 135469 /* Ruĝaj ligiloj */ 9354054 wikitext text/x-wiki {{Ŝablono:OraUrso|Roberto|Mo}} ==Goao, Goo== Kara samideano, via artikolo ''Goao'' iom surprizis min. En ''Poŝatlaso de la mondo'' (Praha: Kartografie. 1971), referenco por geografiaj nomoj en E-o, la nomo de la barata urbo estas ''Goo''. Ĉu vi mem esperantigis la nomon aŭ baziĝis sur aliaj fontoj? [[Uzanto:Susomoinhos|Susomoinhos]] ([[Uzanto-Diskuto:Susomoinhos|diskuto]]) 07:31, 19 nov. 2019 (UTC) :En la 16-a regulo. Kompreneble la radiko de la vorto iras ĝis la "a". Ne estas "Go-a", sed "Goa-0" eĉ en la hinda lingvo गोआ. Ĉu vi vidas la finan आ ? Evidente vi scias ke nula temo anstataŭiĝas per -o en Esperanto. Alie, "goo", jam estas japana ludo. Kompreneble, se ĈIUJ lingvoj uzas la radikon "Goa", Esperanto uzu ĝin. Vere iu poŝatlaso eldonita de iu ajn ne havas forton superan al Fundamento. Sed, vi faros kion vi volas, ĉar vi estas Esperantisto... Damne. ==Nonkilling== Oi! I was wondering if you would help us create an entry in Esperanto for "Nonkilling" [http://en.wikipedia.org/wiki/Nonkilling] ou [http://pt.wikipedia.org/wiki/não-matar]. The first paragraph would do! Obrigado! --[[Vikipediisto:Cgnk|Cgnk]] 18:33, 3. Jun 2009 (UTC) == Feliĉaj festotagoj == Kara Roberto, mi estas ankaŭ nova en Vikipedio sed mi mi deziras al vi feliĉan kristnaskon kaj sukcesajn tagojn en la venonta nova jaro 2009, amike. [[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 12:28, 24. Dec 2008 (UTC) Kara Roberto, dankon por via deziro al la nova jaro. Same ankaŭ mi deziras al vi feliĉajn kaj sukcesajn tagojn en la venonta nova jaro 2008. {{petro}} 07:00, 9. Dec 2007 (UTC) Kara Roberto, ankaŭ mi dankas pro viaj bondeziroj, kaj deziras ĉion bonan al vi! Havu belajn feritagojn! Amike, [[Vikipediisto:Lvh|Bea]] 07:26, 9. Dec 2007 (UTC) Kara Roberto, mi aliĝas al la supre menciitaj:) Ĉion Bonan! [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 09:34, 9. Dec 2007 (UTC) Dankon pro la bondeziroj. Ankaŭ al vi! -- [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:44, 9. Dec 2007 (UTC) == Iom pri ĉiom == Saluton, Majstro! Kiel vi fartas? Antaŭ certa tempo mi ne parolas kun vi! Nu, mi ofte vojaĝas tiun periodon... Nuntempe mi estas em Alagoaso, soligita en tiu petrola "sondo"... Mian interreton tenas Petrobrazo mem, do mi ne povas atingi retejon, kia Orkuto, ekz-e. Feliĉe Vikipedion ili ne celas forbari por ni! Nu, majstro, mi reverkas artikolon pri [[Adelino Fontoura]] kaj celas igi ĝin leginda. Mi ne memoras legi pri tiu aŭtoro en lernejo, ekz-e, tamen nuntempe mi ŝatas priverki kaj koni lin; lia poezio estas belega! Mi malkovris, ke li estis "tio-avô" de Pastro Fontoura Chaves, maranja verkisto, tamen mi ne scias, kiel skribi en Esperanto "tio-avô"... Ĉu vi iam aŭdis tian esprimon en Esperanto? Cetere mi ĵus legis vian artikolon pri [[Poliespo]]. Kurioza! -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 03:50, 11. Dec 2007 (UTC) :Resaluton, Roberto! Bedaŭrinde mi ne estos en Arakaĵuo la 15-an!... Mi restos ĉi tie en Alagoaso, en la sondo mem, ĝis la 18-a... Cetere, mi plibonigis la esprimon "um pouco de tudo" de "iom de ĉiom" al "pri"... :-) :Hazarde tiujn tagojn mi legis pri la infana literaturo de Brazilo en la malfrua 19-a jarcento. Mi tute ne konis [[Figueiredo Pimentel]] kaj [[Francisca Júlia]], kuij havos etajn artikolojn. Pri [[Júlia Lopes de Almeida]] mi skribis ŝian nomon en [[Antologio de Brazilaj Rakontoj]], tamen neniam ja legis ion pri ŝi. Kelkaj tagoj mi finfine trovis liniojn pri tiu verkistino, ankaŭ rilate al infana literaturo. Nu, Francisca Júlia verkis poemeton, kiun mi tradukis nur pro kuriozeco. Jen kaj la originala kaj mia intence aŭ ne infaneca traduko: <center> '''O patinho/La anaseto''' (Francisca Júlia) {| | Pintainho do pato<br> Galante, amarelo e novo,<br> Mal saiu da casca do ovo<br> Busca as águas do regato.<br> Todo ele, tão lindo e louro,<br> Enquanto nas águas bóia,<br> Tem a graça de uma jóia<br> Feita em ouro.<br> | Jen ĵus naskita anaseto<br> Galanta, flava kaj nova,<br> Apenaŭ for de sia dom' ova,<br> Iras la akvon de rivereto.<br> Ĝi, tute bela kaj kolora,<br> Kvazaŭ ŝipeto kun velo,<br> Estas ĉarma, kia juvelo<br> Prilaborita kaj ora.<br> |} </center> :Kritiku. Mi uzis galantan, kvankam tiu vorto pli signifas viron galantan... Mi ne bone scias se dom' estas pli bona ol domo. Kaj mi pensis uzi amora anstataŭ kolora, sed tiu unua povas ŝajni multe seksa. Finfine mi elektis ĝi'n por nomi la anaseto, kvankam ankaŭ eblas uzi li'n. -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 10:53, 11. Dec 2007 (UTC) Roberto, bonvolu legi [[Diskuto:Vorto|Diskuton:Vorto]]. -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 13:53, 11. Dec 2007 (UTC) :Ankaŭ bonvolu legi [[Nomo]]n. Mi verkis multe da stultaĵoj tie! :-) Certajn ideojn tie mi aŭdacis verki intuicie, tial mi petas vin legi kaj korekti, ĉar temas pri via fako. -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 18:27, 11. Dec 2007 (UTC) ::Resaluton, Roberto! Mi restos en Alagoaso mem ĝis la 18-a. Mi estas sur tero, en sondejo, t.e. en la loko apartigita, por ke la sondilo funkciu, boru la 238-a ŝakton en la kampo de Pilar. Ĉu li interesiĝos por tiuj spertoj? Vi nepre skribu pri via aventuro en la ĝangalo, ĉar mi volas legi! :-) (Cetere, mi malŝategas la konceptojn, ke la e-istaro donis al petrolo kaj al nafto... Tiuj difinoj tute fuŝas, kredu min. Certe ĉiuj geologoj - aŭ eĉ kemiistoj - malŝategas tiujn difinojn.) -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 14:46, 12. Dec 2007 (UTC) ===Petrolo kontraŭ Nafto=== Roberto, kie vi estas? Vi ne estas for de Arakaĵuo, ĉu? Maksimume la 18-an mi eliros Alagoason kaj jam estos revenanta al Serĝipo. Mi pensas resti du aŭ tri tagojn tie, kiam mi certe vizitos vin kaj Kadígia. Post tio, eble en la 20-a, mi vojaĝos al Braziljo por pasi Kristnaskon kaj Novjaron kun miaj gepatroj. Komence de januaro mi jam estos reveninta al Arakaĵuo. Nu, tiu geologo, kiun vi konis, ĉu li loĝas en Salvadoro? Kion vi du precize celas? Ĉu, ke ni verku pri niaj sciencoj kaj agadoj en Brazilo por eldoni en elektronikan libron? Se jes, bona ideo, mi certe partoprenos! :-) Mi parolos kun kelkaj uloj de Revo, por ili klarigu mian menson pri tiu afero Petrolo/Nafto... Tiu dubo vere malkontetigas min, ĉar la difino en Revo tute kontraŭas tion, kion mi lernis kaj kio estas konata de la tuta geologaro en Ameriko, almenaŭ. Mi havas malmulte da kontakto kun geologoj en Eŭropo, tamen ĉi tie en Ameriko mi konas geologoj el Kanado, Usono, Peruo, Bolivio kaj Argentino, almenaŭ (tiuj estas, kiujn mi memoras, ĉar mi ofte babilas kun ili). Nu, el Eŭropo mi konas Irminan, kaj mi demandos al ŝi, kion ŝi komprenas pri petrolo kaj nafto. Mi eksplikos al vi: *'''petrolo''' estas la kruda oleaĵo, kiun ni eltiras el la rokoj. Ekzistas certaj varioj de difino, tamen ĉiuj konsentas, ke petrolo estas la krudaĵo. Kaj la varioj mem nur ekzistas, ĉar unuj konsideras petrolon la tuton de la krudaĵo (t.e. kaj oleo, kaj gaso, kaj solidoj), kaj aliaj konsideras ĝin aŭ nur oleon aŭ nur oleon kaj solidojn. Solidon oni komoprenu kiel "ciron" aŭ "asfalton", ĉar certaj petroloj estas tiel malmola, ke oni jam povas diri ĝin solida. Nu, tiu estas la difino, kiun (almenaŭ) la amerika geologaro uzas por petrolo. Resume: kruda oleaĵo, kiun oni eltiras el la rokoj, kiu povas kompreni oleon, gason kaj solidojn aŭ nur oleon aŭ nur oleon kaj solidojn, laŭ unuj aŭ aliaj difinoj. *'''nafto''' estas "frakcio" de ''rafinita'' petrolo, kiu enhavas "naftenojn", t.e. specifa tipo de hidrokarbono. Kiam la petrolo jam de sia natura formo enhavas multege da naftenoj, ni ja povas diri ĝin naftena oleo, sed ne nafto mem. Nafto portas la ideon ''rafinita''. Malbedaŭrinde la grava petrola vortaro (en la angla) de la internacia kompanio Schlumberger havas difinon por petrolo, nafto kaj simila. Se interesas, legu: *[http://www.glossary.oilfield.slb.com/Display.cfm?Term=petroleum Petrolo] *[http://www.glossary.oilfield.slb.com/Display.cfm?Term=naphthenic%20hydrocarbon Nafteno / Nafto] *[http://www.glossary.oilfield.slb.com/Display.cfm?Term=naphthene%2Dbase%20crude%20oil Naftena oleo] Same malbedaŭrinde la angla kaj la portugala vikipedioj havas similajn difinojn, kiu montras, ke almenaŭ angloj kaj aliaj denaskaj anglaparolantoj kaj portugaloj kaj aliaj denaskaj portugalaparolantoj konsentas kun ilin (ĉar tiuj vikipedioj ne estas nur angla aŭ usona/portugala aŭ brazila, tamen reprezentas la komprenon de almenaŭ la denaskaj lingvanoj). Komparu ĉion, kion mi prezentis, kun la difinojn en Revo: *[http://reta-vortaro.de/revo/art/petrol.html#petrol.0o Petrol/o] *[http://reta-vortaro.de/revo/art/naft.html#naft.0o Naft/o] Vi certe rimarkos, ke la difinojn tute kontraŭas. Ve... tio vere ĉagrenas min... :-/ -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 20:12, 12. Dec 2007 (UTC) == Dormo == Hehehe, Roberto, mi rezervis la dormon por la busvojaĝo! :-) -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 16:11, 20. Dec 2007 (UTC) == Ĝojan Kristnaskon == Saluton Roberto, dankon por via deziro kaj ankaŭ mi deziras al vi agrablan travivon de Kristnaskaj festotagoj. Vi pravas, ke tio estas nia "komuna" 3-jara Kristnasko ĉi tie. {{petro}} 06:55, 25. Dec 2007 (UTC) ===Ĝojan Kristnaskon!=== Dankon, kaj ankaŭ mi deziras al Vi agrablan Kristnaskon. Ĉi tie la esperantistoj estas multe, sed NE SUFIĈE.--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 07:06, 25. Dec 2007 (UTC) == Ĝojan Kristnaskon! == Saluton, Roberto! Ĝojan Kristnaskon ankaŭ al vi, kaj dankon pro la mesaĝo. Mi ĉiam ŝatas ekkonatiĝi kun aliaj samideanoj. --[[Vikipediisto:Nick|Nick]], 15:29, 25 Dec, 2007 (UTC) ==Dankon pro bondeziroj== Kara Roberto, mi reciprokas elkore viajn bondezirojn. [[Vikipediisto:Zetey]] UTC 2007. 26-a de decmebro 12:23 == Ĉu nur DU kuriozaĵoj pri Usona kulturo? == Saluton, amiko. La figuro el karvita kukurbo estas "Jack o' Lantern" (Ĝak de l' lanterno) -- malnova legendo kun la festotago "[[Halloween]]", kiu devenas de tradicioj la la Tago de Ĉiuj Sanktuloj. Mi ne vere scias la legendojn sub la tradicio de kukurbo-karvado. Simple moderntempe ĝi estas amuza tradicio, kun kostumado, monstro-filmoj, kaj la donaco de dolĉaĵoj al infanoj. "Cheerleader" ([[aklamisto]]/[[aklamistino]]?) entuziasmigas la spektantojn kaj sportistoj ĉe sportaj eventoj per akrobataĵoj, dancoj, vokoj al spektantoj kaj sportistoj, ktp. Ofte ili estas konsiderataj kiel tre popularaj kaj belaj. Mi aldonos ĉi tiujn temojn al mia listo al verkindaj temoj. Dankon pro via intereso! -- [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 16:00, 28. Dec 2007 (UTC) == Nova artikolo pri movado en Brazilo == Saluton, Roberto! Vi, kiu ŝatas tiun studadon: aperis bona artikolo pri la [[Esperanto-movado en Ribeirão Preto]]. Mi envikipediigis la tekston donacitan de la aŭtoroj. -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 17:07, 12. Jan 2008 (UTC) == Vikiligiloj == Kara samnomulo, mi ĵus rimarkis [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=John_Lewine&diff=1551089&oldid=1170971 vian prilaboron] de la artikolo pri [[John Lewine]] verkita de mi. Koran dankon pro viaj aldonoj de enhavo. Vi krome faris tre multajn vikiligilojn al artikoloj, kiuj nur flanke rilatas al s-ro Lewine, ekzemple al la artikolo [[milito]]. Laŭ mia opinio oni uzu nur malmultajn, sed des pli utilajn ligilojn. Tro da ligiloj povus eĉ kaŝi la gravajn ligilojn, la teksto aspektas iom malbele kaj estas malfacile tralegi ĝin rapide. Kion pensas vi? -- [[Vikipediisto:Robert Weemeyer|Robert Weemeyer]] 13:11, 1. Feb 2008 (UTC) == Framasonismo == Roberto, mi konstatis ke vi verkis artikolon pri Framasonismo. Ĉu vi estas Framasono? Mi estas framasono, kaj mi estas parto de la "Komitato de Edukado" de mia loĝio. Se vi estas ankaŭ framasono, eble estus interesa interbabili pri niaj loĝioj, pri (nesekreta) informo, ktp. Mi parolus (raportus) al mia loĝio pri internacia (brazila) framasonismo. Se vi volus diskuti tiel, bonvolu kontakti min per retpoŝto: (yekrats@gmail.com)! Dankon... -- [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 15:00, 3. Mar 2008 (UTC) == Dosiero:Bandeirag.jpg == Saluton, en 2005 vi alŝutis flagobildon [[:Dosiero:Bandeirag.jpg]]. Mi kredas, ke ''bandeira'' signifas "flago", do la vera nomo de la bildo estas nur "g", kaj vi ne donis komenton. Ĉu vi povus diri, kia flago ĝi estas? Ĝi estas uzata en la artikolo pri [[Volta Redonda]], sed ankaŭ tie mi ne vere komprenas, ĉu ĝi estas ties flago aŭ ne. Interese iu nun alŝutis samnoman flagon al la Komunejo ([[:commons:Image:Bandeirag.jpg]]), sed ĝi aspektas tute malsame. Ĉu vi povus doni etan komenton al via flago? Eble eĉ pli klaran nomon? Antaŭdankon – [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 20:09, 3. Mar 2008 (UTC) == Internacia Konferenco por Komerca Helplingvo == Ĉu vi povus indiki en kiu jardeko okazis la menciita Konferenco ? ĉu en 1920 ? ĉu en 1950 ? [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|<sup>@</sup>]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 20:04, 1. Apr 2008 (UTC) Ne forgesu, minimume tri trafaj frazoj aŭ nenio. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 18:05, 18. Apr 2008 (UTC) == Petveturado == Saluton, Roberto! Ĉu «organizita homo» ne estas pozitiva valoro? Nu, dependas kiel oni komprenas la esprimon «organizita homo», certe. Tion mi tajpis ĉar en mia petvetura sperto (plejparte en Eŭropo), mi rimarkis ke montri signon plibonigas miajn ŝancojn, kaj kiam mi demandis al la stiristoj, kelkaj diris al mi ke ili prenis min dank'al mia signo. Ĉu vi ankaŭ spertis petveturadon, aŭ ekzemplon de malsama organizo en malsamaj landoj, kiel en Brazilo? --[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:46, 25. Apr 2008 (UTC) ==Volapuko kaj Esperanto== === Nomita referenco === En la artikolo [[Volapuko kaj Esperanto]], mi ekuzis nomitan referencon. Tio funkcias jene : la unuan fojon estu <code><nowiki><ref name="nomo">Teksto</ref></nowiki></code> kaj poste <code><nowiki><ref name="nomo"/></nowiki></code>. Se vi malrespektas tiun sintakson la paĝo tute fuŝiĝas. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|<sup>@</sup>]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 20:04, 8. Maj 2008 (UTC) === Emfazado de citaĵoj === Kara Roberto, bonvolu precizigi kiun eron vi volus emfazi kiaj citaĵoj. Kiam vi mesaĝis al mi, vi ne jam estis farinta ŝanĝojn post la lasta mia. Mi ĵus vizitis la artikolon kaj apartigis citaĵon de Pabst kaj igis referaĵon al verko de Gacond noto. Estus bone ke ĉiuj referaĵoj estu ligitaj al la teksto, sed kelkajn el ili (Boulton, Kiselman, Tresoldi) mi ne scias al kiu ero de la artikolo ligi. {{alss}} 19:25, 9. Maj 2008 (UTC) ===Tornistro=== Saluton, Roberto. En via jusa artikolo [[András Szalai]] oni diras, ke li iĝis [[tornistro]]. Laŭ mia vortaro kaj mia memoro pri uzado, tio estas [[dorsosako]], do ne estas senco. Eble vi volis diri ion alian, sed mi dubas pri tio kaj tion mi ne povas korekti. Ĝis. --[[Vikipediisto:Kani|kani]] 19:49, 30. Maj 2008 (UTC) nun mi legas "turnisto". Ĉu estas iu, kiu profesie turniĝas?--[[Vikipediisto:Hans|Hans]] 15:41, 22. Maj 2009 (UTC) == Wikipedija:Hornjoserbšćina == Saluton, Roberto. Ĉu vi povus traduki esperantotekston en [[:hsb:Wikipedija:Hornjoserbšćina]] en la portugalan lingvon? Dankon kaj multe da sukceso Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 19:16, 26. Jun 2008 (UTC) :Dankon pro via traduko. Kiel oni traduku la frazon "Informoj por tiuj, kiuj ne parolas la suprasoraban lingvon" en la portugalan? Ĝi estas bezonata por la tiea superskribo de la koncerna ĉapitro. Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 19:39, 26. Jun 2008 (UTC) ::Dankon pro la dua traduko. Nun ĉio estas kompleta. Kore --[[Vikipediisto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 19:51, 26. Jun 2008 (UTC) == Crack ne estas krako, ĉu? == En la paĝo '''Pipo''' troviĝas :... [[krako]]n (solidigita [[kokaino]])... sed laŭ PV [[krako]] estas bruo, sono. Do, ĉu ne prefere "kreko"?! Salutojn, [[Vikipediisto:UNiesert|UNiesert]] 01:18, 5. Aŭg 2008 (UTC) ==[[Akoŭsmatiko]]== Mi supozas, ke la esperanta ekvivalento de tiu vorto estus ''akusmatiko'', ĉar oŭ en la franca aŭ en la greka devenas u.--[[Vikipediisto:Kani|kani]] 16:21, 6. Aŭg 2008 (UTC) == sanktuloj == Saluton Roberto, ĉu vi ne volus helpi aldoni ŝablonon en artikolojn pri sanktuloj? Bv vidi [[Maria Magdalena]] nun. Temas pri ŝablono [[Ŝablono:Informkesto sanktulo]]. Tio estas simpla. Mi kredas, ke vi scios fari tion. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 16:08, 7. Aŭg 2008 (UTC) :La uzado estas simpla. Sufiĉas kopii la suban tekston de la ŝablono en la konkretajn paĝojn kaj plenigi informojn, kiuj estas konataj el la paĝoj aŭ kiujn vi konas el aliaj vikipedioj. Ne estas bezone plenigi ĉiujn. Helpo povas esti aŭ la angla paĝo [http://en.wikipedia.org/wiki/Special:WhatLinksHere/Template:Infobox_Saint kie estas paĝoj, kiuj ligas al la ŝablono en la angla] aŭ la hispana paĝo, [http://es.wikipedia.org/wiki/Especial:WhatLinksHere/Plantilla:Infobox_santo en kiu ankaŭ ligas paĝoj al sanktuloj] aŭ memkompreneble iu ajn alia lingvo kun la ŝablono. Mi faris la ŝablonon kun koloroj laŭ la [http://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Informkesto_sanktulo angla (ora)] kaj laŭ la [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Informkesto_sanktulo&oldid=1879268 hispana (oranĝa)], sed kiu estas pli plaĉema? Do, ni resumu la informojn: Unue, kopiu la tekston de la ŝablono, due, enskribu la tradukitajn informojn el alia lingvo aŭ el la esperanta paĝo kaj ĉio. Se vi bezonus ankoraŭ iajn klarigojn, bonvolu demandi. Mi ĝoje konsilos. Bv vidi ankaŭ paĝon pri [[Johana de Arko]]. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 17:50, 7. Aŭg 2008 (UTC) <pre>{{Informkesto sanktulo |nomo= |dato de naskiĝo= |dato de morto= |tago de festo= |adorita en= |dosiero= |grandeco de dosiero= |priskribo= |loko de naskiĝo= |loko de morto= |titolo= |dato de beatigo= |loko de beatigo= |beatigita de= |dato de kanonizo= |loko de kanonizo= |kanonizita de= |atributoj= |patroneco= |ĉefsanktejo= |dato de subpremo= |disputeblaj demandoj= }}</pre> :::Tute ne gravas. Ankaŭ mi ne estas katoliko, kaj mi plenigas la paĝojn pri sanktulojn. Absolute mi ne estas profesia politikisto, kaj mi plenigas paĝojn per ŝablono pri politikistoj. Mi ne estas muzikisto (eĉ kiam mi ŝatas aŭskulti muzikon), kaj mi plenigas paĝojn per ŝablono pri muzikaj artistoj, mi estas nek reganto nek regantino, kaj mi plenigas paĝojn rilataj al regantoj per la koncerna ŝablono ktp. Mi neniel devigas vin al tio. Dependas de vi. Mi nur vidis, ke vi, tempo de tempo, redaktas paĝojn rilataj al sanktuloj. Tio estas ĉio. Dezirante al vi sukcesojn kun ia ajn ŝablono restas [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 18:03, 7. Aŭg 2008 (UTC). ::::Oj, mi ĵus ekvidis, ke vi aldonis la ŝablonon al [[Agapeto la 1-a]]. Tio estis papo, kaj por la papoj ni havas ĉi tie ŝablonon [[Ŝablono:Informkesto papo]]. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 18:06, 7. Aŭg 2008 (UTC) :::::Gratulojn por de vi aldonita ŝablono. Mi nur transŝovis ĝin tute supren. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 18:23, 7. Aŭg 2008 (UTC) ==[[Reinhard Haupenthal]]== Kara Roberto, vi estas la unua kaj ĉefaŭtoro de la artikolo pri [[Reinhard Haupenthal]]. Mi hodiaŭ ricevis plendleteron de Haupenthal, en kiu li postulis la forigon de tiu-ĉi artikolo. Tion li memkompreneble ne rajtas, ĉar la landoj sub kies jurisdikcio vikipedio troviĝas inkluzive la hejmlando de Haupenthal konas liberecon de gazetaro kaj opinio. Mi tamen konstatis, ke en la artikolo mankas ĉiuj fontindikoj, kial ne eblas kontroli la kvaliton kaj ekzaktecon de la informoj. Mi tial petas vin, ke vi bonvolu aldoni en la konceran artikolo, de kie vi havas la biografiajn informojn, kiujn vi publikigis (ekzemple titolo kaj nr-o de revuo, libro ktp.). Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 13:51, 29. Aŭg 2008 (UTC) ::Mi permesis al mi ŝovi vian respondon al via paĝo, ĉar oni ĉiam respondu al diskuto, tie, kie ĝi komenciĝis, por ke ĉiu povu facile sekvi ĝin. [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:30, 30. Aŭg 2008 (UTC) ::Pri sinjoro Haupenthal, mi kolektigis la informojn en interreto per guglado. Ĉu li ĉagreniĝis pri la artikolo aŭ simple estas manifestacio je modesteco lia deziro de forigo de la artikolo? [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 14:07, 29. Aŭg 2008 (UTC) :::Li evidente simple deziras, ke oni forigu la artikolon pri li. Deziron, kiun ni laŭ la principoj de Vikipedia nature ne povas plenumigi, kion mi al Haupenthal ankaŭ jam skribis. Mi tamen pro tio konstatis, ke mankas ĉiuj fontindikoj, kaj eĉ kiam oni guglis por trovi ilin, necesus aldoni almenaŭ la ttt-adresojn de la artikoloj, sur kiuj la informoj baziĝas. Tio fakte entute ne havas rilaton kun Haupenthal, sed estas grava por altigi la valoron kaj nivelon de la artikoloj kaj ebligi ankaŭ al sciencistoj kontroli ties enhavon. Ĉar vi verkis la artikolon, certe plej facile estus por vi mem aldoni tiujn-ĉi informojn. Elkoran dankon [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:25, 30. Aŭg 2008 (UTC) ::::Vere mi ne zorgis pri tio, ĉar la informoj vere ne estas ekstraordinaraj, kiam mi verkas paĝon kiel [[Volapuko kaj Esperanto]], kun eble disputindaj afirmoj, mi zorgas pri fonto. Artikolo pri Sro Haupenthal havas nur vulgarajn kaj publikajn informojn pri certe notinda esperantisto. Se Sro H. komunikiĝis al mi, mi retrovos la fonton de informo ke al li ŝajnis ĉagreniga aŭ maljusta. [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 19:33, 30. Aŭg 2008 (UTC) :::::(Sufiĉas, ke vi respondas sur via paĝo, kie la diskuto komenciĝis, tiel aliaj povas sekvi, sen devi salti de unu loko al la alia - mi observas vian paĝon kaj respondas, se necese ĉi-tie). Estus bone, se vi povus sendepende de Haupenthal aldoni la fontindikojn, se tio ankoraŭ eblas kaj ne donas troan laboron. Cetere ne nur en ĉi-tiu artikolo sed tute principe. Amike [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 15:34, 1. Sep 2008 (UTC) ::::::Mi pensas tion dispensebla kaj senutila laboro. [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 15:38, 1. Sep 2008 (UTC) :::::::Kiam temas pri ne facile kontroleblaj asertoj (kiel ekzemple biografiaj informoj) la fontindiko fakte estas absolute necesa kaj ne dispensebla, tio ebligas kontroli la fidindecan de la koncernaj informoj. ::::::::Mi fajfas pri tio. Se vi preferas, forigu la artikolaĉon.[[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 16:48, 12. Sep 2008 (UTC) ==Via paĝo== Saluton Roberto, mi kreis paĝon pri vi, vd [[Roberto da Silva Ribeiro]]. Se io estas aldonenda, bv aldoni. [[Vikipediisto:Kerio|Kerio]] 07:14, 24. Aŭg 2008 (UTC) == Karlsruhe == Saluton. Se mi ne eraras, estis vi kiu aldonis la jenajn informojn al la artikolo pri [[Karlsruhe]]: ''En 1930 Germana Asocio de Nacionalstenografio okaze de sia kongreso en Karlsruhe, organizis Intersteno-ekspozicion kaj paroladojn pri utileco de Esperanto.'' Mi ŝatus scii fonton de tio resp. ĉu hazarde ankaŭ ekzistas paĝo en Interreto pri tio. Dankon -- [[Vikipediisto:Landano|Landano]] 14:41, 2. Sep 2008 (UTC) : Dankon pro la rapida respondo! -- [[Vikipediisto:Landano|Landano]] 15:41, 2. Sep 2008 (UTC) == Saluton! == Roberto, saluton! Há tempos que eu não falo contigo! Como estão as coisas? Há meses não consigo parar direito em Aracaju. Até Kadígia tb tenho visto mt pouco. Tinha combinado com ela que na minha próxima ida a Aju iríamos visitar vc, mas meu chefe não deu espaço: eu pisei em Aju 2h da madruga da segunda retrasada e às 7h da matina já estava indo para Alagoas. Devido a problemas com a net, fiquei longe do orkut por um bom tempo e tb acabei esfriando aqui, mas vou retomando as atividades. (Tb estou atuando no Vikivortaro, onde já criei mais de 1.500 artigos, mas lá a coisa é mais simples, dá pra fazer de uma forma automática). Mande abraço à família! Jen mi ree al la laboro! -- [[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 11:19, 9. Sep 2008 (UTC) :Verdade, Roberto! Eu pretendia visitá-lo esta semana, mas meu chefe não me dá sossego. Eu vou "me mudar" para o Rio; fui selecionado para uma atividade de cerca de seis meses lá; mas mesmo às vésperas de uma viagem como essa, ele me embarca em Alagoas. Por ele, eu voltaria na véspera da viagem, mas já pedi para desembarcar na terça, porque preciso de alguns dias úteis para arrumar minha vida. Então, assim que desembarcar, marco uma visita, até porque eu tenho alguns selos da Polônia, Holanda e Brasil para dar a Luísa (se não me engano, Kad disse que ela está colecionando). Ĝis do, Roberto!--[[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 13:45, 9. Okt 2008 (UTC) == [[Satana kapo]] == Kara Roberto, La traduko de via artikolo [[Satana kapo]] en la angla lingvo estis forviŝita hodiaŭ (mi estis la origina tradukinto). Komentantoj rimarkis ke la artikolo ŝajnas sensenca kaj eĉ ŝerceca, kaj ĝi ne enhavas referencojn. Tiu sama rimarko estis farita en la portugallingva versio. Ĉu vi havas referencojn por tiu artikolo? Se jes, ni povos rekrei la anglan tradukon. --[[Vikipediisto:Sumthingweird|Sumthingweird]] 03:19, 2. Okt 2008 (UTC) == Traduko el latino == Roberto, ĉu vi povas helpi min? Mi tradukis [[Historia Naturalis Brasiliae]] kaj ĝi estos elstarigota. Sed bonegus, se ni enmetus la tradukon por la jenaj frazoj: * Lugdun. Batavorum : Apud Franciscum Hackium; et Amstelodami : Apud Lud. Elzevirium Nu, "Lungdun." estas mallongigo de Lungdunum, la latina nomo por la franca urbo Liono, kaj Amstelodami, la latina nomo por la nederlanda urbo Amsterdamo. F. Hackium kaj L. Elzevirium do verŝajne estis la eldonintoj de la verko en tiuj urboj. Sed kio estus Batavorum? Batavorum s * Historia naturalis Brasiliae ... : in qua non tantum plantae et animalia, sed et indigenarum morbi, ingenia et mores describuntur et iconibus supra quingentas illustrantur Tiu estas la tuta titolo de la libro, sed mi eĉ ne imagas kion ĝi signifas! :-) * De Medicina Brasiliensi Tiu estas la titolo de la unua libro de la verko. Ĉu "pri la brazila medicino"? * Historia rerum naturalium Brasiliae Tiu estas la dua libro. Vi povas respondi ĉi tie mem, sur via paĝo, apud la frazoj. Antaŭdankon, Roberto!--[[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 23:45, 11. Okt 2008 (UTC) Kio estus Batavorum? Batavorum signifas "de nederlandanoj", sekve, Lungdunum ne esta Liono en Francio, sed urbo en Nederlando. Historia naturalis Brasiliae ... : in qua non tantum plantae et animalia, sed et indigenarum morbi, ingenia et mores describuntur et iconibus supra quingentas illustrantur Natura historio de Brazilo ...: en kiu estas priskribitaj ne nur pri plantoj kaj bestoj, sed ankaŭ pri malsano de indeĝenoj, teknikoj kaj moroj kaj estas ilustrita de pli ol 15 bildoj. De Medicina Brasiliensi: pri brazila medicino Historia rerum naturalium Brasiliae: Historio de naturaj aferoj de Brazilo. [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 12:05, 13. Okt 2008 (UTC) :Roberto, dankegon. Mi malkovris, ke Lungdunum estas komuna nomo al Liono kaj alia urbo, Leiden, kiu estas nia urbo ĉi-okaze. Valeu! ;-)--[[Vikipediisto:Fernando Maia Jr.|Fernando Maia Jr.]] 14:47, 13. Okt 2008 (UTC) == Nomes de Lugares == Ok... bom, só fiz daquele jeito porque, imaginei que, como os verbetes com nome esperantizado existem, ficaria melhor assim. Mas se quiser, desfaço tudo. (Já não é a primeira bola-fora que tomo na eo-viki... tô doido pra desistir, e ficar quietinho só na pt, como fazia antes...) --[[Vikipediisto:Rnbastos|Krull]] 13:53, 15. Okt 2008 (UTC) ==Kontakto== Saluton mi respondis vian demandon sur mia diskutpaĝo. [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 18:59, 9. Nov 2008 (UTC) == Pri alinomado de [[Ŝĉolkino (Krimeo)]] al Şçolkino == Estimata Roberto! Kiucele vi faris tiun ĉi alinomadon? Mi vidas eĉ ne unu kialon por tio. Estontece se vi planos ion similan ne estante certa pri la racieco de viaj agoj (se vi havas iujn raciajn konsiderojn speciale koncerne tiun ĉi alinomadon - bv. prezenti ilin), bonvolu komence lanĉi diskuton sur la diskut-paĝo de alinomota artikolo. [[Vikipediisto:Mevo|Mevo]] 20:58, 18. Nov 2008 (UTC) == Ruĝaj ligiloj == Saluton Roberto, mi vidas, ke en pluraj urboj de Belgio kaj de Nederlando vi aldonis ruĝajn ligilojn kun nomoj de esperantistoj. Ĉu vi planas ankaŭ aldoni biografiojn de la koncernaj esperantistoj? Vi scias ja, ke ekzistas en Vikipedio la strebo malmultigi la rŭgajn ligilojn. Pro tio mi iom miras, ke vi komencis aldoni ilin. :Jes, ankaŭ mi interesiĝas pri tio, ĉar mi ege miris, ke mi trovis ruĝan ligon al mia nomo, sed forestis ligo al nia akademiano de Esperanto, aŭtoro de la fama vortaro "komputada leksikono", ktp (tiun ligon mi jam aldonis). Mi supozas, ke Roberto prenis simple adreslibron de Pasporta Servo kaj retajpis ĝiajn nomojn. Laŭ mi tio estas ne tro trafa listo de esperantistoj.[[Vikipediisto:Ŝak|Sxak]] 15:22, 1. Dec 2008 (UTC) ::Vidu [[Vikipedio:Vikiprojekto:Korektado de ruĝaj ligiloj]] [[Vikipediisto:PaulP|PaulP]] 11:32, 2. Dec 2008 (UTC) pri tio skribis PaulP. Sed mi komprenas lin. Li temis ne pri forigo de la ruĝaj ligiloj, sed pri tio, ke ĉiu tia ligilo estas sindevigo fari ĝin neruĝa. Se vi ion mencias, do faru tion ligilo nur okaze de ties graveco. Se vi simple prenis nomojn el iu kongreslibro aŭ el la adreslibro de pasporta servo do ne ĉiam indas mencii tion en vikipedio, des pli per ligilo.[[Vikipediisto:Ŝak|Sxak]] 14:26, 2. Dec 2008 (UTC) == Bonvenon revizianto == {{Bonvenon revizianto}} ==Hungaraj esperantistoj== Ĵus mi legis pri listo de esperantistoj kaj pri problemoj en la Diskutejo. Se vi havas demandon pri hungaroj, rekte skribu al mi, eble mi povos helpi. Sincere --[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 08:52, 21. Dec 2008 (UTC) ==Forviŝo de paragrafo== Saluton, Roberto, mi estas freŝa kontribuanto kaj esperas, ke tiel mi kontaktiĝu kun vi. Mi volas nur informi vin, ke mi ĵus forviŝis paragrafon "Esperantistoj" de vi aldonitan en la paĝon [[Angers]] ĉar la menciitaj homoj (miaopinie) ne sufiĉe famas por aperi en enciklopedia artikolo. Kaj samtempe, mi profitas tiujn liniojn por deziri al vi plej feliĉan jaron 2009. [[Vikipediisto:Popolano|Popolano]] 02:03, 2. Jan 2009 (UTC) ==Banloko/Kuracloko== Salut'! Mi loĝas en Budapeŝto, kiu famas ankaŭ pri banejoj, ankaŭ pri kuracbanejoj. Nu, banloko estas tiu feriejo, kie oni banadas en rivero, lago, maro. Kuracloko estas tiu feriejo aŭ komunumo, kie plej ofte estas termala fonto, pri kio oni pruvis, ke tio havas kuracigajn efikojn. Nur en Budapeŝto funkcias deko da kuracbanejoj, en Hungario almenaŭ da cento. Ofte alvenas homoj el foraj landoj por kuracigi sin. En banlokoj oni banadas laŭplaĉe, ekzemple eĉ 10 horojn. En kuraclokoj oni konsilas banadi nur definitajn tempojn, krome ekzemple se la kuracakvo havas sulfuron, ties odoro ne plaĉas longe, oni banadas ne tro longe. Foje okazas, ke en banloko estas la banado senpage, en kuracloko nepre estas enirbileto. La diferenco estas por mi evidenta.--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 08:48, 7. Feb 2009 (UTC) Salut'! Mi skribos pri la supre menciitaj lokoj, sed mi ne havas sudamerikajn (aŭ brazilajn banlokojn). Bonvolu sendi al mi kelkajn!--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 14:57, 13. Feb 2009 (UTC) ==Admono flanke de Narvalo== Saluton Roberto! Bonvolu forigi ĉiujn viajn neenciklopediajn aldonaĵojn kaj ne plu aldoni tiaĵojn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 12:07, 17. Feb 2009 (UTC) ::Kara Roberto, mi fakte absolute malkonsentas kun la reago de Navalo kontraŭ vi. La aldono de informoj rilate UEA-delegitojn kaj gastigantojn de Pasporta Servo estas diskutindaj punktoj. Mi esprimis mian malkonsenton sur la [[Vikipedio:Babilejo/Arkivo_2009_4#Roboto petata/Informoj pri UEA-delegitoj kaj reprezentantoj de pasporta servo|diskutpaĝo]]. Mi esperas, ke la fakto, ke vi ek de la 17-a de februaro ne plu kontribuis estas ne la sekvo de la laŭ mi en la konkreta kazo kaj maniero maljusta forbaro. Estas nature bone, ke vi nun ne tuj daŭrigi la aldonadon de tiaj informoj, sed partoprenu en la koncerna diskuto. Eventuale tiam la rezulto eĉ estas pli bona ol la simpla aldono de frazo "Estas delegito tie". Ideo estus, ke tiaj elementoj povus esti aldonitaj al la ŝablonoj pri ĝeneralaj informoj pri urboj kaj komunumoj. Amike salutas vin [[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 23:45, 16. Mar 2009 (UTC) == Esperanto en Vroclavo == Kara Roberto, ĉar vi aldonis la plej multajn, detalajn kaj principe tute interesajn historiajn informojn pri la Esperanto-movado en [[Vroclavo]] en la artikolo pri tiu urbo (mi miras kiom bonajn informfontojn vi devas havi), mi petus vin rigardi mian ĵusan komenton en la [[diskuto:Vroclavo|diskutpaĝo]] de la urba artikolo. Ĉu? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:56, 17. Okt 2009 (UTC) == [[Giuseppe Merisi]] == Bom dia, amigo, tudo bem? Poderia traduzir em Esperanto esta nova pagina que acabei de criar? Muito aobrigado pela tua ajuda [[Vikipediisto:Rei Momo|Rei Momo]] 09:59, 20. Nov 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:35, 24. Dec 2009 (UTC) == Interwiki poll by chance == <div style="font-family: Trebuchet MS; background: #FFFACD; padding: 1em; margin-top: -13px; border: solid 2px #800000; -moz-border-radius: 0.77em"> [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons:Undeletion_requests/Current_requests&oldid=32401103#4_Deleted_beginnings_by_User:Kanonkas 4 deleted beginnings by User:Kanonkas] [[Special:Contributions/78.55.51.15|78.55.51.15]] ([[User talk:78.55.51.15|talk]]) 22:14, 27 November 2009 (UTC) Update: [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons:Undeletion_requests/Current_requests&diff=prev&oldid=32401616 vandal's buddy]. And here is [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:LX&oldid=32420729#Ping his reward] :-). Congratulations [[Special:Contributions/78.55.65.160|78.55.65.160]] ([[User talk:78.55.65.160|talk]]) 17:51, 28 November 2009 (UTC)) *Source: http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User_talk:Jimbo_Wales&oldid=328415260#Might_be_interesting_for_Jimbo_or_some_hesitating_donors </div> * Is this vandalism or not? Regards Mutter Erde [[Speciala:Kontribuoj/92.225.198.74|92.225.198.74]] 20:24, 12. Jan 2010 (UTC) == Nur eta noto pri komento kiun vi jam faris antaŭ pli ol 4 jaroj... == En januaro 2006 vi skribis<!-- en la diskutpaĝo de vikipediisto Blahma-->: Laŭ [[Walter FRANCINI]] en verko [[Doutor Esperanto]], Fania PIKOWER estis pli maljuna fratino de Zamenhof kaj loĝis en [[Weisser]], unua urbo (vilaĝo?) kie L.L.Z. provis labori kiel kuracisto. Kaj ne diras pli [[Vikipediisto:Roberto|Roberto]] 02:45, 22. Jan 2006 (UTC) :<small>Nur tre flanka klarigo pri la neekzistanta ligilo al loĝloko "Weisser": La urbeto nomiĝis [[Veisiejai]] kaj tie L.L.Z. post freŝa finstudado en Varsovio komencis labori kiel kuracisto en [[1885]] (kvankam ne por longe, ĉar poste li fakkuracistiĝis en Vieno kaj Varsovio, ŝajne ankaŭ ofte estis ĉe la bopatra domo en Kaŭno, ĝis li post fakkuracistiĝo en 1893 translokiĝis en Hrodno por tie malfermi praktikejon. La formo "Weisser" aspektas simple kiel germanlingva pli-malpli-transskribo de "Veisiejai". ThomasPusch 06:46, 10. Jun 2010 (UTC)</small> Eble vi mem solvis vian demandon kio estas "Weisser" en januaro 2006, sed kaze ke ne mi volis rapide solvi la enigmon... Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 06:54, 10. Jun 2010 (UTC) ==<big>Arbitra ago kontraŭ mi fare de administranto de angla vikipedio</big>== Karaj, vi ĉiuj konas min bone, tial mi petas urĝan helpon de ĉiuj anglalingvaj vikipediistoj: [[:en:User:Tiptoety|Vikipediisto Tiptoety]] blokis [[:en:Uster DidiWeidmann|mian konton sur la angla vikipedio]] akzuante min arbitre, ke mia konto estas sokpupo de blokita vikipediisto, kio estas kompleta stultaĵo. Mi ne scias, ĉu malantaŭ tio estas nur tragika eraro aŭ malica atako kontraŭ Esperanto. Mi tial petas ĉiun uzantojn kun konto en la anglalingva vikipedio helpi al mi, ke tiu bloko estu forigita.[[Uzanto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 21:42, 6. Nov 2010 (UTC) '''(Mi metis tiun-ĉi mesaĝon al la ĝenerala diskutejo. Respondu bonvolu [[Vikipedio:Diskutejo#Arbitra ago kontraŭ mi fare de administranto de angla vikipedio|tie]]. Dankon)''' == Ŝanĝo de [[Mendes (urbo)]] por [[Mendes (Rio-de-Ĵanejrio)]] == {{Forigu|Mendes (urbo)|petanto=Conrado}} == Sorocaba == Kara Roberto, se hazarde via ankoraŭ iam vidus tiun-ĉi diskutpaĝon..., antaŭ pli ol 5 jaroj vi kreis la bazon por artikolo pri la brazila urbo [[Sorocaba]]. Ĝi kreskis al granda artikolo kun tre multaj ruĝaj ligiloj. Ĉu vi povus trarigardi kaj pripensi, ĉu iujn ruĝajn ligilojn forpreni (ekzemple miaopinie anstataŭ "la grupanoj [[Benedito Barbosa]], [[Jorge Cordeiro]] kaj [[S. Toledo]], kiuj tiutempe jam mem povis paroli la lingvon..." tute sufiĉus "la grupanoj ''Benedito Barbosa, Jorge Cordeiro'' kaj ''S. Toledo'', kiuj tiutempe jam mem povis paroli la lingvon..."), kaj ĉu aldoni artikoletojn pri la pli gravaj temoj? [[Gabriel Bitencourt]] (laŭ mia sondo kun unu "t") eble meritus biografian artikoleton: materialo reta pri li estas, ekzemple [http://gabrielbitencourt65.blogspot.com gabrielbitencourt65.blogspot.com], [https://twitter.com/gcbitencourt twitter.com/gcbitencourt] aŭ [http://www.youtube.com/watch?v=o5C9_bcI0IA la jena filma intervjuo] en retejo [[YouTube]], sed kompreneble ĉio en la portugala, do rigardinda de portugallingvano. La artikolo meritus je iom da atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:55, 25 Okt. 2012 (UTC) == Bonan hejmiron! == Vi mankas multe. Espereble vi povos denove tie kunlabori. Amike. --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] ([[Uzanto-Diskuto:Pino~eowiki|diskuto]]) 09:10, 3 Sep. 2015 (UTC) == Neenciklopediaj planlingvoj == {{Forigu|Komuna ĝermana lingvo|petanto=Robin van der Vliet}} {{Forigu|Latinvlo|petanto=Robin van der Vliet}} {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 02:19, 12 sep. 2016 (UTC) == Invito viziti la plej novan portalon == {{Ping|Roberto|montri=ne}}Saluton, estimata Roberto! Jen nova partalo en Vikipedio: [[Portalo:Spiritismo|Portalo pri spiritismo]]. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:27, 3 nov. 2016 (UTC) == [[Rolulo]] == Estimata {{u|Roberto}}! Mi rimarkis ke vi ŝanĝis kategoriojn en [[Spock]] kaj similaj artikoloj. Tamen, mi afable rimarkigu al vi ke la antaŭaj kategorioj estis tute ĝustaj. Bonvolu noti ke la vorto [[Karaktero]] havas tute alian signifon ol tiu kiun vi celas. La ĝusta vorto estas [[Rolulo]]. Spock, Kirk ktp. estas '''[[rolulo]]j de Star Trek''' (aŭ '''fikciuloj'''), ne "karakteroj". Kontraste: Tiuj kiuj personigas la rolulojn (Shatner, Nimoy, ktp.) estas '''[[aktoro]]j de Star Trek''' (aŭ '''rolantoj'''), ili '''ne''' estas "roluloj". (Roluloj estas fikciaj personoj, ne realaj.) La kategorioj do estu tiaj kiaj ili antaŭe estis. Mi esperas ke vi tion akceptas ne kiel ofendemon, sed kiel bonintencan lingvan korekton! Sincere salutas [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:00, 9 jan. 2019 (UTC) ==[[Talos la 4-a]]== Saluton. Mi reviziis tiun artikolon kaj konstatis, ke ĝi ne estas ligita al alia lingvo. Mi supozas, sed eble erare, ke tiu koncepto ekzistas ankaŭ en alia lingvo, sed mi ne povis trovi la nomon en angla aŭ hispana. Se tio ekzistas, bonvolu ligi la esperantan version. Se vi ne scipovas, diru kaj mi helpu. Se tio ne ekzistas, mi konsilas al vi faru artikolojn kiuj jam ekzistas en aliaj lingvoj, krom tiuj pri esperantaj aferoj. Tiel ni ne lasu orfajn artikolojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:27, 4 feb. 2019 (UTC) :Vere ekzistas en la angla kaj aliaj lingvoj unu artikolo (vidu ''Category:Star Trek planets'', en la angla vere kelkaj listoj) , kiu listigas la planedojn de Star Trek krom Vulkano, sekve mi intencas renomigi tiun artikolon al "planedoj de Star Trek" kaj aldonigi la aliajn planedojn, sed ne nun. Se vi volas, vi povas fari tion lasante ''Talos la 4-a'' kiel alidirektilo. ::Pri tio mi lasos, ke vi faru. Estas bone ke vi havas tiun planon. Krome mi konsilas al vi ne lasi tiom da ruĝaj ligiloj en la artikoloj. Plej bone lasi nur tiujn kiujn vi mem aŭ iu ajn iam bluigos. Male la aspekto de la artikolo restos iam fuŝeca, kvazaŭ io kiun neniu aranĝos, ĉu ne? En la artikolo pri Penn ekzemple mi konstatis, ke estis ruĝa anglalingva komitato kiu ja ekzistas en Vikipedio aŭ nuligis ekzemple la ruĝecon de titoloj en referencoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:53, 7 feb. 2019 (UTC) :::Mi forgesis gratuli pri tiom da novaj artikoloj de vi kreitaj. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:14, 7 feb. 2019 (UTC) :::Lasu min, aux mi lasos Vikipedion denonove. [[Vikipedio:Ne ĝenu Vikipedion por pruvi vidpunkton]], [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn]], kaj especiale [[Vikipedio:Kio Vikipedio ne estas]], atentu, mi krommetus: VIKIPEDIO NE ESTAS ARTA VERKO. De Espanha, nem vento e nem bom casamento. ==Usonaj kino kaj televido== Saluton kaj gratulon pro tiom da artikoloj pri Stsr Trek ktp. En artikoloj de aktoroj aŭ aliaj kinteknikistoj mi ŝanĝas krediti al listigi, ĉar vere la angla vorto ''credit'' en filmoj ne povas esti tradukita al kredito aŭ krediti, kio laŭ PIV havas signifon nur por financaj aferoj. Amike,--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:48, 9 apr. 2019 (UTC) :Senprobleme. == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:54, 3 jun. 2019 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] ĵus estis akceptita kaj venos la vico de la artikolo [[Aztekoj]], kiu estis proponita en julio 2017. Do, preskaŭ dum du jaroj atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:57, 12 jun. 2019 (UTC) == Apometrio == Kara Roberto, bonvolu vidi la artikolan ĝermon [[Apometrio]], kiun vi kreis antaŭ 14 jaroj kaj kiu de tiam ne signife ŝanĝiĝis - tri frazoj sen ligiloj al ili kaj preskaŭ neniuj el ili, senfontaj kaj apenaŭ kompreneblaj. Certe eblus sence plibonigi la teksteton kaj igi ĝin inda resti en vikipedio, sed ion fakte necesus fari pri ĝi, por ke la tri frazoj havu sencon en la enciklopedio. Ĉu vi emus revizii vian idon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 27 nov. 2019 (UTC) :Antaŭ 14 jaroj oni celis kreskigi la Vikipedion. Vere mi ne multe scias pri la aferon mem. Eble ĝi povas kunfandigi kun aliaj ĝermoj pri alternativa medicino aŭ pseŭdoscienco.[[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 00:05, 28 nov. 2019 (UTC) ==Kategorio== Saluton! Mi petas vin, apogu forigon de kategorio '''kun POR''' ''hodiaŭ, morgaŭ jam finiĝos la voĉdono''. Alirebla: [[:Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Kategorio:Naskiĝintoj_en_Bratislavo]]. Mi citas aldonon de Goren pri tio, kiu diris la esencon: :Por esti validaj kaj utilaj, vikipediaj kategorioj ideale sekvu leĝojn de aroteorio, t.e. kategorio A estu subkategorio de B nur se ĉiuj anoj de A apartenas ankaŭ al B. Pro tio, ekzemple, [[:Kategorio:Slovakoj]] povas esti sub [[:Kategorio:Slavoj]], kaj tio ĉi estas tute logike valide. Sed okaze de Naskiĝintoj en Slovakio tio ĉi regulo ne sekvatas: nek ĉiu kiu naskiĝis en Slovakio estas slovako, nek ĉiu slovako naskiĝis en Slovakio. Kaj, kiel ofte okazas pro rompo de aroteoriaj reguloj, tio ĉi kaŭzas erarajn kaj paradoksajn rezultojn. [[Uzanto:Crosstor]] tutprave ofendiĝis kiam li trovis ke hungaraj famuloj naskiĝintaj en Bratislavo iĝis kategoriitaj kiel slovakoj, ĉar tio ĉi ja estas absurdo: ili ne estis slovakoj nek laŭ etneco, nek laŭ civitaneco (kaj tia civitaneco tiam eĉ ne ekzistis!) :Havi kelkajn kategoriojn por ĉiu lando, aliflanke, tute ne estas timiga, kaj se ili estos logike kaj aroteorie ĝustaj tio entute ne kaŭzos ĥaoson. Ĉiu vikipedio faras ĉi tion sen multaj problemoj.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 15:58, 12 jul. 2020 (UTC) Sincere --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:13, 14 jul. 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:48, 25 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == [[Volapukidoj]] == {{"|Novialo, male, estis kreita de eksmembroj de Kadem Volapuka mem, sed de Volapuko nur prenis la celon kaj kelkajn bazajn principojn.||{{diff|diff=next|oldid=385316}}}} Kara Roberto, ĉu vi konfuzis Novialon kun Idiom Neutral? [[Novialo]] estis proponata de [[Otto Jespersen]], kiu neniam estis Volapukisto. Aliflanke, aŭtoroj de [[Idiom Neutral]] vere estis eks-volapukistoj, nome membroj de [[Internacia Akademio de Volapuko|Kadem bevünetik volapüka]]. Kaj IN vere ricevis influon de Volapuko, ekzemple la adjektivoj en IN finiĝas per '''-ik''' samkiel en V. --[[Uzanto:Shruggy|Shruggy]] ([[Uzanto-Diskuto:Shruggy|diskuto]]) 10:21, 15 okt. 2020 (UTC) :Tre eble vi pravas. Mi verkis tion antaŭ multaj jaroj, kaj ne bone memoras. Tiam mi verkis amase artikolojn kaj artikoletojn pri planlingvoj kaj eble mi konfuzis. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 14:00, 15 okt. 2020 (UTC) :: La listo de volapukidoj en tiu artikolo ankaŭ enhavas [[Anti-Volapuko]]n, kiun Biblioteko Butler klasifikas ne je [https://biblbut.wordpress.com/klasifo-de-esperantaj-temoj/klasifo-de-esperantaj-temoj-4-parto-2-temoj-ne-esperantaj/41-interlingvistiko-internacia-lingvo-2a-pago 414.2] (Volapukidoj), sed je [https://biblbut.wordpress.com/klasifo-de-esperantaj-temoj/klasifo-de-esperantaj-temoj-4-parto-2-temoj-ne-esperantaj/41-interlingvistiko-internacia-lingvo 411.3] (Universala gramatiko, aplikebla al ĉiu lingvo). Couturat & Leau en ''Histoire de la langue universelle'' [https://archive.org/details/histoiredelalang00coutuoft/page/576/mode/1up metis ĝin] en la trian parton inter la aposterioraj projektoj. Ankaŭ Glot/Glott de Petrachevitch ne estis Volapukido. S. Kuznecov [http://jki.amu.edu.pl/files/JKI%20-%2014%20-%2009%20-%20Kuznecov%5B1%5D.pdf priskribas] la unuan version de ĝi (Glot, 1917) kiel kompromiso inter Esperanto kaj Reform-Neutral kaj la duan (Glott, 1918) kiel eĉ pli naturaleca ol Reform-Neutral. La sola facile atingebla [https://archive.org/details/Kosmoglott-Cosmoglotta_1922_n009_okt/page/n2/mode/1up priskribo] de Glott fare de N. Juŝmanov en ''Kosmoglott'' konfirmas la impreson ke ĝi tute ne estas volapukido. Koncerne Neutrik, [[:vo:Salah Eddin Kemal|ĝia aŭtoro]] ja [http://www.planlingvoj.ch/09_ENCYCL_VOLAPUEK.pdf estis fervora volapukisto] kaj samjare kun Neutrik [https://archive.org/details/DrezenHistoricoDeLaMondolingvo/page/n108/mode/1up eldonis por-volapuka folio], sed almenaŭ Daniela Rossella [https://www.academia.edu/8638898 metas lian sistemon] inter la aposterioraj projektoj. Verŝajne, ŝi prenis tiun informon el [http://www.paoloalbani.it/Aga.html la libro de Albani kaj Buonarroti]. Se vi ne kontraŭas, mi forigos Novialon, Anti-Volapukon kaj Glot/Glott de la listo. Pri Neutrik mi ne certas. --[[Uzanto:Shruggy|Shruggy]] ([[Uzanto-Diskuto:Shruggy|diskuto]]) 23:48, 15 okt. 2020 (UTC) :::Do estas debato kaj dubo. Ni metu tion en la artikolo mem.[[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 01:25, 16 okt. 2020 (UTC) ==SAT== Saluton, eble vi iam partoprenis en la portugallingva Wikipédia. Tie oni proponis forigi unu el malmultaj artikoloj kiuj temas pri Esperanto, nome [[:pt:Associação Apátrida Mundial]]. Mi jam partoprenis (eĉ se mi ne estas portugallingvano) en la diskutpaĝo el Dê a sua opinião aŭ el la blua discussão. Ankoraŭ ne temas pri baloto, do ĉiu rajtas interveni. Vi povas ion diri por ke oni restigu la artikolon. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:17, 13 nov. 2020 (UTC) == Bonvolu voĉdoni pri mallokaj ŝablonoj - antaŭ la 28-a de Aprilo == Saluton, Roberto! Grava parto de Vikipedio estas ties ŝablonoj. Ili kreas ekzemple informkestojn, ligilojn al eksteraj fontoj, diversajn kestojn, formatigas referencojn kaj simile. Sed prizorgadi ilin estas nefacila teĥnika laboro kaj ni de jaroj suferas pro malalta kvalito de multaj el ili, kaj ofte eĉ plena manko. Por helpi pri tio fundamente, estas propono funkciigi sistemon, kiu ebligus uzadon de ŝablonoj de centra loko (kun eblo pluuzi lokajn ŝablonojn de nia Vikipedio, se ni specife ilin volus). Sed la propono bezonas subtenon por efektiviĝi. '''Tial mi petas vin esprimi vin ĉe <big>[[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj]]</big>'''. Mi proponas, ke vi esprimu vian opinion en ĉiu projekto, kie vi aktivas aŭ kiun vi ofte legas (eĉ se vi jam esprimis vin aliloke). Mi estas teĥnikisto kaj mi plene subtenas la proponon - mi vidas kiamaniere ĝi helpos kaj mi scias, ke ĝi helpos vere multe, precipe al malgrandaj lingvoj. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:33, 27 apr. 2021 (UTC) == Aloísio Sartorato‎ == Saluton, Roberto. Mi ĵus eksciis skajpe, ke [[Aloísio Sartorato‎]] hodiaŭ forpasis. Kondolencon al vi kaj ĉiuj brazilaj esperantistoj. - Ĉu vi eble konas lin persone? Bedaŭrinde mi ne havis la okazon por tio. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:40, 3 feb. 2022 (UTC) :Ne, mi ne konis lin eĉ perrete, mi nur aŭdis pri li. == Ernst Klemm == Saluton, Roberto, mi vidis ke vi la 14-an de novembro ĉi-jare metis etan noton pri [[Ernst Klemm]] el [[Chemnitz]] al la [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]], kaj notis tie "mortis la 14-an junion" [sen jaro]. Bedaŭrinde sen jaro la indiko estas tre malkompleta. Ĉu vi volis diri, ke ĉi-jare? Aŭ pri kiu jaro temus? Kaj ĉu vi povus noti kie vi legis aŭ sciiĝis pri la informo? Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2023 (UTC) :Cetere mi ĵus ankoraŭ sciiĝis pri esperantisto [[Moritz Klemm]] (pri kiu estis noto en EdE de 1934), tute pionira esperantisto kiu kunlaboris kun gazeto en [[Chemnitz]] kaj tial suspektinde ankaŭ tie vivis kaj laboris... Eble patro, onklo aŭ avo de la nun/aŭ iam mortinta Ernst... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 21 nov. 2023 (UTC) ::https://bitarkivo.org/gazetoj/austriaesperantisto [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 17:05, 1 dec. 2023 (UTC) :Bedaŭrinde mi forgesis meti la jaron. Mi nun legas la nekrologiojn kaj recenzojn de Aŭstria Esperantisto por meti la informojn en Vikipedio, sed tute forgesis la jaron. Oni devu relegi la revuojn por retrovi la daton. Mi pensas ke ĉirkaŭ 1930. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 17:04, 1 dec. 2023 (UTC) ==Wikipedia Commons== Salutojn, Roberto. Neklarigeble la mesaĝo kiun mi sendis al vi (kun kopio al mi) eĉ mi ne ricevis. Tamen, mi diros ĉion kion mi diris tie. Mi ne scias ĉu vi jam legis miajn artikolojn pri fitokemiaĵoj kaj kemiaj strukturoj kiujn mi verkis por Vikipedio. Ekde la 2009-a mi humile ĝoja kontribuas kun Vikipedio kaj kredas jam verkis pli ol 10 mil artikolojn. Sed la problemo estas ke mi estas forbarita de Commons en 2021 fare de kunlaboranto kiu (pro envio, mi pensas) forbaris min krei novajn kemiajn dosierojn. Li ne donis al mi la ŝancon refari aŭ plibonigi tion kio ne plaĉis al li. Iom poste li estis forpelita pro vandalaj kaŭzoj sed lia misago restas nekorektita. Mi jam petis forigon de la forbaro sed ĝi ne estis akceptita. Do kiam mi bezonas krei novan artikolon en Wikidata Thomas Pusch kelkfoje helpas min transigante la dosieron el la Esperanta Vikipedio al Commons. Pro tio mi turnas min al vi petante al vi mian forigon de la forbaro en Commons, tiel ke mi povas meti la kemiajn strukturojn senprobleme. Mi konstatas kun orgojlo ĉiujn viajn kunlaboraĵojn ĉe Vikipedio kaj via apogo ĉe la kaŭzo de esperanto helpos min. Mi anticipe dankEGas vin [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 18:18, 16 maj. 2024 (UTC) :Ne donu gravecon se vi ne povos helpi min, mi scios kompreni. Mi estas spiritisto kaj estas tre danka pro ĉiuj viaj kunlaboraĵoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:53, 16 maj. 2024 (UTC) :Vere, mi ne scias kiel helpi vin. Mi ne estas plenrajta burokrato de Vikipedio, do, mi eĉ ne scias se mi povas fari tion. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:12, 17 maj. 2024 (UTC) == Fontindikoj por Ĝermolisto de britaj esperantistoj == Mi rimarkis, ke vi aldonis koncizajn informojn pri multaj homoj en [[Ĝermolisto de britaj esperantistoj]]. Ĉu eblus mencii la fonton de tiaj informoj? Mi ne scias, ĉu plej bone en la aldonita teksto mem, aŭ en la "Resumo", aŭ simple ĉi tie, se vi ĉerpas ĉiujn informojn el la sama fonto, sed estus utile por legantoj scii, de kie venas la informoj. (Se la informoj venus el numero 123 de [[La Brita Esperantisto]], sufiĉus mencii "LBE 123", mi supozas. Almenaŭ mi komprenus tian indikon. Kun paĝnumero estus eĉ pli bone, kompreneble.) [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:57, 8 jul. 2024 (UTC) :Ĉiuj miaj informoj venas el nekrologoj de La Brita Esperantisto. Ĝenerale ili estas simplaj datoj de naskiĝo kaj morto aŭ naskiĝloko. Pli gravaj informoj mi ĉiam citas la fonton [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 13:32, 8 jul. 2024 (UTC) En [[Ĝermolisto de britaj esperantistoj]] vi kreis ligon al "Spring Terrace". Tio ŝajnas esti nomo de strato, kaj mankas artikolo pri ĝi en la anglalingva Vikipedio, do eble vi akcidente metis tion anstataŭ la urbonomo. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:31, 26 jul. 2024 (UTC) :Vere mi ne sciis, mi simple legis tion en nekrologo de La Brita Esperantisto. Laŭ Google Maps ĝi estas ŝtatro en North Shields, sed al mi tio ankaŭ ŝajnas simple stranga nomo. Mi ne scias ĉu estas kvartalo, urbo aŭ iu frenezulejo [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 10:53, 26 jul. 2024 (UTC) :La nekrologo diras Spring Terrace, Abingdon. La Brita Esperantisto - Numero 310, Februaro (1931) [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 11:00, 26 jul. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:52, 26 sep. 2024 (UTC) ==Aldonado de personoj neniel rilataj al municipoj== Saluton, ĉu vi povus klarigi al mi, kian sencon havas via aldonado de personoj neniel rilataj al municipoj? [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pacov&diff=8892624&oldid=8739784 jen] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=T%C3%A1bor&diff=8892625&oldid=8806756 jen] [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:15, 18 okt. 2024 (UTC) ==Ruĝaj ligiloj== Nur nun mi vidas la dialogon inter vi kaj ThomasPusch la pasintan jaron ĉe [[Diskuto:Senalkohola kulturo#Senesperaj ruĝaj ligiloj]]. Kiel vi eble rimarkis, mi daŭre havas konflikton kun li pri lia premado forigi ruĝajn ligilojn. Laŭ mia kompreno neniam estis interkonsento ke ruĝaj ligiloj estas problemo. Ĉu tamen estis? Aŭ ĉu vi havas ian perspektivon pri tio, kio okazis en la dudek jaroj antaŭ ol mi aliĝis al Vikipedio, por krei supozon ĉe kelkaj vikipediistoj, ke ruĝaj ligiloj estas evidenta problemo? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:35, 5 apr. 2026 (UTC) :Mi ne komprenas la vidpunkton de Thomas pri ruĝaj ligiloj. Eble li estas maljunulo, kiu vivis dum la pratempo, kiam la komputila memoro estas treege malgranda. En tiuj tempoj, tuj post la subakvigo de Atantido kaj antaŭ la eliro de la filoj de Abrahamo el Egiptujo, estis grave ne trouzi la memoron kaj la komputilan kapablon per ruĝaj ligiloj. Tre eble li zorgas pri tio ĝis hodiaŭ.[[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 22:55, 12 apr. 2026 (UTC) ::Lasante ŝercojn, ŝajnas ke la malkonsento de ThomasPusch temas pri liaj supozoj pri la signifo de ruĝa ligilo, ne pri ĝia teknika realigo. Mi nur volis konfirmi, ke ne estis iu diskuto en Vikipedio antaŭ ol mi aliĝis, kiu malpermesis ruĝajn ligilojn. Kaj ŝajne ne estis. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:16, 13 apr. 2026 (UTC) :::Reguloj de Vikipedio, ni povas krei, malkrei kaj rekrei. Ne estas centra povo por decidi ilin. La regulo pri ĝermoj kaj ĝermetoj, ekzemple, estis kreitaj de mi kaj aliaj du (Razilklingo kaj Narvalo, se mi bone memoras), kelkaj jaroj post ni kreis la regulojn pri ĝermlistoj. Oni povas facile malkrei ilin per interkonsento, ĉar ne estas diaj leĝoj. Vi mem povas demandi al Thomas, kial li pensas tiel pri la ruĝaj listoj, aŭ ĉu iuj decidis ion pri tio. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 17:51, 15 apr. 2026 (UTC) ::::Mi komencis demandi tion jam antaŭ du jaroj ĉe [[Diskuto:Ĉikago]] kaj la afero iras malbonege. ThomasPusch konvinkiĝis ke estas "multaj opiniesploroj" pri lia regulo sed montris nur unu ekzemplon, kaj en ĝi tia regulo eĉ ne proponiĝis. De tiam la afero malboniĝas. Unu centra problemo estas ke li daŭre supozas ke interpretoj kiel "ruĝa ligilo signifas urĝan postulon ke iu verku artikolon" estas memevidentaĵoj kaj ke malkonsento pri ili estas aŭtomate mallegitima. Kaj kompreneble, se ruĝa ligilo signifus urĝan postulon, tiam ruĝa ligilo por temo, kiun oni ne povus juste postuli, estus forigenda . . . sed ni neniam decidis, ke ĝi signifu tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:34, 17 apr. 2026 (UTC) me33uksj44b66s2c21pn4tf4y319bzh Sovetunio 0 23275 9354023 9352820 2026-04-17T13:14:36Z Sj1mor 12103 9354023 wikitext text/x-wiki {{Informkesto pereinta ŝtato |sen banderolo= jes | nomo = Unio de Sovetaj Socialismaj Respublikoj | origina nomo = Союз Советских Социалистических Республик | jaro de estiĝo = 1922 | jaro de pereo = 1991 | pli antaŭ = jes | antaŭ 1 = Rusia soveta federacia socialisma respubliko | antaŭ 1 flago = Flag RSFSR 1918.svg | antaŭ 2 = Ukraina soveta socialisma respubliko | antaŭ 2 flago = Flag of the Ukrainian SSR (1929-1937).svg | antaŭ 3 = Belorusa soveta socialisma respubliko | antaŭ 3 flago = Flag of Byelorussian SSR (1919-1927).svg | antaŭ 4 = Transkaŭkaza soveta federacia socialisma respubliko | antaŭ 4 flago = Flag of the Transcaucasian SFSR.svg | pli post = jes | post 1 = KSŜ | post 1 flago = Flag_of_the_CIS.svg | post 2 = Litovio | post 2 flago = Flago-de-Litovio.svg | post 3 = Latvio | post 3 flago = Flago-de-Latvio.svg | post 4 = Estonio | post 4 flago = Flago-de-Estonio.svg | post 5 = Kartvelio | post 5 flago = Flago-de-Kartvelio.svg | larĝeco de la 1-a kolumno = | flago = Flago-de-Sovetunio.svg | flago grandeco = 100px | blazono = State Emblem of the Soviet Union.svg | blazono grandeco = 80px | mapo = Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg | mapo grandeco = | mapo noto = | ĉefurbo = [[Moskvo]] | areo = 22402220 | areo noto = (en la jaro 1991) | la plej alta punkto = ''Montopinto de Komunismo'' <!-- ĉi tiu nomo estis en Sovetunia tempo --> | la plej alta punkto noto = (7 495 m), nun nomata [[Montopinto Ismail Somoni]], en [[Taĝikio]] | la plej alta rivero = [[Jenisejo]] | la plej alta rivero noto = (5 539 km) | nombro de loĝantoj = 293047571 | nombro de loĝantoj noto = (1991) | lingvoj = [[rusa]] (de-facto por internacia komunikaĝo) | nacieca konsisto = [[rusoj]] <small>(50,78 %, 1991)</small>, [[ukrainoj]] <small>(15,45 %, 1991)</small>, [[uzbekoj]] <small>(5,84 %, 1991)</small>, multaj pluaj nacioj kaj etnoj | religio = [[ateismo]], [[ortodoksismo]], [[islamo]], [[budhismo]] kaj aliaj | monunuo = [[sovetia rublo]] | ŝtata formo = [[federacio|federacia]] socialisma respubliko | himno = [[himno de Sovetunio]] | estiĝo = la [[30-an de decembro]] [[1922]] per unuiĝo de kvar sovetaj socialismaj respublikoj | pereo = la [[26-an de decembro]] [[1991]] pro disfalo }} La '''Unio de Sovetaj Socialismaj Respublikoj''' ({{lang-ru|Союз Советских Социалистических Республик}} {{prononco|sajús savétskiĥ sacialistíĉeskiĥ respúblik}}, [[IFA]]: [sɐˈjus sɐˈvʲɛtskʲɪx sətsɨəlʲɪsˈtʲitɕɪskʲɪx rʲɪˈspublʲɪk]) aŭ '''Sovetunio''' aŭ, pli fidele laŭsence kaj laŭstrukture, '''Soveta Unio''' ({{lang|ru|Сове́тский Сою́з}} {{prononco|sa'''vét'''skij sajús}}, [[IFA]]: [sɐ'vʲetskʲɪj sɐˈjʉs]) aŭ, mallongigite laŭ komencliteroj, '''USSR''' (prononco: [usosoró]; {{lang-ru|СССР}} [esesesér]) estis ŝtato ekzistanta inter la jaroj [[1922]] kaj [[1991]]. Ĝi okupis sesonon (17%) de la monda loĝata sekaĵo, parte en [[Orienta Eŭropo|Orienta]] kaj [[Norda Eŭropo]], parte en [[Mezazio|Meza]] kaj [[Norda Azio]], kaj pro tio siatempe estis la plej granda ŝtato de la mondo. Post la [[Dua Mondmilito]] ĝi estis unu el la du [[superpotenco]]j ([[Usono]] estis la alia). En Sovetunio regis la [[Komunista Partio de Sovetunio|Komunista Partio]] kaj la sistemo de registaro estis [[Centralizismo|centralizita]], kvankam certajn povojn havis la 15 [[Respublikoj de Sovetunio|respublikoj]], kiuj konsistigis la landon. Sovetunio estis la gvidanto de la [[Sovetia bloko|orient-sovetia bloko]] en la mondo. Ĝi estis establita la 30-an de decembro 1922 post la venko de la [[Ruĝa Armeo]] en la [[Rusia Enlanda milito|Rusa Enlanda Milito]] kiel unio inter [[Soveta Rusio]] kaj la sovetiaj respublikoj [[Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko|Trans-Kaŭkazo]], [[Ukraina SSR]] kaj [[Belorusa SSR]], kiuj ankaŭ estis establitaj dum la milito. Ĝi ekzistis ĝis ĝia fina [[Dissolvo de Sovetunio|dissolvo]] la [[25-a de decembro|25-an de decembro]] [[1991]]. Ĉirkaŭ 100 diversaj [[Popoloj de Sovetunio|popoloj]] estis loĝantaj en la teritorioj, kiuj apartenis al Sovetunio. Laŭ la Sovetunia [[konstitucio]] de 1977, USSR estis unuiĝa unia multnacia kaj socialisma ŝtato. Post la [[Granda patriota milito]] USSR havis teran [[landlimo]]jn kun [[Norvegio]], [[Finnlando]], [[Pollando]], [[Ĉeĥoslovakio]], [[Hungario]] kaj [[Rumanio]] en [[okcidento]], kun [[Turkio]], [[Irano]], [[Afganujo]], [[Mongolio]], [[Ĉinio]] kaj [[KPDR]] en [[sudo]]. {{Historio de Rusio}} == Etimologio == La vorto ''[[soveto]]'' estis derivita el la [[Rusa lingvo|rusa]] vorto ''{{lang|ru-Latn|sovet}}'' (совет), kun la signifo 'konsilio', 'asembleo', 'konsilo',<ref>En ukraina рада (''rada''); en belarusa савет/рада; en uzbeka совет; en kazaĥa совет / кеңес (''sovet'' / ''kenges''); {{lang-ka|საბჭოთა}} (''{{lang|ka-Latn|sabch′ota}}''); en [[Azerbajĝana lingvo|azerbajĝana]] совет; en litova ''taryba''; en rumana ''soviet'' (en moldova cirila alfabeto: {{lang|ro-Cyrl|совиет}}); en latva ''padome''; en kirgiza совет; en taĝika шӯравӣ / совет (''{{lang|tg-Latn|šūravī / sovet}}''); en armena խորհուրդ / սովետ (''{{lang|hy-Latn|xorhurd / sovet}}''); en turkmena совет; en estona ''nõukogu''.</ref> siavice derivita el la [[Praslava lingvo|praslava]] verba radiko ''{{lang|sla-x-proto|vět-iti}}'' ('informi'), rilata al la slava ''{{lang|sla|věst}}'' ('informo'), en la senco ''saĝeco''. La vorto ''sovietnik'' signifas 'konsilanto'.<ref name="Klein-1920"> Klein, Henri F. (1920). [https://en.wikisource.org/wiki/The_Encyclopedia_Americana_(1920)/Soviet "Soviet".] En Rines, George Edwin (eld.). [[Encyclopedia Americana]]. </ref> Kelkaj organizaĵoj en rusia historio estis nomitaj ''konsilio'' (совет). En la [[Rusa Imperio]], la Ŝtata Konsilio, kiu funkciis el 1810 ĝis 1917, estis referencita kiel Konsilio de Ministroj.<ref name="Klein-1920" /> La Sovetoj kiel [[Laborista kaj soldata konsilantaro|laboristaj konsilantaroj]] por la unua fojo aperis dum la [[Rusia revolucio de 1905]].{{sfn|Pons|Service|2010|p=763}}{{sfn|Mccauley|2014|p=487}} Kvankam ili estis rapide subpremataj fare de la Imperia armeo, post la [[Februara revolucio|Februara revolucio de 1917]], laboristaj kaj soldataj konsilantaroj aperis tra la tuta lando kaj kunhavis la povon kun la [[Portempa Registaro de Rusio|Rusia Provizora Registaro]].{{sfn|Pons|Service|2010|p=763}}<ref name="Dewdney"/> La Bolŝevistoj, estritaj de [[Vladimir Lenin]], postulis, ke la tuta povo estu transigita al la Sovetoj, kaj akiris subtenon el la laboristoj kaj soldatoj.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/event/April-Theses |title=April Thesis |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=27a de Decembro 2022}}</ref> Post la [[Oktobra Revolucio]], en kiu la [[Bolŝevistoj]] kaptis la povon el la Provizora Registaro en la nomo de la Sovetoj,<ref name="Dewdney">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Soviet-Union |title=Soviet Union |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |last1=Dewdney |first1=John C. |last2=Conquest |first2=Robert |last3=Pipes |first3=Richard E. |last4=McCauley |first4=Martin |access-date=27a de Decembro 2022}}</ref><ref>{{Cite news |title=The causes of the October Revolution |publisher=BBC |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/higher/history/russia/october/revision/4 |url-status=dead |access-date=31a de Decembro 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805155250/http://www.bbc.co.uk/bitesize/higher/history/russia/october/revision/4 |archive-date=5a de Aŭgusto 2014}}</ref> Lenin proklamis la formadon de la [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]] (RSFSR).{{sfn|Service|2005|p=84}} Dum la Kartvela Afero de 1922, Lenin postulis ke la rusa SFSR kaj aliaj naciaj sovetaj respublikoj formu pli grandan union kiun li dekomence nomis kiel la Unio de Sovetaj Respublikoj de Eŭropo kaj Azio (ruse: Союз Советских Республик Европы и Азик Европы и Азиyuz, latinigite: Soyuz Sovyetskikh Respublik Evropy i Azii).<ref> Fischer 1964, p. 608; Lewin 1969, p. 50; Leggett 1981, p. 354; Volkogonov 1994, p. 421; Service 2000, pp. 452–455; White 2001, p. 175. </ref> [[Josif Stalin]] dekomence rezistis al la propono de Lenin sed finfine akceptis ĝin, kaj kun konsento de Lenin li ŝanĝis la nomon al Unio de Sovetaj Socialismaj Respublikoj (USSR), kvankam ĉiuj respublikoj komenciĝis kiel ''socialisma soveta'' kaj ne ŝanĝiĝis al la alia ordo ĝis la nova konstitucio de 1936. Krome, en la regionaj lingvoj de pluraj respublikoj, la vorto ''konsilio'' aŭ ''konsilia'' en la respektiva lingvo estis nur tre poste adaptaĵo de la ruslingva ''soveta'' kaj neniam en aliaj, ekz. [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko|Ukraina SSR]]. {{lang|ru|СССР}} (en la [[Latina alfabeto]]: ''SSSR'') estas la mallongigo en rusa lingvo de USSR, verkita en [[cirila alfabeto|cirilaj literoj]]. La Sovetoj uzis tiun mallongigon tiom ofte ke la tutmondaj loĝantaroj familiariĝis kun ties signifo. Post tio, la plej ofta rusa mallongigo estis {{lang|ru|Союз ССР}} (transliterumita: {{lang|ru-Latn|Sojuz SSR}}) kiu esence tradukiĝas al ''Unio de SSR-oj'' en aliaj lingvoj. Krome, la rusa mallongigitforma nomo {{lang|ru|Советский Союз}} (transliterumita: {{lang|ru-Latn|Sovjeckij Sojuz}}, kiu laŭvorte signifas ''Sovetunion'') estas ankaŭ ofte uzata, sed nur en sia nemallongigita formo. Ekde la starto de la [[Granda Patriota Milito]] maksimume, mallongigi la rusan nomon de Sovetunio kiel ''{{lang|ru|СС}}'' estis [[tabuo]], ĉar ''{{lang|ru|СС}}'' kiel rusa cirila mallongigo estas asocia kun la fifama ''{{lang|de|[[Schutzstaffel]]}}'' de [[Nazia Germanio]], kiel ''SS'' en aliaj lingvoj. En alilingvaj amaskomunikiloj, la ŝtato estis referita kiel Sovet-Unio aŭ Sovetunio. La rusa SFSR dominis Sovetunion ĝis tia punkto ke, por la plej granda parto de la ekzisto de Sovetunio, ĝi estis ordinarlingve, sed neĝuste, referita kiel '''Rusio'''. == Geografio == [[Dosiero:The Soviet Union 1964 CPA 3139 stamp (Development of mountaineering in Russia. Mountain Khan Tengri (6,995 m) of the Tian Shan mountain range).jpg|thumb|maldekstre|140ra|Monto [[Ĥan Tengri]] (6 995 m) de la montaro [[Tjanŝano]] en sovetunia [[poŝtmarko]].]] [[Dosiero:Karabash mountain.jpg|thumb|maldekstre|Pejzaĝo ĉe [[Karabaŝ]], [[Ĉelabinska provinco]], areo kiu estis antaŭe kovrita de arbaroj ĝis [[acida pluvo]] el apuda kuprofandejo mortigis ĉiun vegetaĵaron.]] [[Dosiero:AralSea1989 2014.jpg|thumb|maldekstre|160ra|Unu el multaj negativaj efikoj de alproksimiĝo al la medio en Sovetunio kaj post-sovetaj ŝtatoj estas la [[Arala Maro]]. (Vidu statuso en 1989 kaj 2014)<ref>{{Cite news |title=How Soviet pollution destroyed the Aral Sea |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/av/magazine-34586135 |access-date=19a de Novembro 2023}}</ref>]] Kun areo de 22 402 200 da km², Soveunio estis la plej granda lando en la mondo,<ref>Televida dokumenta filmo el CC&C Ideacom Production, "Apocalypse Never-Ending War 1918–1926", parto 2a, elsendita en Dana DR K la 22an de Oktobro 2018.</ref> statuso kiu estis reteneita de la [[Rusa Federacio]].<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia "Russia" – Encyclopædia Britannica]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080426065826/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia |date=26a de Aprilo 2008 }}. Alirita en 29a de Julio 2013.</ref> Kovrante unu sesonon de la surfaco de la Tero, ĝia grando estis komparebla al tiu de la tuta [[Nordameriko]].<ref>{{cite web |url=http://pages.towson.edu/thompson/courses/regional/reference/sovietphysical.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915090942/http://pages.towson.edu/thompson/Courses/Regional/Reference/SovietPhysical.pdf |url-status=dead |archive-date=15a de Septembro 2012 |title=The Former Soviet Union: Physical Geography |first=Virginia |last=Thompson |publisher=Towson University: Department of Geography & Environmental Planning |access-date=24a de Marto 2016}}</ref> Du aliaj sukcedantaj ŝtatoj, nome [[Kazaĥio]] kaj [[Ukrainio]], rangas inter la 10 plej grandaj landoj, kaj kiel la plej granda lando entute en Eŭropo, respektive. La sovetunia parto de [[Eŭropo]] estis unu kvarono de la tutlanda surfaco kaj estis la kultura kaj ekonomia centro. La orienta parto en [[Azio]] etendiĝis al [[Pacifika Oceano]] oriente kaj al [[Afganio]] kaj [[Irano]] suden, kaj, escepte ĉe kelkaj areoj en [[Centra Azio]], estis multe malpli loĝata. Ĝi etendiĝis ĉirkaŭ 10 000 km oriente okcidenten tra 11 [[horzono]]j, kaj ĉirkaŭ 7 200 km norde suden. Ĝi havis kvin klimatajn zonojn: nome [[tundro]], [[tajgo]], [[stepo]]j, [[dezerto]] kaj [[monto]]j. Sovetunio, kiel nun [[Rusio]], hvis la plej longan [[landlimo]]n, ĉirkaŭ 60 000 km longan, aŭ unu kaj duono da cirkloj ĉirkaŭ la Tero. Du trionoj el tiu estis [[marbordo]]. La lando limis kun [[Afganio]], [[Ĉinio]], [[Ĉeĥoslovaka socialisma respubliko|Ĉeĥoslovakio]], [[Finnlando]], [[Hungara Popola Respubliko|Hungario]], [[Irano]], [[Mongola Popola Respubliko|Mongolio]], [[Norda Koreio]], [[Norvegio]], [[Pola Popola Respubliko|Pollando]], [[Socialisma Respubliko Rumanio|Rumanio]], kaj [[Turkio]] el 1945 ĝis 1991. La [[Beringa Markolo]] apartigis Sovetunion disde Usono. La plej alta monto estis Komunisma Pinto (nun [[Montopinto Ismail Somoni]]) en [[Taĝika Soveta Socialisma Respubliko|Taĝikio]], kun 7 495 m. En Sovetunio estis ankaŭ plimulto el la plej grandaj lagoj de la mondo; nome [[Kaspia Maro]] (kunhavita kun [[Irano]]), kaj la [[Lago Bajkalo]], la plej granda (laŭ volumo) kaj plej profunda nesalakva lago en la mondo, kiu estas nun ankaŭ interna akvejo en Rusio. Sovetunio posedis kaj malabundajn kaj abundajn akvoresursojn. Kun proksimume 3 milionoj da riveroj kaj proksimume 4 milionoj da enlandaj akvejoj, Sovetunio tenis la plej grandajn nesalajn, surfacajn akvoresursojn de iu ajn lando. Sed la plej multaj el tiuj rimedoj (84 procentoj), kuŝis en granda distanco de la plimulto de eblaj uzantoj; ili fluis tra maldense loĝata teritorio kaj en la arktan kaj pacifikan oceanojn. En kontrasto, areoj kun la plej altaj koncentriĝoj de la populacio (kaj tial la plej alta postulo je akvoprovizadoj) tendencis havi la plej varmajn klimatojn kaj plej altajn indicojn de vaporiĝo. Tio rezultigis apenaŭ adekvatajn (aŭ en kelkaj kazoj neadekvatajn) akvoresursojn en la lokoj de plej multa bezono. Tamen, kiel en multaj aliaj landoj, la plej fruaj setlejoj ekestis ĉe la riveroj, kie la plimulto de la urba loĝantaro preferis vivi. [[Volgo]], la plej longa rivero de Eŭropo, iĝis senkompare la plej grava komerca akvovojo de Sovetunio. Tri el la dudek tri urboj de la lando kun pli ol unu miliono da loĝantoj staris sur ĝiaj bordoj: [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]], [[Kazano]] kaj [[Samara (urbo)|Kujbiŝev]]. La eŭropa parto de Sovetunio havis etendajn, tre disvolviĝintaj, kaj tre uzitajn akvoresursojn, inter ili la ŝlosilajn hidrosistemojn de Volgo, [[Kamo (rivero)|Kamo]], [[Dnepro]], [[Dnestro]], kaj [[Don (rivero)|Don]]. La plej grandaj akvoresursoj estas oriente de Uraloj, tre interne en Siberio. El la 63 riveroj en Sovetunio pli longaj ol 1 000 kilometroj, kvar dek estis oriente de Uraloj, inter kiuj la kvar potencaj riveroj kiuj drenas Siberion dum ili fluas norden al la Arkta Oceano: nome [[Irtiŝo]], [[Obi]], [[Jenisejo]], kaj [[Lena]]. La [[Amuro]] formis parton de la rivera serpentumo kaj foje eĉ estis streĉaj limoj inter Sovetunio kaj la Ĉina Popola Respubliko. Najbaraj landoj estis konsciaj pri la altaj niveloj de [[poluo]] en Sovet-Unio<ref>{{Cite news |last= |first= |date=6 December 1982 |title=Study Says Pollution in Arctic Could Originate From Soviet |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/12/06/world/study-says-pollution-in-arctic-could-originate-from-soviet.html |access-date=19 November 2023 |issn=0362-4331 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119114918/https://www.nytimes.com/1982/12/06/world/study-says-pollution-in-arctic-could-originate-from-soviet.html |archive-date=19a de Novembro 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mathews |first=Jessica |date=22a de Marto 1991 |title=The Union of Soviet Socialist Pollution |language=en-US |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/1991/03/22/the-union-of-soviet-socialist-pollution/b6af0952-f32b-4fba-89f1-776c54b069fb/ |access-date=19a de Novembro 2023 |issn=0190-8286 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115195207/https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/1991/03/22/the-union-of-soviet-socialist-pollution/b6af0952-f32b-4fba-89f1-776c54b069fb/ |archive-date=15a de Januaro 2024}}</ref> sed post la [[dissolvo de Sovetunio]] estis malkovrite ke ĝiaj mediaj problemoj estis pli grandaj ol tio kion la sovetinstancoj koncedis.<ref>{{Cite news |date=19a de Februaro 2016 |title=The Grim Pollution Picture in the Former Soviet Union |url=https://www.huffpost.com/entry/the-grim-pollution-pictur_b_9266764 |first1=Armine |last1=Sahakyan |access-date=19a de Novembro 2023 |work=[[HuffPost]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811123024/https://www.huffpost.com/entry/the-grim-pollution-pictur_b_9266764 |archive-date=11a de Aŭgusto 2024}}</ref> Sovetunio estis la dua plej granda produktanto en la mondo de malutilaj elsendoj. En 1988, totalaj elsendoj en Sovetunio estis proksimume 79% de tiuj de Usono. Sed ĉar la soveta [[MEP]] estis nur 54% de tiu de Usono, tio signifas ke Sovetunio generis 1,5 fojojn pli da poluo ol Usono por unuo de MEP.<ref>{{Cite journal |last1=Shahgedanova |first1=Maria |last2=Burt |first2=Timothy P. |date=1a de Septembro 1994 |title=New data on air pollution in the former Soviet Union |url=https://dx.doi.org/10.1016/0959-3780%2894%2990003-5 |journal= ''Global Environmental Change'' |volume=4 |issue=3 |pages=201–227 |doi=10.1016/0959-3780(94)90003-5 |bibcode=1994GEC.....4..201S |issn=0959-3780}}</ref> La [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo]] en 1986 estis la unua grava akcidento en civila [[atomcentralo]].<ref>{{Cite web |date=17a de Majo 2019 |title=Chernobyl disaster facts and information |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/chernobyl-disaster |archive-url=https://web.archive.org/web/20210220033148/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/chernobyl-disaster |url-status=dead |archive-date=20a de Februaro 2021 |access-date=19a de Novembro 2023 |website=Culture |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chernobyl {{!}} Chernobyl Accident {{!}} Chernobyl Disaster - World Nuclear Association |url=https://world-nuclear.org/information-library/safety-and-security/safety-of-plants/chernobyl-accident.aspx |access-date=19a de Novembro 2023 |website=world-nuclear.org}}</ref><ref>{{Cite news |date=26a de Aprilo 2021 |title=Unsealed Soviet archives reveal cover-ups at Chernobyl plant before disaster |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/unsealed-soviet-archives-reveal-cover-ups-chernobyl-plant-before-disaster-2021-04-26/ |access-date=19a de Novembro 2023}}</ref> Senparalele en la mondo, ĝi rezultigis la liberigon de granda nombro da radioaktivaj izotopoj en la atmosferon. Radioaktivaj dozoj estis disigitaj relative malproksime.<ref>{{Cite news |last=Simmons |first=Michael |date=3a de Majo 2021 |title=Radiation high over Europe after Chernobyl disaster – archive, 1986 |language=en-GB |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/environment/2021/may/03/radiation-high-over-europe-after-chernobyl-disaster-1986 |access-date=19a de Novembro 2023 |issn=0261-3077}}</ref> Kvankam longperspektivaj efikoj de la akcidento estis nekonataj, 4 000 novaj kazoj de tiroida kancero kiu rezultiĝis el la poluado de la akcidento estis raportitaj dum la akcidento, sed tio kaŭzis relative malaltan nombron da mortoj (laŭ informoj de [[MOS]], 2005).<ref>{{cite web |title=Chernobyl: the true scale of the accident |url=https://www.who.int/news/item/05-09-2005-chernobyl-the-true-scale-of-the-accident |website=World Health Organization |date=5a de Septembro 2005 |access-date=7a de Oktobro 2021 |language=en |archive-date=25a de Februaro 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180225095828/http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2005/pr38/en/ |url-status=live}}</ref> Alia grava radioaktiva akcidento estis la katastrofo de Kjŝtim.<ref>{{cite journal |last1=Baverstock |first1=Keith |last2=Williams |first2=Dillwyn |title=The Chernobyl Accident 20 Years on: An Assessment of the Health Consequences and the International Response |doi-access=free |journal= ''Environmental Health Perspectives'' |date=2006 |volume=114 |issue=9 |pages=1312–1317 |doi=10.1289/ehp.9113 |pmid=16966081 |pmc=1570049 |bibcode=2006EnvHP.114.1312B}}</ref> La [[Kola duoninsulo]] estis unu el la lokoj kun plej gravaj problemoj.<ref>{{Cite web |translator-last=Digges |translator-first=Charles |first1=Anna |last1=Kireeva |date=4a de Januaro 2021 |title=One of the Murmansk Region's most polluting facilities shuts down after more than seven decades |url=https://bellona.org/news/industrial-pollution/2021-01-one-of-the-murmansk-regions-most-polluting-facilities-shuts-down-after-more-than-seven-decades |access-date=19a de Novembro 2023 |website=Bellona.org |language=en-US}}</ref> Ĉirkaŭ la industriaj urboj [[Monĉegorsk]] kaj [[Norilsk]], kie [[nikelo]]n ekzemple oni minis, ĉiuj arbaroj estis detruitaj pro poluo, dum la norda kaj aliaj partoj de Rusio estis tuŝitaj per elsendoj.<ref>{{Cite news |date=10a de Decembro 2021 |title=How Norilsk, in the Russian Arctic, became one of the most polluted places on Earth |url=https://www.nbcnews.com/news/world/norilsk-russian-arctic-became-one-polluted-places-earth-rcna6481 |first1=Marianne |last1=Lavelle |access-date=19a de Novembro 2023 |work=[[NBC News]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240612134836/https://www.nbcnews.com/news/world/norilsk-russian-arctic-became-one-polluted-places-earth-rcna6481 |archive-date=12a de Junio 2024}}</ref> Dum la 1990-aj jaroj, ankaŭ homoj en Okcidento estis interesitaj pri la radioaktivaj danĝeroj de atominstalaĵoj, malfunkciigitaj [[Atoma submarŝipo|atomaj submarŝipoj]], kaj la prilaborado de [[Radioaktiva rubo|atomrubo]] aŭ eluzita nuklea fuelo.<ref>{{Cite news |last=Broad |first=William J. |date=27a de Aprilo 1993 |title=Russians describe extensive dumping of nuclear waste |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1993/04/27/science/russians-describe-extensive-dumping-of-nuclear-waste.html |access-date=19a de Novembro 2023 |issn=0362-4331 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119114918/https://www.nytimes.com/1993/04/27/science/russians-describe-extensive-dumping-of-nuclear-waste.html |archive-date=19a de Novembro 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=Raymer |first=Steve |date=15a de Marto 1992 |title=Nuclear Pollution Plagues Former Soviet Union : Environment: A map marking non-military explosions shows scope of 'national disaster.' |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-03-15-mn-6700-story.html |access-date=19a de Novembro 2023 |work=[[Los Angeles Times]] |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119115140/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-03-15-mn-6700-story.html |archive-date=19a de Novembro 2023}}</ref> Oni sciis ankaŭ en la komenco de la 1990-aj jaroj ke la USSR estis transportinta radioaktivan materialon al la [[Barenca maro]] kaj al la [[Karaa maro]], kion poste konfirmis la Rusa parlamento. La akcidento de la submarŝipo K-141 Kursk en 2000 en okcidento plue starigis kritikojn.<ref>{{Cite journal |last1=Hønneland |first1=Geir |last2=Jørgensen |first2=Anne-Kristin |title=Implementing Russia's International Environmental Commitments: Federal Prerogative or Regional Concern? |journal= ''Europe-Asia Studies'' |date=Decembro 2002 |volume=54 |issue=8 |pages=1223–1240 |doi=10.1080/0966813022000025862 |jstor=826384 |s2cid=156340249}}</ref> Antaŭe, estis akcidentoj en la submarŝipoj K-19, K-8, K-129, K-27, K-219 kaj K-278 Komsomolec.<ref>{{Cite web |last=Luhn |first=Alec |title=Russia's 'slow-motion Chernobyl' at sea |url=https://www.bbc.com/future/article/20200901-the-radioactive-risk-of-sunken-nuclear-soviet-submarines |date=1a de Septembro 2020 |access-date=19a de Novembro 2023 |website=[[BBC]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tiwari |first=Sakshi |date=10a de Oktobro 2023 |title=Armed With Nuke Payload, How Dangerous Is Russia's Nuclear-Armed Submarine Resting In Arctic Ocean? |url=https://www.eurasiantimes.com/resting-with-nuke-payload-russias-sunken-nuclear-armed-submarine/ |access-date=19a de Novembro 2023 |website=EurAsian Times |language=en-US |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119114918/https://www.eurasiantimes.com/resting-with-nuke-payload-russias-sunken-nuclear-armed-submarine/ |archive-date=19a de Novembro 2023}}</ref><ref>{{Cite news |title=Wastes of War: Rotting Nuclear Subs Pose Threat |first1=David |last1=Hoffman |date=16a de Novembro 1998 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/coldwar/russia111698.htm |access-date=19a de Novembro 2023 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=17a de Januaro 2021 |title=The Terrifying History of Russia's Nuclear Submarine Graveyard |first1=Cory |last1=Graff |url=https://www.popularmechanics.com/military/navy-ships/a34976195/russias-nuclear-submarine-graveyard/ |access-date=19a de Novembro 2023 |website=[[Popular Mechanics]] |language=en-US}}</ref> == Historio == === Rusujaj Revolucioj === {{Ĉefartikolo|Rusia Respubliko|Februara Revolucio|Oktobra Revolucio}} [[Dosiero:Romanovs1917.jpg|eta|200ra|Iama rusa imperiestro Nikolao la 2-a komence de 1917. Li pasigis la lastan jaron de sia vivo kiel ordinara civitano]] [[Dosiero:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|eta|200ra|Revoluciaj trupoj atakantaj la caran policon en februaro (marto) de 1917.]] [[Dosiero:KéresnkiEnUnDiscursoALosSoldadosDelFrenteMayo1917.png|eta|200ra|Aleksandr Kerenskij, gvidanto de la Februara Revolucio, dum unu el liaj paroladoj al la armeo en 1917]] En 1917, la [[Rusia Imperio]], kies ŝtatestro estis [[caro]], militis interalie kontraŭ la [[Germana Imperiestra Regno]] en la [[Unua Mondmilito]] komenciĝinta en 1914. Post kiam la militestroj gajnis pli kaj pli da potenco kaj en Rusio kaj en Germanio, kaj post akra batalado en la granda milito, okazis finfine la [[Februara Revolucio]] 1917 en [[Rusio]], kiu devigis la caron eksiĝi. La rezulto de la revolucio estis demokratia respubliko, sed ĝi estis tre disfalema pro la ankoraŭa milito kaj malbona stato de la popolo. Dum unu el siaj laborvojaĝoj en 1917, [[Aleksandr Kerenskij]] vizitis la ĉefurbon de Ukrainio, Kievon, por oficiala rekono kaj establado de diplomatiaj rilatoj kun la tiama ukraina parlamento, la Ukraina Centra Rada, kaj deklaris: "Se la Rusia Imperio fariĝis malaktuala, tiam ĝia disfalo devas komenciĝi de ĉi tie (de Kievo). Laŭ ĉeestintoj, en la tiama ĉefurbo Sankt-Peterburgo, la popolo ĝoje salutis la revolucion, politikaj malliberuloj de la unua [[Rusia revolucio de 1905|revolucio de 1905]] komencis esti amase liberigitaj, kompleta gazetara libereco estis establita por la unua fojo, la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] jam ne plu enmiksiĝis en la amaskomunikilojn, al diversaj popoloj estis donita la rajto je memdetermino kaj la stratoj estis disŝutitaj per floroj. Honore al ĉi tiu spektaklo, Konstantin Belmont eĉ verkis la [[Himno de Libera Rusio|Himnon de Libera Rusio]] laŭ la muziko de Aleksandro Greĉannikov (poste uzita de la blankaj elmigrintoj, ĉi ankaŭ fariĝis la son enkonduko antaŭ ĉiu novaĵelsendo de la rusa servo de Radio Liberty, kiu elsendis al disidentoj en Sovetunio), kvankam la oficiala himno estis la Marsejlezo. En oktobro (laŭ la rus-ortodoksa kalendaro) de la sama jaro, la registaro kreiĝinta fine de la Februara Revolucio fiaskis pro la okazo de denova revolucio, la tiel nomata [[Oktobra Revolucio]]. Temis pri socialisma revolucio iniciatita de la [[Bolŝevikoj]], radikala [[komunismo|komunisma]] grupo, kies ideologio fontis el la verkoj kaj pensoj de la germana filozofo [[Karl Marx]]. La Revolucio superis la jam ekzistintan registaron kaj estigis la unuan ŝtaton de la mondo bazitan sur tiuj komunismaj ideoj. La nova lando nomiĝis ''Rusuja Soveta Federacia Socialisma Respubliko'' ([[RSFSR]]) aŭ pli mallonge ''Rusuja Soveta Respubliko''. La bolŝevikoj dissolvis la balotan organon, la Konstitucian Asembleon, en kiu ili ricevis malmultajn voĉojn, strebante al unupartia diktaturo, kaj komencis civitan militon en la lando. === Enlanda Milito kaj Kreo de Sovetunio === {{Ĉefartikolo|Rusia enlanda milito|Ruĝa teroro|Sovetia-Ukrainia Milito|Pola-Soveta Milito|Tambova ribelo|Ribelo de Grigorjev|Slutsk Ribelo|Litova Milito de Sendependeco|Estona Milito de Sendependeco}} [[Dosiero:Колчак, Нокс и английские офицеры восточного фронта.jpg|thumb|maldekstre|Admiralo [[Aleksandr Kolĉak]] (sidiĝinta) kaj Generalo Alfred Knox (malantaŭ Kolĉak) observantaj militekzercadon, 1919.]] [[Dosiero:Red terror 001.jpg|eta|dekstra|Viktimoj de la Ruĝa Teroro, civiluloj kidnapitaj de la stratoj kaj murditaj de la sovetia sekreta polico Ĉeka]] [[Dosiero:Деникин на Николаевской площади Харькова июнь 1919.jpg|eta|dekstra|Unu el la militaj paradoj de la Blankaj armeoj]] Unu el la promesoj, kiujn donis Lenin, la estro de la revolucio, al la rusa popolo, estis paco kaj finigo de la Mondmilito. Kiam la nova soveta Rusio faris armisticon kun Germanio kiel verigon de la promeso decembre de 1917, la orienta fronto (inter Germanio kaj Rusio) de la milito ekmalekzistis, kio signifis perdon de strategia sekureco por la aliaj nacioj militantaj kontraŭ Germanio. [[Usono]], [[Tria Franca Respubliko|Francio]] kaj [[Britio]], kune kun aliaj malgrandaj ŝtatoj, provis re-krei la orientan fronton per halti la Rusan Revolucion. Pro tio ili subtenis tiujn movadojn, kiuj jam kontraŭis la revolucion, i.a. defendantojn de la carismo kaj de la provizora registaro kreiĝinta kaŭze de la februara revolucio. Tiel estiĝis la ''Rusuja Enlanda Milito''. La plej terura krimo de la tempo de Lenin estis la bombado de Kievo per 15 mil obusoj pafitaj en nur kelkaj tagoj - de la 4-a ĝis la 7-a de februaro 1918, kaj la konkero de la urbo per kemiaj armiloj, same kiel la brutala masakro en la ĉefurbo de la [[Ukraina Popola Respubliko]], farita de sovetiaj trupoj gvidataj de Miĥail Muravjov. La trupoj de Muravjov efektivigis amasajn subpremojn kontraŭ la ukraina intelektularo. Fariĝis danĝere paroli ukraine surstrate. Kirasita aŭto kun la slogano "Morto al ukrainoj!" veturis tra la stratoj de Kievo. en sia letero de la 9-a de februaro 1918 sendita per Antonov Ovseenko al Lenin, Muravjov fiere raportis, ke dum la bombado de la ĉefurbo de Ukrainio li detruis la domon de Gruŝevskij. Post la retiriĝo de la soveta armeo en marto 1918, ukrainaj trupoj trovis milojn da duonputriĝintaj kadavroj de civiluloj sur la stratoj kaj parkoj de Kievo. Ĉi tiu fakto pri ĉi tiu militkrimo estis sekreta en Sovetunio ĝis ĝia disfalo. Antes, después de la derrota del ejército soviético en la [[Batalo ĉe Kruto]], fue Muravyov quien ordenó la ejecución de 30 jóvenes ucranianos capturados; antes de la ejecución, uno de ellos, Grigorij Pipskij (1896-1918), cantó el himno ucraniano, por lo que Muravyov lo mató personalmente como el último de los prisioneros, disparándole directamente en el corazón con una pistola. Estos hechos fueron clasificados en la Unión Soviética y hasta su colapso sólo eran conocidos por los emigrantes y aquellos que habían huido al extranjero. [[Dosiero:Муравйов Михайло Артемович.jpg|thumb|200px|Miĥail Muravjov (1880-1918) en 1917-1918 fakte funkcinis kiel Ministro de Defendo de Sovetrusio (oficial - comandante de la taĉmentoj de la Ruĝa Arma de Sovetrusio) militkrimulo]] En proksimaj regionoj ankaŭ estiĝis sovetaj respublikoj, kiuj kune batalis en la enlanda milito kontraŭ la kontraŭantoj de la Socialisma Revolucio. La celo de Usono, Francio kaj Britio, rekrei orientan fronton, estis realigita, kiam la [[armistico]] kun Germanio finiĝis marte de 1918 pro la manko de antaŭe farita fina paca traktato. Do Germanio ekis la tiel nomatan “Operacon Faustschlag”. En marto 1918, Germanio kaj Rusio faris finan pacigon per la [[Traktato de Brest-Litovsk]]. En la malantaŭo de la landoj kontrolitaj de sovetaj fortoj, okazis grandaj kontraŭbolŝevikaj ribeloj, sed ili estis subpremitaj kun la helpo de la Ruĝa Armeo. En Rusio la plej granda estis la [[Tambova ribelo]], en Ukrainio - [[Ribelo de Grigorjev]] kaj en Belorusio - la [[Slutsk Ribelo]]. En la dua duono de 1919, la tuta sudo de Rusio kaj plejparto de Ukrainio venis sub la kontrolon de la [[Blanka Armeo]] de [[Anton Denikin]], sed antaŭ la fino de tiu jaro ĝi estis venkita. La ĉefa canto de la sovetaj armeija estis “La Internacia” (rusa. Интернационал) kiu fariĝis la himno de Sovetunio ĝis la final de la Dua Mondmilito, kaj de la blankuloj ĝi estis “La regimentoj marŝas” (rusa. Маршируют полки) kiu fariĝis unu el la ĉefaj kantoj de rusaj elmigrintoj. La Blanka movado estis heterogena kaj, krom subtenantoj de konstitucia monarkio en Rusio, ankaŭ konsistis el subtenantoj de respubliko kaj demokratoj. Malgraŭ tio kaj la malmulte poste okazinta finiĝo de la entuta mondmilito, la enlanda milito pluiĝis ĝis junio 1923, kiam venkis la bolŝevikoj. Kelke da tempo antaŭ la venko, la [[30-an de decembro]] [[1922]], la RSFSR kunfondis kun la aliaj socialismaj ŝtatoj – [[Belorusa SSR]], [[Ukraina SSR]] kaj [[TSFSR]] – la ''Sovetunion'', kiu baldaŭ montriĝis kiel [[totalismo|totalisma]] reĝimo pleje ''mis''uzanta la ideologion de la komunismo. [[Dosiero:Bolshevik Red Guards squad who fought in Kyiv in February 1918.jpg|thumbnail|270px|Sovetiaj soldatoj kiuj faris masakrojn en Kievo, foto prenita dum la konkero de la urbo]] [[Dosiero:Red terror 002.jpg|thumbnail|270px|Viktimoj de la Ruĝa Teroro, civiluloj mortigitaj de la sovetia sekreta polico Ĉeka]] [[Dosiero:Budynok Grushevskogo.jpg|thumbnail|270px|La domo de Miĥailo Hruŝevskij, la estro de la tiama ukraina parlamento, la Centra Rada, ankaŭ estis difektita dum la senŝeligado de Kievo en februaro 1918.]] La [[Traktato pri kreado de Sovetunio]] estas dokumento kiu leĝigis la kreadon de la unuiĝo de pluraj sovetuniaj respublikoj por la estigo de Sovetio. Tiel estis subskribita la Deklaro pri Kreado de Sovetunio, kiu estis konsiderata kiel politika enkonduko al la traktato. Lenin ankaŭ komencis la politikon de [[Ruĝa Teroro]], kiu, male al la teroro de la Blankaj armeoj, kiu reprezentis nur epizodajn krimojn de individuaj grupoj kaj certan komandon, estis la oficiala politiko de la ŝtato. Paralele al la interna milito komencita de Lenin en Rusio, la soveta gvidantaro kondukis la [[Sovetia-Ukrainia Milito]]n. Post la enlanda milito, Lenin komencis la politikon de militkomunismo, dum kiu la Ruĝa Armeo ekzekutis proksimume 100 mil homojn antaŭ 1921. Kompare, 10 jarojn antaŭ la revolucio, en la tuta Rusia Imperio nur 3 mil homoj, kiuj faris verajn krimojn kaj eĉ terorismajn agojn, estis ekzekutitaj. Post la Enlanda Milito, militkomunismon anstataŭigis nova ekonomia politiko, kiu esence estis parta reveno al kapitalismo kaj pruviĝis efika, sed kun la plifortigo de la povo de Stalin fine de la 1920-aj jaroj, ĉio ŝanĝiĝis. Post la morto de Lenin en 1924, Stalin enkondukis kulton al lia personeco, kiu poste kreskis en kulton al la personeco de Stalin, sed post lia morto la lando revenis al la kulto al Lenin, enkondukita pli frue de Stalin, kiu restis ĝis la disfalo de Sovetunio. Portretoj de la fondinto de Sovetunio kaj liaj sloganoj pendis ĉie, kaj homoj en la kondiĉoj de la totalisma reĝimo estis senigitaj de alternativo. Multaj el liaj krimoj estis kaŝitaj kaj kelkaj el liaj literaturaj verkoj estis cenzuritaj kaj ne agnoskitaj ĝis perestrojko en 1985-1991. Ekzemple, la verkoj de Lenin incitis malamon en la socio, alvokis al militoj, enhavis alvokojn al amasa torturo kaj ekzekutoj, kiuj estis parte kaŝitaj en Sovetunio. La vorto "pafi" estis plej ofte uzata en ili. [[Dosiero:1973 Pri Kvindekjara Datreveno de USSR.jpeg|eta|dekstra|''Pri Kvindekjara Datreveno de USSR'', 1973.]] === Stalinisma epoko === {{Ĉefartikolo|Stalinismo}} [[Dosiero:A-propaganda-poster-from-the-Soviet-Union-in-the-1920s-391853265017.jpg|thumb|250px|Unu el la sovietica propaganda afiŝoj]] [[Dosiero:Nikolay Klyuev 2.jpg|thumb|250px|Nikolaj Kljuev, fama verkisto mortigita en 1937 ne nur pro siaj opinioj sed ankaŭ pro sia samseksemo, unu el la plej famaj rusaj viktimoj de la Granda purigo]] La politica sistemas kreita de Lenin atingir san plej granda disvolviĝon sub Stalin, kiu esence ripetis la agojn de Lenin je pli granda skalo kun pli forta pactempa subteno de la partio. En la 1930-aj jaroj, post la [[Kolektivigo en Sovetunio|Kolektivigo]] kaj [[Senkulakigo]] la plej gravaj krimoj de la soveta gvidantaro kontraŭ ĝiaj civitanoj estis faritaj - artefarite kreita amasa malsatego, [[Holodomoro]] kiu mortigis ĝis 10 milionojn da homoj, kaj kies diskuto estis malpermesita eĉ en privataj konversacioj, sen mencii la amaskomunikilojn, kaj minacis ekzekuton aŭ punan psikiatrion ĝis la epoko de perestrojko fine de la 1980-aj jaroj. Samtempe, la amaskomunikiloj de tiu tempo - gazetoj kaj radi en la pli posta periodo de 1970-1980-aj, 2-3 propagandaj televidkanaloj (televido disvastiĝis en Sovetunio nur dum la perestrojkaj jaroj 1985–1991, kaj antaŭ tio ĝi estis granda maloftaĵo) kaj eĉ libropresado, tute kontrolata de la ŝtato, disvastigis propagandon kun alvokoj al milito kontraŭ la okcidenta mondo kaj nur novaĵoj pri la "sukcesa konstruado de socialismo" kaj la "vojo al konstruado de komunismo". En sia parolado en la Kremlo en 1936, Stalin deklaris, ke socialismo jam estis konstruita kaj ke Sovetunio komencis konstrui komunismon. la amasoj da homoj en Sovetunio estis senigitaj de aliro al alternativaj informoj pri sia propra lando kaj la mondo ĝenerale, kaj la plej multaj signaloj de eŭropaj kaj usonaj radiostacioj estis subpremitaj per interrompiloj. la kreado de la efektiva sistemo de koncentrejoj, la [[Gulago]], kaj la [[Granda purigo]] - en la plej mallonga ebla tempo de 1937 ĝis 1938, la sekreta polico de [[NKVD]] ekzekutis ĉirkaŭ 700 000 homojn, La organizantoj de ĉio ĉi, krom Stalin, estis Genrich Jagoda kaj [[Nikolaj Jeĵov]], kiuj poste mem suferis pro subpremoj. En Ukrainio, la plej fama el la sekretaj tombolokoj de viktimoj de la persekutoj post la malfermo de la arkivoj en 1991 estas la arbaro Bykivnja, kaj en Belorusio, la arbaro Kurapati. La absurdaĵo de la subpremoj atingis la punkton, ke Stalin neis la ekziston de [[DNA]] kaj pafis sciencistojn, kiuj studis [[Genetiko|genetikon]], ligante ĉi tiun sciencon kun la ideologio de la Okcidento. La praktiko de [[denunco]]n estis populara kaj subtenata de krimaj artikoloj; entute, ĉirkaŭ 4 milionoj da ili estis skribitaj en la 1930-aj jaroj en Sovetunio. Laŭ lokaj loĝantoj, en Kislovodsko, viro estis arestita de la NKVD post kiam najbaro denuncis lin pro metado de florpoto sur gazeton kun portreto de la gvidanto de la Komunista Partio. La viro estis sendita al la GULAGO kaj poste pafita. [[Dosiero:Kurapaty - 01.jpg|thumb|280px|[[Masakro de Kurapati|Kurapati]], Belorusio, unu el la plej grandaj tombolokoj en la antaŭa Sovetunio por viktimoj de amasa politika subpremo (nur kun la kolapso de Sovetunio la subpremoj de la Stalin-epoko fariĝis vaste konataj; en la 1960-aj jaroj, informoj estis haveblaj sed tre limigitaj)]] [[Dosiero:Kyiv Bykivnia central monument.JPG|thumb|280px|Memorkomplekso "Tomboj de la Bykivnija" ĉe la periferio de Kievo, Ukrainio. Krucoj estis starigitaj sur la tomboj post kiam la entombigoj estis malkovritaj sekvante la malfermon de arkivoj en la 1990-aj jaroj kaj la kreadon de subĉiela monumento]] [[Dosiero:Trzy krzyze.jpg|thumb|280px|Monumento en Katin, Rusio]] Ankaŭ en 1939, Sovetunio eniris [[Soveta-germana kooperado|sekretan interkonsenton kun Nazia Germanio por dividi la mondon]] en influosferojn kaj ekonomie subtenis la naziojn dum iliaj invadoj de eŭropaj landoj. La lastaj trajnoj kun manĝaĵoj konfiskitaj de la loĝantaro foriris al Germanio en la nokto de la 21-a de junio 1941, ĝis Operaco Barbaroso. Ankaŭ en la vintro de 1940, [[Vintra milito|milito eksplodis inter Sovetunio kaj Finnlando]], en kiu Sovetunio perdis ĉirkaŭ 300 000 soldatojn mortigitajn kaj frostigitajn, kaj kelkaj el la pluvivantoj estis subpremitaj laŭ ordonoj de Stalin. En 1940 okazis la unua grava sovetia krimo - la [[Masakro de Katin]]. En oficialaj dokumentoj, Sovetunio neis sian kulpon, ŝanĝante la daton de la krimo al 1941 kaj atribuante ĝin al la nazioj, sed post la malfermo de la arkivoj en 1991, ĝi agnoskis sian implikiĝon en la ekzekuto de la elito de la pola armeo. [[Rusigo]] de ĉiuj popoloj, kiuj ne estis rusaj, ankaŭ daŭris per grandegaj subpremoj, [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj|deportadoj]] kaj akuzoj laŭ la artikolo pri naciismo. Male al tio, kio okazis ekzemple en Usono kaj Eŭropo, en Sovetunio ĉio, kio okazis, estis zorge tenata strikte sekreta fare de la spionservoj kaj estis menciita nur preterpase ĉe la fino de la soveta epoko, tiel la Kremlo konservis informan vakuon, inkluzive en la landoj okupitaj de Sovetunio, kiu finiĝis nur en la 1990-aj jaroj. Kaj eĉ plej eta mencio pri la [[Holodomoro|malsatego de 1932-1933]] ne estis permesita ĝis 1991. Sovetunio neis ĉi tiun epizodon de sia historio, mortigis ĉiujn eblajn atestantojn de tiu evento, ĉiu, kiu skribis pri ŝi en la gazetaro aŭ eĉ parolis pri ŝi laŭte, estis torturita en psikiatriaj hospitaloj, kaj konservis ĉiajn informojn en ŝtataj arkivoj, kiuj estis konfidencaj dum 70 jaroj kaj estis plene malfermitaj nur en la 2000-aj jaroj. Gareth Jones, brita ĵurnalisto de kimra deveno, kiu vizitis Sovetunion kaj estis unu el la unuaj en la monda gazetaro, kiuj skribis pri la malsatego, de kiu Ukrainio plej suferis, kaj malkaŝe malkaŝis la utopion de Stalin, estis mortigita de sovetia spiono dum sia restado en Manĉurio. Sovetunio vendis manĝaĵojn konfiskitajn de sia propra popolo al Usono kontraŭ helpo en la konstruindustrio. En 1933, diplomatiaj rilatoj kun Usono estis establitaj. Kelkaj historiistoj [[Komparo inter naziismo kaj komunismo|komparas la Holodomoron kun la Holokaŭsto]], nur male al la artefarita malsatego en Sovetunio, kiun neis la Kremlo, la Holokaŭsto ne estis kaŝita kaj estis la oficiala politiko de la nazioj. [[Dosiero:Armia Czerwona, Wehrmacht 22.09.1939 wspólna parada.jpg|thumb|270px|Komuna nazi-sovetia venkparado, Brest, Belorusio, 1939]] [[Dosiero:Дружба народов Германии и Советского Союза, скрепленная кровью, имеет все основания быть длительной и прочной (Сталин, 23.12.1939).jpg|thumb|280px|Fraptitolo el la gazeto Pravda en kiu Hitler gratulas Stalinon pro lia naskiĝtago]] [[Dosiero:Wall of sorrow at the first exhibition of the victims of Stalinism in Moscow.jpg|thumb|280px|La unua ekspozicio dediĉita al la krimoj de Stalinismo, Moskvo, 1988]] En 1940, grupo da adoleskantoj el la [[Irkutska provinco]], en aĝo de 10 ĝis 14 jaroj, gvidataj de la juna Aleksandr Sennikov, skribis leteron al Stalin pri la malmoraleco de liverado de greno al la nazioj kaj la komercaj rilatoj kun Germanio. Kelkaj el ili estis mortigitaj de la NKVD, kelkaj estis senditaj al la Gulag; nur tri postvivis ĝis la morto de Stalin. La 1-an de majo 1941, oficiroj de la Wehrmacht ĉeestis la paradon en Moskvo kiel honoraj gastoj. Sovetunio ne estis preta por la invado de [[Nazia Germanio]], kaj dum la unuaj 10 tagoj de la milito Stalin kaŝis sin en sia domego en la provincoj, kaj kiam reprezentantoj de la ĉefa milita gvidantaro frapis lian pordon, Stalin timis, pensante, ke li estos pafita, sed kiam li aŭdis ilian peton pri ordonoj, li fariĝis pli aŭdaca kaj baldaŭ el la Kremlo li alparolis la [[Soveta partizana movado|partizanoj]] per radio kun voko al batalado. Pro malbona preparo, la okcidentaj teritorioj de Sovetunio, precipe Ukrainio, estis konkeritaj en nur tri monatoj. Rezulte de la Dua Mondmilito, Sovetunio perdis ĉirkaŭ 20 milionojn da homoj, kaj Germanio nur 6 milionojn. [[Batalo ĉe Stalingrado]] fariĝis unu el la plej grandaj kaj plej signifaj bataloj de la Dua Mondmilito Inter la rusoj, la plej vaste konata kaj plej granda kunlaborista formacio estis [[Rusa Liberiga Armeo]]. En la sovetia gazetaro, kiu estis tute sub ŝtata kontrolo ĝis la perestrojko, kiu komenciĝis en 1985, estis permesite diskuti nur la krimojn de naziismo. [[Dosiero:Пам'ятник Григорію Куроп'ятникову у Кропивницькому , 2023.jpg|thumb|220px|Busto de Grigorij Kuropiatnikov en [[Kropivnickij]], Heroo de Sovetunio, iama NKVD-limgardisto, kiu pafis ukrainojn provantajn transiri la polan limon serĉante pli bonan vivon antaŭ la Dua Mondmilito. La [[Fortikaĵo de Sankta Elizabeto (Ukrainio)|Fortikaĵo de Sankta Elizabeto]], ĉe kies enirejo troviĝas monumento, mem fariĝis loko de politikaj reprezalioj fare]] Laŭ Artikolo 58 de la Krima Kodo, enkondukita de Stalin en la 1930-aj jaroj kaj valida ĝis 1991, persono estis malpermesita vojaĝi eksterlanden. La absurdaĵo de la subpremoj atingis la punkton, ke iu ajn povus esti procesigita pro "malamika valuto" se iu trovus plurajn fremdajn monerojn aŭ biletojn sur li, post kio ili estis konfiskitaj de la OGPU, kaj poste de la NKVD, kaj la persono estis ekzekutita aŭ, en la pli posta periodo, malliberigita. Sovetiaj limgardistoj pafis ĉiun, kiu provis transiri la limon eĉ en la malfrua periodo de la ekzisto de la ŝtato. La esceptoj estis registaraj oficistoj kaj ŝtate aprobitaj kulturaj personoj, kiuj rajtis vojaĝi eksterlanden. === Fino de Sovetunio === {{Ĉefartikolo|Dissolvo de Sovetunio}} [[Dosiero:Gulag Location Map.svg|thumb|270px|Mapo de la loko de la Gulaga tendarsistemo]] [[Dosiero:Lubyanka CDM view from Panoramic view point 05-2015 img03.jpg|thumb|270px|Konstruaĵo en Moskvo, kiun okupis la sovetiaj ŝtataj sekurecaj agentejoj NKVD kaj KGB, kaj post la disfalo de Sovetunio, estas okupata de la Federacia Sekureca Servo de Rusio, kiu nuntempe kulpas pri multaj krimoj kontraŭ siaj civitanoj.]] [[Dosiero:10 Soviet Invasion of Czechoslovakia - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|thumb|270px|Protestantoj en Prago apud bruligita sovetia tanko]] Post la Dua Mondmilito, Sovetunio efike okupis la landojn de Orienta Eŭropo - Pollando, Slovakio, Hungario, Rumanio, post lasi nur Aŭstrion sen interveno kontraŭ la armita neŭtraleco de ĉi tiu lando, finfine kreante [[Fera Kurteno|Feran Kurtenon]] kaj deklarante malvarman militon al la mondo. [[Okupacio de baltaj ŝtatoj|Litovio, Latvio kaj Estonio estis perforte integrigitaj en Sovetunion en 1939 kaj 1945 kaj estis efike sub okupado dum duonjarcento]] (en Sovetunio, la baltaj ŝtatoj estis nomataj "niaj eksterlandoj" ĉar homoj el la tuta Sovetunio ofte iris al Litovio por varoj kaj servoj, kiuj ne estis haveblaj en la resto de Sovetunio) [[Disidento|sekreta disidenta movado]], kiu aperis en Sovetunio, kies membroj estis torturitaj en psikiatriaj hospitaloj. Post la morto de Stalin, sub la regado de Nikita Ĥruŝĉov fine de la 1950-aj jaroj, okazis "degelo" - cenzuro kaj subpremo multe malstreĉiĝis kaj centoj da miloj da eks-kaptitoj de la gulaga sistemo revenis hejmen post longa malliberigo, inter ili estis eĉ herooj de la Dua Mondmilito kondamnitaj de Stalin pro falsaj akuzoj. Tamen, la agnosko de la soveta gvidantaro pri siaj krimoj estis parta kaj sumiĝis al kritiko de la longa regado de Stalin sen revizio de la tuta sistemo. Ĝis la mezo de la 1950-aj jaroj, militoj okazis sur la teritorio de landoj aneksitaj al Sovetunio, la ĉefaj okazantaj en okcidenta Ukrainio, kie la sovetajn okupaciajn fortojn kontraŭstaris la URA - [[Ukraina Ribela Armeo]], la [[Arbaraj fratoj]] en la baltaj landoj kaj la formacioj de belarusaj naciaj unuoj gvidataj de Miĥail Vituŝko. Post la Dua Mondmilito, Sovetunio aktive subtenis la politikan reĝimon en [[Nord-Koreio]], same kiel ĝi subtenis komunistajn fortojn en Nord-Vjetnamio.. En 1957, Sovetunio lanĉis la unuan {{N|artefarita satelito}} de la Tero, Spuntik-1, kreitan de la ukraina sciencisto [[Sergej Korolov]]. Li kreis ĝin malgraŭ la fakto, ke la totalisma maŝino detruis lian vivon kaj li estis devigita labori sub torturo fare de la sovetiaj sekretaj servoj. En Sovetunio, nur la oficiala kaj profunde cenzurita versio de la historio de ĉi tiu ŝtato kaj la mondo kiel tuto estis konata. Alternativaj informfontoj estis detruitaj. En La 24-an de majo 1964 KGB-agento Viktor Pogruĵalskij eĉ tute detruis [[Vernadskij Nacia Biblioteko de Ukrainio]] en Kievo, kiu enhavis librojn priskribantajn la tutan historion de Ukrainio antaŭ la alveno de la Rusia Imperio, do la antikva historio de ĉi tiu lando estas konata nur el rusaj fontoj. En 1968 Sovetunio kaj ankaŭ laŭjure la orientaj blokaj landoj sub ĝia kontrolo invadis [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovakion]], kio kaŭzis protestojn en Sovetunio, kiuj tamen estis subpremitaj de la spionservoj, kaj la malmultaj kontraŭuloj de la soveta invado estis malliberigitaj. Laŭ la oficiala versio, [[Jurij Aleksejeviĉ Gagarin|Jurij Gagarin]] fariĝis la unua persono kiu vizitis la kosmon kaj mortis pro la katastrofo, sed ekzistas versio ke li estis sekrete torturita de la KGB en mensa malsanulejo pro konflikto kun Breĵnev, probable li ne volis mensogi al la publiko. La filino de Gagarin diris, ke la fama filmaĵo de ŝia patro promenanta en kosmovesto estis filmita post la oficiala dato de lia alveno sur la Teron. Kaj ekzistas versio, ke Gagarin tute ne flugis en la kosmon, ĉar lia intervjuo pri la sensacioj de flugado en la kosmo forte kontraŭdiras tion, kion diris la sekvaj sovetiaj kosmonaŭtoj. En la 1970-aj jaroj, ĉiu povus esti arestita de la [[KGB]] pro posedo de malpermesita libro en sia hejmo, ekzemple libro de aŭtoro ne aprobita de la Kremlo, kiel ekzemple "Hunda Koro" de Bulgakov, kiu estis distribuita per la Samizdato-sistemo (ruse: Самиздат). En Sovetunio eĉ ĵazo estis malpermesita, kaj la esprimo "hodiaŭ vi dancas laŭ ĵazo kaj morgaŭ vi perfidos vian patrujon" (rusa. Сегодня ты танцуешь джаз - а завтра Родину продашь) fariĝis populara. [[Afgana milito (1979-1989)|La milito en Afganio, komencita de Sovetunio kaj daŭrinta de 1979 ĝis 1989]], estis ankaŭ unu el la kialoj de la kolapso de ĝia ekonomio kaj posta disfalo. Fine de la 1980-aj jaroj, Rusio armee subtenis banditojn en Abĥazio kaj provis apartigi la regionon de Kartvelio, kio baldaŭ eskaladis en plenskalan militon. Falo de la komunismaj reĝimoj kaj [[Germania reunuiĝo]] efikis al la politika situacio en Sovetunio. [[Dosiero:Валерия Новодворская на митинге 9 октября 2010.jpg|thumb|250px|Valeria Novodvorskaja, konata reprezentantino de la disidenta movado kontraŭ la sovetia totalisma reĝimo]] [[Dosiero:Stus KGB photo 1980.jpg|thumb|250px|Vasil Stus, la plej fama disidento de Ukrainio, mortis en malliberejo en fora regiono de la lando.]] [[Dosiero:A solzhenitsin.JPG|thumb|250px|Aleksandr Solĵenicin, viktimo de la totalisma reĝimo kaj aŭtoro de la memuaroj "La Gulaga Arkipelago"]] Dum la perestrojko-jaroj, en 1989, surbaze de la libro, kiu estis malpermesita dum la plej granda parto de la ekzisto de Sovetunio kaj rajtis esti publikigita nur fine de la 1980-aj jaroj, oni faris filmon nomitan "[[Hunda Koro]]". Laŭ iuj kritikistoj, ĝuste ĉi tiu filmo influis la masojn, kiuj unuafoje post multaj jardekoj ricevis alternativajn informojn, malsamajn ol la pozicio de la Kremlo, kaj ludis rolon en la disfalo de Sovetunio. En multaj sovetaj respublikoj naciismaj movadoj kreskis, plendoj por sendependiĝo multiĝis. En marto kaj majo [[1990]], la baltaj respublikoj (Estonio, Litovio, [[Latvio]]) proklamis sendependiĝon de Sovetunio. En aŭgusto [[Kartvelio]] proklamis foriron el Sovetunio. Pro tiuj okazaĵoj konservativaj politikistoj publike kondamnis Gorbaĉov. En 1990 [[Kongreso de Popolaj Deputitoj]] de USSR abolis [[unupartiismo]]n kaj aprobis reformon de la federaciaj registaro kaj strukturo. La 17-an de marto [[1991]] okazis tutnacia referendumo pri daŭra ekzistado de la ŝtato. 80% de la voĉdonrajtaj civitanoj partoprenis ĝin kaj 77,85% voĉdonis jese. Sed respublikoj, kiuj proklamis sendependencon antaŭ la referendumo, (Estonio, Litovio, Latvio, Kartvelio, Armenio, Moldavio) rifuzis okazigi ĝin sur siaj teritorioj. Post la referendumo, Gorbaĉov kaj respublikaj prezidentoj planis subskribi novan unian traktaton la 20-an de aŭgusto [[1991]]. {{Ĉefartikolo|Unio de Suverenaj Ŝtatoj}} Tamen la [[19-an de aŭgusto]] en Moskvo grupo de altpostenuloj faris provon forigi Gorbaĉov kaj establi novan regadon. Tiu ŝtatrevenso estas konata kiel [[Aŭgusta puĉo]]. Ĝia celo estis haltigi subskribon de nova unia traktato kaj konservi {{N|politika potenco}}, sed sekve de la popolaj protestoj la puĉo fiaskis post tri tagoj. Kiel rezulto [[Komunista Partio de Sovetunio]] perdis politikan potencon. La [[8-an de decembro]] 1991 ŝtatestroj de Ukrainio, [[Belorusio]] kaj Rusio subskribis ''Interkonsenton pri fondo de la Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj'', ankaŭ konata kiel ''Beloveĵa interkonsento''. En tiu interkonsento la tri ŝtatestroj jesis disfalon de Sovetunio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://sng.rian.ru/688/news250433.html |titolo=Соглашение о создании Содружества Независимых Государств |alirdato=2009-11-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070430154253/http://sng.rian.ru/688/news250433.html |arkivdato=2007-04-30 }}</ref> kaj proklamis kreon de [[KSŜ]]. [[Dosiero:BaltskýŘetěz.jpg|thumb|280px|Partoprenantoj de la ago "Balta Vojo" en Litovio, pledante por la sendependeco de la lando]] [[Dosiero:1991 coup attempt1.jpg|thumb|280px|Tankoj sur Ruĝa Placo en aŭgusto 1991, alportitaj por subpremi protestojn]] [[Dosiero:RIAN archive 848095 Signing the Agreement to eliminate the USSR and establish the Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|280px|La gvidantoj de Rusio, Ukrainio kaj Belorusio subskribas interkonsenton finantan Sovetunion, decembron 1991.]] La [[25-an de decembro]] 1991 sovetia prezidento Miĥail Gorbaĉov anoncis sian eksiĝon. La flago de Sovetunio super [[Moskva Kremlo|Kremlo]] estis deprenita, ĝin anstataŭis la trikolora [[flago de Rusio]]. La sekvan tagon kunvenis la [[Supera Soveto de Sovetunio]] (en ĝi tiam restis ĉefe deputitoj de aziaj respublikoj, tamen la kunveno estis [[kvorumo|kvoruma]]) kiu faris kelkajn decidojn pri ekzistoĉeso de Sovetunio. Tiu dato, la [[26-a de decembro]], estas kutime konsiderata kiel la dato de disfalo de Sovetunio, kvankam kelkaj sovetiaj strukturoj (interalie Gosstandart) ankoraŭ funkciis en [[1992]]. == Ŝtatestroj kaj politiko == {{Ĉefartikolo|Listo de Ŝtatestroj de Sovetunio}} Jen la estroj de la [[Komunista Partio de Sovetunio|Komunisma Partio]], kiuj fakte, sed ne ĉiam ankaŭ laŭkonstitucie, estis la ŝtatestroj de Sovetunio: [[Dosiero:JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|maldekstre|eta|180ra|[[Iosif Stalin]] estis la plej longdaŭra sovetunia reganto.]] * [[Lenin|Vladimir Iljiĉ Lenin]] * [[Iosif Stalin]] * [[Nikita Ĥruŝĉov]] * [[Leonid Breĵnev]] * [[Juri Andropov]] * [[Konstantin Ĉernenko]] * [[Miĥail Gorbaĉov|Miĥail Sergejeviĉ Gorbaĉov]] La [[Ĉefministro de Sovetunio]] (en rusa: Глава Правительства СССР) estis registarestro de Sovetunio. Tiu posteno havis kvar diferencajn nomojn tra ties ekzistado: Prezidanto de la Konsilio de Popolaj Komisaroj (1923–1946), Prezidanto de la Konsilio de Ministroj (1946–1991), Ĉefministro de Sovetunio (Januaro - Aŭgusto 1991) kaj Prezidanto de la Komitato pri Operacia Administrado de la Soveta Ekonomio (Aŭgusto - Decembro 1991). La [[Kongreso de la Sovetoj de Sovetunio]] ({{lang-ru|Съезд Советов СССР}}) estis la supera regorgano de Sovetunio ekde ĝia formado la [[30an de decembro]] [[1922]], ĝis la sankciado de la Soveta konstitucio de [[1936]]. La Kongreso de la Sovetoj estis integrita de reprezentantoj de la sovetoj de ĉiuj sovetuniaj respublikoj sub la sekvaj normoj: en la municipo- 1 membro el 25 mil voĉdonantoj, el la provincaj sovetoj (teritoriaj, regionaj) kaj respublikaj - 1 membro el 125 mil loĝantoj. La delegitoj de la Kongreso de la Unio estis elektitaj en la Kongresoj de la Sovetoj provincaj, aŭtonomaj aŭ respublikaj. Vidu [[Sovetologio]] === Komunisma Partio === === Apartigo de povo kaj reformo === === Justica sistemo === === Homaj rajtoj === === Eksterlandaj rilatoj === === Administracia dividado === == Respublikoj de Sovetunio == {{Ĉefartikolo|Respublikoj de Sovetunio}} USSR konsistis el uniaj [[respubliko]]j, tiuj laŭ la konstitucio estis sendependaj ŝtatoj kaj havis formalan rajton eliri el Sovetunio. Ĉiu unia respubliko havis rajton interrilati kun alilandaj ŝtatoj, interŝanĝi konsulejojn, partopreni en interŝtataj organizoj. Ekzemple, Belorusa SSR kaj Ukraina SSR membris dum pluraj jaroj en [[UN]], samrajte kun Sovetunio. == Armeo == [[Dosiero:Харьков Троцкий Егоров смотр 1919.jpg|maldekstre|eta|250ra|Trockij inspektas unuojn de la Ruĝa Armeo]] La Ruĝa Armeo estis kreita de [[Lev Trockij]] en 1919 kaj subtenis la Ruĝan Teroron kaj subpremis ribelojn en Rusio, atakante Ukrainion, Belarusion, Kartvelion, Armenion, Pollandon, Litovion, Estonion... kie Sovetrusio efike kreis marionetajn registarojn (la unua tia estis la registaro de Sovetunio en [[Ĥarkivo]]), kvankam formale la landoj kiuj estis parto de USSR estis respublikoj. en 1946 ĝi estis renomita al la Soveta Armeo. == Simboloj == Konata simbolo de Sovetunio (kaj entute de la [[komunismo]]) estas la [[rikoltilo kaj martelo]], kiuj ankaŭ troviĝas sur la sovetaj blazono kaj flago (vd. supre). Krome, la ruĝa koloro ankaŭ estas simbola por la maldekstra ideologio kaj per tio ankaŭ por Sovetunio. [[Popola artisto de Sovetunio]] estis honora titolo atribuita al civitanoj de Sovetunio. Titolo [[Heroo de Sovetunio]] estis atribuitaj al unuopuloj, urboj kaj eksterlandanoj kiuj speciale servis al Sovetunio. La [[Ordeno de la Honora Insigno]] (ruse Орден «Знак Почёта») estis grava civila premio de Sovetunio. === Himno === Alia simbolaĵo pri Sovetunio estas ĝia himno. Sovetunio havis dum sia ekzisto du himnojn entute: * de 1922 ĝis 1944: [[La Internacio]] * de 1944 ĝis 1991: “Гимн Советского Союза” (vd. [[Nacia himno de Sovetunio]]) == Kulturo == [[Socialisma realismo]] estas stilo de realisma arto kiu estis evoluigita ĉefe en Sovetunio kaj iĝis domina stilo en diversaj aliaj socialismaj landoj. Socialisma realismo estas karakterizita per la klarigita bildigo de komunistaj valoroj, kiaj ekzemple la emancipiĝo de la proletaro, en realisma maniero. Kvankam ligita, ĝi ne devus esti konfuzita kun socia realismo, pli larĝa speco de arto kiu realisme prezentas temojn de socia temo. Socialisma realismo estis la hegemonia formo de arto en Sovetunio de sia evoluo en la komenco de la [[1920-aj jaroj]] ĝis sia fina falo de populareco en la fino de la 1960-aj jaroj. [[Anatolo Lunaĉarskij]] kreis sistemon de [[estetiko]] bazita sur la [[homa korpo]] kiu iĝus la ĉefa komponento de socialisma realismo dum la venontaj jardekoj. Li kredis ke "la vido de sana korpo, inteligenta vizaĝo aŭ ĝentila rideto estis esence viv-plifortiga."<ref>Ellis, Andrew. Socialist Realisms: Soviet Painting 1920–1970. Skira Editore S.p.A., 2012, p. 21</ref> Li konkludis ke arto havis rektan efikon al la homa organismo kaj sub la ĝustaj cirkonstancoj tiu efiko povis esti pozitiva. Prezentante "la perfektan personon" (nova soveta homo), Lunaĉarskij kredis ke arto povas eduki al civitanoj pri kiel esti la perfektaj sovetianoj.<ref>Ellis, Andrew. Socialist Realisms: Soviet Painting 1920–1970. Skira Editore S.p.A., 2012, p. 21</ref> La [[Akademio pri Sciencoj de Sovetunio]] aŭ ''Akademio pri Sciencoj de USSR'' ([[ruse]] ''Академия наук СССР'' [Akademija nauk SSSR]) inter la jaroj [[1925]] kaj [[1991]] estis la supera [[Akademio de Sciencoj]] en Sovetunio. Ĝis la jaro [[1936]] ĝi havis sian sidejon en [[Sankt-Peterburgo]] — tiam laŭ decido de la Supera Soveto ĝi estis translokita al [[Moskvo]]. La nuna [[Rusia Akademio de Sciencoj]] estas ĝia oficiala posteula organizaĵo. == Sporto == Ĉar sporto en Sovetunio estis tute kontrolita de la ŝtato kaj estis profunde politike influita, ĝi ne estis serioze agnoskita en la mondo. Ankaŭ, pro la invado de Afganio kaj la trudado de sankcioj, la Olimpikoj de Moskvo en 1980 efike malsukcesis. Ordinaraj homoj, kiuj provis paroli kun eksterlandaj atletoj, estis arestitaj kaj pridemanditaj de la KGB, kelkaj estis malliberigitaj pro akuzoj de "spionado" eĉ se la persono simple staris apud fremdulo. == Heredo == Ekzemple, en Rusio kaj Belorusio, la heredaĵo de Sovetunio kaj la fakto, ke iamaj komunistaj partiaj figuroj (kiel Putin, iama KGB-kolonelo) daŭre regis dum multaj jaroj post la disfalo de Sovetunio, kaŭzis la aperon de novaj aŭtoritatismaj reĝimoj, kiuj alprenis diktatorajn trajtojn. Ukrainian, service, pro la malforta organizado de la socio kaj la neefikeco de la ekonomia sistemo, fariĝis unu el la plej malriĉaj landoj en Eŭropo. == Esperanto en Sovetunio == {{Ĉefartikolo|Esperanto en Sovetunio}} Komence de la 1920-aj jaroj, estis proponoj adopti Esperanton kiel laborlingvon de la Ligo de Nacioj. Dek delegitoj subtenis la proponon, sed la franca delegito Gabriel Hanotaux voĉdonis kontraŭ ĝi. Li ne ŝatis la fakton, ke la franca lingvo perdis sian pozicion kiel internacia lingvo, kaj li vidis Esperanton kiel minacon. Tiu ĉi lingvo antaŭe estis populara por studado en la Rusia Imperio, kaj en Sovetunio Esperanto estis aktive disvastigita en la 1920-aj jaroj; ĝi estis vaste studata kiel la "lingvo de la monda revolucio", estis aktive uzata de korespondantoj, radioelsendoj estis faritaj en ĉi tiu lingvo, kaj eĉ la surskriboj sur poŝtaj kovertoj estis dublitaj en ĉi tiun lingvon. [[Dosiero:Last Address Sign — Ulitsa Lesteva 19, Moscow. 28.01.2018 07.jpg|maldekstre|eta|250ra|Memorplakedo "[[Lasta Adreso]]" en Moskvo sur la domo de Nikolaj Insertov (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio]] La esperanto-movado aktive disvolviĝis, kiel en aliaj landoj, sed Stalin fermis la programon ĉar ĝi faciligis komunikadon kun aliaj landoj, kaj Sovetunio celis izoli sin de la ekstera mondo, kaj ĉiu, kiu studis la lingvon, estis submetita al subpremo kaj akuzoj pri spionado. Simila situacio estis en Nazia Germanio, kie esperanto estis deklarita lingvo kreita de judo. La [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (ASE) estis la unua postmilita oficiala tutlanda Esperanto-organizaĵo en Sovetunio, kiu funkciis ekde 1979 ĝis 1989 sub gvido de senŝanĝa prezidanto profesoro pri lingvoscienco Magomet Isajev. La [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]] (SEJM) estis junulara Esperanto-organizaĵo, kiu agis en Sovetunio ekde 1966. [[Vladimir Samodaj]], en sia artikolo ''Vanaj klopodoj eldoni Esperanto-revuon en la sovetiaj kondiĉoj'',<ref> [[Vladimir Samodaj]], ''Vanaj klopodoj eldoni Esperanto-revuon en la sovetiaj kondiĉoj'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 481-490.</ref> detaligas siajn personajn demarŝojn por krei esperantlingvan specifan gazeton aŭ suplementon de la fremdlingva bulteno "Moskvaj Novaĵoj", por kiu li laboris ekde 1971. Spite la enkalkulon de esperantistoj [[Anatolo Gonĉarov]] kaj [[Boris Kolker]], el 1973 al 1977, tio ne okazis pro financaj malhelpoj kaj lastmomente pro specifa tipografio. Finfine aperis en marto 1978 suplementoj al la anglalingva "Moscow News" ĝis marto 1983. En aprilo 1989 aperis ununura numero de memstara "Moskvaj Novaĵoj". En tiu epoko jam aperis esperantlingvaj dokumentoj en "Novosto" organizita de [[Dmitrij Perevalov]]. Post jaroj de malpermeso pri organizita Esperanto-movado en Sovetunio, la 4-an de marto 1979 en Moskvo rajtis fondiĝi Asocio de Sovetiaj Esperantistoj, kiu kunordigis la Esperanto-movadon en Sovetunio ĝis 1989. De la komenco en ĝi aktivis multaj ukrainaj esperantistoj. La 29-an de januaro 1980 en Kievo okazis fonda kunveno de suborganizaĵo en Ukraina SSR, en kiu 47 partoprenantoj. reprezentantoj de la ukraina Esperanto-movado, sukcese decidis pri fondo de [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (URF ASE). Devizoj kaj frazoj en Sovetunio: babilanto estas trovaĵo por spiono, en Sovetunio ne estas sekso, pioniro estas ĉiam preta, preta por laboro kaj defendo, tuta potenco al Sovetoj, Lenin vivis, Lenin vivas, Lenin vivos, la partio estas nia stiristo, la partio diris: "Estas necese! ", Komsomol respondis: "Jes!" kaj aliaj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Rusia revolucio de 1917]] * [[Ruĝa Armeo]] * [[KPSU]] * [[Atingoj de socialismo]] * [[Rusa Enlanda Milito]] * [[Sovetunio en la Dua Mondmilito]] * [[Sovetologio]] * [[Popoloj de Sovetunio]] * [[Dissolvo de Sovetunio]] * [[Post-sovetaj ŝtatoj]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|s=Kategorio:Sovetunio|ReVo=sovet.S0unio}} * [http://kontakto.tejo.org/2011/12/ussr-20-jarojn-poste-kontakto-20116.html USSR 20 jarojn poste], [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], 2011:6 * [http://history1900s.about.com/od/worldwarii/a/nonaggression.htm Pri la pakto Ribbentrop-Molotov] {{en}} * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/historio%20de%20sovetunio Artikoloj pri historio de Sovetunio] {{eo}} {{Estroj de Sovetunio}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Sovetunio| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1922]] [[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1991]] 317gpho7djxzj4tf609t7pwwgjs0lgs Instruisto 0 23909 9354119 9319205 2026-04-17T19:10:04Z Sj1mor 12103 9354119 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Instruisto''' estas profesia [[Pedagogio|pedagogo]], kies tasko estas instrui al lernantoj konkretan stud-objekton (matematikon, zoologion, gimnastikon, fremdan lingvon ktp.), kutime en [[klasĉambro]] de lernejo, sed ankaŭ kiel hejma aŭ koresponda instruisto. Instruante infanojn li devas samtempe eduki ankaŭ bonan konduton, nemensogemon kaj aliajn homajn kvalitojn. La plej altrangaj instruistoj [[universitato|universitataj]] havas la titolon [[profesoro]]. La [[Internacia tago de instruistoj]] estas festata la [[5-a de oktobro|5-an de oktobro]]. == [[Enciklopedio de Esperanto]] == {{EdE|I}} '''Instruistoj'''. Jam en [[1910]] kunligiĝis 347 E-instruistoj diverslandaj en [[Internacia Asocio de Instruistoj]] ([[IAI]]) kaj eldonis fakan organon [[Internacia Pedagogia Revuo]] ([[IPR]]). Kasisto kaj redaktoro estis [[Theodor Čejka]], instruisto en [[Bystřice pod Hostýnem]]. ([[Ĉeĥoslovakio]]). La revuo estis bona, sed la redaktoro plendis pri malkontentiga kunlaboro, pri indiferenteco de la kolegoj. En la jaroj post la mondmilito forta volo al internacia interkompreno renaskiĝis inter la instruistaro. Francaj kolegoj, instigitaj de flamaj krioj de [[Anatole France]], [[Romain Rolland]] por la tuthomara solidareco, komencis rekonstrui la int. interrilaton de la E-instruistoj. [[Marcel Boubou]], [[Orléans]], eldonis por kaj per tiu interligo en 1922 edukfakan revuon [[Novaj Tempoj]], kies ĉefa karakterizaĵo estis la traktado de la edukaj problemoj kaj de la instruistaj laboroj en ilia dependeco de la ekonomiaj kaj politikaj faktoroj, kaj kies devizo estis: amo al paco, fido al la progreso. Pro la socipolitika konsidero de la edukscienco, la revuo havis karakteron de serioza, akra batalilo sur atentinda nivelo. Dum la UK [[1924]] en [[Vieno]] estis fondita Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) de 200 E-instruistoj kun la celo: kolekti ĉiujn E-instruistojn por propagandi efike la enkondukon de [[Esperanto]] en lernejo kaj instruistaro kaj eldoni pedagogian fakan revuon ([[Novaj Tempoj]]). Kiel plej forta unuiĝo la [[Saksa Asocio de E-Instruistoj]] ricevis la komision kaj la respondecon por la eldono de la gazeto kaj la administrado de [[TAGE]]. Prezidantoj de [[TAGE]] estis [[Marcel Boubou]], [[Orléans]] (ĝis [[1926]]), Albin Neuil, [[Olomouc]]-Neredin, [[Ĉeĥoslovakio]] (ĝis [[1929]]) kaj [[George William Roome]], [[Sheffield]] (de [[1930]]). Depost [[1926]] la [[TAGE]]-organo aperis sub la nomo [[Internacia Pedagogia Revuo]] ([[IPR]]). La proks. 150 abonantoj en [[1922]] kreskis ĝis 883 en [[1930]] kaj sekve de la ekonomia kaj politika [[Granda Depresio|mondkrizo]], reiris ĝis 600 en [[1932]]. La redaktoroj estis Richard Müller, Auerbach ([[1925]]), [[Hans Ludwig]], [[Pirna]] ([[1926]]-[[1928]]), d-ro [[Kurt Riedel]], [[Dresden]], ([[1929]]-[[1933]]). La ĉiam ampleksan kaj ofte malfacilan varblaboron por la gazeto kaj asocio prizorgis la t. n. Laborkomitato, al kiu apartenis la redaktoro, la administranto de [[IPR]], la sekretario de [[TAGE]], la prezidantoj de la germana kaj de Ia saksa asocioj de E-instruistoj; la direktoro de la germana E-Instituto, la sekretariino de "Kunlaborado inter [[IALA]] kaj [[Internacia Buroo pri Edukado]], [[Ĝenevo]], kaj la [[Germana Esperanto-Instituto]]", la prezidanto de la [[Saksa Esperanto-Ligo]], kiuj regule kunvenis ĉiumonate en [[Riesa]]. D-ro Riedel donis al [[IPR]] sciencan bazon kaj reprezentis la principon de la aŭtonomio de la eduksciencoj. [[IPR]] enhavis artikolojn pri int. scienca [[pedagogio]], E-a [[lingvistiko|lingvo-scienco]], pedagogia [[terminologio]] en [[Esperanto]], recenzon de diverslandaj pedagogiaj kaj E-verkoj, raportojn pri kongresoj kaj laboroj de int. instruistaj asocioj pri lernejo kaj instruistaro en diversaj landoj kaj pri [[Esperanto]] en tiuj medioj. Valora aldono al [[IPR]] estis la korespond- kaj interŝanĝdeziroj de infanoj, klasoj kaj instruistoj, aranĝitaj de la korespondoficejo de "Kunlaborado". Dum ses jaroj [[IPR]] ekspedis ankaŭ la E-lingvan resumfolion de [[Vojo de klerigo]], granda pedagogia revuo en [[Ukrainio]]. En [[1925]] aperis la [[Jarlibro]] de [[TAGE]], enhavanta pli ol 2000 adresojn de E-instruistoj. Viglaj interrilatoj kun la int. instruistaj kaj edukaj asocioj kun la [[Internacia Buroo pri Edukado]] kaj [[IALA]], celis la praktikan aplikon de [[Esperanto]] ĉe la plenumo de la int. laboroj: korespondaj, gazetaj kaj kongresaj. Plej grandan sukceson [[TAGE]] havis en la sindikato "[[Internacia Profesia Sekretariejo de Instruistoj]]" ([[Strasburgo]]), kiu mem surprenis la propagandon por [[Esperanto]] kaj dum sia kongreso [[1931]] en [[Hamburgo]] aranĝis oficialan E-vesperon, dum kiu famkonataj membroj de [[IPSI]] el diversaj landoj pledis por [[Esperanto]]. Konsiderindan influon en ĉi tiuj laboroj por [[TAGE]] havis dum multaj jaroj ĝia sekretario [[M. Goldberg]], Oetzsch b. Leipzig. Pro la specialaj, memstaraj taskoj kaj pro la diversorganiziteco de sia membraro [[TAGE]] restis sendependa, rilate al [[UEA]] kaj [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]]. [[TAGE]] ankoraŭ ne sukcesis, konvinki la diverslandajn Esperanto-instruistojn pri la neceso de kreo de fortaj landaj instruistaj asocioj, sekcioj de [[TAGE]]. La plej forta sekcio estis ĝis [[1933]] la germana, kun proks. 500 membroj, kiu nun verŝajne havigos al TAGE perdojn. La tre forta [[Svedio|sveda]] asocio ankoraŭ ne povis korporacie aliĝi al [[TAGE]] pro financaj malfacilaĵoj. Pro la malfacilaj cirkonstancoj, regantaj en [[Germanujo|Germanio]] dum la komenco de [[1933]], la germanaj funkciantoj deziris eksiĝi. La agento por [[Nederlando]], [[Pieter Korte]], [[Veendam]], estis petata, starigi en [[Nederlando]] novan Laborkomitaton. Dum la faka kunveno en la [[UK 1933]] en [[Kolonio]] la novaj funkciantoj estis elektataj: [[E. Boltjes]], [[Winschoten]], redaktoro; [[Pieter Korte]], [[Veendam]], administranto-kasisto kaj [[W. Mook]], [[Groningen (urbo)|Groningen]], sekretario de [[TAGE]]. La malfacilaĵoj, kiuj amasiĝis antaŭ ili, estis sufiĉe gravaj. == Aliaĵoj == '''[[Internacia Edukado|Edukado Internacia]]''' ([[Angla lingvo|angle]] ''Education International'', akronime '''EI''', [[Franca lingvo|france]] ''Internationale de l'Éducation'', '''IE''') estas tutmonda sindikata federacia de la [[Sindikato|sindikatoj]] de instruistoj. Ĝi estas konsistanta de 401 membraj organizaĵoj en 172 landoj kaj teritorioj kiuj reprezentas pli ol 30 miliono da edukada personaroj ekde [[antaŭlernejo]] tra [[universitato]]. Ĝi estas unu el la plej grandaj sektoraj tutmondaj sindikataj federacioj. Pri malvirtoj de instruistoj estiĝis polemiko en gazeto [[Sennaciulo]] inter Roland Platteau kiu kritikis ilin, kaj Serĝo Sir´ kiu trovis tiun kritikon maljusta.<ref>Roland Platteau kiu kritikis ilin, kaj Serĝo Sir´, "Opinioj - Reagoj", [[Sennaciulo]], julio-aŭgusto-septembro 2024, nº 07-09 (1429-1431) p. 20. </ref> == Listo de instruistoj == * [[Carlo Agostini]] * [[Bálint Szilárd]] * [[Ernst Beermann]] * [[Zsuzsa Csiszár]] * [[Josef Engst]] * [[Lorenz Friis]] * [[Helge Heimer]] * [[Henry William Hetzel]] * [[Siegfried Lederer]] * [[Alfred Wheeler Lyndridge]] * [[Nohara Kiuiĉi]] * [[Alfred Neupert]] * [[Sasaki Tasku]] * [[Franz Schöpfer]] * [[Siegfried Eduard Spielmann]] * [[Karl Ludvig Söderberg]] * [[Frederick Edward Wadham]] * [[Wilhelm Wetekamp]] * [[Jeanne Zabilon d'her Ranfaing]] * [[Ghil'ad Zuckermann]] == En Esperanto aperis == * [[Unesko-Kuriero]] 2019 [https://unesdoc.unesco.org/notice?id=p%3A%3Ausmarcdef_0000370977_epo&posInSet=7&queryId=baa7dff6-f644-4ffc-adb4-9e0ec8f3fba8 n-ro 4 (Okt-Dec 2019)] Kiam instruisto estas [[alvokiĝo]] == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Eduko]] * [[Lernejo]] * [[Internacia Cseh-Instituto de Esperanto]] * [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] * [[Internacia Pedagogia Revuo]] [[Dosiero:Japanese-Teacher's-Room.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- Instruista ĉambro en Japana meza lernejo, 2005. -->]] [[Dosiero:Socrates teaching.jpg|eta|maldekstra|180px]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=instru.0isto}} * http://www.bls.gov/oes/current/oes252021.htm <!-- rudimenta lernejo (instruistoj, instruistas) --> * http://www.bls.gov/oes/current/oes252022.htm <!-- meza lernejo (instruistoj, instruistas) --> * http://www.bls.gov/oes/current/oes252031.htm <!-- mezlernejo (instruistoj, instruistas) --> * http://www.elesson.co.uk {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070430065441/http://www.elesson.co.uk/ |date=2007-04-30 }} <!-- elektroniko (lecionoj, lecionas) --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Instruistoj| ]] [[Kategorio:Edukado]] pie3gh60v7lpoawo9hxvt5y6i30pxwe Lernejo 0 24140 9354118 9333374 2026-04-17T19:09:47Z Sj1mor 12103 9354118 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Klassenzimmer1930.jpg|eta|Klasĉambro en Germanio, kiel aspektis dum la jaro 1930]] [[Dosiero:Serrekundamadrassa.JPG|eta|"[[Madrasa]]" en [[Gambio]]]] [[Dosiero:Anker_Die_Dorfschule_von_1848_1896.jpg|eta|Albert Anker (1896)]] '''Lernejo''' estas loko por [[lernado]]. Oni distingas laŭ aĝo de la lernantoj, la lerna celo diversajn lernejajn tipojn. Oni povas grupigi la diversajn tipojn al tri ĉefaj grupoj: * [[elementa lernejo|bazlernejo]] (elementa lernejo), eventuale [[kompleta elementa lernejo|kompleta]] aŭ ne * [[mezlernejo]] (mezgrada lernejo) aŭ duagrada lernejo: [[baza mezlernejo]] kaj [[metilernejo]], [[teknikumo]], [[gimnazio]] respektive [[kompleta mezlernejo]] * [[altlernejo]] (supera lernejo, studejo): [[universitato]], altlernejo, [[politekniko]], faka altlernejo Oni povas viziti ankaŭ teĥnikan, komercan, politeĥnikan kursojn en mez- aŭ altlernejoj. Tiam ili povas esti specifaj lernejoj kiaj la [[Komerca lernejo|komercaj lernejoj]]. Oni povas studi en dumtaga, vespera, aŭ perkoresponda kurso. Specialaj lernejoj estas la [[religio|religiaj]] lernejoj, kie oni instruas ankaŭ la sanktajn tekstojn, religiajn morojn, instruojn (vidu [[Madrasa|koranlernejo]]). Laŭ moderna kompreno la ŝtataj lernejoj estu religie kaj politike neŭtralaj. Iuj lernejoj baziĝas je specialaj pedagogiaj [[principo]]j kaj lerno[[metodo]]j. Aparte konataj inter tiuj estas la lernejoj laŭ [[Valdorfa pedagogio]]. [[Persono]]n, kiu lernas sen lernejo kaj [[instruisto]], oni nomas [[aŭtodidakto]]. [[Lernojaro]] aŭ lerneja jaro estas la periodo de la jaro en kiu lernantoj ĉeestas en lernejoj. Ĝenerale ĝi daŭras 8, 9 al 10 monatojn kaj tio divideblas ĉu en duonjaroj, trimonatoj aŭ kvarmonatoj depende de la lando aŭ institucio. Depende de la lando, la lernojaro aŭ akademia jaro ekas kaj finas en malsamaj datoj. En la plej parto de la landoj de Sudameriko, por ekzemplo, la jaro ekas en marto kaj finas en decembro. En Eŭropo, kontraste, ĝi ekas en septembro kaj finas en junio. == Diversaj tipoj == [[Paroĥa lernejo]] estas privata baz- aŭ [[mezlernejo]] filiigita kun religia organizo kaj kies instruplano inkluzivas ĝeneralan [[Religia edukado|religian edukadon]] krom laikaj temoj, kiel [[scienco]], [[matematiko]] kaj lingvaj artoj. La vorto "paroĥa" venas de la sama radiko kiel "paroko" kaj [[wiktionary:parochial|paroĥaj]] lernejoj estis originale la eduka alo de la loka [[Paroĥo|paroka]] preĝejo. Kristanaj paroĥaj lernejoj estas ofte nomitaj "preĝejaj lernejoj" aŭ "kristanaj lernejoj". Krom lernejoj administrataj de kristanaj organizoj, estas ankaŭ religiaj lernejoj filiigitaj kun judaj, islamaj kaj aliaj grupoj. Ĉi tiuj, tamen, ne estas tiom ofte nomitaj "paroĥaj" pro historia asocio de la termino kun kristanaj parokoj. == Vidu ankaŭ == * [[Eduko]] * [[Infanĝardeno]] * [[Instruado]] * [[Lerno]] * [[Lingvolernejo]] * [[Palaca lernejo]] * [[Pedagogio]] * [[lernejestro]] * lernejmajstro ([[d:Q1459149|Q1459149]]) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Schools|q=Lernejo}} * http://www.kindersite.org <!-- es:Kindersite Project fr:Kindersite Project de:Kindersite Project --> * http://www.eurydice.org <!-- es:Eurydice fr:Eurydice de:Eurydice --> * http://www.schoolnavi-jp.com <!-- ja:SCHOOL NAVI --> {{Ĝermo}} [[Kategorio:Edukado]] [[Kategorio:Lernejoj| ]] [[Kategorio:Legoscio]] ln18sgv896f43co8c7pxh0sdx733v02 Elektra konduktivo 0 24312 9354004 9224650 2026-04-17T12:10:15Z Sj1mor 12103 9354004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Elektra konduktivo''' (signo ''&sigma;'') estas mezuro de kiom materialo allasas la transportadon de [[elektra ŝargo]]. Ĝia [[SI]] derivita unuo estas la [[Simenso]] je [[metro]] (A<sup>2</sup>s<sup>3</sup>m<sup>−3</sup>kg<sup>−1</sup>) nomita laŭ [[Werner von Siemens]]. Ĝi estas difinita kiel la proporcio inter la [[kurenta denseco]] kaj la [[elektra kampo]]: :<math> \vec \mathbf{j} \, \; = \; \sigma \, \vec \mathbf{E} </math> [[konduktado (elektro)|Elektra konduktanco]] estas fenomeno kie materialo entenas moveblajn partiklojn kun [[elektra ŝargo]], kiu povas porti [[elektro]]n. Kiam diferenco de elektra potencialo estas metita trans konduktanto, ĝiaj moveblaj ŝargoj fluas, kaj [[kurento (elektro)|elektra kurento]] aperas. [[Konduktanto]], ekzemple metalo, havas altan konduktivon, kaj [[izolilo]], ekzemple vitro aŭ vakuo, havas malaltan konduktivon. [[Duonkonduktaĵoj|Semikonduktaĵo]] havas konduktivon, kiu multe varias laŭ diversaj kondiĉoj, ekzemple submeti ĝin al elektraj kampoj aŭ specifaj frekvencoj de lumo. Elektra konduktivo <math>\sigma</math> estas la inverso de la ''elektra [[specifa rezistanco]]'' <math>\rho</math>. '''[[Konduktanco]]''' (G) dependas de la formo kaj grando de objekto, dum konduktivo estas konstanto por ĉiu materialo, kaj ne dependas de ĝia grando. Ĝi estas la inverso de [[rezistanco]] (R), do ĝia [[SI]] derivita unuo estas la [[Simenso]]. :<math> \; \; G = \frac{1}{R} \; .</math> Konsideru konduktantan stangon el materialo de elektra konduktivo σ, pri kiu trairas kurento '''I'''. La ''potencialdiferenco'' inter la du finaj punktoj P<sub>1</sub> kaj P<sub>2</sub> estas difinita per : :<math> U_2 - U_1 = - \int_{P_1}^{P_2} \vec \mathbf{E} \; . \; \mathrm d \vec \mathbf{\ell} \; ,</math> kie <math> d \mathbf{\ell} \; </math> estas la elemento de vojo, laŭ kiu la [[elektra kampo]] '''E''' integriĝas. Kiam la aplikita '''E''' kampo estas uniforma kaj orientita laŭ la longo de la konduktanto, la [[kurenta denseco]] '''J''' estas ankaŭ uniforma kaj orientita laŭ la longo, la supra [[vektoro|vektora]] ekvacio de la [[elektra tensio]] tial reduktiĝas al [[skalaro|skalara]] ekvacio : :<math> U = U_1 - U_2 = E \; . \; {\ell} \; ,</math> kaj (laŭ sia difino) la [[kurenta denseco]] reduktiĝas al : :<math> \; \; J = \frac{I}{A} \; .</math> Sekvas, ke: :<math> \; \; J = \frac{I}{A} = \sigma \; \frac{U}{\ell} .</math> Per difino: :<math> \; \; G = \frac{I}{U} \; ,</math> do la konduktanco ''G'' de uniforma konduktanto estas kalkulebla de la konduktivo σ de la materialo laŭ la formulo : :<math> \; \; G = \frac{\sigma \, A}{\ell} \; ,</math> kie <math> {\ell} \; </math> estas la longo de la konduktanto mezurata en [[metro]]j (en [[SI-unuo]]j), ''A'' estas la areo de transversa sekco (pri ronda drato ''A'' = ''π r''<sup>2</sup>, se ''r'' estas ĝia radiuso) mezurata en [[kvadrata metro|kvadrataj]] metroj. == Tabelo pri la valoroj de kelkaj materialoj == {| class="wikitable sortable float-left" |+ Elektra konduktivo de kelkaj materialoj inter 20 kaj 25 {{GdC|}}<br /><small>La datenoj dependas laŭgrade laŭ la nivelo de pureco</small> |- class="hintergrundfarbe6" ! Materialo !! Tipo !! ''σ'' in S/m!! class="unsortable" | Fonto |- | [[Grafeno]] || [[Alotropo|Alotropaĵo]] de [[karbono]] ||style="text-align:right;" data-sort-value="100000000" | 100 · 10<sup>6</sup> || <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://newsdesk.umd.edu/scitech/release.cfm?ArticleID=1621 |arkivoURL=https://web.archive.org/web/20130919083015/https://newsdesk.umd.edu/scitech/release.cfm?ArticleID=1621 |titolo=Physicists Show Electrons Can Travel More Than 100 Times Faster in Graphene |eldonejo=University Communications Newsdesk, University of Maryland |dato=2013-09-19 |alirdato=2017-04-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130919083015/https://newsdesk.umd.edu/scitech/release.cfm?ArticleID=1621 |arkivdato=2013-09-19 }}</ref> |- | [[Arĝento]] || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="61000000" | 61 · 10<sup>6</sup> || <ref name="tab">''[https://www.webelements.com/periodicity/electrical_resistivity/ WebElements Periodic Table: electrical resistivity.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170324154411/https://www.webelements.com/periodicity/electrical_resistivity/ |date=2017-03-24 }}''</ref> |- | [[Kupro]] || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="58000000" | 58 · 10<sup>6</sup> || <ref>[https://www.isabellenhuette.de/fileadmin/Daten/Praezisionslegierungen/Datenblaetter_Widerstand/E_KUPFER.pdf ''Datenblatt für Cu 99,9 %''] Valoro je {{GdC|20}} kun [[ekarto]] ±10 %; alirdato: 12-a de aprilol 2018.</ref><ref>Pri kupra drato ĉ. 56 · 10<sup>6</sup>&nbsp;S/m (ne pura kupro), vidu artikolon [[specifa rezistanco]].</ref> |- | [[Oro]] || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="45000000" | 45 · 10<sup>6</sup> || <ref name="tab" /> |- | [[Aluminio]] || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="37000000"| 37 · 10<sup>6</sup> || <ref name="tab" /> |- | [[Volframo]] || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="19000000"| 19 · 10<sup>6</sup> || <ref name="tab" /> |- | [[Fero]] || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="10000000"| 10 · 10<sup>6</sup> || <ref name="tab" /> |- | [[Ŝtalo]] (0,35% karbono) || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="8600000" | 8,6 · 10<sup>6</sup> || |- | [[Grafito]] (paralele al kristalaj ebenoj) || [[Alotropo|Alotropaĵo]] de [[karbono]] ||style="text-align:right;" data-sort-value="3000000" | 3 · 10<sup>6</sup> || <!-- keine Quelle!--> |- | [[Rustorezista ŝtalo]] (X5CrNi18-10), 1.4301, AISI 304) || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="1400000"| 1,4 · 10<sup>6</sup> || |- | [[Hidrargo]] || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="1000000"| 1,0 · 10<sup>6</sup> || <ref name="tab" /> |- | [[Mangano]] || Metalo ||style="text-align:right;" data-sort-value="690000"| 0,69 · 10<sup>6</sup> || <ref name="tab" /> |- |Konduktantaj [[polimero]]j || – ||style="text-align:right;" data-sort-value="100000" | 10<sup>−11</sup> bis 10<sup>5</sup> || |- | [[Germaniumo]] || [[Duonkonduktanto]] ||style="text-align:right;" data-sort-value="1,45" | 1,45 …2,2 || <ref name="Mechelke59">Mechelke: ''Einführung in die Analog- und Digitaltechnik.'' Bildungverlag EINS, ISBN 3-8237-0505-9, S. 59.</ref> |- | [[Silicio]] || Duonkonduktanto ||style="text-align:right;" data-sort-value="0,00025" | 2,52 … 4,3 · 10<sup>−4</sup> || <ref name="Mechelke59" /> |- | data-sort-value="WasserM" |[[Marakvo]] || – ||style="text-align:right;" data-sort-value="5"| 5 || |- | data-sort-value="WasserL" |[[Kranakvo]] || – ||style="text-align:right;" data-sort-value="0,05"| 50 · 10<sup>−3</sup> || |- | data-sort-value="WasserR" |[[Pura akvo]] || – ||style="text-align:right;" data-sort-value="0,000005"| 5 · 10<sup>−6</sup> || |} {{-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Elektra rezistivo]] * [[Elektrotekniko kaj Elektroniko]] * [[Duonkonduktaĵo]] * [[Konduktilo]] * [[Leĝo de Omo]] * [[Rezistilo]] * [[Konduktanco]] * [[Superkonduktiveco]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fizika kvanto]] [[Kategorio:Elektra rezistanco]] [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Elektromagnetismo]] [[ru:Электрическая проводимость#Удельная проводимость]] [[uk:Електропровідність#Питома електропровідність]] 4om42a7w9dabqpo3nodcladrmaqwfro Uzanto-Diskuto:Kani 3 25458 9354222 9353787 2026-04-18T04:24:12Z YTY76-EO 249878 /* Aŭtomate patrolita de Vikipedio */ Respondo 9354222 wikitext text/x-wiki ==Alilingvaj ligiloj== <pre> ?action=purge {{Div col|cols = 3}} *tiel *tri *kolonoj {{Div col end}} {{Trad|en|Voltaire|113309885}} : Re|iu </pre> polurinda|la nuna teksto ktp|montri=ne <pre> {{Prisupre|pri=rivero en Usono|samnoma rivero en Kanado|Misisipo (Kanado)}} {{Prisupre|apa=Tbiliso}} {{AliaSignifo|Tbiliso}} </pre> ref name="kongreslibro" ref group="noto" Informkesto urbo|regiono-ISO=FR mankas fonto Vikipedio:Landonomoj kun flageto apartigila paĝo|Johano de Aŭstrio (apartigilo) |sen banderolo= jes |forigita = <!-- jes ne atendante --> |kialo de rezulto = <!-- kialo kaj/aŭ subskribo --> kaj skribu iun sencan tie, ekzemple |forigita = jes |kialo de rezulto = kun kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa. "Jes" igas la keston esti verda, "ne" igas gxin rugxa, "atendante" blua, kaj mi mensas ke plu estas "parte" kiu igas flavan keston. == SAT == Certe vi bone agos kiel administranto, kaj lernos ĉiun trukon paŝon post paŝo, kiel ankaŭ faris mi kiu ĉiam konsideris min redaktanto kaj nenia administra aŭ teknika homo. Kaj ni ĉiukaze jam estas en proksima kontakto - estos simple bone foje mem povi puŝi butonon kaj ne nur demandi kolegon pri tio. Sed alia demando: Vi estas membro de SAT, ĉu? Ĉu vi havas ajnan ideon kiel statas la asocio? Min iom malkvietigas ke la retejo satesperanto.org aspektas tute morta, kaj multaj valoraj retpaĝoj ne estis ĝustatempe arkivigitaj en la [[interreta arkivo]] - tio povas esti nur teknika problemeto, sed iom maltrankviligas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:51, 26 jul. 2023 (UTC) :Jes, mi estas membro de SAT, kaj ĝia retejo suferis gravan ĵusan atakon same kiel aliaj francibazitaj retejoj de esperantlingvaj asocioj. Kelkaj jam restariĝis kaj nun oni klopodas por restarigo de la SAT-retejo. Temas pri teknika ne problemeto, sed problemego. Pri la asocio mem, ĝi bone fartas. Ĵus finiĝis ĝia lasta kongreso en Kastelo Greziljono, pri kio oni povas informiĝi en [[96-a SAT-Kongreso 2023]]. Vi eĉ povas serĉi min en la foto. Mi salutas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:59, 26 jul. 2023 (UTC) == Administriĝo == Mi gratulas vin pro via administriĝo. Mi hieraŭ fermis la baloton, sed teknike nur nun havis tempon vere doni al vi la administrajn rajtojn. Nun vi povas ekbalai! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:02, 7 aŭg. 2023 (UTC) :[[Dosiero:Horse Hair Sweeper Scurge.jpg|eta|Jen via [[balailo]] kiel administranto.]] Ankaŭ mi gratulas pro la administrantiĝo! Amike, —<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 17:55, 6 aŭg. 2023 (UTC) ::PS: Mi ĵus kreis en la komunejo novan kategorion ''World Esperanto Congress 2023'' (bedaŭrine anglalingva kiel la aliaj komunejaj kategorioj pri UK-oj) kaj tien metis unuan foton de vi. Se vi havas pliajn fotojn, mi petas vin mem enordigi ilin al la tutfreŝa kategorio.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:19, 7 aŭg. 2023 (UTC) : Saluton Kani, ankaŭ ricevu miajn gratulojn pro tiu balailo. Bedaŭrinde, mi ne alvenis ĝustatempe por voĉdoni por vi, sed vi havas mian subtenon. --[[Uzanto:Alzinous|Alzinous]] ([[Uzanto-Diskuto:Alzinous|diskuto]]) 08:48, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 aŭg. 2023 (UTC) == Biharo == Saluton! Intertempe pretas jam 20 urboj, la kompleta listo haveblas ĉiam: https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Urboj_de_Biharo sed tio estas nur la duono. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:34, 9 aŭg. 2023 (UTC) == vikidatumo kaj alinomigo == Saluton Estimata Kani, se mi rajtas peti de vi, kiam vi alinomigas artikolon bonvolu ankaŭ kontroli la "Ero en Vikidatumoj" kies ligilo aperas ĉe la desktro de la artikolo. Kiam oni alinomas tiam necesas fari la samon ankaŭ en vikidatumoj! Mi antaŭdankas Vin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:14, 10 aŭg. 2023 (UTC) == Marc van Oostendorp == Saluton Kani. Kiel vi? Ĉu vi jam revenis hejmen? Lastatempe mi okupiĝas pri biografioj de [[Akademio de Esperanto|akademianoj]]. Ĉi-semajne mi redaktadas la paĝon pri [[Marc van Oostendorp]]. Hieraŭ iom neatendite okazis: IP-ulo alvenis kaj forigis la oficialan retejon de van Oostendorp ({{diff|diff=8285133|teksto=vidu ĉi tie}}). Ŝajne, la IP estas de Luksemburgio. Kion tio signifas, laŭ vi? Ĉu ni ree enigu la oficialan retejon? Ĝis, —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:47, 22 aŭg. 2023 (UTC) :{{{farite}} Ha ne, ne zorgu. La ligilo estis redunda (duobla). Ĉio en ordo. —[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:DarkKhaki;font-size:8pt;">'''Super'''</span> 𓆦 <span style="font-family:Lucida Console;color:#32CD32;text-shadow:Khaki .3em .3em .3em">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🍃🪰🍃]] 00:50, 22 aŭg. 2023 (UTC) == Bazelo == Saluton Kani. La 5-an de novembro 2016, jam antaŭ longega tempo, vi aldonis al la artikolo pri [[Bazelo]] la frazon :"La [[Paco de Bazelo]] en [[1795]] provizore finis la militon inter la ''[[Unua Respubliko de Francujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Unua Respubliko de Francio]]) kaj ''[[Prusujo]]'' (alidirektilo al la paĝo [[Prusio]])." Vi ne estis la ĉefa redaktinto de la teksto, la baza versio estis de Didi Weidmann, kiu en la unua versio de 2008 metis frazojn kiel "Bazelo situas ĉe ambaŭ flankoj de la rivero [[Rejno]], proksime de la landa triangulo kun [[Francio]] kaj [[Germanio]] [...]" - kaj evidente uzis landnomojn laŭ la finaĵo "-io". Laŭ la vikipedia interkonsento pri landnomaj variaĵoj en artikoloj la pluaj aldonaĵoj laŭeble sekvu la saman landnoman principon kiel la baza teksto, despli ke la formoj kun finaĵo "-ujo" ĉiukaze estas nur alidirektiloj, kiuj sendas al paĝoj kun finaĵoj "-io". Ĉu vi intence metis la variaĵojn de finaĵo "-ujo", aŭ ĉu tio okazis nur rapidete, sen vera pripenso? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 1 sep. 2023 (UTC) :Foje mi sekvas tendencon konsideri landnomojn kun -ujo, kiel indiko al historia pasinteco, kaj tiel diferencigi ekzemple inter Ĉinujo kaj Ĉinio, Hispanujo kaj Hispanio ktp., kvankam mi konmprenas, ke tio ne estas oficiala decido. Ĉe Bazelo tamen la historieco ne estas tiom pasinteca kaj eble regu la unuformeco. Plej taŭge vi mem decidu pri la ĝustaj terminoj; mi absolute ne kontraŭos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 2 sep. 2023 (UTC) == Stenius == Kial ci forigis la artikolojn Jakob Stenius senior kaj Jakob Stenius junior? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.19.219|46.132.19.219]] 22:09, 5 sep. 2023 (UTC) :Ĉar vi nek kreis internajn ligilojn nek ligis la artikolojn al aliaj lingvoj. Ĉar vi ne sekvas rekomendojn de aliaj vikipediistoj. Ĉar estis multaj lingvaj eraroj. Ĉar vi ne volas krei akcepteblajn artikolojn kaj laborigas aliulojn por ripari viajn fuŝaĵojn. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:16, 5 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:18, 21 sep. 2023 (UTC) ==Propono kunigi [[Infano]] kaj [[Infanaĝo]]== Saluton! Mi ĵus faris proponon ĉe [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj]]. Vi ŝajne malakceptis similan proponon antaŭ ok jaroj ĉe [[Diskuto:Infanaĝo]], sed mi ne bone komprenas kial - ĉu vi volas komenti pri via nuna opinio? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:58, 20 okt. 2023 (UTC) ==Ida L. Cummins== Mi rimarkis, ke vi forigis la paĝon "Ida L. Cummins" kun la rezonado: Ĝ6. Ĉu vi povus klarigi kial ĝi estis forigita. [[Uzanto:Rorr404|Rorr404]] ([[Uzanto-Diskuto:Rorr404|diskuto]]) 15:48, 21 okt. 2023 (UTC) :Mi ne povas memori, ĉar mi foje forigas artikolojn pro tre diversaj tialoj, ekzemple se ili estis tradukitaj per aŭtomataj tradukiloj kaj ne korektitaj, se ili havas tro da eraroj kaj neniu tuj korektas ilin, se ili ne atingas minimumajn postulojn, ekzemple tri plenaj frazoj. Ekzemple vi kreis la artikolon [[Geventepe (Karayazı)]] kun nur unu frazo (anstataŭ almenaŭ tri), pasis preskaŭ du monatoj kaj ankoraŭ oni atendas la duan frazon. Vi mem konfesas, ke vi povas "komuniki per baza nivelo de Esperanto". Ĉu vi opinias, ke oni povus fari tion en alilingva vikio, ekzemple en la anglalingva vikio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:48, 21 okt. 2023 (UTC) == Orfigo de «Commons» == Saluton, Kani. Kiel vi? Ĉu vi konsentas pri {{diff|diff=8412095|teksto=ĉi tiu modifo}} de mia roboto, kiu ŝanĝis {{ŝ|Commons}}-on al {{ŝ|Projektoj}} sen parametroj? * Malnova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] * Nova versio: [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] Notu, ke en la nova versio la ligilo al la bildgalerio en la «Vikimedia Komunejo» malaperis; tamen tiu bildgalerio ne ekzistas, ĉar [[:c:San Andrés y Sauces]] estas simpla alidirekto al [[:c:Category:San Andrés y Sauces]]. Kion vi pensas pri tio? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 18:01, 24 okt. 2023 (UTC) :Mi komprenas absolute neniom prie. Ĉefe mi dezirus kompreni la rezultojn de tiu ŝanĝo, sed mi supozas, ke miaj teknikaj kapabloj estas limigitaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 24 okt. 2023 (UTC) ::😁 Per aliaj vortoj: en la kadreto kiu troviĝas dekstre en [[Speciala:daŭra ligilo/8356014#Eksteraj ligiloj]] oni vidas du ligilojn (la unuan nomatan «San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo», la duan nomatan «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), sed ili ambaŭ ligas al la sama paĝo do estas ''redundaj''. En la nova versio [[Speciala:daŭra ligilo/8412095#Eksteraj ligiloj]] restis nur unu ligilo (nome, «Kategorio San Andrés y Sauces en la Vikimedia Komunejo»), kaj mi forigis la alian. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 24 okt. 2023 (UTC) == Elstaraj bildoj == Saluton Kani. Lastatempe mi ŝanĝis mian agadon en VP: mi ne plu verkas novajn artikolojn (intertempe), sed iom-post-iome mi klopodas korekteti jam-ekzistatajn paĝojn verkitajn farde aliuloj. Mi aktivas nur vespere kaj, interalie, mi klopodas enmeti en nian VP-on ''elstarajn bildojn'', kredante, ke pli kvalitaj bildoj kontribuos al pli bona VP. La listo de la bildoj kiujn mi emas enmeti troviĝas en mia provejo [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], kiun mi ĝisdatigas de tempo al tempo. Multaj bildoj temas pri birdoj, kaj multaj el tiuj birdoj ankoraŭ malhavas paĝon en nia VP. Ĉar pasintece vi tre interesiĝis pri birdoj, mi pensis informi vin pri mia agado: se vi volas, vi povas kontribui kreante la ne-ekzistatajn paĝojn aŭ enmetante la orfajn bildojn en kelkan artikolon. Mi rajtigas vin modifi mian propran paĝon [[Uzanto:Super nabla/Enmetindaj elstaraj bildoj]], se tio necesas. Ĝis ĝis! Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:52, 3 nov. 2023 (UTC) :Dankon. Jes, mi interesiĝas; mi vidas, ke la jam ekzistintaj artikoloj havas jam tiujn bildojn. Pri la ekzistontaj artikoloj, ja mi planas aliri tiun kampon iam. Mi esperas uzi tiujn bildojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 3 nov. 2023 (UTC) == Bak Giwan == Saluton Kani. La paĝo pri [[Bak Giwan]] jam ekzistas. Vidu la propono pri kunuigo en [[VP:KA]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:28, 6 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Diable kun tiuj aziaj nomoj. Ŝajne estis la sama akademiano kiu metis la novan artikolon. Nun mi devos kunigi ambaŭ. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:32, 6 nov. 2023 (UTC) == Amerika Blanka ibiso == Saluton Kani! Koncerne artikolon [[Amerika blanka ibiso]], ĉu [[Magvaria cikonio]] povas esti taŭga alternativo al "Amerika cikonio"? Mi estas kompleta laiko koncerne birdojn kaj ne volas fari eraron. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:32, 7 nov. 2023 (UTC) :Dankon pro la averto. Fakte temas pri [[Amerika mikterio]], kiu ĝuste adaptas la sciencan nomon ''Mycteria americana''. Solvite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 7 nov. 2023 (UTC) == Mia kandidatiĝo en Vikivortaro == Saluton kara! Mi decidis kandidatiĝi kiel administranto je Vikivortaro. Vi povas esprimi vian opinion ĉi tie: [https://eo.wiktionary.org/wiki/Vikivortaro:Kandidatiĝoj#Dua_administranto-kandidatiĝo_RG72 ] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 12 nov. 2023 (UTC) : RG72 jam delonge havas personan problemon pri mi tute nerilata al vikioj, kaj ripete tre agreseme atakas min: [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3ADiskutejo&diff=901026&oldid=901025] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto%3ATaylor_49&diff=1185333&oldid=1184939]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 13 nov. 2023 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! Antaŭ kelkaj tagoj komenciĝis [[VP:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|interesa diskuto]] pri kies rezulto mi tre scivolas, ĉar tiaĵoj ofte okazas nun en la mondo kaj estos interese vidi, ĉu ankaŭ Esperantujo tion spertos. Via opinio estas bonvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:07, 27 nov. 2023 (UTC) == Malfaroj == Pardonon pro maltrankviligi vin. Mi estas ĉi tie, ĉar mi vidis ke la uzanto {{ping|Fenikals}} malfaris tri-foje mian intervenon en la maladministrantiĝa proceduro, sen doni ajnan kialon en la resumo aŭ ie ajn: [[Speciala:diff/8481661/8481424]]. Per la malfaritaj intervenoj, mi simple strekigis voĉdonon de uzanto kiu malrespektis regulojn de voĉdonoado (ri ne klarigis la kialon de la voĉdono); mi eĉ indikis la paĝon kie legeblas, ke oni nepre devas argumenti iamniere sian voĉdonon (ne sufiĉas enmeti {{ŝ|por}} aŭ {{ŝ|kontraŭ}}). Ĉar la uzanto Fenikals jam venas de semajno en kiu li atakis aliajn uzantojn surbaze de etno (ruslingvanoj en Vikipedio estas laŭ li «[[Speciala:Diff/8476632|diablaj kaj stupidaj]]») kaj mia [[Uzanto-Diskuto:Fenikals#Esprimmaniero|klopodo mediacii kun li]] malsukcesis ĉar li ne respondas al mesaĝoj, mi nun petas ke ''vi'' mediaciu kun ĉi tiu uzanto por re-starigi ordon. Ĉi tiu estas mia lastlasta provo kunlabori konstrue kun li, antaŭ mi malfermu sekcion en [[VP:PU]] kie mi petos semajnan forbaron pro malrespekto de kondutkodo. Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 17:16, 30 nov. 2023 (UTC) :Mi tute samopinias kun vi. Mi ne klopodos por mediacii, ĉar mi supozas, ke tio maleblos. Li interesiĝas pli pri redaktomilitoj ol pli solvo de problemoj. Vi jam tion konstatis. Kaj mi ne estas en meza sinteno. Mi preferas iri al PU. Li forigis tekstojn ankaŭ de aliaj. Kaj detruas pli ol konstruas. Mi proponus dusemajnan forbaron. Laŭ mi, ĉefaj eblaj mediaciantoj povus esti Tlustulimu (ŝajne preskaŭ malaperinta) kaj Thomas Pusch (saĝe dediĉita al kreado anstataŭ al polemikado). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 30 nov. 2023 (UTC) :: Uzantoj, kiuj faris pli ol 40 de redaktoj, rajtas voĉdoni.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 18:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::«[[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj|argumetante pri la kialo]]» {{ping|Fenikals}} Dankon. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 19:08, 30 nov. 2023 (UTC) :::: Inicianto devas fari argumentiĝi sian pozicion (mi faris tiun), sed ne voĉdonanto.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 19:14, 30 nov. 2023 (UTC) :::::Nu bone, konsentite. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:55, 30 nov. 2023 (UTC) == Barataj urboj == Saluton! Mi vidis kaj dankas vin, ke vi helpis min en barataj urboj. Sed mi mem povas fari ilin. Male mi ne povas/rajtas korekti hungarajn urbojn, helpu min ilin fari. Iru [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorio:Urboj_de_Hungario&pagefrom=Ny%C3%ADrmada#mw-pages]. Tie vi trovas malsupre dekstre la hungarajn ĉapelitajn literojn. Tre ĝenas min tiu ordo. La laboro estas simpla (supozeble). Iru al [[Érd]], poste redaktu la kategorion tiel, ke la urbo estu Erd kaj ne Érd. Poste la urbo aŭtomate hejmenvenos al E-litero. Espereble ĝi sukcesos, post Érd estas ankoraŭ 5 ĉapelitaj urboj, bonvolu same tiel agi (ne estu ĉapeloj). --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:57, 5 jan. 2024 (UTC) :Mi ne bone komprenas. Mi ne scias redakti modife la kategoriojn. Sed oni povas alinomi la titolon de la paĝo, kaj tion vi povas fari. Se vi ne scias, mi pretas lernigi tion. Aŭ eĉ mem fari la taskon. Poste en la redakto de la paĝoj vi povas klarigi pri la aferon; tio signifas, ke la hungaraj signoj malaperos de la titolo. Tio okazas ankaŭ en multaj aliaj kategorioj kaj aŭtomataj listoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 6 jan. 2024 (UTC) ::Dankon, tion mi ne elektas, ili restu sen --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:31, 6 jan. 2024 (UTC)ŝanĝo. == [[Aero senpaga]] == Saluton, Kani. Mi fakte antaŭsupozis, ke la titolo suspektigos aliajn vikipedianojn. Mi mem ja komprenis ĝin kiel vi antaŭ ol legi la libron. Verŝajne jes estas vortludo pri la dusenceco de ''free''. Tamen la senco laŭvorte celita ene de la libro estas la senco "senpaga". Temas pri ŝildo en aŭtogaraĝo, kiu reklamas "aeron senpagan", supozeble pumpotan en aŭtajn radojn. Mi enmetis la originalan citaĵon kiel noton en la viki-kodo de la artikolo. Do mi elektis "senpaga" unuavice tial, ke ĝi estas la laŭvorta senco, kaj duavice ĉar ĝi ankaŭ estas pli aplikebla al la metafore celita aero de la veturo, ol "libera" al la aero de la garaĝa pumpotubo. La teksto plurfoje reliefigas, ke la ĉefrolulo kaj ŝia patro kutimiĝis pagi (kaj kapabli pagi) por ĉiu ajn servo. Verŝajne tial la reklamo de "aero senpaga" tiel impresas ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:12, 8 jan. 2024 (UTC) :Dankon. Jes, tute mi eraris opiniante nekonante la aferon. Ĉiuokaze mi sekvus la kutiman ordon Senpaga aero, anstataŭ Aero senpaga, kiu ankaŭ eblos konsiderinte, ke la propono estas "aero". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:39, 8 jan. 2024 (UTC) ::Mi sentis ke la ordo kun postmetita adjektivo estas pli taŭga kaj por la laŭvorta senco de "free air" (sur reklamŝildo) kaj la metafora. Tial mi certe uzus ĝin, se mi verkus tradukon de la romano en Esperanton, kaj deziris uzi ĝin ankaŭ ĉi tie. ::Unue mi sentis, ke mi jam iam legis en Esperanto tiajn ŝildojn, aŭ priskribojn de tiaj ŝildoj, kaj ili uzis la ordon "_____ senpaga". (Efektive nun mi trovas ekzemplon en la ''Fundamenta Krestomatio'' [https://tekstaro.com/t?nomo=fundamenta-krestomatio-nez&id=fknez243&ignorifremdajhojn=0&uzistreketojn=0&uskle=0&serchesprimo=senpaga&tuj=1#fknez243].) Mi supozas ke oni povas senti ke ne temas vere pri substantiva frazero, sed pri mallongigo de plena frazo "Aero estas senpaga", aŭ simple ke la adjektivo estas tre forte emfazinda; ja estas evidente, ke oni liveras aeron, sed tio estas sciigenda, ke oni liveras ĝin senpage. En la angla, male, oni malofte aŭ neniam renkontus ŝildon kun la ordo "Air free". ::Ankaŭ en la metafora senco, ke oni veturas tra senpaga/libera aero, ŝajnas al mi ke la substantivo estas banala kaj la emfazo apartenas tre forte al la adjektivo, kaj tial la adjektivo estas postmetinda. Oni povas kompari la ne tre detalajn komentojn de PMEG pri la temo ĉe [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazpartoj/o-vortaj_frazpartoj.html#i-d7s]. ::Sed mi konscias, ke tiuj argumentoj estas parte subjektivaj, do se vi konfirmos ke via prefero ne estas ŝanĝita post pripensi ilin, mi volonte cedos. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:00, 9 jan. 2024 (UTC) :::Mi sentas, ke ambaŭ ordoj taŭgas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2024 (UTC) == Nomoj de arabaj literoj == Mi ŝatas viajn artikolojn pri arabaj literoj, sed iliaj titoloj ŝajnas al mi iom malpraktikaj: la titolon [[Ḫāʾ]], ekzemple, mi apenaŭ povas tajpi aŭ prononci, kaj eĉ legi ĝin estas malfacile sen lupeo. La literoj de la [[hebrea alfabeto]] havas oportunajn nomojn en Esperanto. Laŭ mi, ni havu tiajn nomojn ankaŭ por la arabaj literoj. Bedaŭrinde ne estas evidente, kio estus tiuj nomoj, sed kelkaj el ili eble estas facile diveneblaj. Kion vi opinius, ekzemple, pri movado de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:22, 17 jan. 2024 (UTC) :Mi supozas, ke necesas pli detala studado fare de fakulo kiu almenaŭ bone konu la araban. Mi iomete lernis. Mi opinias, ke la aldona krampo utilas nur se nepras. Ekzemple por [[alif]] taŭgus tiel, sed nun ĝi estas alidirektilo netaŭga, do, povas iĝi la ĝusta nomo de la litero. Aliaj literoj laŭ via proponita kadro postulus cerbumadon. Ekzemple mi ne povas prononci, kaj neniu facile, la literon ho malantaŭ konsonanto, tav havas tute maltaŭgan finan literon, tet estas inventaĵo, la diferenco inter kaf kaj qaf kapdolorigis min sed mi certas, ke kof estas tute maltaŭga, kaj finfine ankaŭ vav estas maltaŭga ĉar vo tute ne ekzistas en araba, sed ja ekzistas u longa kaj u mallonga, do povus estis ŭaŭ aŭ uaŭ, kio ja respegulas la araban prononcon. Alternativo estus serĉi finaĵojn en -o, same kiel en Esperanta alfabeto aŭ [[greka alfabeto]], el kiuj kelkaj, sed ne ĉiuj, estas en [[PIV]]. Tio donus alifo, bao, tao ktp. Sed resume, mi postulus aŭ fakulon aŭ referencojn en iu dulingva vortaro, alitipa publikigaĵo aŭ simile. Dume mi ne aprobas grupan alinomadon kaj pretas interkonsenti pri unuopaj solvoj kun fakulo. Por la artikolo [[araba alfabeto]] mi nur tradukis el la hispana, kiun mi pli bone komprenas, sed ne pretas malferme proponi esperantigon laŭ mia plaĉo. Ni restu en kontakto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 17 jan. 2024 (UTC) : Scio de la araba certe helpus, sed tio estas nur unu flanko de tre multflanka demandaro. La parentezo verŝajne ne ĉiam necesas, sed verŝajne ja en multaj okazoj, ĉar temas pri mallongaj vortoj, kiuj probable havas aliajn signifojn. Se oni unue kreus version kun parentezo, ne estus malfacile poste movi ĝin al versio sen parentezo, do oni ne devas decidi pri tio en la komenco. Certe multaj el la proponoj estas tre pricerbumindaj; la formoj ''tha'' kaj ''dhal'' estas speciale dubindaj. (La lasta eble pensigas pri hinda manĝaĵo!) Sed la formoj ''tet'', ''kof'' kaj ''vav'' jam ekzistas kiel nomoj de hebreaj literoj, kaj eble ankaŭ kiel nomoj de literoj en aliaj semidaj skriboj, do la problemo ne estas "inventaĵo"; la problemo estas miksado de du sistemoj; sed eble tio estas bona kompromiso: uzi la arabajn nomojn, kiam ili taŭgas, sed uzi la nomojn el aliaj semidaj lingvoj, kiam la arabaj nomoj ne estas rekte uzeblaj en Esperanto? Tamen, tute konkrete, ĉu movo de [[Álif]] al [[Alif (araba litero)]] ŝajnas farinda unua paŝo? Ĉu simple forigi la neesperantajn kromsignojn, kiuj ne estas necesaj por distingi la nomon de aliaj literoj? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:46, 17 jan. 2024 (UTC) ::Mi jam diris, ke mi preferas simple [[Alif]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:49, 17 jan. 2024 (UTC) : Farite. Ĉu nun movi [[sīn]] al [[sin (araba litero)]] kaj [[šīn]] al [[ŝin (araba litero)]]? La parentezoj necesas, laŭ mi, ĉar [[sin]] estas apartigilo kaj [[ŝin]] estas ankaŭ hebrea litero (kaj nun apartigilo). [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 23:41, 17 jan. 2024 (UTC) ::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:50, 17 jan. 2024 (UTC) :::[[Ĝim]] kaj [[Dal]] povas esti tiel.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:20, 18 jan. 2024 (UTC) : Kaj [[sad (araba litero)]], [[dad (araba litero)]], [[lam (araba litero)]], [[mim (araba litero)]], [[nun (araba litero)]] tiel? [[SAD]] kaj [[NUN]] jam estas apartigiloj. La aliaj supozeble ŝanĝiĝu en apartigilojn, ĉar la nunaj paĝoj ([[Dad]], [[Lam]], [[mim]]) estas pri ne tre famaj aferoj. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:37, 18 jan. 2024 (UTC) ::Kvar bonas, dum [[mim]] eblas senparenteze. Se vi konsideras, ke iu apartigilo povus ekhavi (apartigilo), tiel oni povus liberigi la titolon por litero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:24, 18 jan. 2024 (UTC) :Farite, mi kredas. Ĉu [[zaj]], [[ajn]], [[gajn]] sen parentezoj, kun nova [[Zaj (apartigilo)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 11:51, 18 jan. 2024 (UTC) ::[[zaj]] estis nur alidirektilo al kodotabulo, tial la triopo estas disponebla. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 18 jan. 2024 (UTC) : Farite. Kaj la sekva grupo povas esti ses duliteraj arabaj nomoj, kiuj ŝajnas uzeblaj en Esperanto: [[ba]], [[ĥa]], [[ra]], [[za]], [[fa]], [[ja]]. Ni bezonas la parentezon ĉe ĉiu el ili. Kvin el ili jam estas apartigiloj, sed [[ĥa]] nun sendas al [[Ĥa (cirila alfabeto)]], do ĝi ŝanĝiĝu en apartigilon. Ĉu bone? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 13:16, 18 jan. 2024 (UTC) ::Bone. Ankaŭ [[kaf]] eblas. Ne estante alidirektilo, [[qaf]] en serĉilo alidirektas al nuna [[Qāf]], sed mi dubas pri la konveno tuŝi ĝin, pro la ekzisto de q kaj pro jam utileco de [[qaf]]; tamen eblus teknike alinomi al [[Qaf]].[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:28, 18 jan. 2024 (UTC) : Bone. Nun ni atingas la pli malfacilajn literojn. Du nomiĝas proksimume ''ta'', kaj du nomiĝas proksimume ''kaf''. Mia propono por distingi ilin estas prunti la nomojn, kiujn oni uzas en aliaj semidaj lingvoj: ''tav'', ''tet'', ''kof'', ''kaf''. Tiuj nomoj estas jam certagrade establitaj en Esperanto kiel nomoj de hebreaj literoj (ekzemple https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html), sed ili certe estas aplikeblaj ankaŭ al aliaj semidaj literoj (fenicaj, arameaj, ...). Do apliki ilin al la arabaj literoj ne ŝajnas tro radikala paŝo. Ĉu ni do movu artikolojn al [[tav (araba litero)]], [[tet (araba litero)]], [[kof (araba litero)]], [[kaf (araba litero)]]? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:59, 18 jan. 2024 (UTC) ::Pri aliaj semidaj lingvoj mi tute ne scias, sed pri la araba mi nur iomete konas. Tiukadre mi tute opozicias al uzado de kof kaj tav, kies nomoj estus nek arabaj nek esperantlingvaj. Solvon nun mi ne vidas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:27, 18 jan. 2024 (UTC) : Nu, ni cerbumu dum kelka tempo kaj eble demandu al araboj, kiam okazo prezentiĝos. Laŭdire kelkaj parolantoj de la araba ne distingas ĉiujn konsonantojn en sia ĉiutaga parolado: kiel ili do diras literumojn? Ĉu la vortoj ''tav'', ''tet'', ktp estas konataj almenaŭ de kleraj araboj kiel nomoj de literoj, aŭ ĉu ili havas aliajn tute maltaŭgajn signifojn en la araba? Ĉu araboj havas siajn proprajn nomojn por literoj en aliaj lingvoj? Kaj tiel plu. Tiaj demandoj eble spronos ideojn. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:23, 18 jan. 2024 (UTC) == Re:Poŝtkarto == Saluton, kara Kani. Pardonon pro la malfrua respondo. Mi feliĉas ĉar vi ricevis la poŝtkarton. Mi ĵus sendis al vi retmesaĝon kun mia privata retadreso. Ĝis! —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 23:39, 31 jan. 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3 feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 --> == Alinomigoj de japanaj gubernoj kaj urboj == Mi ĵus en [[Diskuto:Gubernio Saitamo]] stumblis pri la maniaj kaj ne bone diskutitaj alinomigoj de japanaj gubernioj kaj urboj el novembro 2020 de la nova [[:uzanto:resoneko|uzanto resoneko]], kaj nur post kiam mi metis mian bremsan proteston, ke tiom klara tute ne estas la situacio, a) rememoris ke antaŭ ekzakte jaro mi jam havis similan proteston en la paĝo [[Diskuto:Saitamo (urbo)]], kaj b) nur tiam rimarkis ke ankaŭ vi jam fine de 2020 provis kontakti lin. Kiel mi ĝis nun vidas, li neniam skribi eĉ unu esperantan frazon, sed nur alinomis, kaj ofte kopiis en la resumon la kompletan artikolan titolon [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]]. Ĉu vi en iu paĝo aŭ eventuale en privata retpoŝto, kiun la eble timida kolego sendis al vi indivudue, vidis nur unu memfaritan esperantlingvan frazon de tiu kolego Resoneko? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:08, 1 mar. 2024 (UTC) :Mi memoras pri la amasa alinomado, klopodoj por kontakti la aŭtoron kaj manko de respondo. Mi tute ne memoras ĉu iam tiu respondis iel. Vere oni devas protekti kontraŭ snajperoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 mar. 2024 (UTC) ::Dankon pro la informo. Mi ankoraŭ kontaktis salatonbv, kiu ekde decembro 2023 ne redaktis en vikipedio, sed mi tamen atingis lin, kaj mi jam unuajn pli-malpli 100 mizerajn paĝojn entute levis al levo de minimuma artikola ĝermo. Mi eĉ dubas ĉu nun necesas protekti la paĝojn kontraŭ maniuloj, ĉar post kiam resoneko ne plu aktivis, neniu plu interesiĝas pri paĝoj pri japanaj gubernioj kaj urboj... Tamen, se vi ion suspektindan novan aktivaĵon rimarkas, vi alarmu rapide - tiam ni rapide interkonsentu kion fari protekte por ke la damaĝo ne iĝu tro vasta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro == Tute alian, tre etan demandon mi havas pri via hejmregiono. En la teksto [[Vegas Bajas]] estas iu telegramstila tabeleto kun du linioj -''Meses de mayor precipitación'': decembro kaj januaro. -''Monatoj de pli granda pluvo'': julio kaj aŭgusto. Unu en iberia esperanto, alia en internacia esperanto. Se mi bone komprenas, temas pri "Monatoj de plej granda pluvo decembro kaj januaro, kaj monatoj de pli granda pluvo julio kaj aŭgusto". Tio retorike ŝajnas al mi esti iom stranga kontrastigo - "plej kontraŭ pli". Sed mi ne havas superrigardon kiam fakte en [[Vegas Bajas]] kiom pluvas. Ĉu vi povus rigardi, kiel devus esti ĝuste, eble eĉ trovi iun meteologian referencon (ne necese, nur se hazarde vi havas iun ĉe-mane)? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 6 mar. 2024 (UTC) :Dankon pro la averto. Estis eraro. Korektita. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:52, 6 mar. 2024 (UTC) ::Nun la klarigo aspektas plene konvinka! Kaj fakte ne mirigas ke en vintro pluvas pli ol en la plej varmaj monatoj de somero. Redankon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:28, 7 mar. 2024 (UTC) == Ekstremaduro 2 == Mi devas ankoraŭ peti vin rigardi plian paĝon, kiun vi iniciatis en 2009. En la paĝo [[Alcántara]] estas frazo :''"vizitindas [...] monaĥejo [...] kiu iam estis sidejo de la Milita Ordeno de Alcántara ĝis la 'desamortización' de Mendizábal en [[1835]]"''. Mi el konteksto de ĝenerala scio pri la unua duono de la 19-a jarcento divenas pri kio probable temas, kaj konscias ke tiam oni en tuta Eŭropo prenis vastajn teritoriojn, palacojn kaj aliajn valorajn posedaĵojn de la katolika eklezio kaj siaj institucioj kaj disdonacis ilin teorie "al la popolo" sed reale al iuj privilegiaj nobeloj. Tamen mi pensas ke la teksto devus esti komprenebla ankaŭ sen tiaj fonaj historiaj scioj. Fakte estus eĉ dankinda temo iam ankoraŭ krei tekstojn pri la Milita Ordeno de Alcántara kaj pri Mendizábal, ĉar ambaŭ nomoj menciiĝas en multaj paĝoj, sed eĉ se tio ne fareblas en la sekva duonjaro, tamen certe eblos pli klarige vortumi la frazon. Ah, mi ankoraŭ vidis ke paĝo [[desamortización]] jam estis komencita, sed evidente ankoraŭ konstruejo kaj ankoraŭ neniel duonkompleta. Aparte de la revortumo, mi ĵus kalkuligis la serĉilon ke estas en 62 pliaj paĝoj same ne bone kompreneblaj frazoj pri ''desamortización''. Do necesus ne nur la paĝon [[Alcántara]], sed ĉiujn uzojn ĝustigi. Mi ankoraŭ ne havas opinion ĉu en tio povus helpi roboto. Unue vi laŭ mi proponu pli klaran vortumon ĉi tie, kaj tiam eblos pripensi ĉu indos laborigi unu el niaj 3-4 robotoj - fakte en nur 62 paĝojn ankaŭ eblas permane enkopii tekstoblokon se necesas. Kaj eblos dividi la senrobotan taskon. Sed unue ni vidu la tekston, eble ankaŭ estos bona tasko por roboto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 7 mar. 2024 (UTC) == Artikola banderolo == Saluton kara Kani, Eble vi ne ŝatas la banderolon kiuj mi aldonis al kelkaj artikoloj, kaj mi respektas vian bonan juĝon. Foje mi ja elspezis konsiderindan tempon trovi tiun bildon, kaj do mi humile petas de vi anstataŭ forigi la bildon entute de la artikolo simple metu ĝin aliloke en la artikolo, ĉu en sekcio bilda galerio aŭ ĉe la malsupro, ĵus antaŭ la ŝablono bibliotekoj. Dankon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:22, 12 mar. 2024 (UTC) :Saluton. Ne temas ĉu mi ŝatas aŭ ne ŝatas la banderolojn, sed ĉu ili utilas aŭ ne, des pli en la komenco de la artikolo, kie ofte amasiĝas bildoj antaŭ la ĉefaj partoj de la artikoloj, nome enkonduko kaj tabelo. Multaj el ili (mi ne scias ĉu metitaj de vi aŭ de aliulo) havigas neniun informon, foje estas nur negrava pejzaĝo aŭ eltranĉaĵo de pli klara bildo, kaj foje estas konfuzo, kiel ekzemple juda kvartalo en ukraina urbo, kiu aspektas tute juda urbo, ĉu vere estis tia? Tion komplikas ĉefe la fakto, ke mankas indiko pri kio temas, kio povus pravigi la enmeton de la bildo. Foje mi trafis banderolojn sen ajna indiko en la redaktopaĝo, eble robote metitaj. Mi trafis tamen ankaŭ tute utilajn banderolojn, pri kio mi gratulas la enmetinton. Tiuokaze mi absolute ne tuŝas ilin, kvankam mi preferus klarigon. Finfine Vikipedio ne estas kolekto de bildoj. Meti dubindajn bildojn anstataŭ en la komenco en alia parto de la artikolo estas bona konsilo, kaj mi sekvos tiun. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 12 mar. 2024 (UTC) ::Pri la ĉesupro de la artikolo mi samopinias kun vi ke unu bandarolo tute sufiĉas. kaj aliaj bildoj povas iri aliloke. Pri priskribo de bildo-bandarolo, do kutime temas pri tipa pejzaĝa bildo kaj nenio pli. Se oni deziras tion, la priskribo de la bildo povas esti prenita de tiu kiu estas priskribita en vikidatumoj aŭ vikivojaĝo pri la bildo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 21:08, 12 mar. 2024 (UTC) == FEVE --> Renfe Cercanías AM == Saluton Kani! Ĉu vi konsentas, ke mi alinomu la artikolon "FEVE" al "Renfe Cercanías AM", ĉar laŭ mia kompreno "FEVE" ne plu ekzistas kaj estis anstaŭita de "Renfe Cercanías AM"? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:58, 5 apr. 2024 (UTC) :Mi konsentas ĝenerale en ĉio kion vi faras, kaj aparte en tiu afero, ĉar mi ne kontrolas la konstantan ŝanĝojn inter entreprenoj kaj ĉefe ĉe fervojoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:00, 5 apr. 2024 (UTC) ::Dankon! Tiu alinomado ne estis sentutila, ĉar ĝi samtempe ebligis al mi korekti kelkajn el miaj eraroj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:55, 5 apr. 2024 (UTC) == La klimata libro == Koran dankon pro via afabla helpo! Mi komprenas tre malmulte da Esperanto. --[[Uzanto:Cethegus|Cethegus]] ([[Uzanto-Diskuto:Cethegus|diskuto]]) 13:44, 9 apr. 2024 (UTC) == Saluto el Nordio == Nia malnova, forbarita kolego [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] la 19-an de aprilo denove redaktis, kaj li eĉ bonorde denuncis sin en mia diskutpaĝo, kion mi - kiu estis survoje de la 19-a ĝis la 23-a de aprilo - nur ĵus vidis. Mi nun forbaris eble 50 eble pli da IP-numeroj de li: ĉu vi bonvolus forbari tiun ĉi numeron je daŭro de unu jaro? Mi iom lacas ĉiam fari la samon (kaj ĉar ne aldoniĝis pliaj redaktoj post la 19-a, ne urĝas fari la forbaron ene de unu minuto...). Cetere mi gratulas vin pro via lastatempa aktivado pri portugalaj urboj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:55, 24 apr. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:25, 24 apr. 2024 (UTC) -- Dankon! TP == Listoj pri unuopaj tagoj == La kronologiaj listoj pri unuopaj tagoj en multaj lingvoj estas trione por ligiloj de paĝoj pri elstaraj eventoj, trione por ligiloj al biografioj de naskiĝintoj kaj trione de mortintoj. La listoj samrange kovru ĉiujn epokojn de la homa historio kaj samrange kovru ĉiujn mondopartojn. Tial estas katastrofa situacio, ke la ekstreme pole patriota uzanto ''Sliwinski'' en granda energio misuzadas la sublistojn pri eventoj, tien vortriĉe ŝtopante amason da detaloj pri tragikaj sortoj de pollingvanoj inter la jaroj 1939 kaj 1944. Kompreneble en la tempo de la dua mondmilito okazis aparte multaj krimoj, tial pravigeblas ne trakti la 5 jarojn same koncize kiel kvin aliaj jaroj de la antikva aŭ mezepoko - sed bonvenas en unu teksta linio en ĉiu jaro mencii iujn aparte kruelajn krimojn, jen en Balkano, orienta, norda kaj okcidenta Eŭropo, ankaŭ militkrimojn en Ĉinio, Koreio kaj aliloke en Azio. Sed ke la homa historio reduktiĝas je pli 90 % al patriotisma lamentado pri mortoj de nur pollingvaj eŭropanoj nur inter 1939 ĝis 1944 ne respegulas la dimensiojn de la homa historio kaj simple estas perfortigo de la listoj. La eksa administranto RG72 estis la pli-malpli sola kiu bremsis tiun groteskan redaktadon, post kiam li ne plu estas administranto, la uzanto ''Sliwinski'' povas senbremsite daŭrigi sian akaparon de la listoj. Mi ĵus pene malfaris la lastajn ŝanĝojn post la lasta granda paĝoredukto de RG72, kaj ĝis nun nur faris tion de la [[1-a de oktobro|1-a]] ĝis la [[11-a de oktobro]] (do nur 30-ono de ĉiuj perfortitaj listoj) - tio ne kovras ĉiujn trovastajn kontribuojn, sed tamen kunforigis iujn senkulpajn kaj saĝajn redaktetojn de Volapuko, Giorno2 kaj Sj1mor. Pri tio mi pardonpetas ĉe ili. Sed mi pene sukcesos trakti la aliajn 350 listojn, kaj povas nur peti la tri saĝajn uzantojn individue restarigi siajn malmultajn redaktojn kiuj kontraŭintence ankaŭ iĝis viktimoj de la redukto - aŭ mi povas post trakto de la aliaj 350 paĝoj mem pliĝustigi la adaptojn. Ke la redaktoj de Sliwinski estas polisme ŝovinismaj, estas nur flanka aspekto de la temo, kvankam tio aparte malkonvenas por vikio en internacia lingvo: jam la fakto ke li sisteme mencias urbojn de Latvio, Litovio, Belorusio kaj Ukrainio nur per polaj tradukoj de la urbonomoj, kvazaŭ imagita "pola imperio" inkluzivus la terenojn de tiuj kvar landoj, estas impertinenta ŝovinismo, malinda kaj hontiga por esperanta teksto. Tiujn mispaŝojn mia pli-malpli starigo al la lasta stato de RG72 ne plene forigis - ilin necesos ankoraŭ unuope elsarki. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:47, 28 apr. 2024 (UTC) :Mi komprenas la problemon kaj samopinias prie. Mi jam konstatis la neelteneblan patriotismon de tiu polo, kiu kreis artikolojn nur pri homoj kun kiuj li tute koincidas ideologie, ĉefe kontraŭkomunisme, kontraŭruse, katolike ktp., pri kiuj li nur pozitive biografie verkas. Mi ne scias ĉu iam iu kontaktis lin prie. Pri la unuopaj tagoj, mi ne scias kion oni povas fari; iam mi konstatis, ke iu sisteme forigis materialon: eble temis pri la menciita agado de RG72. Ĝenerale oni povus kontakti la polon petante bremsadon en la nomo de universaleco de la enciklopedio, sed mi timas akran reagon. Eĉ oni povus iam forbari lin, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 28 apr. 2024 (UTC) == Respuesta == Kara Kani, dankpn por tu mensaje. Ahora estoy ocupado, mas mañana voy visitar las paginas. Hasta luego [[Uzanto:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Uzanto-Diskuto:Rei Momo|diskuto]]) 19:10, 28 apr. 2024 (UTC) == {{ŝ|Ill}} == En la artikolo pri [[Lotte Zweig]] Vi forigis du ligilojn al alilingvaj artikoloj. Mi sisteme enkondukas tiajn ligilojn kiam artikolo mankas en esperanto kaj ekzistas en iu alia lingvo. Tamen Vi lasis multajn aliajn. Mi ne bone komprenas kial vi decidis forigi tiujn du kaj lasis ĉiujn aliajn. --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 10:40, 29 apr. 2024 (UTC) :Almenaŭ pri Estoril mi baldaŭ kreos. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:54, 29 apr. 2024 (UTC) :: Kiam la artikolo ekzistas, {{ŝ|Ill}} fariĝas nevidebla. Vidu <nowiki>{{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} </nowiki> => {{Ill|lingvo=fr|trad=Paris|eo=Parizo}} --[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 13:21, 29 apr. 2024 (UTC) == Dubo == Saluton, pardonu pro ĝeni vin sed mi volus demandi vin por kiu traduko laŭ vi estas pli bona por [[:en:National Council for the Safeguard of the Homeland]]: '''Nacia Konsilio por la ''Sekureco'' de la Patrujo''' aŭ '''Nacia Konsilio por la ''Protektado'' de la Patrujo'''? --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:18, 1 maj. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi dubas. Mi elektus la unuan kiel titolo kaj inkludus ambaŭ en la redakto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 07:58, 1 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 07:59, 1 maj. 2024 (UTC) ::Kiel vi tradukus ''[[:en:Coup Belt]]''? Puĉo-Zono? Puĉzono? Mi prenis la ideon el [[Suna Zono]]. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:44, 1 maj. 2024 (UTC) :::Puĉo-Zono estas bona solvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:38, 1 maj. 2024 (UTC) ::::Kiel vi tradukus [[:en:Rainwater harvesting in the Sahel]]? Rikoltado de pluvakvo? Pluvakvorikoltado? Pluvakvorikoltlaboro? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:32, 2 maj. 2024 (UTC) :::::Rikoltado de pluvakvo, Sed ne kredu, ke mia opinio estas la plej taŭga. Vi bone elektas. Se vi iom navigas tra Vikipedio, vi pli facile familiariĝos kun jam ekzistantaj artikoloj, kvankam ne ĉiam iliaj titoloj estas la plej ĝustaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:45, 2 maj. 2024 (UTC) ::::::Dankon pro via respondo. Kelkfoje mi dubas inter unu aŭ alia traduko, sed ŝajnas al mi, ke plej ofte estas pluraj ebloj, kiuj ĉiuj estas ĝustaj, temas nur pri persona gusto. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 08:54, 2 maj. 2024 (UTC) :::::::Saluton denove. Kiel vi tradukus [[:en:Plantation (settlement or colony)]]? Ĉu "plantado" aŭ "plantejo" estas bonaj opcioj? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:03, 7 maj. 2024 (UTC) :Plantejo (kolonio).--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:12, 7 maj. 2024 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 16:14, 7 maj. 2024 (UTC) :::Saluton, pardonu min por ĝeni vin denove, sed ĉu vi povus helpi min kun ĉi tiu problemo [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj#Wakeley-pre%C4%9Dejo_ponardado_en_2024 ĉi tie]? [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 19:35, 13 maj. 2024 (UTC) == "Merindad" == Saluton Kani! Mi havas problemeton por traduki la hispanan vorton "merindad" - tiun vorton mi plejofte trovis en artikoloj pri urboj en Navaro. Google translate tradukas ĝin per "urbo" aŭ kelkfoje lasas la vorton "merindad" senŝanĝe sed mi ja scias ke Google translate ne estas 100% fidinda! Kiel vi mem tradukus tiun vorton? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:32, 28 jun. 2024 (UTC) :Distrikto, jurisdikcio. Tute ne urbo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 28 jun. 2024 (UTC) ::Multan dankon pro la klarigo. Mi efektive suspektis, ke urbo ne estis taŭga traduko. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:25, 28 jun. 2024 (UTC) :::Navaro estas tute aparta mondo en Hispanio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:31, 28 jun. 2024 (UTC) ::::"Nek tute eŭska, nek tute hispana" laŭ dokumenta filmo, kiun mi ĵus spektis per televido. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 12:06, 30 jun. 2024 (UTC) :::::Prave. Mi iam feritempis en vilaĝo de la suda pinto, kie lokanoj estis ne nur duonaragone duonkastilie, sed ankaŭ kontraŭeŭskaj, ĉefe ĉar riĉaj eŭskoj venis aĉeti kampardomojn kaj bienojn. Tamen la municipa lokanlisto montris plimultegon de eŭskdevenaj familinomoj! [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:10, 30 jun. 2024 (UTC) [[dosiero:UEFA Euro 2024 map.svg|eta|{{centre|[[Euro 2024]] grafike bildigite}}]] == [[Euro 2024]] kaj ĝenerale la fenomeno de futbalo en Hispanio kaj Iberio == Saluton Kani, vi kompreneble rimarkis, ke mi ĉi-semajnfine sukcesis fini la skemon de la finala fazo de [[Euro 2024]], pri kiu vi ne ekokupiĝis, ĝuste antaŭ fino de la unua parto de la kvaronfinalo. Fakte tiaj skemoj ne estas granda problemo, oni simple kopias de la antaŭa ĉampionado kaj adaptas la datumojn. Mi nun ankoraŭ iom plulaboros pri la sportistoj, kluboj kaj futbala kulturo de Anglio, Nederlando kaj Francio, post kiam mi kreis biografiojn pri ĉiuj membroj de la [[Hispana nacia teamo de futbalo|hispana nacia teamo]] de la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, sed pri futbalo en '''Hispanio''' ĉefe rimarkis du mankojn: Momente, la plej bezonataj artikoloj pri la socia vivo de Eŭskio probable estas tiuj pri la futbalaj kluboj ''[[Real Sociedad]]'' de [[Donostio]] kaj ''[[Deportivo Alavés]]'' de [[Gasteiz]]-Vitoria, kiuj dum la pasintaj 10 jaroj tre plisukcesiĝis kaj tial menciatas en multaj aliaj sportaj artikoloj en la esperanta vikipedio. Se hazarde vi sentas emon krei tiujn du tekstojn, kun la pro la kompliketaj kodoj de vestaĵoj kree iom ambicia {{ŝ|informkesto futbalteamo}}, kiu tamen poste aspektas tre konvinke (eblas kopii la modelon de [[Real Madrid]] aŭ de [[Barça]]), vi (aŭ kompreneble ankaŭ iu alia) bonvenas ĵeti sin al tiuj du temoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 7 jul. 2024 (UTC) :Mi fakte klopodis por la skemo, sed ne vidis oportunon el diversaj lingvoj. Mi stulte ne imagis preni ĝin el aliaj jaroj. Tamen mi jam konstatis, ke vi jam kreis la skemon kaj mi kompletigis ĝin metante la rezultojn de la lastaj tagoj. Mi iom sekvas la ĉampionecon. Pri la eŭskaj teamoj, mi baldaŭ faros ilin, kvankam mi ne lertas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 7 jul. 2024 (UTC) ::Nun mi vidas, ke en la mapo oni sugestas klarigon pri la koloroj, kion mi ne vidas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:53, 7 jul. 2024 (UTC) :::Mi nek kapablas nek kapablos solvi la vestaĵojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:57, 7 jul. 2024 (UTC) ::::Kara Kani, vi klopodu uzi la ŝablonon {{ŝ|re}} se vi notas ion por mi en iu paĝo ekster mia diskutpaĝo, ĉar mi ne kutimas kontroli paĝojn eĉ se mi ĵus notis aŭ adaptis ion tie. Vi pravas ke mi ne finis la kolorajn klarigojn pri la skema mapo - mi nun metis la klarigon ne en la esperantan paĝon, ĉar tie ĝi prenus multan spacon, sed metis ĝin esperantlingve rekte en la komunejon. Kaj pri la vestaĵoj de iuj ajn sportaj teamoj: fakte vi en la paĝo [[Real Sociedad]] fine tamen bone sukcesis - la ideo estas simple preni ilin de alilingva (plej facile la angla) vikipedio, kaj avantaĝo estas ke poste ofte neesperantistoj bonvoleme aktualigas ankaŭ la esperantajn informkestojn. Tio estas bonvena transpreno de iom da laboreto de niaj ŝultroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:25, 17 jul. 2024 (UTC) == Itala kongreso == Saluton, kani. Mi organizadas eventon pri Vikipedio ĉe la itala nacia kongreso de Esperanto. Plej verŝajne tio okazos lunde la 26-a de aŭgusto 2024. Tiun tagon, la partoprenantoj plibonigos paĝojn en [[vp:1000]], do atendu amason da modifoj en tiuj pa~goj tiun tagon. Kiam mi havos pli detalojn, mi skribos al vi. Ĝis tiam, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 11:13, 11 jul. 2024 (UTC) :Saluton kaj gratulon pro la iniciato. Prie, mi havas kelkaj rekomendojn, kiuj povus esti utilaj. Unue, atenti '''ĉefe''' pri la malpligrandaj paĝoj, nome Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB, kiuj bezonas ĉefe etendon de la enhavo. Vidu, ke tiurilate esperantlingva vikio estas jam la oka inter ĉiuj lingvoj en la mondo! Kaj ne la tridekplia. Tiurilate indas aldoni tekston, bildojn, bibliografion ktp. Bedaŭrinde plimulto el tiuj artikoloj temas pri sciencoj (kvankam ne nur) kaj ne tiom pri beletroj, arto, historio, geografio ktp., kiuj jam estas en la alta kategorio. Due, se eblas, eviti en la pligrandaj paĝoj artikolojn jam markitajn kiel elstaraj aŭ legindaj, ĉar plej verŝajne aliaj ne markitaj postulas etendojn, reviziadojn ktp. Trie kaj aparte, ankaŭ se eblas, eviti ankaŭ tiujn proponitajn por Artikolo de la monato, tiam ekde nun nome [[Gaviedoj]] kaj [[Israelo]], ĉar amaso de ŝanĝoj postulus reviziadojn, malkonvenajn ĉefe por la tuja aperonta artikolo [[Gaviedoj]]. Ĉiuokaze mi estos je via dispono tiurilate kaj ĝenerale. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 11 jul. 2024 (UTC) == Vikimedia komunejo == Mi petas vin mallonge rigardi la noton en [[Diskuto:Šakiai|diskutpaĝo pri la litova urbeto Šakiai]]. Tie temas pri daŭrigo de jam individue faritaj forigoj de fotoj el landoj, kiuj ne permesas ekstreman liberecon de panoramo. Se tiu evoluo ne haltigeblas, kaj mi dubas ke eblas haltigi ĝin, tiam la vikimedia komunejo parte malinstalas sin mem, kaj ni devos konsideri kiujn fotojn ni konsideras sufiĉe gravaj por loke alŝuti ilin al la esperanta vikipedio. Tio baze kontraŭas la ideon de la vikimedia komunejo, kiu ĝuste estu interprojekta, interlingva bazo de fotoj por vikipedio - kaj mi dubas ĉu la laborforto de niaj administrantoj sufiĉos por trakti kaj kontroli 1000 aŭ 10 000 aŭ pli da novaj loke alŝutataj bildoj. Mi ne alvokas al agado, sed nur volas dividi mian zorgon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:10, 17 jul. 2024 (UTC) == teksto [[Kamala Harris]] == Mi volas varbi vin kunhelpi bluigi la lastajn ruĝajn ligilojn kaj revizii la ankoraŭ dubindajn referencojn en la teksto [[Kamala Harris]]. Ŝia nomo kaj bildo nun elstaras centre de la vikipedia titolpaĝo, kaj decus se la artikolo estus polurita. Mi hodiaŭ aldonis artikolojn pri [[Alan Cranston]] kaj [[Willie Brown]], kaj faris iujn ŝanĝojn, sed la laboro ankoraŭ ne estas finita... Sed se pluraj homoj kunlaboras, ĉiu kreas 2-3 artikolojn kaj oni komune revizias la referencojn, la laboro devus esti rapide finebla. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:27, 25 jul. 2024 (UTC) :{{farite}} La ruĝaj ligiloj jam estas plenigitaj per komuna agado de Sj1mor kaj mi hieraŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 12:41, 26 jul. 2024 (UTC) == Bañuelos == En via unua versio pri la kastilia muinicipo [[Bañuelos]] de 2017 vi prave faris indikon ke la nomo signifas "banujetoj", supozante ke ĉiu tutmonde scios kio estas banujetoj (mi jam gustumis ilin, sed mia PIV 2020 ekzemple ne konas la vorton...). Tial mi ĵus ampleksigis la indikon al "banujetoj, do dolĉaj [[gisto]][[pasto|pastaj]] fritaĵoj". Ĉu vi ne eble ŝatus krei artikolan ĝermon pri la frititaj globetoj? Bonan komencon de la semajno, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:33, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ne, estis eraro inter bañuelos kaj buñuelos, pri kio vi parolas. Mi korektos "banujetoj" al ban-uj-etoj". [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:09, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::Fakte, la fritaĵoj esperante nomiĝas "hispana [[benjeto]]" ([[d:Q8705390]]). Ĉar artikolo [[benjeto]] en Esperanto ekzistas, tiu probable sufiĉas, kaj ne necesas ekstre fari aldonan tekston pri "hispana benjeto" ([[d:Q8705390]]). Kaj eĉ pli klara la traduko iĝas se oni aldonas internan ligilon <nowiki>[[banujo|ban-uj-etoj]]</nowiki>, tiun mi ĵus aldonis. ::'''Flanke''', ĉu mi povas amike peti vin noti <nowiki>{{re|ThomasPusch}}</nowiki>, se vi respondas al noto farita en via diskutpaĝo? Tiam mi pli rapide vidas vian respondon (mi ĵus ekrimarkis ke mi faris similan peton jam antaŭ du semajnoj, pardonu la ripeton). Mi povus ankaŭ meti vian diskutpaĝon ĉiufoje en mian aŭtomatan "atentaron", kiam mi demandas ion, sed tion mi ne ĉiam memoras fari. Tial atentigo per {{ŝ|re}} por ĉiuj notoj kiuj ne estas en la diskutpaĝo de la celato estas pli sekura vojo altiri tujan atenton... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Kaŝiva]] == Antaŭ jardeko Narvalo skribis al mi, ke w estu v, kiel [[Vaŝingtono]]. Ankaŭ ĉi tie la ŭ estus tre stranga, v estas pli simpla. Mi faris kelkajn ĝustigojn. Supozeble estas ĉio en ordo. Vere nun sekvas Japanio, kiu daŭros ĉirkaŭ 2 jarojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:47, 26 aŭg. 2024 (UTC) :Ĉio estas en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 26 aŭg. 2024 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Kiam vi ektraktos loĝloko-nomojn de Japanio, mi tre konsilas ke vi komunikiĝas kun la japana uzanto [[uzanto:Salatonbv|Salatonbv]]. Li lastatempe iom malpli aktivas en Vikipedio kaj pli komunikis en esperantaj grupoj en Facebook (iom da libertempo ĉiu rajtas havi inter la laboroj...), sed li daŭre ekzistas, havas bonajn eo-japanajn vortarojn hejme kaj estas valora kunlaboranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 31 aŭg. 2024 (UTC) == [[Torrubia]] == En la paĝo [[Torrubia]] vi notis esperantan signifon "Orturo": Vi supozeble simple scias tion, sed ĉu eblus trovi iun eksteran referencon por la aserto, aŭ ankoraŭ klarigi la signifon - mi vidas "''tor(re)''", turo, komence de la nomo, kaj la fina parto "''rubia''" al mi iel elvokas la vorton "''rubio''", [[blonda]], kio estas simileta koloro al "oro". Sed retradukante la esperantan vorton "orturo" tra '''"[[Turo de la Oro]]"''' al "''Torre del Oro''", oni alvenus al la turo en Sevilo kaj al iom alia hispana retraduko... Eblus simple ankoraŭ iom komenti la tradukon. -[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 31 aŭg. 2024 (UTC) :{{re|ThomasPusch}} Mi aldonis klarigon al flava, sed ne la aludon al la Oro, ĉar en Sevilo la afero kaj la nomdeveno esta tute aliaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:09, 31 aŭg. 2024 (UTC) ::Jes klare, mi ne volis mencion de Sevilo ĉi tie, sed mi scivolemas pri la lasta penso, kiel oni venas de traduko "flava turo" al "ora turo". En la nomo de la turo de Sevilo ĉiu idioto komprenas ke "oro" devas esti "oro", sed ĉi tie la traduko estas iom libera, arteca, poeta se vi volas. Iu ajn referenco, kiu mencius tradukon de Torrubia al hispane ''torre del oro'' aŭ simile al iu alia lingvo, tuj kontentigus min. Mi ne trovis tradukon en iu alia vikipedia teksto, kaj do ĉie en vikipedio mankas eksteraj referencoj, kaj ne scias kie mi povus trovi iun eksteran referencoj. Tial mi simple demandis, ĉu vi, kiu metis la tradukon, havus ideon pri ekstera referenco. Ne estas problemo, se ne troveblas iu, sed kompreneble, se estas referencoj eĉ estas pli bone... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:26, 31 aŭg. 2024 (UTC) == Rajtoj == Saluton Tlustulimu/LiMr/Kani: Mi ĵus vidis en la listo [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj]], ke la valora uzanto ''Super nabla'' ĝis nun nur havis rajtojn de "mempatrolato", kaj ĵus donis al li plian rajton de "patrolanto=revizianto". Kompreneble, senhezite. Fakte mi miris ke la interfaco donis al mi la eblecon rajtigi lin en la sekvaj kvar kategorioj * patrolanto, kontrolanto, mempatrolato kaj konfirmita uzanto (ĉiuj ne eksvalidiĝos) kaj pensante ke li meritas je ĉiuj, mi simple rajtigis lin en ĉiuj kvar - kvankam mi eĉ ne certas kio estas diferenco inter patrolanto kaj kontrolanto, kaj ne scias ĉu la kategorio konfirmita uzanto vere validas por li - aŭ kiel li konfirmu sian ekziston... Klaras nur ke rajto mempatrolato estas pli malalta rajto, nomi mem revizii nur siajn proprajn redaktojn kaj ne laborigi plian kolegon kontroli kaj aprobi ĉiujn unuopan redakteton. Ĉu vi havas ideon kio estas la ekzakta diferencigo inter patrolanto=revizianto, kontrolanto kaj konfirmita uzanto??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 15 sep. 2024 :{{Re|ThomasPusch}} Absolute ne mi havas tiajn ideojn. Mi povas aldoni nur, ke mi konis persone ''Super nabla'' kaj estas tute fidinda persono.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:56, 15 sep. 2024 (UTC) :Jes, ie mi legetis ke vi persone renkontiĝis. Ĉu en la UK Torino? Do, tiam li eĉ estas persone konfirmita pere de persone konfirmita administranto kaj mi ne tro entuziasmis elekti lin "konfirmita uzanto". Tamen ni ne forgesu ke eĉ niaj plej pintaj administrantoj ne jam perfekte orientiĝas inter la kvar bazaj rajtigoj de ensalutintaj uzantoj - kompreneble tiujn rajtigojn ne faris ni, sed iuj neesperantistaj kolegoj. Ĉiukaze: Membrigi ''Super nabla'' en ĉiuj kvar kategorioj certe ne fiaskigos vikipedion... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 15 sep. 2024 (UTC) == Interesa diskuto == Saluton kara! La samaj uloj lanĉis kaj promocias novan [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rusoj_en_Inguŝio|interesan diskuton]]. Fakte temas ne pri konkreta artikolo, sed pri la estonteco de Esperanto-Vikipedio — ĉu ĝi estu internacia enciklopedio aŭ nura porregistara propagandilo. Mi anticipe pardonpetas se tio ne estas interesa por vi. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:34, 18 sep. 2024 (UTC) == ĉu vi povas helpi min fariĝi administranto == saluton, mi ne povas skribi la kodon por fariĝi administranto, mia nomo estas Hugo Barbieux [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 13:11, 22 sep. 2024 (UTC) :Mi nek konas vin, nek scias ĉu vi iom laboris helpe al Vikipedio. Kial vi estu administranto? Administranto de kio? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:14, 22 sep. 2024 (UTC) ::Mi kreis plurajn artikolojn en Esperanto kaj mi havas multajn amikojn, kiujn mi ŝatus prezenti. administranto de novaj artikoloj [[Uzanto:Ipsumgd|Ipsumgd]] ([[Uzanto-Diskuto:Ipsumgd|diskuto]]) 15:44, 22 sep. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]].VladimirPF == Helpo == Mi petas helpon, ĉar mi forgesis, kial krei ĝin. Kreu ŝablonon kun titolo '''Hungaraj urboj kun departementrajto'''! La aspekto similu al {{Gravaj hungaraj urboj}}, sed interne la rubrikojn vi lasu malplena, poste mi zorgos plu pri la redakto. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:11, 26 sep. 2024 (UTC) :Saluton. Mi ne scipovas tiujn teknikaĵojn. Mi bedaŭras. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:23, 26 sep. 2024 (UTC) == Novaĵo pri mortigita atenco de [[Hassan Nasrallah]] == Saluton Kani. Hodiaŭ matene mi aldonis novaĵon pri la supre menciita titolo. Mi kvalifikis la nomon de la atencito per "la [[ĉefkomandanto]] de [[Hizbulaho]]", kaj poste vi redaktis kaj ŝanĝis al " la superan estron de la [[politika partio]] [[Hizbulaho]]". Do bone ankaŭ mi povas vivi kun la "supera estro" sed ne kun la "politika partio". Jes, mi bone scias ke la kvalifiko de ĉiuj kontesta organizaĵo povus esti, kaj fakte estas, tute normale disputata de ambaŭ flankoj de konflikto, sed flanke al personaj politikaj opinioj de ĉiu, oni plendas neŭtralecon en vikipedio! Do specife la kvalifiko de Hizbulaho kiel politika partio ne ĝustas al la kompleta vero de la afero, kaj ŝajnigas la vikipedion kiel prenanta flankon en la konflikto. Jes laŭ miaj neneŭtralaj scioj mi opinias Hizbulaho unue kiel terorisma milic(eg)o, kaj Naseralla kiel Militestro kaj do ĉefkomandanto, sed mi ne notis tion en la novaĵo por gardi almenaŭ la ŝajnon de neŭtraleco (ĉar tutan objektivecon oni ja ne povas atingi, ĉu ne?). Notu ke Nasrallah neniam estis deputito en parlamento, kaj certe [[Hizbulaho]] estas multege pli ol politika partio en la ordinara senco kaj eĉ kompare kun aliaj politikaj partioj en la lando! Persone dirite, mi ankaŭ bone scias ke vi havas fortajn opiniojn pri la terurega konflikto en la Mezoriento kaj mi strebas kompreni vian vidpunkton sed bonvolu singardi ne propagandi en vikipedio. Dankon kaj amike, PS ne zorgu mi ne faros redaktmiliton, sed pri tiu afero kaj similaĵoj mi preferus se okazos voĉdonado. Ĉar simple ne elteneblas ke unu redaktisto decidus por la ŝajna pozicio de la tuta vikipedio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:16, 29 sep. 2024 (UTC) :{{Re|Sj1mor}} Saluton. Eble vi vidas min kiel neneŭtrala kaj same mi vidas vin kiel neneŭtrala. Tial plej bone ni serĉu nedisputeblajn terminojn. Tiukadre mi ŝanĝis vian "terorisma" al "islamisma". Pri terorismo ĉio estas disputebla. Multaj israelanoj pensas, ke ĉiuj palestinanoj kaj ĉiuj ŝiĵaistoj estas teroristoj, dum islamanoj kaj multaj milionoj da personoj pensas ke estas Netanyahu kaj la israela armeo kiu faras terorismon. Tial plej bone oni evitu tiajn asertojn. Pri islamismo ĉiuj konsentas, ke vere Hizbulaho estas islamisma. Mi scias, ke ĝi estas pli ol simpla politika partio, sed vere ĝi estas politika partio, kiu sukcesis atingi grandan povoparton en Libano, ĉu tio plaĉas aŭ ne. Pri ĉefkomandanto, la murdito ne aperis kiel militestro. Mi vidis multajn fotojn kaj filmetojn en televido, neniam vestita per uniformo. Tial, mi pensas, ke miaj precizigoj precize serĉante nedisputeblon estis ĝustaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:24, 29 sep. 2024 (UTC) == Forigo (2024-10) == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Flago-de-Puerto-Riko.svg|Kvar dosieroj estas forigendaj]] plus 4 diskpaĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:03, 3 okt. 2024 (UTC) : {{farite}} 15:51, 4 okt. 2024 (UTC) == forigi paĝon == Forigi [https://eo.m.wikipedia.org/wiki/Raditya_Adi ĉi tiun paĝon] estas nur alidirektilo. De la nomo sole estas klare ke ĝi estas malsama. Dankon [[Uzanto:Harimau Soematra|Harimau Soematra]] ([[Uzanto-Diskuto:Harimau Soematra|diskuto]]) 23:14, 25 okt. 2024 (UTC) : {{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:25, 25 okt. 2024 (UTC) == Eta peto == Kara Kani, mi havas tute etan teknikan peton al vi, nome ĉiam kiam vi fermas diskuton, ekzemple en [[VP:FA]] aŭ [[VP:AA]], ne nur indiki "jes" aŭ "ne" (...forigita), sed ankaŭ subskribi, do meti 4 signojn "~". Alikaze estas tre malfacile arkivigi diskuton, ĉar la diskuteroj arkiviĝas laŭ la momento kiam la diskuto estis finita, kaj tiun momenton necesas pene malkovro, kiam ne estas subskribo - se ĝi estas, aŭtomate ankaŭ estas indiko pri dato kaj horo. Foje vi jes subskribas, ekzemple pri la forigo de "Raditya Adi" en VP:FA, sed ekzemple en Kristanismo kaj kontraŭkoncipo aŭ en Spider-Man... aktuale ne. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:15, 31 okt. 2024 (UTC) :Mi kredas, ke mi komprenis. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:23, 31 okt. 2024 (UTC) == Helpo == Saluton! Mi petas helpon, ĉar mi kreis artikolon [[Borbála Szerém]], kies titolo evidente estas erara anstataŭ [[Borbála Szerémi]]. Pri ŝi estis ĝermo en [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]], sed mi fortranĉis tiun sekcion. Tamen restis aldirekto, tial mi ne povis uzi la nomon Szerémi nur sen litero i. Ĉu vi povus ĉesi la aldirekton, poste alinomu Borbála Szerém al Borbála Szerémi, fine forigu Borbála Szerém, kiel malbona formo. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:17, 9 nov. 2024 (UTC) :Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:01, 9 nov. 2024 (UTC) ::Dankon, sed mi petas denove fari [[Erzsébet Mária Eszes]], pri kiu morgaŭ estos art. Sufiĉas, ke vi faros tion, ke la nomo estu ruĝa. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:58, 9 nov. 2024 (UTC) :::Farite. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:40, 9 nov. 2024 (UTC) == Traducción == Hola, perdona que te moleste. ¿Cómo dirías en esperanto "hacer adjudicaciones a dedo?". --[[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 11:53, 17 nov. 2024 (UTC) :Atribui fingrelekte, asigni fingrelekte... Sed mi ne estas tiom talenta! Mi prenis fingreelekton el la vortaro de De Diego (HEF). [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:49, 17 nov. 2024 (UTC) ::Dankegon! [[Uzanto:Jon Gua|Jon Gua]] ([[Uzanto-Diskuto:Jon Gua|diskuto]]) 12:50, 17 nov. 2024 (UTC) == Historio de judoj en Nederlando == Saluton Kani, mi ĵus kun plezuro tralegis vian artikolon [[ Historio de judoj en Nederlando]]. Nur mi stumblis je la vorto antaŭnigita<sup><small>[vortumo?]</small></sup> (vi facile trovas ĝin en la teksto). Klaras al mi ke ne temas pri "aŭtuno", sed pri io kion mi el la konteksto povus kompreni kiel "anticipe tre obeema", eble "antaŭklinita" se oni komprenas la geston de kliniĝo kiel signon de aparta subiĝo kaj obeemo. Pardonu ke mi nun eĉ ne memoris kiun ŝablonon perfekte uzi por markigi la noton (mi ne volis uzi ŝablonon "dubinda" ĉar mi ne dubas pri la enhavo, nur pri la ekzakte trafa vorto). Tial mi metis improvizitan kapnoton, kiun certe post malmultaj momentoj eblos reforpreni. Ĉu vi havas ideon pri PIV-a, taŭga vortumo en tiu loko de via teksto? Mazltov, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:36, 17 nov. 2024 (UTC) :Certe ne temas pri aŭtuno, sed pri antaŭen, do antaŭenigita. Nu, temas pri tajperaro. Tamen, eble le elekto ne estis la plej ĝusta. La ideo estus progresinta, efika, efikema, bone funkcianta ktp. Mi preferas, ke vi mem elektu anstataŭanton, ĉar vi estis kiu levis la leporon, kiel oni diras en la hispana. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 17 nov. 2024 (UTC) Nur nun vi vidis vian reagon al mia redakto de novembro. Pardonu: Estas nelogike meti noton al iu kolego kaj poste ne meminiciate kontroli se venis respondo. Sed evidente tio okazas al mi, kaj en plena kredo mi certas ke vikipedio anoncos al mi rerigardi iun paĝon. Tamen, kompreneble vikipedio nur atentigos al mi, se noto aldoniĝis al mia diskutpaĝo aŭ se reaganto metis la ŝablonoon {{ŝ|re}} al sia reago. Tial mi petas vin, indulgi mian nesuperrigardon kaj ĉiam meti la ŝablonon {{ŝ|re}} kiam vi reagas al reago de mi en via paĝo. Supozeble ankaŭ ĉe aliaj tio estus bona kutimo tiel fari. Ne ĉiam necesas, sed troa ŝablono {{ŝ|re}} ne ĝenas. Do, se vi konsideras min trovanto de leporo, mi rerigardos la paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :PS: Mi elektis vian proponon "efika". Vere vi pravas ke "antaŭenigita" estus pli malfacile komprenebla ĉi tie. Sed, kiel dirite, mi vere ĝuis tralegi la kompletan artikolon kaj juĝas ĝin tute sukcesinta. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:36, 10 dec. 2024 (UTC) == Duoblaĵo [[Spiro]]-[[Spirado]] == Saluton, Kani. Mi jam ripetis en Alinomendaj Artikoloj la proponon kunigi tiujn nun samtemajn artikolojn. Tiel eblus samtempe konservi la informojn kiujn vi metis en la "havendan artikolon" kaj respekti la principon ne plurobligi artikolojn pri sama temo. Ĉu ĉi-foje vi intencas akcepti tiun ideon aŭ iel serĉi interkonsenton? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 21 nov. 2024 (UTC) :Ĉar la artikolo [[Spiro]] restos en aliaj lingvoj en serio kie ne estus Esperanto, alia solvo estus alinomi ĝin al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj; kaj tiel oni evitas la duoblaĵon Spiro-Spirado. La fakto ke estas materialo koincida inter ambaŭ artikoloj ne gravas; tio okazas ankaŭ en multaj artikoloj kaj en diversaj lingvoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 21 nov. 2024 (UTC) ::Kiel vi tre bone scias, se vi legis la artikolon, ne temas nur pri "materialo" koincida, sed pri absoluta koincido de la tuta temo. Mi ne venis ĉi tien por ke vi faru tiajn misprezentojn al mi private, sed por vidi, ĉu vi faros ilin publike ĉe Alinomendaj Artikoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:18, 21 nov. 2024 (UTC) == 193.210.203.84 == Hodiaŭ nokte vi forigis la novan, tre malmaturan tekston [[Degerby]] de anonimulo 193.210.203.84, kiun vi supozeble konsideris anonima redakto de nia konata forbarita finno. Se vi havis tiun suspekton, mi samopinias. La homo hodiaŭ eksplicite malkaŝis sin en mia diskutpaĝo, sed ankaŭ sen tio la suspekto sufiĉus. Mi nur dirus ke pli grave ol forigi unuopan paĝon estus forbari la novan anoniman konton por daŭro de jaro, por interrompi la redaktan fluon. Tio povas esti akompane kun tute afabla frazo, kiel mi faris nun, forbarante lin ("Laŭ la reguloj pri forbaro ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio." Tiun frazon mi eĉ ne plu devas tajpi, ĝin Fajrovulpo jam proponas al mi, kiam mi devas plian fojon forbari...). Ĉar vi ne forbaris lin, li ankoraŭ gaje povis redakti 10 paĝojn post kiam vi jam estis foriginta la tekston [[Degerby]]. Kompreneble la homo ĉiukaze rapide trovos novan anoniman kanalon, sed la ĝisnunaj spertoj montris ke forbaro interrompas la aktivadon almenaŭ por kelkaj tagoj, do tamen estas pli efika ol ne forbari lin, kaj sekvaj dek redaktoj venos ene de la venontaj minutoj kaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 dec. 2024 (UTC) :Vi pravas, mi klopodos plue forbari. Tamen, ĉiam restas al mi dubo ĉu iam venos alia anonimulo kiu estonte povus esti aktiva kaj efika vikipediisto kaj ni erare dekomence forbaris tiun. Feliĉe nia konata neanonimulo produktas ĉiam laŭ sama maniero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:58, 10 dec. 2024 (UTC) :Kompreneble, la laboro tiam nur estas finita, se oni ankaŭ aldonas la IP-nombron al la longa listo en [[Vikipedio:Problemaj uzantoj]], kaj principe necesas revizii ĉiujn redaktojn de la dubinda IP-nombro. Tio kompreneble povas esti pli larĝa laborkvanto, se la suspektulo jam faris multajn redaktojn antaŭ ol iu atentiĝis, sed ĉiukaze la monto de nerevizzitaj redaktoj ankoraŭ plialtiĝas se oni ne forbaras la anonimulon, do estas en nia propra intereso pli bone pli frue forbari la tre aktiveman forbariton... 13:42, 10 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == Hong_Kong_Jockey_Club == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Hong_Kong_Jockey_Club&action=history ŝlosu la paĝon] kaj forbaru [[Specialaĵo:Kontribuoj/182.239.0.0/16|la spamiston]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:23, 24 dec. 2024 (UTC) :Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:52, 25 dec. 2024 (UTC) == Fino de diskutoj pri forigoj == Kara Kani, mi ne volas nervi vin, sed mi tamen devas ripete peti vin subskribi, kiam vi dankinde fermas diskuton pri forigo de teksto aŭ ŝablono, tiel ke aŭtomate metiĝas la tempo kiam la diskuto finiĝis. Nia arkivigo funkcias laŭ la noto: "La diskuteroj ĉi tie estas ordigataj laŭ la dato kiam finiĝis la diskuto, ne laŭ tio kiam ĝi komenciĝis" kaj ne eblas en ĝusta ordo arkivigi la diskutojn kiam oni ne scias la daton. Kaj estas 100-oble pli pene detektive elserĉadi la daton el la historio de redaktoversioj kompare al simpla subskribo, kiu estas unu muso[[klako]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:38, 14 jan. 2025 (UTC) == Dankon pri via kunlaborado por la artikolo [[Atomo]] == Por la prilaborado de la semajno ([[Atomo]]), mi estis blokita al la modelo de Bohr, sed ŝance vi kompletigis la artikolon kun la modeloj de Sommerfeld kaj de Schrödinger. Per tiaj viaj kokmpletigoj, la artikolo estas nun respektinda. Kumlaboranto Kani: Dankegon !-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:08, 17 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Stirpo == Saluton Kani! ĉar vi estas fakulo pri birdoj, mi rimarkis la vorton 'stirpo' en multaj artikoloj pri birdoj. Ĉu vi povus klarigi al mi kion tio signifas? [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 06:47, 28 feb. 2025 (UTC) :Saluton kaj dankon pro la averto. Mi ne estas fakulo pri birdoj, sed ege interesiĝas pri tio. Fakte mi ekvikipediumis antaŭ jardekoj por pliriĉigi tiun kampon. Tiam mi estis komencanto per Esperanto, pri birdoj kaj per Vikipedio kaj faris multajn erarojn: erkzemple konfuzi inter grundo kaj planko, bredi kaj reprodukti ktp. Fakte post pluraj jaroj for de la birdaro mi revenis kaj unu el ĉefaj taskoj estas korekti tiamajn erarojn. Mi plej verŝajne imagis vorton "stirpo" por traduki el la hispana "estirpe, linaje", kaj eble similan vorton el angla, kiu normale aludas al homoj, sed tre ofte oni uzas prihomajn vortojn kaj konceptojn en zoologio, ekzemple familio. Nun mi komprenas mian eraron uzinte tiun neekzistantan vorton, sed nun trovas nur la vorton "gento" (ReVo) por referenci tiun koncepton: pragrupo de birdoj el kiu devenas nuntempaj taksonoj. Resume, kion fari? Oni povas korekti ĉiujn aperojn (333) al "gento", sed mi ankaŭ dubas pri tiu alternativo. Eble roboto povas fari tion, sed tiun teknikon mi ne regas. Same ne mi scias kiel trovi pli ĝustan alternativon. Mi bonvenigos sugestojn. Dankeme. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:34, 28 feb. 2025 (UTC) ::Dankon Kani, mi pensas ke mi pli-malpli komprenas pri kio temas. Tio kredeble koncernas la genealogion de birdo, sed mi eĉ ne scias kio estus la franca aŭ angla traduko. Laŭ Amika vortaro, '''estirpe''' deveno; (''descendencia'') posteularo, idaro. - ::Aliflanke Gran Diccionario Español-Esperanto ankaŭ proponas la vorton 'stirpo' kiel neologismon de estirpe, inter aliaj difinoj. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 14:05, 28 feb. 2025 (UTC) :::Tio signifas, ke mi ne inventis la vorton, ĉar uzas tiun vortaron, kvankam plej ofte PIV. En la kunteksto de tiuj artikoloj, ne estus posteularo, sed praularo, sed tio ne multe taŭgas ĉar referencus al pluraj aŭ multaj individuoj, trunko, ktp., kaj prefere temas pri ununura devenejo, do eble oni povus lasi stirpon, dum oni trovas alian pli taŭgan vorton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:44, 28 feb. 2025 (UTC) :Nun mi trovis pli taŭgan vorton, nome ''genlinio'', sed tio eble ĝustas por biologiaj aferoj, sed ne tiom por biografiaj temoj, se oni klopodas robotajn ŝanĝojn.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:01, 30 mar. 2025 (UTC) == Forigendaĵo 2025-03 == [[Vikipedio:Forigendaj_dosieroj#Dosiero:Novaj_Federaciaj_Landoj.png]] bv forigu. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:15, 18 mar. 2025 (UTC) :{{farite}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:29, 18 mar. 2025 (UTC) == "statuso_referenco=" en la ŝablono taksonomio == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]] vi aldonis referencojn al multaj paĝoj kun la ŝablono {{Ŝ|Taksonomio}} kaj erare uzis la parametron "statuso_referenco=". La ĝusta parametro estas "statuso_ref=" Listo de viaj paĝoj troviĝas en la [[Projekto:Kontrolu Vikipedion|Projekto:Kontrolu vikipedion]] https://checkwiki.toolforge.org/checkwiki.cgi?project=eowiki&view=only&id=3 Mi korektigos ĝin dum la sekvaj semajnoj. Bonvole estonte uzu la ĝustan parametron kaj aldonu referencan liston al la artikoloj. Amike Stefan [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:24, 22 mar. 2025 (UTC) == [[Fael Luna]] == Mi dividas vian kritikan juĝon pri la stile dubinda paĝo [[Fael Luna]], kaj nur havas malgrandan teknikan konsilon: Metante la ŝablonon {{ŝ|polurinda}}, ne forgesu la finaĵon "|listigi=ne", tre grava se oni ne en la aparta listo notis la problemon. Meti la ŝablonon en formo <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> pli tempoŝparas ol devigi sin pene priskribi la problemon en la aparta paĝo, despli se oni forte dubas ke post ses tagoj la problemo ankoraŭ aktualos. Tial mia konsilo pli estas ĝenerala rememorigo pri uzo de <nowiki>{{polurinda|listigi=ne}}</nowiki> en paĝoj kiuj antaŭvideble restos multajn jarojn... Dankon pro via forta engaĝiĝo en nia projekto!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:07, 15 apr. 2025 (UTC) == Protekto == Bv maksimume protektu kaj sekve malprotektu [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ABabela+lingvaro la ŝablonon "Ŝablono:Babela lingvaro"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:Babela_lingvaro&redirect=no redirect=no]. Ĝi estas neuzata. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:19, 20 apr. 2025 (UTC) :Prie mi absolute komprenas nenion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:25, 20 apr. 2025 (UTC) == Neatendite pli longa foresto el vikia administrado == Saluton, aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto - laŭplane mi estintus hejme ĉi-vespere, sed eksterplane mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo plu vikiumi, sed ĝis tiam mi ne havos vikipedian superrigardon kaj ne povos administri. Tial mi petas vin aparte atenti pri iuj eventuale lastmomentaj dubindaj redaktoj, interalie nia finna forbarito kiu eble intertempe enŝteliĝas en redaktadon... Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:00, 4 maj. 2025 (UTC) : Cetere la historio fine finiĝis per rubigo de la kara malnova aŭto, serĉo kaj aĉeto de nova uzita veturilo kaj post hejmenveturigo de ĝi ankoraŭ problema registrigo de ĝi, ĉar la oficejoj simple ne akceptas registriĝojn, kio sume kostis tri semajnojn. Sed retkonekton mi jam aranĝis post semajno, tio estis la plej eta problemo. ''C'est la vie''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) == Decido [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] == Mi fine hodiaŭ fermis la delonge finendan diskuton pri alinomigo de [[kampurbo]] al [[bazarurbo]] en VP:AA, ankaŭ adaptis la tekston kaj ŝovis plej multajn kategoriojn, krom la multajn ene de [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]. Ĉu vi pretus kontakti kun LiMr kaj peti lin robote fari la adaptojn en [[:Kategorio:Bazarurboj en Ĉeĥio]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 27 maj. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas kion mi petu de LiMr? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:37, 27 maj. 2025 (UTC) ::Ho, vi forgesis la {{ŝ|re}} aŭ @-trukon: Tiam mi ne vidas viajn reagojn! Mi pardonpetas. Nun mi 6 tagojn ne estos ĉe komputilo, kaj antaŭ la malŝalto de la ilo nur volis peti vin, en la sekvaj tagoj aparte atenti pri fuŝaj redaktoj en la "lastaj ŝanĝoj", kvankam vi ĉiam faras tion pli sukcese ol mi. Estos simple klarigi pri kio vi petis vin la 27-an de majo, sed nun jam ne plu estas tempo por tio. Ne gravas, povas ankoraŭ atendi pliajn 6 tagojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:30, 5 jun. 2025 (UTC) :::Ho, tiun lastan paŝeton en alinomigo mi evidente reforgesis kiam mi revenis al komputilo meze de junio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Diskuto:Istmo de Tehuantepeko == Mi jam atentigas vin pri notoj en [[Diskuto:Istmo de Tehuantepeko]] kiuj ankaŭ koncernas viajn redaktojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:06, 15 jul. 2025 (UTC) == Ĉapelitaj literoj == Sal! Eble vi scias la metodon. Se mi iras al WikiData, tie nun mi ne povas tajpi la ĉapelitajn literojn ŝ, ĉ ktp. Mi ne trovas la sol--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:22, 18 jul. 2025 (UTC)von. :Mi eĉ ne scias kio estas WikiData. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:56, 18 jul. 2025 (UTC) ::Wikidata estas la angla nomo de [[Vikipedio:Vikidatumoj]]. {{re|Crosstor}}, por mi estas plej facile tajpi ĉion per la "[[Klavarfasono#Kanada_plurlingva_norma|kanada plurlingva]]" klavaro, sed se vi malvolas fari simile, oni povas trovi la supersignitajn literojn en la "Latina" parto de la menuo "Specialaj signoj" super la redaktokadro. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:43, 23 aŭg. 2025 (UTC) :::Dankon, ĉio en ordo! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:18, 24 aŭg. 2025 (UTC) == Disigo == Saluton! Bonvolu disigi la artikolon [[kirurgio]], ĉar ĝi estas aldirektita al prosektoro. Mi volas krei apartan artikolon pri prosektoro.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:12, 22 jul. 2025 (UTC) :Mi forigis la alidirektilon. Nun vi povas krei apartan artikolon pri prosektoro. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:23, 22 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&page=Prosektoro] Ĉu ne eblintus redakti la alidirektilon rekte sen antaŭa forigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 30 jul. 2025 (UTC) :::Jes. Sed mi volis nur faciligi la aferon. Krome krei alidirektilon ne enkalkulatas kiel kreita paĝo, kaj redakti iaman alidirektilon kiel nova artikolo ankaŭ ne, laŭ mia supozo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:16, 30 jul. 2025 (UTC) == Forigoj == Bv [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9159314&oldid=9158048 ne subskribu la vorton "jes" aŭ "ne"] ĉar tio rompas la ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 30 jul. 2025 (UTC) :Enorde. Mi esperas ne forgesi tion. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:17, 30 jul. 2025 (UTC) Saluton, ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:35, 23 aŭg. 2025 (UTC) Ĉu vi forigos ankaŭ [[Uzanto-Diskuto:Kani|vian diskuton]] aŭ ĉu iu alia forigos ĝin por via ĝojo? Via diskuto laŭ anonco de ŝablono Forigu indikas ankaŭ vian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:34, 23 aŭg. 2025 (UTC) <pre>'''10:17, 23 aŭg. 2025 Kani diskuto kontribuoj forigis paĝon Usuario:Etrapani/Taller/Karoto (Teĥnika forigo (Ĝ6): la enteno estis: '{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }} '''Terpomo''' (''Solanum tuberosum'') estas kulturplanto grava por la homaro, plurjara planto apartenanta al la familio Solanacoj.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/potato "Potato – Definition"....', kaj la sola kontribuinto estis "[[Special:Contributions/Etrapani|Etrap...) (danki)'''</pre> La teksto <pre>''{{forigu|Mi erare modifis la ligilon en la ateliero de hispanlingva malneto}} {{Vikidatumoj|Q11678009}} {{Taksonomio nomo=Karoto }}''</pre> povis esti aldonita de foriginto. La forigita paĝo verŝajne temis pri terpomo, kiel estas videbla el la komenco de la forigita paĝo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 12:49, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne komprenas la fadenon. Mi trafis ŝajnan artikolon kun fuŝo titola kaj peto de la kreinto por forigo. Mi konstatis, ke vere la artikolo [[Karoto]] restas kaj nun konstatas, ke ankaŭ la artikolo [[Terpomo]] ekzistas. Ĉu estas iu problemo? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:42, 23 aŭg. 2025 (UTC) Jes, problemo estas kun diskutoj de uzantoj troviĝantaj en listo ligantaj al la ŝablono Forigu. Kial vi ne komencis forigi ilin unu post la alia? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:48, 23 aŭg. 2025 (UTC) Kaj kiel oni povas legi la peton pri forigo? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 14:52, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi plu ne komprenas la problemon, ĉar mi ne konas tiun liston de diskutoj. Mi nur legis la forigpeton kaj komprenis tiun agneceson. Ambaŭ artikoloj (karoto kaj terpomo) ekzistas kaj krome la fuŝa artikolo portis la ŝablonon "Havenda artikolo" kiu tute malĝustigus la suman rezulton de tiu kategorio al ĝuste 1000. Se necesas restarigo, tion mi nek scias fari nek vidas ties neceson. Se vi scias fari tion kaj vidas tiun neceson, bv. fari ĝin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:06, 23 aŭg. 2025 (UTC) ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 15:16, 23 aŭg. 2025 (UTC) :Mi ne sekvos en tiu fadeno, kiun mi ne komprenas. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:32, 23 aŭg. 2025 (UTC) ::Ankaŭ mi ne komprenas kiun problemon povus havi kolego Petro, kiu evidente en la 23-a de aŭgusto restis iel nekontenta. Mi nur povas respondi al la polemika demando "ĉu vi forigos ĉiujn diskutojn de uzantoj [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Forigu tie mirakle ligitaj]?" Respondo estas: '''klare ne'''. Ekzemple tie iom fuŝe kaj tute ne intencite listiĝas la persona diskutpaĝo [[Uzanto-Diskuto:Haruo]], kiu nur iam en diskuto notis ion pri la ŝablono {{ŝ|forigu}} kaj montris per ekzemplo de la ŝablono kion li volis komenti. Tio kompreneble kreas tute neintencitan meton en la teknikan kategorion. Per uzo de la sintakso <nowiki>{{ŝ|forigu}}</nowiki> oni evitus tiun eraron, sed tiam oni ne povas montri kiel aspektas ero de la ŝablono pri kiu oni volas noti ion. Entute ne estas problemo, ĉar administranto ĉiukaze ne blinde forigas artikolojn kaj diskutpaĝojn, sed nur faras tion post detala prijuĝo. Laŭ mia surfaca impreso ĉi tie ĉio iris bonan vojon - nur Petro malbone komunikis kio ĝenis lin, tiel ke neniu komprenas lian nerviĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio == Ekzemplon de dekstra ekstremismo en la esperantlingva vikipedio eblas aktuale vivi en la paĝo [[Asocio de Poloj en Germanio]], komentita en ties diskutpaĝo. Mi ne havas urĝan peton al vi elpaŝi tie - mia noto jam fakte resumigas ĉiun suspekton pri ekstremismo. Sed mi daŭre konsterniĝas, ke ankaŭ en tekstoj faritaj en Esperanto, kiuj kutime sekvas konsenton de internaciismo, kontraŭmilitismo kaj kontraŭrasismo, lastatempe ekaperas tekstoj de tia dekstra ekstremismo, kiuj ĝojigus s-inon Le Pen, s-ron Orban kaj ankaŭ ĝojigintus generalon Franco... Ne ke vi devas ion fari, sed se vi emas, rapide legetu la dubindan alineon kaj la diskutejan noton. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:42, 19 sep. 2025 (UTC) == Cetere: teknika rimarko == Kara Kani, la notojn tute supre de via diskutpaĝo ĉi tie, kiuj ŝajne estas nur de vi por vi, vi facile povus meti al via [[:Uzanto:Kani/provejo|provejo]]. Vi antaŭ dek jaroj tie skribis la du vortojn 'mia provejo' - tio tute ĝustas, sed vi poste neniam uzis la paĝon. Ĝi estus ĝuste por tekstoblokoj celitaj '''nur de vi por vi'''... Ne, ke mi pensas ke vi '''devas''' uzi ĝin, sed mi nur volas konsciigi al vi ke vi tiun subpaĝon de vi tute ne utiligas, kaj vi povus konsideri ĉu ekuzi ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:49, 19 sep. 2025 (UTC) ==Samtemaj artikoloj== Saluton Kani. Ŝajnas al mi ke vi jam havis sufiĉe da tempo por pripensi la ideon, ke en Vikipedio devas ne ekzisti pluraj artikoloj pri precize sama temo. Ĉu vi nun konsentas al tiu principo, aŭ kion vi pensas pri ĝi? Kaj ĉe la specifa kazo de la du spiradoj, ĉu gravas al vi ke la hispanlingva vikipedio, kies ekzemplon vi evidente sekvis, kunigis siajn samtemajn artikolojn, kaj anstataŭe ligis al "Spirado" artikolon pri pulma spirado, kaj ke Metavikio faris "Spiro" havenda anstataŭ "Spirado"? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:43, 3 okt. 2025 (UTC) :Mi opinias nur, ke tiu afero ne estas postulo por la esperantlingva vikio, sed por la tuta sistemo. Se estas artikoloj en pli ol 50 lingvoj, devas esti ankaŭ versio en Esperanto, dum tiu simileco restas. Male, kiam esperantisto aŭ neesperantisto enirus en tiu artikolo, komprenos, ke Esperanto ne estas tiom vasta. Eĉ povus klopodi krei la mankintan artikolon. Laŭ la historiaj paĝoj, mi tute faris neniun kontribuon en [[Spiro]] kaj pri [[Spirado]] mi kontribuis ĉefe kiam ĝi iĝis unu el la Mil havendaj artikoloj, pri kio mi laboris. Nun mi ne dediĉos tempon nek energion por disigi la enhavon de ambaŭ artikoloj. Mia laboro en aliaj kampoj estos pli utilaj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:04, 3 okt. 2025 (UTC) ::Ĉu mi komprenas ĝuste ke vi ne agnoskas la principon, sed jes ĉesos kontraŭbatali ĝin en ĉi tiuj artikoloj, kondiĉe ke vi mem ne faros la riparon? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:51, 3 okt. 2025 (UTC) :::Mi ne estas en Vikipedio por batali, sed mi konsideras, ke unu el la du artikoloj estis havenda artikolo kun pli ol 30 000 bitokoj kaj nun estas alia kun nur pli ol 20 000 artikoloj kaj oni malaltigis ĝin al pli malsupra kategorio. Mi dediĉis tro da jaroj al tiuj 1 000 havendaj artikoloj. La komunumo apenaŭ kunlaboris tiukadre kaj kelkaj eĉ pri fajfis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:24, 4 okt. 2025 (UTC) ::::Tio ne respondas al la demando. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:01, 4 okt. 2025 (UTC) :::::Por vi tiu afero gravas, por mi nun ne. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:06, 4 okt. 2025 (UTC) == Universitato Turku/Helsinko == [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Incendio_de_Turku_(1827)&diff=prev&oldid=9096451 Incendio de Turku (1827): Malsamoj inter versioj - Vikipedio] Vi faris eraron: ne ekzistis en tiu tempo [[Universitato de Turku]], kiu estis fondita multe li poste. Tiu universitato, pri kiu la artikolo mencias, estas la nuna [[Universitato de Helsinko]], kiu estis movita al Helsinko post la indencio [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 10:52, 15 okt. 2025 (UTC) == Helpo == Sal! Mi petas helpon, iru [https://eo.wikipedia.org/wiki/Kategorio:Prefektujnivelaj_urboj_de_%C4%88inio], kie [[Vuhano]] situas supre kaj ne ĉe majusklo V. Bonvolu meti Vuhanon lasta ĉe '''V'''.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 06:12, 13 nov. 2025 (UTC) :Farite. Mi nur tajpis Vuhano en la malplena spaco de la kategorio en la koncerna artikolo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 13 nov. 2025 (UTC) == Tiu ĉi diskutpaĝo == Mi mem ofte havas tro pleniĝintan diskutpaĝon... sed via diskutpaĝo same suferas je tiu minuso. Signife pli ol 350 diskutoj sur unu paĝo estas iom multe - estus bona paŝo foje arkivigi la pli aĝajn diskutojn. {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 4 dec. 2025 (UTC) :Vi pravas. Farite. Restis nur sesono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:58, 4 dec. 2025 (UTC) == Kursivaj literoj en sciencaj nomoj == Saluton Kani! Dankon pro viaj multaj kontribuoj en miaj ĵus redaktitaj artikoloj. Vi notu ke pri la latinaj sciencaj nomoj, nur genroj, specioj kaj subspecioj estas kursive skribitaj. Male, la nomoj de regnoj, filumoj, klasoj, ordoj kaj familioj nepre ne estas kursivaj. Vi povas rigardi ĉe Wikipedia en la aliaj lingvoj por vidi kion oni skribu. Pri la dato de la konsultita referenco (AviList), veras ke oni skribu (la 22-an de dec. 2025), tamen ŝajnas al mi ke pli mallonga skribomaniero tute taŭgas, kiel Vikipedio skribas aŭtomate en tiu ĉi paĝo ekzemple. Kore, Alano [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 13:38, 22 dec. 2025 (UTC) :Saluton, kara kolego. La fakto, ke en aliaj lingvoj familioj, ordoj ktp., ne skribiĝas kursive rilatas al la fakto, ke la angla kaj aliaj lingvoj asimilas tiujn vortojn, kvazaŭ ili estus de la propra lingvo; kaj pro tio ili mencias nur tiun vorton sen traduko, do ili ne bezonas diferencigi. Male, en Esperanto, ni tradukas familiojn, ordojn ktp., kaj tial ni diras tion en latina scienca nomo kaj en Esperanto; kiel ĉe specioj, se oni mencias ambaŭ nomojn, logiko estas, ke oni marku tion kio ne estas Esperanto. Tamen jam estas miloj da artikoloj pri birdoj, en kiuj estas ne nur tiu, sed ankaŭ multaj aliaj nekongruaĵoj. Ekzemple lastatempe mi korektas la grandojn de la tabelbildoj el 300 al 240 ĉar en multaj kazoj la birdobildo aperas tro granda en la ekrano, kaj tio faras malbonan impreson kiam la bildo ne estas bonkvalita. Vi povas vidi, ke ekzemple en la anglalingva versio tiuj estas eĉ pli malgrandaj. Sed nun estas tabeloj je 300 kaj je 240. Tio ne multe gravas. Same povas okazi pri la kursiveco. Mi ne korektos tion en la artikoloj kreitaj de vi. Sed mi ankaŭ forigas la krampojn de subspecioj. Estas 20 000 birdospecioj kaj ni ankoraŭ ne faris multajn milojn; se ni intencas fari ankaŭ subspeciojn, ni bezonos kelkajn vivojn. Tamen mi foje faris subspeciojn aŭ formortintajn speciojn, sed tio okazu escepte. Mi tute ĝojas, ke vi dediĉas vin al birdoj. Dum jaroj ankaŭ aliaj vikipediistoj, sed lastatempe nur Goren ankoraŭ faras ion de tempo al tempo. Mi iam kontrolis, ke estu faritaj ĉiuj eŭropaj birdoj (laŭ historia listo), poste ekfaris ĉiujn tutmondajn speciojn laŭ la listo de familioj en la ĉefa artikolo [[Birdoj]]. Iam mi ĉesis kaj dediĉis min al aliaj taskoj. En 2025 mi revenis kaj plenigis la lasitajn truojn (sed povas esti truoj de novaj specioj) kaj nun mi estas je la fino de [[Strigedoj]]. Ĉar mi pluos laŭ tiu itinero, mi ne alvenos al Paseroformaj. Do, ni ne kolizios. Amike. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:15, 22 dec. 2025 (UTC) ::Mi feliĉas legi vin. Mi komprenas ĉiujn viajn argumentojn kaj estas tre bona afero ke ni interkonsentu. Mi konstatis ke la tabelo de prezentado ĉiam estas 320 ra larĝa eĉ se la bildo estas pli eta, kaj plejofte la fotoj estas 300 ra larĝaj. Mi do sekvis la ĝeneralan movadon. Sed de nun, mi "laboros" viaflanke kaj ŝanĝos la bildetojn al 240 ra. Ankaŭ mi forigos la krampojn ĉe la subspecioj. Fakte mi pensis ke tio povus utili, ĉefe en la kazo kie specio kun artikolo estas subigita al la rango de subspecio. Sed vi pravas, pli bone sen krampoj. Pri la kursiveco, tamen mi ne povas konsenti, ĉar ne temas pri mia propra volo aŭ la volo de Esperanto, temas pri la universalaj nomenklaturaj reguloj, kiuj postulas ke latinaj nomoj de familioj kaj ordoj ne estu skribitaj kursive (tiel estas en ĉiuj listoj de birdoj kiel tiu de IOC, aŭ la nova AviList), aŭ ke pri la aŭtoritato de la dunomo krampoj estu uzataj nur se la taksono ne estis priskribita en la nuna genro (kaj mi konstatis multajn erarajn uzojn prie). Do, dankon pro via respondo kaj mi petas ke vi rimarkigu al mi se afero fare de mi ne taŭgas. Via sperto en Vikipedio ja estas multe pri granda ol mia kaj mi certas ke mi profitos viajn konsilojn. Amike. Alano. [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 20:57, 22 dec. 2025 (UTC) :::Mi forgesis... mi konstatis ke la bildeto de la "Konserva statuso" ne funkcias kiam oni metas "CR". La ses aliaj kazoj tre bone funkcias, sed tiu ne. Mi tute ne scias al kiu mi devas rimarkigi tion. Dankon! [[Uzanto:HaleBopp|HaleBopp]] ([[Uzanto-Diskuto:HaleBopp|diskuto]]) 21:12, 22 dec. 2025 (UTC) ==Historiaj artikoloj== Dankon, pro viaj helpo kaj informoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:01, 12 jan. 2026 (UTC) == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Mortintoj == Saluton @[[Uzanto:Kani|Kani]]. Dankon pro tiu grava novaĵo "La [[armeo de Israelo]] konfirmis... Sed mi nur volas emfazi ke temas pri nombrado de kadavroj iel entombigitaj, kaj ke tiu nombro NE inkluzivas miloj da [[Malaperinto|malaperintoj]] (tiuj kies kadavro ankoraŭ kaj verŝajne neniam estu trovita, t.e. evaporitaj aŭ sub ruinoj). La nombrado estis daŭre farita ĵustatempe fare de la hamasa ministro pri sano ([[d:Q123152753|Q123152753]], malsama ol [[d:Q724644|Q724644]]). Laŭ mia scio la nombro da mortintoj en Cisjodanio estas relative malmulta, ŝajne ne pli ol cento(j). Mi pensas ke tiu ĉi klarigo gravas sed ĉar la novaĵo estas via mi malemas fari ĝin mi mem. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:57, 1 feb. 2026 (UTC) :La matematika diskuto estus senfina kaj kondiĉita de la asertoj de la diversaj amaskomunikiloj. Ĉiuokaze la ĉefa afero estas ĉu malaperintoj, enterigitoj subruinaj, mortintoj en atakitaj hospitaloj aŭ pro malsato kaj malfacilaj vivkoondiĉoj ktp., ne estas mortoj kiujn la atako de Israelo okazigis? Ĉiuokaze mi reredaktos la noton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:08, 1 feb. 2026 (UTC) ::Kaj la ĉefa novaĵo estas ne la mortintoj, sed la fakto, ke la israela armeo konfirmis la informojn de Hamaso. Se vi kapablas kompreni aŭ traduki https://elpais.com/internacional/2026-01-29/el-ejercito-de-israel-estima-que-ha-matado-unos-70000-palestinos-en-la-invasion-de-gaza-una-cifra-que-cuestionaba-hasta-ahora.html [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:10, 1 feb. 2026 (UTC) == Request == Hello, sorry for writing in English. Please see [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Report concerning Flughaveno Ŝeremetjevo]]. This user has now been globally locked, but their user page still contains some attack content against others (in the first section), and they also went to [[User talk:NDG]] to attack [[:User:NDG]]. I have requested speedy deletion for both pages, so could you please help me '''delete [[:User:Flughaveno Ŝeremetjevo]] and [[:User talk:NDG]]'''? Thank you very much. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 14:44, 3 feb. 2026 (UTC) :Mi pardonpetas. Mi ne komprenas la aferon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:16, 3 feb. 2026 (UTC) ::Bone, do mi klarigos tion al vi en Esperanto. ::En [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] li skribis enhavon, kiu atakas aliajn uzantojn (vidu [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo#Averto POR NDS]]). Mi proponis rapidan forigon, sed li plurfoje forigis la rapidforigan ŝablonon. Poste, post kiam NDG raportis lin kiel LTA, li iris al la diskutejo de NDG por ataki lin denove. Mi ankaŭ petis rapidan forigon por la diskutejo de NDG. ::Mi rimarkis, ke vi estas relative aktiva administranto en ĉi tiu projekto, tial mi venis peti vian helpon. '''Nun mi volas peti vin forigi la du paĝojn [[Uzanto:Flughaveno_Ŝeremetjevo]] kaj [[Uzanto-Diskuto:NDG]]''', ĉar ambaŭ enhavas atakan enhavon (vandalismon). Jen esence la situacio. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 05:51, 4 feb. 2026 (UTC) ::Se tio ne estas por vi oportuna, tiam mi petos helpon de alia administranto. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 08:51, 4 feb. 2026 (UTC) :::Nek oportuna nek maloportuna. Mi nur ne komprenas. Pli bone alia administranto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:22, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bone, pardonon, ke mi ĝenis vin. [[Uzanto:ShuQizhe|<span style="color:#39C5BB"><span lang='ja'>浅村しき</span></span>]] ([[Uzanto-Diskuto:ShuQizhe|<span style="color:#FFA500">diskuto</span>]]) 10:24, 4 feb. 2026 (UTC) ::::Bonvolu simple forigi la personajn atakojn. Kiel administranto, vi respondecas pri la devigo de la UCoC; ĝi estas unu el viaj devoj. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 06:26, 5 feb. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] you blocked a member of the SWMT for one month without reaseon, I see. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 10:43, 6 feb. 2026 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Kani]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> ==Finnlando kaj Rusio== Kial vi forigis la artikolon landlimo de Finnlando kaj Rusio? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 17:58, 20 mar. 2026 (UTC) :Oni devas ligi artikolojn al aliaj lingvoj por kontroli la enhavon kaj la rilatoj inter lingvoj. Krome necesas referencoj kiuj indiku de kie venas la informo. Krome necesas efike reagi al reagoj de aliaj vikipediistoj por solvi mankojn. Krome ne eblas meti personajn opiniojn. Mi ĵus faris kelkajn plibonigojn en [[Kovdozero]], kio sen tio antaŭe dirite ne eblas. La angla versio informas pri elfluo tra rivero anstataŭ kanalo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:07, 20 mar. 2026 (UTC) ::Kial vi forigis el la artikolo [[Kovdozero]] la finnajn loknomojn? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 18:10, 23 mar. 2026 (UTC) :::Kara anonimulo, ĉu vi solvis viajn misojn kaj mankojn? [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 23 mar. 2026 (UTC) ::::Dum mia ĉiusemajna reviziado mi vizitis la aritkolon kaj konstatis, ke kaj la titolo kaj la enhavo estis nur via persona konsidero de tio kio aperas alie en la aliaj lingvoj. Bonvolu ne krei personajn enhavojn, kiel postulas Vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:49, 23 mar. 2026 (UTC) == Help == The current edit made by Aidas is completely unacceptable. It ignores the growing consensus and reports from governmental, non-governmental, and international human rights organizations, and has begun to show bias in favor of Israel, using the phrase "according to..." as if there isn't a consensus that Israel committed genocide in Gaza. This is biased. Go and open the article on the Armenian Genocide, and you will find that it clearly states that the Armenian Genocide was a genocide committed by the Ottoman Empire. This article, after that user's edit, has begun to question the existence of a genocide. Reports from organizations clearly state that Israel is committing genocide against the Palestinians in Gaza through starvation, mass killings, sexual violence, forced mass displacement, and other methods. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) :Article name: [[Gazaa genocido]] [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:49, 27 mar. 2026 (UTC) ::Saluton. En Vikipedio oni uzas Esperanton kiel laborlingvo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:14, 27 mar. 2026 (UTC) :::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Weren't you the one who wrote on your personal page that your English level is 2? 🙂 [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) ::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Ĉu tio estas maniero eviti la demandon? Mia argumento estas tre klara: ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo. Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao. Ĉu ni devas ignori la vortojn de internaciaj organizaĵoj kaj subteni ŝtaton nomatan Israelo, konstruita tute sur propagando, kiu, cetere, estas tiu, kiu faras ĉi tiun genocidon? Ĉu vi atendas, ke ĝi agnoskos, kion ĝi faris? [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:03, 28 mar. 2026 (UTC) :::::@[[Uzanto:Kani|Kani]] Kial vi evitas la diskuton? La enhavo de la artikolo estas neakceptebla; ĝi estas partia. La antaŭa versio estas pli bona; ĝi reflektas la larĝan akademian konsenton, kiu klare deklaras, ke Israelo faras genocidon en Gazao. Vikipedio devus esti neŭtrala, kaj niaj personaj opinioj ne devus influi ĝiajn artikolojn. Komparu ĉi tiun artikolon kun la Armena Genocido; tiu artikolo klare deklaras: "Genocido farita de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito." Sed ĉi tiu artikolo estas malsama: "Laŭ... laŭ..." Sufiĉe kun la antaŭjuĝo! Ekzistas konsento, ke Israelo faras genocidon en Gazao. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 10:09, 28 mar. 2026 (UTC) ::::::Mi dubas ĉu vi vere regas Esperanton. Viaj argumentoj tute malkogruas kun la stato de la artikolo. En la artikolo ne ekzistas antaŭjuĝo favore al Israelo, sed tute male. Mi mem konsentas, ke "Israelo faras genocidon en Gazao kaj uzis malsaton kaj aliajn metodojn de mortigo por ekstermi la palestinan popolon en Gazao.", kiel vi diras, sed la ŝanĝoj kiujn oni faris en la artikolon tute ne rilatas al tiaj asertoj, sed temas nur pri lingvaj detaloj. Bonvolu ne sekvu redaktan militon. Mi blokis vin dum tri tagoj por ke vi havu tempon trankvile relegi la tekston kaj por eviti pluan redaktomiliton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:28, 28 mar. 2026 (UTC) == Graz == Saluton, mi jam legindigis la paĝon Graz post kiam aldoniĝis belaj 8 subtenaj voĉoj. Eble aspektas pli bele se vi ne faris plej multan redaktan laboron, poste proponis la tekston je legindigo (nu, laŭ mia urĝa peto, sed tamen) kaj ankaŭ finas la voĉdonon, kvazaŭ vi estus vanta propagandanto de via propra laboro (ne estas tiel, kompreneble, sed tamen povus ŝajni). Por Lajsana albatroso ni ankoraŭ povas lasi 4-5 tagojn kaj atendi ĉu ankoraŭ alvenos pliaj voĉoj al la 4 kiuj jam estas (kiuj kompreneble sufiĉas, sed tie ne necesas hasti). Ĉu vi bonvolas fari la resumeton de Graz por la ĉefpaĝo (mi jam forigis la antaŭan alidirekton de aprilo al marto)? Kaj flanke, tre bone insisti pri uzo de Eo en politikaj diskutoj. Mi certas ke la ardulo kontraŭisraela sen granda problemo povos fari tion, kaj certe ne akceptos iun opinion kiel la mian, kiu tre kondamnas la mortigojn kaj detruojn ĉe la Mediteraneo, sed gvide kulpigas Hamason pri provoko de l'sangoverŝado, uzante civilulojn kiel 'homa ŝildo' (mi ankoraŭ dubas pri amasperfortoj k.s., sed mi ne estas tie). El paca Armenio ne venis agresaj bomboj al Stambulo antaŭ jarcento, kaj ankaŭ Ukrainio ne brutale bombis Rusion en 2021, tial la eventoj ekde okt. '23 estas pli malfacilaj, kvankam kompreneble murdoj de civiluloj ĉiam estas krimo, sed tiel diferencite diskuti kun la ardulo sendube 'stos malfacile (same kompreneble homforkaptoj kaj torturoj de civiluloj ĉiam estas krimo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:21, 28 mar. 2026 (UTC) :Mi ne scias fari la resumeton. Pri la afero de la genocido, krome mi ne vidas, ke Aidas diris tion kion Cevdet diras, ke li diris. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:51, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Dankon pro la informo. Mi nek legos nek partoprenos en anglalingva platformo. Mi supozas nur, ke vi turnas vin al ekstera aŭtoritato por decidi pri vikipediaj aferoj. Jen via afero. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:30, 6 apr. 2026 (UTC) ::Bedaŭrinde estas hontinda la agado de Arbarulo kaj la persekuto kiun li faras en Esperanta Vikipedio. Li estas TROEGE kritikema kaj malrespektema kaj mi laciĝis esperi ion bonan de li. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 12:49, 12 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Claudio Pistilli}} "Ni penas forigi protektitajn enhavojn, kiam ni ekscias pri ili" ([[Vikipedio:Aŭtorrajto]]). Mi esperas ke tio klarigas miajn interagojn kun vi. Kaj ĉi tiu afero estas ke Kani (antaŭe, sed nun ne) persekutis enhavon metitan de aliaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 12 apr. 2026 (UTC) ::::Ĉu vi povas precizigi kiun enhavon mi persekutis aŭ vi aludas nur al rekomendoj ne troigi kreadon de ruĝaj ligiloj kiujn neniu bluigos? Bona konduto estas helpi tiujn kiuj bezonas ĝin, ne pafi el fremdlingva platformo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:51, 12 apr. 2026 (UTC) :::::Jes, mi aludas al viaj rekomendoj kaj trudaj forigoj de ruĝaj ligiloj pri menciindaj temoj. Intertempe mi vidas kaj akceptas ke la Komitato rigardas tion kiel "stilon", ne "enhavon". Ankoraŭ validas laŭ mi ke oni ne trudu stilajn regulojn al Vikipedio sen interkonsento. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:59, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::Vi volas ke oni trudu nur vian stilon. Pri interkonsento, ĉu vi petis permeson en Alinomendaj artikoloj pri alinomigoj de amaso da japanaj geografiaĵoj al la angla literumado el esperanta literumado. Eble jes, kaj mi mistrafis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:37, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Pri la japanaj geografiaĵoj, [[VP:NELATINA|nia titolpolitiko]] diras ke oni uzu "alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto" prefere ol memelpensitan, kaj estas konfirmite ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj]] ke por la japana la plej norma latinigo estas la hepburna. :::::::Pri "trudado", rimarku ke mi neniam metis ligilojn kie laŭ mi ili mankas en enhavo skribita de iu alia, kaj ankaŭ ne metos, se la nigremuloj same respektos ruĝeme redaktitan enhavon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:20, 12 apr. 2026 (UTC) :::::::Mi ne sciis pri tiu afero, sed mi certe preferus en la Esperanta Vikipedio transskribi japanajn nomojn al Esperanto ol al la angla. Cetere, Monato havas [https://www.monato.be/konvencioj.php#trans sian konvencion] pri tio. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 19:23, 12 apr. 2026 (UTC) ::::::::Mi konsentas kun Lingvano. La problemo estas ke multaj decidoj estas farataj en Vikipedio de malmultaj decidantoj kaj oni ne povas koni ĉiujn tiajn decidojn. Pri la latina alfabeto ni devas memori, ke nek w nek y nek la dugrafoj sh, kh ktp., apartenas al la latina alfabeto. Trudi neklarajn decidojn al kreintoj de artikoloj estas ja trudo. Ĉu estas trudoj de du kategorioj? Ĉu tiuj kiuj plaĉas al mi kaj tiuj kiuj ne plaĉas? En la lastaj monatoj mi kreis pli ol ducent artikolojn kiuj estis ruĝe en [[kolibro]] kaj kreos ankoraŭ ĉirkaŭ centon. Kara Arbarulo, ĉu vi faras ion tian. Se jes, mi komprenas ke vi defendu amasajn ruĝajn ligilojn. Mi ne kredas, ke mi trudis miajn sintenojn kiom vi mem. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:38, 12 apr. 2026 (UTC) == Aŭtomate patrolita de Vikipedio == Saluton. Ĉu vi hazarde scias, kiel vi akiris la trajton "''Aŭtomate patrolita''" en Vikipedio? En multaj artikoloj kiujn mi vidas, ĝi ne estis patrolita ekde, ekzemple, 2018. Ĉu vi scias kiel akiri la funkcion? Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 08:08, 17 apr. 2026 (UTC) :Ne, mi ne memoras, sed mi supozas, ke tio venis aŭtomate, eble post difinita nombro de korektoj faritaj en diversaj artikoloj. Aparte, mi restas je via dispono. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:18, 17 apr. 2026 (UTC) ::Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:24, 18 apr. 2026 (UTC) dlf9kiknxfu6vh1bow8pshroh5y2m7a Korvo 0 26112 9354287 9130826 2026-04-18T09:39:24Z Kani 670 /* Literaturo */ 9354287 wikitext text/x-wiki {{PLA}} {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]]. '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta sovaĝe]], antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)''; aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj. Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione. La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj). Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm</ref><ref>http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>http://www.cnylinks.com/crows/</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon, kiu revenas kun olivarba branĉo. En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psika]]j kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} [[Kategorio:Korvedoj]] s8baz5ht3czwfo1hab79cazre5jlbfv 9354292 9354287 2026-04-18T09:48:53Z Kani 670 9354292 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]]. '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta sovaĝe]], antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' ([[Prahistoriaj birdoj de la malfrua kvaternaro|prahistoria]]; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)''; aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj. Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione. La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj). Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm</ref><ref>http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>http://www.cnylinks.com/crows/</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon, kiu revenas kun olivarba branĉo. En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psika]]j kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} {{Leginda|2026|4|18}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Korvedoj]] e8bvhtgbxqcm20ikqqouioukqc3rot1 9354294 9354292 2026-04-18T09:55:23Z Kani 670 /* Specioj */ 9354294 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]]. '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' (prahistoria) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' (prahistoria) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta]] en naturo, antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' (prahistoria) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' (prahistoria) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' (prahistoria; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)''; aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj. Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione. La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj). Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm</ref><ref>http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>http://www.cnylinks.com/crows/</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon, kiu revenas kun olivarba branĉo. En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psika]]j kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} {{Leginda|2026|4|18}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Korvedoj]] i1zi3vcr4kgz5loik1hcc50lixc0fw5 9354295 9354294 2026-04-18T09:56:28Z Kani 670 /* Tradicio, mitologio kaj folkloro */ 9354295 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]]. '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' (prahistoria) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' (prahistoria) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta]] en naturo, antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' (prahistoria) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' (prahistoria) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' (prahistoria; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)''; aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj. Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione. La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj). Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm</ref><ref>http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>http://www.cnylinks.com/crows/</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon, kiu revenas kun olivarba branĉo. En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psiko|psikaj]] kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} {{Leginda|2026|4|18}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Korvedoj]] jojjzqj1c87cylma1ccfjnhh327ca6x 9354296 9354295 2026-04-18T10:01:36Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9354296 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]]. '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' (prahistoria) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' (prahistoria) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta]] en naturo, antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' (prahistoria) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' (prahistoria) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' (prahistoria; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)'';<ref> Mayr, Ernst; Greenway, James C. Jr, eld. (1962). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14485634 Check-List of Birds of the World.] Vol. 15. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology. p. 261. </ref> aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj. Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione. La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj). Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm</ref><ref>http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>http://www.cnylinks.com/crows/</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon, kiu revenas kun olivarba branĉo. En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psiko|psikaj]] kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} {{Leginda|2026|4|18}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Korvedoj]] a8nyafeq6bhdcuc0iggupolwh8ogcq1 9354297 9354296 2026-04-18T10:03:10Z Kani 670 /* Specioj */ 9354297 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == La genro enhavas 47 speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=5a de Januaro 2026 }}</ref> [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]] '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' (prahistoria) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' (prahistoria) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta]] en naturo, antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' (prahistoria) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' (prahistoria) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' (prahistoria; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)'';<ref> Mayr, Ernst; Greenway, James C. Jr, eld. (1962). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14485634 Check-List of Birds of the World.] Vol. 15. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology. p. 261. </ref> aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj. Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione. La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj). Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm</ref><ref>http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>http://www.cnylinks.com/crows/</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon, kiu revenas kun olivarba branĉo. En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psiko|psikaj]] kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} {{Leginda|2026|4|18}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Korvedoj]] trkli49igkjwosnxyot1rrh4tsg2ltn 9354298 9354297 2026-04-18T10:07:15Z Kani 670 /* Voĉo */ 9354298 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == La genro enhavas 47 speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=5a de Januaro 2026 }}</ref> [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]] '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' (prahistoria) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' (prahistoria) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta]] en naturo, antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' (prahistoria) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' (prahistoria) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' (prahistoria; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)'';<ref> Mayr, Ernst; Greenway, James C. Jr, eld. (1962). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14485634 Check-List of Birds of the World.] Vol. 15. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology. p. 261. </ref> aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj.<ref> Chamberlain, Dwight R; Cornwell, George W (1971). "Selected Vocalizations of the Common Crow". ''The Auk''. 88 (3): 613–634. JSTOR 4083753. </ref> Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione.<ref> "Can Crows Talk Like Parrots, can Crows Mimic Human Voice – Science Facts". Arkivita el la originalo la 3an de Februaro 2023. Alirita la 3an de Februaro 2023. </ref> La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj).<ref> birdy (6a de Majo 2022). [https://birdsology.com/can-crows-talk/ "Can crows talk like parrots? (Facts + Video)".] birdsology. Alirita la 13an de Majo 2023. </ref> Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm</ref><ref>http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>http://www.cnylinks.com/crows/</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon, kiu revenas kun olivarba branĉo. En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psiko|psikaj]] kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} {{Leginda|2026|4|18}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Korvedoj]] eum7idhx7hww0kfr20ubsjjy4sv7z4z 9354302 9354298 2026-04-18T10:11:20Z Kani 670 /* Tradicio, mitologio kaj folkloro */ 9354302 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == La genro enhavas 47 speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=5a de Januaro 2026 }}</ref> [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]] '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' (prahistoria) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' (prahistoria) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta]] en naturo, antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' (prahistoria) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' (prahistoria) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' (prahistoria; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)'';<ref> Mayr, Ernst; Greenway, James C. Jr, eld. (1962). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14485634 Check-List of Birds of the World.] Vol. 15. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology. p. 261. </ref> aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj.<ref> Chamberlain, Dwight R; Cornwell, George W (1971). "Selected Vocalizations of the Common Crow". ''The Auk''. 88 (3): 613–634. JSTOR 4083753. </ref> Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione.<ref> "Can Crows Talk Like Parrots, can Crows Mimic Human Voice – Science Facts". Arkivita el la originalo la 3an de Februaro 2023. Alirita la 3an de Februaro 2023. </ref> La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj).<ref> birdy (6a de Majo 2022). [https://birdsology.com/can-crows-talk/ "Can crows talk like parrots? (Facts + Video)".] birdsology. Alirita la 13an de Majo 2023. </ref> Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm</ref><ref>http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>http://www.cnylinks.com/crows/</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] Korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon (kiu estas sendita nur kiam la korvo ne revenas), kiu revenas kun olivarba branĉo.<ref>Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve.</ref> En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psiko|psikaj]] kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} {{Leginda|2026|4|18}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Korvedoj]] 00juh1rocl5zhna1shv8y5u9awvvliw 9354303 9354302 2026-04-18T10:16:48Z Kani 670 /* Inteligento */ 9354303 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == La genro enhavas 47 speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=5a de Januaro 2026 }}</ref> [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]] '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' (prahistoria) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' (prahistoria) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta]] en naturo, antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' (prahistoria) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' (prahistoria) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' (prahistoria; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)'';<ref> Mayr, Ernst; Greenway, James C. Jr, eld. (1962). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14485634 Check-List of Birds of the World.] Vol. 15. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology. p. 261. </ref> aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj.<ref> Chamberlain, Dwight R; Cornwell, George W (1971). "Selected Vocalizations of the Common Crow". ''The Auk''. 88 (3): 613–634. JSTOR 4083753. </ref> Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione.<ref> "Can Crows Talk Like Parrots, can Crows Mimic Human Voice – Science Facts". Arkivita el la originalo la 3an de Februaro 2023. Alirita la 3an de Februaro 2023. </ref> La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj).<ref> birdy (6a de Majo 2022). [https://birdsology.com/can-crows-talk/ "Can crows talk like parrots? (Facts + Video)".] birdsology. Alirita la 13an de Majo 2023. </ref> Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm]</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>[http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm]</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1]</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>[http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm]</ref><ref>[http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html]</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>http://www.cnylinks.com/crows/</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] Korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon (kiu estas sendita nur kiam la korvo ne revenas), kiu revenas kun olivarba branĉo.<ref>Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve.</ref> En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psiko|psikaj]] kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} {{Leginda|2026|4|18}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Korvedoj]] 6qam8tfaby897b155lnmv7ocbl4n1hh 9354304 9354303 2026-04-18T10:17:25Z Kani 670 /* Korvoj kaj homoj */ 9354304 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvo |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corone cornix 001xx.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = [[Griza korniko]] ''Corvus cornix'' |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = '''Korvo''' ''Corvus'' |specioj de subdivizio = [[Specio]]j |subdivizio2 = Vidu tekston }} La '''korvo''' (science: ''Corvus'')<ref>[http://vortaro.net/#korvo korvo en vortaro.net]</ref> estas [[Genro (biologio)|genro]], kiu entenas preskaŭ kvindek speciojn (kaj pli ol cent [[Specio (biologio)|speciojn]], se oni konsideras la formortintajn kaj prahistoriajn) de [[Korvedoj]]. Ĝia bleko nomiĝas la '''grako'''. La veraj '''korvoj''' estas grandaj [[Paseroformaj birdoj|paseroforma]]j [[birdo]]j, kiuj formas la [[Genro (biologio)|genron]] ''Corvus'' en la familio de [[korvedoj]]. Laŭ grando, ili varias inter la relative malgrandaj (kolombograndaj [[eŭrazia monedo]] kaj [[dauria korvo]]) kaj la grandaj ([[korako]] de la [[Holarktiso|holarktika]] regiono kaj la [[dikbeka korvo]] de la altaj teroj de [[Etiopio]]). La ĉirkaŭ 40 aŭ pli da membroj de tiu ĉi genro troviĝas en ĉiuj mezvarmaj [[kontinento]]j (escepte de [[Sudameriko]]) kaj en kelkaj apartaj kaj oceanaj insuloj (inkluzive [[Havajo]]n). La genro de korvoj konsistigas trionon de la specioj de la familio de [[korvedoj]]. Aliaj genroj de korvedoj inkluzivas la [[pigo]]jn kaj [[garolo]]jn. Korvoj ŝajne evoluis en [[Azio]] el la korvedaro, kiu estis evoluinta en [[Aŭstralazio]] kaj de tie eliris. ''Corvus'' poste reeniris en Aŭstralion (relative ĵuse) kaj produktis kvin speciojn kun unu agnoskita subspecio. == Specioj == La genro enhavas 47 speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=5a de Januaro 2026 }}</ref> [[Dosiero:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|eta|Komuna korvo aŭ [[korako]]]] '''Aŭstraliaj kaj melaneziaj specioj''' * [[Aŭstralia korako]] ''C. coronoides'' Vigors k Horsfield, 1827 * [[Tasmania korako]] ''C. tasmanicus'' Mathews, 1912 * [[Malgranda korvo]] ''C. bennetti'' North, 1901 * [[Malgranda korako]] ''C. mellori'' Mathews, 1912 * [[Toresa korako]] ''C. orru'' Bonaparte, 1850 * [[Novkaledonia korvo]] ''C. moneduloides'' Lesson, 1830 * [[Longbeka korvo]] ''C. validus'' Bonaparte, 1850 * [[Blankbeka korvo]] ''C. woodfordi'' (Ogilvie-Grant, 1887) * [[Buganvila korvo]] ''C. meeki'' Rothschild, 1904 * [[Brunkapa korvo]] ''C. fuscicapillus'' Gray, 1859 * [[Griza korvo]] ''C. tristis'' Lesson k Garnot, 1827 [[Dosiero:House Crows (Corvus splendens) grooming in Kolkata I IMG 4324.jpg|eta|220ra|[[Blanknuka korvo|Blanknukaj korvoj]] (''Corvus splendens'') plumaranĝante sin unu la alian en [[Kalkato]], [[Barato]]]] [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|190ra|[[Griza korniko]] ''Corvus cornix'']] '''Novzelandaj specioj''' * [[Ĉathama korako]], ''C. moriorum'' (prahistoria) * [[Novzelanda korako]], ''C. antipodum'' (prahistoria) '''Specioj de la pacifikaj insuloj''' * [[Marjana korako]] , ''C. kubaryi'' Reichenow, 1885 * [[Havaja korvo]] ''C. hawaiiensis'' ([[formortinta]] en naturo, antaŭe ''C. tropicus'') Peale, 1848 * Altabeka korvo, ''C. impluviatus'' (prahistoria) * Fortika korvo, ''C. viriosus'' (prahistoria) '''Specioj de tropika Azio''' * [[Maldikbeka korvo]] ''C. enca'' (Horsfield, 1821) * [[Fajfkorvo]] ''C. typicus'' (Bonaparte, 1853) * [[Unukolora korvo]] ''C. unicolor'' (eble [[formortinta]]) (Rothschild & Hartert, 1900) * [[Floresa korvo]] ''C. florensis'' Buttikofer, 1894 * [[Kolumkorvo]] ''C. torquatus'' Lesson, 1830 * [[Daŭria korvo]] aŭ [[Daŭria monedo]] ''C. dauricus'' Pallas, 1776 * [[Blanknuka korvo]] ''C. splendens'' Vieillot, 1817 * [[Grandbeka korvo]] ''C. macrorhynchos'' Wagler, 1827 ** [[Ĝangala korvo]] ''C. (m.) levaillantii'' Lesson, 1830 '''Eŭraziaj kaj nordafrikaj specioj''' * [[Brunkola korvo]] ''C. ruficollis'' Lesson, 1830 * [[Ventumilvosta korvo]] ''C. rhipidurus'' Hartert, 1918 * [[Monedo]] ''C. monedula'' Linnaeus, 1758 * [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] ''C. frugilegus'' Linnaeus, 1758 * [[Griza korniko]] ''C. cornix'' * [[Korniko]] aŭ [[Nigra korniko]], ''C. corone'' Linnaeus, 1758 * ''Corvus larteti'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua mioceno de Francio) * ''Corvus pliocaenus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno -? frua plejstoceno de sudokcidenta Eŭropo) * ''Corvus antecorax'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua pliceno/frua - malfrua plejstoceno de Eŭropo; eble subspecio de [[Korako]]) * ''Corvus betfianus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus praecorax'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus simionescui'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus fossilis'' ([[fosilio|fosilia]]) * ''Corvus moravicus'' ([[fosilio|fosilia]]) * ?''Corvus hungaricus'' ([[fosilio|fosilia]]) '''Nordhemisferaj specioj''' [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|Korvoj estas tre oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] * [[Korako]] ''C. corax'' Linnaeus, 1758 ** [[Makulkorako]], ''C. c. varius'' formo ''leucophaeus'' ([[formortinta]] interesa kolorvariaĵo de la [[Ferooj]]) '''Nord- kaj centramerikaj specioj''' * [[Larĝbeka korvo]] ''C. brachyrhynchos'' Brehm, 1822 * [[Ĉihuahua korvo]] ''C. cryptoleucus'' Couch, 1854 * [[Fiŝkorvo]] ''C. ossifragus'' Wilson, 1812 * [[Nordokcidenta korvo]] ''C. caurinus'' Baird, 1858 * [[Tamaŭlipa korvo]] ''C. imparatus'' Peters, 1929 * [[Sinaloa korvo]] ''C. sinaloae'' Davis, 1958 * [[Jamajka korvo]] ''C. jamaicensis'' J. F. Gmelin, 1788 * [[Blankgorĝa korvo]] ''C. leucognaphalus'' Daudin, 1800 * [[Palmokorvo]] ''C. palmarum'' Wurttemberg, 1835 * [[Kuba korvo]] ''C. nasicus'' Temminck, 1826 * Puertorika korvo ''C. pumilis'' (prahistoria; eble subspecio de ''C. nasicus/palmarum'') * ''Corvus galushai'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua Mioceno de Wickieup, Usono) * ''Corvus neomexicanus'' ([[fosilio|fosilia]]: Malfrua plejstoceno de Dry Cave, Usono)<!-- Condor78:399 --> '''Tropikaj Afrikaj specioj''' * [[Kabokorvo]] ''Corvus capensis'' Lichtenstein, 1823 * [[Blankbrusta korvo]] aŭ [[Makulkorvo]] ''Corvus albus'' Muller, 1776 * [[Somala korvo]] aŭ '''Nana korvo''' ''C. edithae'' * [[Dikbeka korvo]] ''C. crassirostris'' Ruppell, 1836 * [[Blankkola korvo]] ''Corvus albicollis'' Latham, 1790 == Taksonomio == [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] La genro estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18-a jarcento]] ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii)|paĝo=824}}</ref> La nomo devenas el la [[latina]] ''corvus'' kio singnifas "korakon".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝo=883}}</ref> La [[tipa specio]] estas la [[Komuna korako]] ''(Corvus corax)'';<ref> Mayr, Ernst; Greenway, James C. Jr, eld. (1962). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/14485634 Check-List of Birds of the World.] Vol. 15. Cambridge, Massachusetts: Museum of Comparative Zoology. p. 261. </ref> aliaj inkluditaj en la sama verko estas la [[Nigra korniko]] ''(C. corone)'', la [[Griza korniko]] ''(C. cornix)'', la [[Frugilego]] ''(C. frugilegus)'', kaj la [[Monedo]] ''(C. monedula)''. Ne estas bona sistematika alproksimiĝo al la genro nuntempe. Ĝenerale, oni komprenetas, ke la specioj el unu geografia areo estas pli proksime rilataj al la plej proksimaj ol al aliaj stirpoj, sed tio ne nepre estas ĝusta. Ekzemple, dum la komplekso inter la nigra korniko, la kolumkorvo kaj la blanknuka korvo estas certe proksimrilata unu de alia, la situo ne estas tiom klara ĉe la Aŭstraliaj kaj Melaneziaj specioj. Krome, dum multaj specioj estas similaj laŭ aspekto, determini precizajn teritorion kaj karakterojn povas esti ege malfacila, kiel en Aŭstralio kie la kvin (eble ses) specioj estas preskaŭ identaj laŭ aspekto. La [[fosilio|fosilia restaĵaro]] de korvoj estas pli densa en Eŭropo, sed la rilataro inter plejparto de la prahistoriaj specioj ne estas klara. Monedoj, korvograndaj kaj korakograndaj formoj ŝajne ekzistis de antaŭlonge kaj korvoj estis ĉasataj de homoj ĝis la [[Ferepoko]], dokumentante la evoluon de la modernaj taksonoj. Amerikaj korvoj ne estas tiom bone dokumentitaj. Ege alta nombro de specioj iĝis [[formortinta]]j post la homa koloniigado, ĉefe de insularoj kiel tiuj de [[Novzelando]], Havajo kaj [[Gronlando]]. == Kutimaro == === Voĉo === <div style="float:right">{{Aŭskultu|dosiero=Corvus brachyrhynchos call.ogg|titolo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos|priskribo=Alvoko de Corvus brachyrhynchos ([[Larĝbeka korvo]]) }}</div> Korvoj faras ampleksan varion de voĉoj aŭ alvokoj.<ref> Chamberlain, Dwight R; Cornwell, George W (1971). "Selected Vocalizations of the Common Crow". ''The Auk''. 88 (3): 613–634. JSTOR 4083753. </ref> Ĉu la korva sistemo de komunikado konstituas [[lingvo|lingvaĵon]] estas temo por debato kaj pristudo. Oni observis ankaŭ, ke korvoj respondas alvokojn de aliaj specioj; tiun kutimeron supozeble oni lernas, ĉar ĝi varias laŭregione.<ref> "Can Crows Talk Like Parrots, can Crows Mimic Human Voice – Science Facts". Arkivita el la originalo la 3an de Februaro 2023. Alirita la 3an de Februaro 2023. </ref> La voĉoj de korvoj estas kompleksaj kaj ne tre bone komprenitaj. Kelkaj el la multaj voĉmanieroj kiujn korvoj faras estas "kaŭ", sed variege ĉu solece ĉu laŭ serioj ĉu de rapidaj eroj ĉu de kalkulita nombro de alvokeroj ktp. Kelkaj estas farataj kiam la birdo ekflugas el ripozejo. Tiuj voĉoj varias laŭ specioj kaj ene de ĉiu specio varias laŭregione. En multaj specioj, oni observis, ke la maniero kaj nombro de la kalkulitaj voĉaĵoj ŝanĝiĝas kiel reago al diversaj okazantaĵoj en la ĉirkaŭaĵoj (ekz. alveno aŭ foriro de korvoj).<ref> birdy (6a de Majo 2022). [https://birdsology.com/can-crows-talk/ "Can crows talk like parrots? (Facts + Video)".] birdsology. Alirita la 13an de Majo 2023. </ref> Krome korvoj povas aŭskulti sonfrekvencojn pli malaltajn ol tiuj, kiujn homoj povas aŭdi, kio malfaciligas la studon de tiaj voĉoj. Laŭta, gorĝeca "kaŭ-aŭ-ah"' estas kutime uzata por indiki malsaton aŭ por marki teritorion. Kiam oni defendas nestolokon aŭ manĝon, korvoj kutime ŝveligas siajn krestoplumojn kaj kurbigas siajn ŝultrojn por pligrandigi sin. Ankaŭ pli mildaj, gluglaj sonoj estis observataj kiel speco de rekonilo aŭ voĉo de estimo. Tiuj bruoj estas elsenditaj el la interno de la gorĝo de la birdo, kiel kata ronronado. === Inteligento === [[Dosiero:CrowWastebag.jpg|eta|220ra|[[Griza korniko]] serĉanta manĝaĵojn el rubujo]] Kiel grupo, la korvoj montras rimarkindajn ekzemplojn de inteligento, kaj la fablo de [[Ezopo]] pri ''[[la korvo kaj la kruĉo]]'' montras ke homoj delonge konsideris la korvon kiel inteligenta besto. Korvoj kaj korkaoj ofte ricevas altajn poentarojn en inteligentaj ekzamenoj. Kelkaj [[specio]]j atingas la pinton de la akaloj pri [[birdinteligento]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm]</ref>. Korvoj de nordokcidenta [[Usono]] (miksaĵo de ''Corvus brachyrhynchos'' kaj ''Corvus caurinus'') montras ian lingvokapablon por sendi informon super grandaj distancoj, vivas en komplikaj, hierarkiaj socioj enhavantaj centojn de individuoj kun diversaj "okupoj", kaj havas intensan rivalecon kun la malplej antaŭenigitaj korakoj de la areo. Sovaĝaj grizaj kornikoj en [[Israelo]] lernis uzi panerojn por fiŝhoki<ref>[http://www.orenhasson.com/EN/bait-fishing.htm]</ref>. Unu specio, la [[Novkaledonia korvo]], ĵus estis intense studita pro ties kapablo por produkti kaj uzi siajn proprajn [[ilo]]jn en la ĉiutaga serĉado de [[manĝo]], inklude lasi [[semo]]jn en tre trafika [[strato]] kaj atendi ke la [[aŭto]]j rompu kaj malfermu ilin.<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Most_Extreme#Season_1]</ref> La 5-an de oktobro de [[2007]], priserĉistoj de la [[Universitato de Oksfordo]], [[Anglio]] prezentis datumojn atingitajn per etaj [[kamerao]]j en la vostoj de la Novkaledoniaj korvoj. La rezulto estas ke ili uzas pli grandan varion de [[ilo]]j ol oni supozis antaŭe, per plukado, mildigo kaj kurbigo de [[bastoneto]]j kaj herbotigoj por akiri varion de manĝaĵoj.<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2007/10/05/crows_ani.html?category=animals&guid=20071005130000&dcitc=w19-502-ak-0000 Discovery News Top Stories : Discovery Channel<!-- Bot generated title -->]</ref> Korvoj en [[Kvinslando]], [[Aŭstralio]] lernis kiel manĝi la venenan [[bufo]]n per ĵeto de la venenbufo sur ties dorson kaj perforta tranĉado de ties [[gorĝo]], kie la haŭto estas plej maldika, permesante la korvon atingi la nevenenan internaĵojn; iliaj longaj bekoj ebligas formanĝon de la tuta internaĵo.<ref>[http://www.abc.net.au/news/stories/2007/09/15/2033759.htm]</ref><ref>[http://www.ozanimals.com/Frog/Cane-Toad/Bufo/marinus.html]</ref> === Koloro kaj socio === ==== Eksterspecifa uzo de la koloro en korvosocioj ==== [[Dosiero:crowinflight.jpg|eta|220ra|[[Nigra korniko]] dumfluge]] Multaj korvospecioj estas tute nigraj. Plejparto de ties naturaj malamikoj, [[rabobirdo]]j aŭ "[[falkoformaj]]", ŝvebas alte super arboj, kaj ĉasas ĉefe dum brilaj, sunaj tagoj, kiam kontrasto inter lumo kaj mallumo estas plej granda. Korakoj kutime ĉasas en grupoj de aliaj korvoj, nomitaj de fakuloj murdistoj. Korvoj profitas avantaĝon de tio per manovroj inter arboj, kie ties nigraj koloroj nevidebligas ilin al iliaj supraj malamikoj. Tio eble estas la plej granda diferenco inter korakoj kaj korvoj; [[korako]]j ŝvebas alte kiel siaj eventualaj malamikoj. Junuloj estas iom pli senkoloraj ol la plenkreskuloj. Dum [[akcipitro]]j kutime estas la tagaj predantoj de korvoj, iliaj plej mortigaj noktaj predantoj, en multaj areoj, estas [[gufo]]j. Korvoj ĉikanas gufojn kiam ili trafas ilin dumtage pli akre ol ili faras ĉe akcipitroj kaj aliaj rabobirdoj. Ofte korvoj ŝajne "ludas" kun akcipitroj laŭvice kvazaŭ ili eskortas la malamikon for de sia teritorio. Tiaj atakoj ĉe gufoj, aliflanke, estas certe multe pli akraj. ==== Interspecifa uzado de koloro en korvosocioj ==== Eĉ en specioj karakteraj pro tutnigra koloro, oni povas eventuale trafi variaĵojn, plejparto el kiuj ŝajne devenas de diversaj gradoj de [[albinismo]], kiel: * Tutnigra korvo kontraste kun plena aro de brilaj, purblankaj unuarangaj flugilplumoj. * Kompleta kovrilo de variaj nuancoj de grizo (ĝenerale al plej malhela parto). * Bluaj aŭ ruĝaj, pli ol brunaj okuloj (bluaj plej komune ol ruĝaj). * Diversaj kombinoj de tiuj. La traktado de tiuj raraj individuoj povas varii de grupo al grupo, eĉ ene de la sama specio. Ekzemple, unu tia individuo povas ricevi specialan traktadon, atenton aŭ zorgon de aliaj en sia grupo, dum alia grupo de la sama specio povas ekzilii tiajn individuojn, devigante ilin elturniĝi per si mem. La kialojn de tiaj kondutoj kaj de ties variadoj oni ne konas. == Korvoj kaj homoj == Kelkaj specioj estis konsiderataj plagoj; oni scias, ke la [[komuna korako]], la [[aŭstralia korako]] kaj la [[nigra korniko]] iam murdis malfortajn ŝafojn kaj manĝis ĵus mortintajn kadavrojn murditajn de aliaj. [[Frugilego]]j manĝas grenon en [[Britio]] kaj la [[brunkola korvo]] formanĝegas ĵus maturajn rikoltojn en dezertaj landoj.<ref name = "CotW83">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}}</ref> En Auburn, [[Novjorko]] ([[Usono]]), 25.000 al 50.000 larĝbekaj korvoj (''C. brachyrhynchos'') venis ripozi en grandaj arboj de tiu urbeto dum vintro ekde ĉirkaŭ [[1993]]<ref>[http://www.cnylinks.com/crows/]</ref>. En [[2003]] polemika organizita korvoĉasado rezultis senefika por malpliigi la nombrojn kaj la problemo (pri publika sano kaj la bruo de tiom da korvoj) pluis.<ref>[http://www.auburnpub.com/articles/2003/02/03/opinion/our_view/ourview01.txt]</ref> === Ĉasado === En Usono estas laŭleĝe ĉasi korvojn kaj en Britio laŭ specifaj kondiĉoj. == Tradicio, mitologio kaj folkloro == :''Vidu ankaŭ [[Korvo en mitologio]], [[Kulturaj aludoj al korvoj]] kaj la [[korvo (konstelacio)|konstelacio Korvo]].'' [[Dosiero:The-Twa-Corbies.jpg|200ra|eta|''The Twa Corbies'' de [[Arthur Rackham]].]] [[Dosiero:Corbeau branche Kyo.jpg|eta|110ra|''Korvo surbranĉa'', Maruyama Kyo (1733–1795)]] Korvoj, kaj ĉefe [[korako]]j, ofte aperas en [[Eŭropo|eŭropaj]] [[legendo]]j aŭ [[mitologio]] kiel [[omeno]]j aŭ antaŭanoncantoj de [[tragedio]] aŭ [[morto]], pro sia malhela plumaro, nervozigaj alvokoj kaj emo manĝi [[kadavro|kadavraĵojn]]. Oni supozas, ke ili cirkloflugas super mortoscenojn kiel [[batalo]]j. La [[infanbalado]] ''[[The Three Ravens]]'' (la tri korakoj) priskribas tri korakojn pridiskutante ĉu ili povas manĝi mortintan kavaliron, sed ties [[falko]], [[hundo]] kaj vera amo malhelpas ilin fari tion; en la parodia versio ''The Twa Corbies'', tiuj gardistoj forgesis la mortinton kaj la korakoj povis manĝi ĝin. Tia priskribo de malbono alkondukis al iaj troigaĵoj pri ilia apetito. En modernaj filmoj kiel [[Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest]], [[Damien: Omen II]] kaj [[Exorcist: The Beginning]], oni montras korvojn forigante okulojn de homoj, kiam tiuj estas ankoraŭ vivantaj. En [[Hispanio]] ekzistas simila diraĵo: “Bredu korvojn kaj tiuj forpikos viajn okulojn”. Tamen neniam oni sciis pri korvoj farante tion, ĉar ili ĉiam preferis kadavraĵojn. En la ''[[Eposo pri Gilgameŝ]]'', la [[Mezopotamia mitologio|mezopotamia mito]], la rolulo Utnapishtim forlasis [[kolombo]]n kaj korakon por trovi teron, tamen, la kolombo nur cirkloflugas kaj revenas. Nur tiam, Utnapishtim sendas la korakon, kiu ne revenas. Utnapishtim supozas, ke la korako trovis teron kaj pro tio ne revenis. Tio indikus korvinteligenton, kio ŝajne jam estis evidenta eĉ en [[antikvo]], ĉefe kompare kun tiuj de aliaj birdoj. Ankaŭ en la [[Biblio]] [[Noa]] sendas korakon, kiu ne revenas, kaj kolombon (kiu estas sendita nur kiam la korvo ne revenas), kiu revenas kun olivarba branĉo.<ref>Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve.</ref> En medioj de [[okultismo]], oni faras distingojn foje inter korvoj kaj korakoj. En [[mitologio]] kaj [[folkloro]], korvoj kutime estas [[simbolo|simbolaj]] pli de la spirita aspekto de morto, aŭ de la transiro de la spirito al la [[postvivo]], dum korakoj kutime ofte rilatas al la negativa (fizika) aspekto de la morto. Tamen, ne multaj mitologioj aŭ folkloroj faras tian distingon, eĉ se estas sufiĉa kialo por ĝi, ĉar korvoj estas ege sociaj animaloj, dum korakoj ne ariĝas escepte se: # Ĉe kadavraĵoj hazarde renkontiĝas # Ĉe [[tombejo]]j, kie foje grandaj nombroj loĝas kune, eĉ kvankam kadavraĵoj jam ne estas tiom disponeblaj (kaj probable malpli atingebla) ol ĉe iu ajn ŝoseo aŭ kampo. Wiccans supozas, ke korvoj estas ege [[psiko|psikaj]] kaj asociiĝas kun elementoj de ''[[etero]]'' aŭ ''spirito'', pli ol la elemento ''aero'' kiel plej parto de aliaj birdoj. Tio povas esti parte pro okultisma tradicio de asociigo de nigro kun "abismo" de senfina kono, aŭ eble pro la pli moderna okultisma kredo, ke vesti je nigro helpas en [[Parapsikologio|psika kapablo]], ĉar ĝi absorbas pli da [[elektromagnetismo|elektromagnetisma energio]], ĉar la surfaco ŝajnas nigra pro absorbo de ĉiu frekvenco en la [[videbla spektro]], reflektanta koloron. ''[[Bencao Gangmu]]'' asertas, ke korvoj estas afablaj birdoj, kiuj manĝigas la maljunajn kaj malfortajn familianojn; tio ofte citiĝas kiel ekzemplo de [[filamo]]. En [[Ĉina mitologio]] oni supozas, ke la mondo iam havis 10 sunojn kiale de 10 korvoj. La sekvo estis tiom detrua por rikoltoj kaj naturo, ke ili sendis sian plej lertan arkopafiston [[Houyi]] por sagopafi 9 korvojn kaj lasi nur unu. Ankaŭ ĉinoj kredas, ke korvoj signifas malbonan sorton. === Dioj kaj diinoj asociaj kun korvoj kaj korakoj === Tre nekompleta listo inkludus la eponimajn figurojn de korakoj ĉe [[Indianoj|indiĝenoj]] de Nordokcidenta [[Pacifiko]] kaj la korakojn ''[[Hugin kaj Munin]]'', kiuj akompanas la skandinavan dion [[Odino]], la [[Kelta mitologio|keltan]] diinon ''[[Mórrígan]]'' aŭ ''[[Badb]]'' (foje konsiderata separata el Mórrígan), kaj ''[[Ŝani]]'', [[Hinduismo|hinduisman]] dion, kiu veturas rajdante korvon. En [[Budhismo]], la Dharmapala (protektanto de Dharma) [[Mahakala]] estas reprezentita de korvo en unu el ties fizikaj aŭ enteraj formoj. [[Avalokiteŝvara]] aŭ [[Ĉenrezig]], kiu estas revivigita en [[Tero]] kiel la [[Dalai-lamao]], estas ofte proksime asociata al korvo, ĉar oni diras, ke kiam la unua Dalai-lamao naskiĝis, ŝtelistoj atakis lian hejmon. La gepatroj fuĝis kaj ne povis kunporti la filon. Kiam ili revenis venontmatene timante malbonaĵon, ili trafis la netuŝitan hejmon kaj paron de korvoj zorgantaj pri la Dalai-lamao. Oni supozas, ke korvoj antaŭanoncis la naskon de la 1-a, 7-a, 8-a 12-a kaj 14-a Dalai-lamaoj, la lasta estus la nuntempa, [[Tenzin Gjaco]]. Laŭ la [[metamorfozoj]] de [[Ovido]], en klasika mitologio, kiam la korvo diris al la dio [[Apolono]], ke lia amanto [[Coronis]] mokas lin kun mortonto, li koleriĝis kaj parto de tiu kolero iris rekte kontraŭ la korvo, kies plumoj nigriĝis el blanko. Mitoj en [[Barato]]: En [[Hinduismo]], oni supozas, ke tiu, kiu mortas, prenos manĝon kaj oferojn pere de vario de korvoj nomitaj "Bali kākka". Ĉiujare homoj, kies gepatroj aŭ familianoj mortis, oferas manĝaĵojn al tiuj korvoj dum la tago ''Ŝradha''. Oni diras, ke batalo inter korvoj kaj gufoj inspiris la finan sangonokton de la [[milito de Kurukŝetro]] de la ''[[Mahabarato]]''. === Heraldiko === [[Dosiero:Blason ville fr Einvaux (54).svg|eta|maldekstra|100ra]] :En la kategorio de la bestaj figuroj de la blazono, la korvo ne estas malofta birdo. Ĝi prezentiĝas ĝenerale profile, starante, kun la flugiloj ne etenditaj. Ĝia kutima koloro estas el sablo (heraldika nigro). Ĝi ofte uziĝas en triopo. == En populara kulturo == ''"La Korvo"'' estas populara [[angla]]lingva [[poemo]] de [[Edgar Allan Poe]] tradukita al Esperanto.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |titolo=Vidu |alirdato=2005-09-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081007234917/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/Korvo.html |arkivdato=2008-10-07 }}</ref> == Viruso == La larĝbeka korvo suferas pro la [[Viruso de Okcidenta Nilo]], malsano antaŭnelonge alportita al Nordameriko. La Larĝbeka korvo kutime mortas unu semajnon post akiro de la malsano kaj nur malmultaj supervivas. Tiuj korvoj estas tiom afektataj de la malsano, ke iliaj mortoj utilas kiel indikilo de la aktiveco de la viruso en la areo. == Proverbo == En la [[hispana]] oni diras: "Bredu korvon, kaj tiu forpikos al vi la okulojn". Iom komplemente, oni diras en la [[rusa]]: "Korvo ne forpikos okulon al alia korvo". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * '''Gill''', B. J. (2003): Osteometry and '''1''': 43-58. {{DOI|10.1017/S1477201903001019}} (HTML resumo) * '''Worthy''', Trevor H. & '''Holdaway''', Richard N. (2002): ''The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand''. Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9. * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Vidu ankaŭ == * [[Korvedoj]] * [[Korvo (heraldiko)|Korvoj en heraldiko]] * [[Korvo (konstelacio)|La Korvo, konstelacio]] * [[Birdotimigilo]]j * [[Isĥizo]] pri la greka mito kiel korvoplumoj estas nigraj. * [[Ted Hughes]] aŭtoro de la poemaro ''[[Crow]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Biologio|Birdoj}} {{Projektoj|q=korvo|ReVo=korv}} * [http://www.birds.cornell.edu/crows/crowfaq.htm Informoj pri korvoj] * [http://www.birdhouses101.com/crow.asp Korvoj (BirdHouses101.com)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201210183259/http://www.birdhouses101.com/crow.asp |date=2020-12-10 }} * [http://www.crows.net/ crows.net: Lingvo & Kulturo de Korvoj] * [http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm Ĉe korvoj kaj korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101021045919/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/2005/6/Books_naturally_ND_05.cfm |date=2010-10-21 }}, de John M. Marzluff kaj Tony Angell * [http://www.clcookphoto.com/crows.htm Fotoj kaj komentarioj pri korvoj] * [http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ Video de korvo faranta kaj uzanta ilojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100723085328/http://www.sciencemag.org/feature/data/crow/ |date=2010-07-23 }} * [http://users.ox.ac.uk/~kgroup/tools/tools_main.shtml Pli da informo pri korviloj] * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdikolekto * [http://www.ted.com/talks/view/id/261 TED talk - La mirinda inteligento de korvoj de Joshua Klein] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720150141/http://www.ted.com/talks/view/id/261 |date=2008-07-20 }} {{Leginda|2026|4|18}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Korvedoj]] gnyjmqtixn6hfbm186en8jbm0k2q36a Heteropteroj 0 26168 9354178 9318473 2026-04-17T21:56:47Z Spenĉjo 183177 9354178 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Heteropteroj |koloro = pink |dosiero = Wasserläufer bei der Paarung crop.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''[[Gerris]] sp.''<br/>Paro sur akvo uzanta la [[surfaca tensio|surfacan tension]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |klaso = [[Insektoj]] ''Insecta'' |ordo = [[Hemipteroj]] ''Hemiptera'' |subordo = ''[[Prosorrhyncha]]'' |senranga familio = '''Heteroptera''' |specioj de subdivizio = Infraordoj |subdivizio2 = [[Cimicomorpha]]<br/> [[Dipsocoromorpha]]<br> [[Enicocephalomorpha]]<br> [[Gerromorpha]]<br> [[Leptopodomorpha]]<br> [[Nepomorpha]]<br/> [[Pentatomomorpha]]<br> |vikispecio = |komunejo = }} '''Cimoj''' aŭ '''heteropteroj''' ([[dunoma nomsistemo|scienclatine]]: ''Heteroptera'') estas insektoj en la ordo [[hemipteroj]]. La heteropterojn konsistigas pli ol 30&nbsp;000 specioj, kaj teraj kaj akvaj. Ili havas du parojn da flugiloj (la antaŭa paro estas parte korneca), longajn antenojn, kaj pikan-suĉan buŝ-organon. Plej multaj specioj nutras sin per suko de plantoj. Kelkaj specioj bezonas homan aŭ bestan sangon, kiel la [[litocimo]]j. == Nomo == La vorto «heteroptero» originas de la [[Antikva greka lingvo|antikvagrekaj]] vortoj ''ἕτερος'' «malsimila» kaj ''πτερόν'' «[[flugilo]]». La vorto «cimo» estas [[Fundamento de Esperanto|fundamenta]] komuna nomo por ĉia heteroptero. En [[bestoscienco]], ĝi povas indiki ankaŭ specife la heteropteran genron ''[[Cimex]]''.<ref>[https://www.vortaro.net/#cimo_kd cimo] en [[Plena Ilustrita Vortaro]]</ref><ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o cimo] en [[Reta Vortaro]]</ref> == Listo de [[Biologia klasado|familioj]] == * ''[[Cydnedoj]]'' * ''[[Scutelleridae]]'' * ''[[Pentatomedoj]]'' * ''[[Acanthosomedoj]]'' * ''[[Plataspedoj]]'' * ''[[Coreedoj]]'' * ''[[Pyrrhocoredoj]]'' <gallery> Bunte Blattwanze Elasmostethus interstinctus.jpg|''Elasmostethus interstinctus'' Acrosternum MHNT.jpg| ''Acrosternum heegeri '' Coreus marginatus efferent of scent gland MHNT.jpg|''Coreus marginatus'' 20050515-002-coreus-marginatus.jpg|''Coreus marginatus'' Notonecta maculata MHNT.jpg|''Notonecta maculata'' <br/>(dorsonaĝa cimo) </gallery> {{projektoj|commonscat=Heteroptera|ReVo=hetero1}} == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://tolweb.org/tree?group=Heteroptera&contgroup=Hemiptera {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070216023041/http://tolweb.org/tree?group=Heteroptera&contgroup=Hemiptera |date=2007-02-16 }} * http://www.ginkgo-web.de/streifzug/pyrrhocoris/pyrrhocoris.htm#stinkdr%FCsen {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120219135844/http://www.ginkgo-web.de/streifzug/pyrrhocoris/pyrrhocoris.htm#stinkdr%FCsen |date=2012-02-19 }} <!-- ginko-_web_._de_ _Feuerwanzen_ --> * http://www.natur-lexikon.com/Texte/MZ/001/00041-rueckenschwimmer/MZ00041-rueckenschwimmer.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060304084025/http://www.natur-lexikon.com/Texte/MZ/001/00041-rueckenschwimmer/MZ00041-rueckenschwimmer.html |date=2006-03-04 }} <!-- _Rückenschwimmer_ --> {{Portalo|Zoologio}} {{Ĝermo|insekto}} [[Kategorio:Insektoj]] [[Kategorio:Hemipteroj]] k2e8ocv27t5r11nulcqymkyk43s2txw Wilhelm Reich 0 27986 9354132 8715627 2026-04-17T19:37:10Z Sj1mor 12103 9354132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Wilhelm REICH''' [ˈvɪlhɛlm raiç] (naskita la [[24-a de marto|24-an de marto]] [[1897]] en Dobrzynica, tiam [[Aŭstrio-Hungario]], mortinta la [[3-an de novembro|3-a de novembro]] [[1957]] en [[Lewisburg]], [[Pensilvanio]]) estis konata [[psikanalizo|psikanalizisto]]. Kiel tia li praktikis unue en [[Vieno]], de 1930 loĝis en [[Berlino]], kie li progresigis kontraŭfaŝismajn teoriojn, en 1933 estis devigita forlasi [[Germanio]]n kaj forveturis al [[Svedio]], poste al [[Oslo]], kie li fondis skolon de psika-''somata'' (korpa) [[terapio]]. De 1939 Reich loĝis kaj laboris en [[Usono]]. Lia analizo de karaktero iĝis brava kontribuo en psikanaliza penso (ĉeesto de [[Anna Freud]] ĉe lia seminario influis ŝian teorion pri ego-defendoj). Li estis persekutata pro siaj vidpunktoj, kaj la usona Nutraĵa kaj Droga Instanco (FDA) akuzis lin pro kontraŭleĝaj terapioj. Lastaj verkoj de Reich estis oficiale malpermesitaj, li mem mortis en malliberejo. Li influis plimulton de la nuntempaj korp-orientitaj terapioj. == Bazaj konceptoj == ''Funkcio de [[orgasmo]] kaj orgasma potenco:'' Reich estis adepto de energetika modelo de [[psiko]]. Li opiniis, ke orgasmo estas ĉefa fenomeno por emancipado de ajnaj formoj de tensio. Laŭ Reich, ĉiu [[neŭrozo]] estas ĉiam akompanata de rompo de koitaj agoj. Neplena orgasmo estas indiko de [[angoro]], kiu blokas la fluon de sekseco. Do, orgasma potenco estas kapablo fordoni sin al “fluo de biologia energio” – laŭ Reich la ĉefa indiko de psika sano. ''Karakterologio:'' Reich opiniis, ke por fundaj psikaj ŝanĝoj en persono de homo (kion volis psikanalizo), pli strikte por forigi simptomojn de neŭrozuloj, necesas analizi defendajn procezojn, kiuj kuŝas en bazo de strukturo de karaktero. Karaktero de homo formiĝas sur bazo de konflikto, naturaj apetencoj de infano kaj eksteraj frustracioj. Konflikto kreas psikajn defendojn, kiuj fiksiĝas kaj poste montriĝas sur ĉiuj niveloj – sur psika, sur karaktera sinteno de homo, liaj konvinkaĵoj, rilatoj; sur fiziologia, en karaktera «muskola kiraso» kaj orgasma malpotenco. Reich emfazis ses tipojn de karaktero – falusa-narcisisma, pasiva-virineca, vireca-agresema, histeriema, kompulsivema kaj masoĥismema. ''[[Orgono]]:'' La lastajn jarojn de sia vivo Reich dediĉis al esplorado de orgono, bio-fizika substanco, kiu trapenetras kosmon kaj vivajn organismojn. Ĝi koncentriĝas en kampoj ĉirkaŭ objektoj kaj ene de ili. Ĉiuj psikaj procezoj – defendoj, transporto, karaktero k.t.p. – tiamaniere estas nur psikaj priskriboj de bio-fizikaj orgonaj procezoj. La teorio de la orgono ne estis bone akceptita de psikanalizistoj. == Libroj == * Der Triebhafte Charakter. (1925) * Die Funktion des Orgasmus. (1927) * Dialektischer Materialismus und Psychoanalyse. (1929) * Geschlechtsreife, Enthaltsamkeit, Ehemoral. (1930) * Der Sexuelle Kampf der Jugend. (1932) * Der Einbruch der Sexualmoral. (1932) * Charakteranalyse. (1933) * Massenpsychologie des Faschismus (1933) * Was ist Klassenbewusstsein? (1934) * Psychischer Kontakt und vegetative Stroemung. (1935) * Die Sexualitaet im Kulturkampf (poste: “Seksa Revolucio”). (1936) * Die Bione. (1938) * The Discovery of Orgone. Vol. 1: The Function of the Orgasm. (1942) * The Discovery of Orgone. Vol. 2: The Cancer Biopathy. (1948) * Ether, God and Devil. (1949) * The Orgone Energy Accumulator. (1951) * The Oranur Experiment: First Report. (1951) * People in Trouble. (1953) * The Murder of Christ. (1953) * Conspiracy: An Emotional Chain Reaction. (1955) * Contact with Space: the Second Oranur Report. (1957) == Vidu ankaŭ == * [[Fuĝo for de libereco]] * [[Erich Fromm]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.chez.com/acorgone/madelac_esp.htm Kelkaj vortoj pri orgono] * [http://www.lsr-projekt.de/poly/eo.html#wr Wilhelm Reich – sen Freud, Marx, Orgono] LSR – parafilozofia projekto {{Vivtempo|Reich, Wilhelm}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Wilhelm Reich| ]] [[Kategorio:Psikoanalizistoj]] [[Kategorio:Seksologoj]] 9eqjvj9lxgz3tcp4yyodbru5tu1k84v Petro Stojan 0 28420 9354275 9352201 2026-04-18T08:55:56Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=STOJAN.JPG }} '''Petro STOJAN''' (ankaŭ '''Petr Eustache Stojan'''<ref>Li ankaŭ uzis la kaŝnomon "Šulerc", anagramo por «ŝerculo», kaj la pseŭdonimon "Ribaulb" aŭ "Radovich".</ref>''',''' naskiĝis la [[22-a de junio|22-an de junio]] [[1884]] en [[Izmajil]], [[Besarabio]] – mortis la [[3-an de majo]] [[1961]] en [[Nico]], [[Francio]]) estis rusa esperantisto, bibliografo kaj leksikografo, membro de la [[Lingva Komitato]] de 1914. Stojan studis en Riŝeljea Liceo en [[Odeso]] (la posta [[Universitato de Odeso]]), poste fizik-matematikon en Odeso kaj [[Peterburgo]], fine de 1906 ĝis 1907 en [[Parizo]]. De 1919 ĝis 1922 li estis [[instruisto]] – «profesoro de liceo» – en [[Serbio]]. De 1925 kelkajn jarojn li profesie laboris ĉe [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) en [[Ĝenevo]] pri sia plej grava verko, la ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'' de 1929. Inter 1926 kaj 1930 li respondecis pri la [[Biblioteko Hector Hodler]] de UEA. La finon de sia vivo li pasigis en suda [[Francio]]. La 3-an de majo 1961 li sin mortigis 77-jaraĝa en Nico per submergo (sindronigo) <!--{{mankas fonto|ĉar li timis maljuniĝi|ĉu oni fakte scias tion? kion oni scias, kaj eble kiel?}}-->. == Esperanta agado == Al Esperanto Stojan aliĝis en 1903. Laŭ ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' «li estis unu el la veraj kompetentuloj pri vortara tekniko». Dum 16 jaroj li laboris por 12 [[vortaro]]j, inter aliaj por la granda rusa vortaro de la [[Rusia Akademio de Sciencoj]]. Konataj krome estas liaj ''Ornitologia Vortaro Oklingva'' de 1911, ''Rusa-Esperanto Vortareto'' kaj ''Ilustrita Vortaro de la Rusa Lingvo'' (760 paĝoj kaj 2000 bildoj). En 1913 Stojan proponis ''Universalan Slipan Enciklopedion'' (USE), kiu laŭ lia ideo povus esti daŭre eldonata per apartaj slipoj por ĉiu temo. En 1929 aperis lia granda ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]''. Krom tio li eldonis en Esperanto multajn valorajn sciencajn artikolojn kaj originalajn literaturaĵojn. === Formulo de Stojan === Pri la gramatiko de Esperanto, li proponis la "formulon de Stojan": : -o de X estas -o : -o da X estas X: En la salonon eniris en du vicoj deko da gvardiistoj, poste du vicoj de pastroj. * Kiaspeca tiu grupo? –Vicoj de pastroj. * Kiom multe? –Deko da gvardiistoj. == Biozofio == [[Dosiero:VindianadeStojan1946.jpg|eta|''Vindiania'']] En Francio Stojan verkis pri ''La Vindiania'', tezo pri origino de [[hindeŭropaj lingvoj]], kaj plena filozofio lia de la vivo, kiun li nomis "biozofio"; sed liaj verkoj restis sub formo de manskribitaj kajeroj cirkulantaj inter rondo de kelkaj amikoj, nur maldika libro estis eldonita pri tio, en [[Arras]] en 1946. '''(fonto?)''' == Planlingvoj == Stojan kreis multajn projektojn de [[internacia planlingvo]], plejparto restis neeldonita: Amiana, Ariana, [[Eo]], [[Espo]], Idido, Liana, Lingua franka, Renova, Spiranta, Uniala, Unita. * Ariana aŭ Aryana estis proponita de Stojan en 1912. Ariana estas [[esperantidoj|esperantido]] kies vortprovizo estas bazita sur pra-hind-eŭropa ([[arjoj|arja]]) radikaro. Ĝi estas pra-formo de Amiana. La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 419.31 “1912” de [[Biblioteko Butler]]. ''Amiana'' <!--lingvo -->estas evoluigita formo de Ariana. La projekto estis proponata en 1919 kaj ĝia fina versio aperis en 1922, sed neniam ĝi estis presita. La klasifikon en Biblioteko Butler estas 419.31 “1919”, kun komento: «skizo nekompleta, nefinita, nebula». :Bibliografio: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]''. Genève: Bibliografia Servo de Universala Esperanto-Asocio, 1929. 560 paĝoj. : * ''Eo'' (tiel!), proponita en 1926 sub lia [[pseŭdonimo]] Ribauld, estas esperantido kun tre mallongaj radikoj. * ''Espo'' ankaŭ estas pra-formeska esperantido kreita de Stojan, ankaŭ sub la pseŭdonimo Ribauld, en 1926, sed ne publikigita. Ĝi ne uzis la [[korelativo]]jn de Esperanto, sed la naturalisman sistemon de [[Ido]] rilate tiun punkton. *''Spiranta''(1913). *Uniala estas internacia planlingvo proponita en 1923 de P. J. Troost kaj Stojan. Unuaj versoj de ''[[Patro nia]]'': ''Patro nosyo qi e an cielus, santifita esay noma tuya, venay rega tuya, facay volunta tuya qom an cielu eti sur la tera''. Por Idido, li uzis la kaŝnomon "Šulerc", anagramo por «ŝerculo», por aliaj lingvoj li uzis ankaŭ la pseŭdonimon "Ribaulb" aŭ "Radovich". Eble li verkis tiujn projektoj kiel [[fikcilingvo]]j, simple por amuzo, sed en tiu epoko tiu koncepto ankoraŭ ne ekzistis. == Verkaro == <!-- [[Dosiero:1933 UEA Historia Skizo 74.jpg|eta|220px|El "[[Universala Esperanto-Asocio. Historia Skizo 1908-1933]]" : Petro Stojan kiel oficisto de UEA.]] foto forigita --> * ''Puti k Istine'' (Vojoj al vero), 1908 - du ĉapitroj pri artefaritaj lingvoj) * ''Ornitologia Vortaro Oklingva de Birdoj Eŭropaj'' (1911) * ''Materialoj pri la Fundamento'' (1912, en ''[[Oficiala Gazeto]]'' n-ro 41) * ''Internacia Transskribo de Propraj Nomoj'' (1913) * ''Karmannyj Russko-Esperanto Slovarik'' (Poŝa Rusa-Esperanto Vortareto), (1912) * ''Neobxodymyja Svedenija ob Esp.'' (Necesaj scioj pri Esperanto, 1912 – kune kun Nežinskij) * ''Dopolnenie k Esp. Russkomu Slovarju'' (Aldonoj al Esperanto-rusa vortaro, 1913) * ''Slavjanstvo i Esperanto'' (Slavaro kaj Esperanto, 1914) * ''Esperanto pered Sudom Profesora'' (Esperanto antaŭ tribunalo de profesoro, 1914) * ''Jazykoznanie i Esperanto'' (Lingvistiko kaj Esperanto, 1914) * Vojaĝaj notoj (1915-1916, en ''[[La Ondo de Esperanto]]'') * Lingvaj studoj (1920-1926, en ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'') * ''Cent Libroj Esperantaj'' (1923) * ''Pri la Evoluo de Esperanto'' (1925, ''Progreso'', [[Prago]]) * Principoj de Esperanto (1926, en ''Kataluna Esperantisto'') * Historio de Esperanto, kritikaj notoj (1926, ''Progreso'' – sub «Ribaulb») * Enkonduko al la fonetiko (1926, en ''Esperanto'') * Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj & artefaritaj (1927) * [[Esperantismo]], kongresoj, pioniroj, literaturo, versfarado, fakvortaro, gazetaro (1927, en jarlibro de UEA) * Rememoraĵoj pri la unuaj tempoj de Esp. (1927, ''Progreso'') <ref>''[[La Ondo de Esperanto]]'', 2009, 5-6, p. 19-21</ref> * Nia literaturo, versfarado, fakvortaro, gazetaro (1927, en jarlibro de UEA) * Kiel fariĝis nia movado (1928, en jarlibro de UEA) * ''[[Deveno kaj Vivo de la lingvo Esperanto]]'' (1929) * ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'' (1929) * ''Vindiana berceau de nos aïeux'' (Vindiano lulilo de niaj prapatroj, 1946, [[Arras]], aŭtornomo Pétro Stoyan) * ''Al Geozofio per Abicelo'' (1954) * ''Renova, idéo-langue exter-nationale basée sur la "Vindiana"'' (Nice, 1960)<ref>[https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb41684158v Rikordo en la katalogo de la Franca Nacia Biblioteko]</ref> * ''Vindoj kaj Dagoj'' (1991, postmorte) === Tradukoj === * [[M. Abesgus|M. Abusgus]]: ''[[Kraljeviĉ Marko]]'' (1897) * [[Jiddu Krishnamurti|Jiddu Kishnamurti]]: ''Sperto kaj Konduto'' (1932) == Referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * [[Bernard Golden|Golden, Bernard]] (1981). Petro Stojan: Malesperantisto. En: ''[[Literatura Foiro]]'' 12a jaro 1981, n-ro 70 (Dec.), p.&nbsp;13-17 * Golden, Bernard (1982). La plumnomoj de Petro Stojan. En: ''[[Dia Regno]]'' 1982:1-2 (Jan.-Feb.), p.&nbsp;2384 * Golden, Bernard (1986). Bibliografiaj donitaĵoj rilate verkojn pri Petro Stojan. En: ''Informilo por Interlingvistoj'', 1986:11, p.&nbsp;1-4 * Sidorov, Anatol (2011). Petro Stojan: From fervent interlinguist to forgotten hermit, ''[[Language Problems and Language Planning]]'' 28 (3), p.&nbsp;261-271. == Vidu ankaŭ == [[IALA]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/S] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any%2Ccontains%2CPetr+Stojan&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Libroj de kaj pri Petr Stojan] en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Petro Stojan en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj|EBEA]] {{Bibliotekoj|PeEnEo=28420|PND=126984131|VIAF=55155893|TSURL=N/A|WORLDCATID=viaf-RERO&#124;vtls008828095}} {{Unua}} {{Vivtempo|Stojan, Petro}} [[Kategorio:Esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Esperantidoj]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Lingvokreintoj]] eql1fjdo1sl3pokolb6pneb74oamb1e Stalinismo 0 29252 9354024 9147729 2026-04-17T13:14:42Z Sj1mor 12103 9354024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Skatolo komunismo}} [[dosiero:Stalin portrait 1937.jpg|eta|Pentraĵo de Josif Stalin, la efektive reganto de Sovetunio.]] '''Stalinismo''' ({{Lang-ru|сталинизм|t=''Stalinizm''}}) estis politika-ekonomia sistemo, kiu aperis en [[Sovetunio]] post fakta transpreno de plena regopovo flanke de [[Josif Stalin]]. Komenco de la sistemo estis [[militkomunismo]] enkondukita de [[Lenin]] kaj baziĝanta sur totala centrigo de politikaj-ekonomiaj decidoj kaj [[revolucio|revolucia]] juro, alie [[terorismo|teroro]]. Stalinismon oni ofte konsideras kiel unu el la ĉefaj [[Frakcio|frakcioj]] de la [[komunismo]], apud ekzemple [[trockiismo]] (la trockiistoj estis fakte tiuj, kiuj unue uzis la terminon "stalinismo"). Tamen trockiismo en la estinta Sovetunio fakte kontraŭstaris ĝin kiel deflankiĝon de la vera [[marksismo]]. Tial multaj trockiistoj estis enprizonigitaj kaj pafmortigitaj. Post la morto de [[Stalin]], multaj stalinistoj ne plu volas nomi sin tiaj; kelkaj eĉ asertas ke stalinismo "estas konsiderata [[ŝiboleto]] por rifuti la ideon pri komunismo", por citi la anoniman iniciatinton de ĉi tiu artikolo; sed ĝenerala linio de la reĝimo kontinuis. Pli serioze, tamen, la termino estas uzata pri la [[politika teorio]] kaj [[politika sistemo]] lanĉita de Stalin en [[Sovetunio]], kaj formale tie mallanĉita post lia morto. [[Hannah Arendt]] priskribis la stalinismon kiel [[totalismo|totalisma]], kaj kritikantoj de la stalinismo ĝenerale konsentas pri tio. ==Ĉefaj trajtoj de stalinismo== * senlima regopovo de Stalin kondukanta poste al t.n. [[kulto al personeco]] * kontrolo de de ĉiuj vivosferoj fare de [[partio]] * sistemo de teroro direktita al kontraŭbatalado de realaj kaj supozataj kontraŭuloj de sovetaj regopovoj kaj timigo de la [[socio]] * larĝa armigo de la lando * [[ekonomio]] bazita sur strikta kaj centra planado de investado kaj centra distribuado de varoj * [[kolektivigo]] de [[terkultivisto|terkultivado]] kaj emfazo de [[peza industrio]] kun produktado de armiloj * apogado de [[komunismo|komunismaj]] movadoj en aliaj landoj * [[imperio|imperia]] [[politiko]] celanta subordigon al Sovetunio de aliaj ŝtatoj ==Stalinismaj [[krimo]]j== [[Dosiero:Kuropaty 26.jpg|thumb|[[Masakro de Kurapati|Kurapati]], Belorusio, unu el la plej grandaj tombolokoj en la antaŭa Sovetunio por viktimoj de amasa politika subpremo (nur kun la kolapso de Sovetunio la subpremoj de la Stalin-epoko fariĝis vaste konataj; en la 1960-aj jaroj, informoj estis haveblaj sed tre limigitaj)]] * [[Amasaj komunistaj krimoj]] * [[Augustów-traserĉo]] * [[granda purigo|Granda teroro]] * [[Holodomoro]] * [[Gulago]] * [[Kurapaty]] * [[Masakro de Katin]] ==Bilanco de stalinismo== * [[Viktimo]]j de teroro el la jaroj 1929–1953, laŭ taksado, atingis la nombron de dekkelkaj milionoj de personoj (laŭ rusa historiisto Roj Medvedev 40 milionojn) en Sovetunio kaj subordigitaj landoj * Detruo de [[kultura heredaĵo]] de dekkelkaj nacioj rezulte de [[deportado]]j kaj deviga [[rusa|rusigo]] * Morto de ĉirkaŭ 10 milionoj de sovetaj soldatoj dum la [[Dua Mondmilito]] kaŭzita grandparte de malkompetenteco de oficiroj, kio ligiĝis al [[Granda purigo|purigado]] ene de [[Ruĝa Armeo]] antaŭmilite kaj ordono de Stalin n-ro 270: "nek unu paŝo malantaŭen", ktp. * Alkonduko al ekonomia kolapso rezulte de industria planado sen respekto al leĝoj de [[ofertado|oferto]] kaj [[Mendado kaj ofertado|mendado]] * Tuta blokado de interŝanĝo de [[Liberpenso|libera penso]] kaj ligita al tio velko de [[kulturo]] kaj kreemaj sciencaj esploroj * Detruo de [[natura medio]] sur grandaj areoj pro subita evoluo de [[industrio]] kaj [[armeo]] de Sovetunio * Ses milionoj da personoj estis difinitaj kiel '[[Malamiko de la popolo|malamikoj de la popolo]]' kaj dum la 30-aj kaj 40-aj jaroj devige transloĝigitaj en la [[Rusia Fora Oriento|oriento de Sovetunio]] (vidu [[Senkulakigo]]). Pli ol kvarono, foje eĉ la duono mortis dum la transporto aŭ en la komencaj jaroj de la [[Ekziloj en Sovetunio|ekzilado]]<ref>(nl) [[Erika Fatland|Erika Fatland,]] ''De Grens'' (La landlimo), p.289, De Geus, 2019, ISBN 978 90 445 4087 1, origina titolo 'Grensen - Eine Reise Rundt Russland'. (Landlimoj - vojaĝo ĉirkaŭ Ruslando).</ref>. ==Stalinismo kaj Esperanto== [[Dosiero:Last Address Sign — Ulitsa Lesteva 19, Moscow. 28.01.2018 07.jpg|maldekstre|eta|250ra|Memorplakedo "[[Lasta Adreso]]" en Moskvo sur la domo de Nikolaj Insertov (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio]] Stalin estis [[Diktatoreco|diktatora]] [[ŝtatestro]] de Sovetunio kaj ĉefa gvidanto de la monda [[komunismo]] dum preskaŭ 30 jaroj. Dum la jaroj [[1937]]-[[1938]] laŭ ordono de Stalin okazis en Sovetunio la t.n. '[[Granda Purigo]]', kun centmiloj, eble milionoj da viktimoj, depende de la fontoj. En tiu tragedio ankaŭ pereis preskaŭ la tuta [[Esperanto-movado en Rusio|Esperanto-movado]] en tiu lando. La 'Granda Purigo' celis havigi al Stalin [[Absolutismo|absolutan potencon]] super ĉiuj strukturoj de la [[ŝtato]]. Tio implicis, ke la [[Komunista Partio]] havu tre rigoran [[monopolo]]n pri [[informado]]. [[Esperantisto]]j, per siaj multaj eksterlandaj kontaktoj, kapablis trarompi tiun informado-[[Monopolo|monopolon]]. Sekve, ili estis danĝeraj kaj tial devis malaperi. Sed alia faktoro estis aldona motivo por silentigi la esperanto-movadon en tiu epoko. Komence de la [[1930-aj jaroj]] estis ellaborita tre forta, centra ŝtatpotenco en Sovetunio, kun la [[rusa]] kiel [[oficiala lingvo]] por la tuta lando. Sekve, ne plu validis la principo de [[Lenino]] ke en [[socialisma ŝtato]] ĉiuj ĝiaj lingvoj havu la samajn rajtojn. En tiu atmosfero de rusa [[ŝovinismo]] la ideologia bazo de la [[Esperanto en Sovetunio|sovetia Esperanto-movado]] fariĝis malkomforta kaj ĉiu agado por Esperanto suspekta. Sed ankaŭ la tradicia [[internaciismo]] de la [[sovetiaj esperantistoj]] subite fariĝis same suspektinda depost kiam, en tiu periodo, en Sovetunio estis definitive decidite ne eksporti la [[revolucio]]n al aliaj landoj sed unue konstrui socialisman socion en Sovetunio mem. La fermigo de la [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]] je la alto de la Stalina [[fremdofobio]], kiel "[[Kontraŭrevolucio|kontraŭrevolucia organizaĵo]]" donis al la [[Lingvo Internacia|lingvo internacia]] aĉan [[Reputacio|reputacion]] tra la 'oficiala' [[komunismo|komunista movado]], kiu lasis sian postsignon de kontraŭ-Esperanta [[antaŭjuĝo]] ĝis eĉ hodiaŭ. Kiam [[Nikita Ĥruŝĉov]] deklaris ke la malpermeso de SEU estis kontraŭleĝa, por multaj enkarcerigitaj, ekzekutitaj aŭ malaperigitaj Esperantistoj, tio venis tro malfrue. == Nuna situacio == === En Rusio === Laŭ oficialaj asertoj, nuna estraro de Rusio malaprobas krimojn de stalinismo. Ekzemple, en [[2010]] [[Prezidanto de Rusio|Prezidento de Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]] asertis ke "neniuj afiŝoj kun Stalin kaj aliaj simboloj de stalinismo plu estos en Rusio"<ref>[http://www.gazeta.spb.ru/316694-1/ Dmitrij Medvedev pri stalinismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100509001051/http://www.gazeta.spb.ru/316694-1/ |date=2010-05-09 }} '''{{ru}}'''</ref>. Tamen multaj rusianoj konsideras la nunan ŝtatan reĝimon kiel nova formo de stalinismo. Ekzemple, en [[2013]] deputitoj de la Dumo de urbo [[Volgogrado]] decidis ĉiujare dum kelkaj festoj oficiale uzi la historian urbonomon "Stalingrad"<ref>[http://ria.ru/society/20130131/920706757.html Urbo Volgogrado oficiale estos alinomigita al Stalingrad] '''{{ru}}'''</ref>. Kelkajn jarojn antaŭe dum restaŭrado de la stacio "{{Mosmet/5|Kurskaja}}" de [[Moskva metroo]] tie aperis citaĵo pri Stalin el la tiama himno de Sovetunio kiu videblas nun ĉe la vestiblo. Tiuj kaj similaj decidoj ĉiam kaŭzas protestojn de multaj ĵurnalistoj kaj rajtdefendistoj. Multaj politikaj organizoj en Rusio deklarantaj sin maldekstraj kaj marksismaj fakte tute subtenas stalinismon. == En arto == * [[Malsato 33 (filmo)]] * [[La Prezo de Vero (film)]] * [[Kupala]] ==Bibliografio== [[La nigra libro de la komunismo]] (en) Norman Naimark, ''Stalin's Genocides'', Pinceton University Press 2010, pola versio ''Ludobójstwa Stalina'' ([[Genocido|Genocidoj]] de Stalin), Instytut [[Witold Pilecki|Pileckiego]], [[Varsovio]] 2020, p. 199 (eo) Alfredo Kozingo, ''Stalinismo, leninismo, marksismo''. Elgermanigita de [[Vilhelmo Lutermano]] kun biografiaj notoj de [[Jurij Finkel]]. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 110 paĝoj, ISBN 978-2-36960-19-0 (eo) A. Zimin (pseŭdonimo de Elkon Lejkin), ''Socialismo kaj novstalinismo''. El la rusa tradukis Jurij Finkel. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 144 p., ISBN 978-2-36960-073-2 (eo) Domeniko Losurdo, ''Ĉu fuĝi el la historio? La rusa kaj la ĉina revolucioj hodiaŭ''. Elgermanigita de [[Vilhelmo Lutermano]], [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 204 paĝoj, ISBN 978-2-918300-26-7, ĉefe paĝoj 37-45. == Vidu ankaŭ == * [[NKVD]] * [[Senradika kosmopolitismo]] * [[Komparo de Naziismo kaj Stalinismo]] == Ekstera ligilo == [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/stalinismo Artikoloj pri stalinismo] {{eo}} == Referencoj == {{referencoj}} {{projektoj|q=Stalinismo}} {{Ĝermo|politiko}} [[Kategorio:Stalinismo| ]] 7s4y2ic3g9xb2blezdvyvlc36o661yn Tiranedoj 0 29343 9354110 9353067 2026-04-17T18:41:53Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9354110 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tiranedoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Eastern Kingbird (34190350870).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[eosta tirano]] (''Tyrannus tyrannus'') |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = '''Tyrannidae''' - '''tiranedoj''' |familio aŭtoritato = [[Vigors, NA]], 1825 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = 104 genroj, vidu tekston. |mapo de vivoteritorioj = Tyrannen.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#FF0000|Natura arealo de tiranedoj}} </div> |vikispecio = |komunejo = }} La '''tiranedoj'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (Tyrannidae) estas [[familio (biologio)|familio]] el la [[ordo (biologio)|ordo]] de [[paseroformaj birdoj]]. Laŭ la nuna sistematiko<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 21-an de mar. 2026.</ref>, ĝi estas la [[birdoj|birda]] familio kiu enhavas la plej grandan nombron da specioj, kun 441 [[specio]]j en 104 [[Genro (biologio)|genro]]j. La [[tipa genro]] de tiu familio estas ''[[Tyrannus]]'', esperantigita "tirano", sed [[komunlingve]] plej multaj tiranedoj estas nomataj "'''[[tiranoj]]'''"<ref name="OT"/>. La tiranedoj troviĝas nur sur la [[Amerika kontinento]]. Ili ege varias je grando, formo kaj koloro de [[plumaro]]. Pluraj specioj aspekte kaj ekologie similas al [[muŝkaptuledoj]], kvankam ne estas proksime parencaj al ili. Kiel ĉiuj aliaj anoj de la [[subordo]] [[Tyranni]], tiranedoj havas pli simplajn kaj mallongajn [[birdokanto|kantojn]] ol aliaj [[kantobirdoj]]<ref name="HBW9">del Hoyo, J. Elliott, A. & Christie, D. (editors). (2004) ''Handbook of the Birds of the World. Volume 9: Cotingas to Pipits and Wagtails''. Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-69-5}}</ref>. Antaŭe tiu ĉi familio estis eĉ pli granda ol nun; iujn speciojn oni movis de Tyrannidae al [[Tityridae]]. En [[1990]] oni proponis sistematikon, laŭ kiu la genroj ''[[Mionectes]]'', ''[[Leptopogon]]'', ''[[Pseudotriccus]]'', ''[[Poecilotriccus]]'', ''[[Taenotriccus]]'', ''[[Hemitriccus]]'', ''[[Todirostrum]]'' kaj ''[[Corythopis]]'' estas disigitaj en aparta familio Pipromorphidae<ref name=rheindt2008>{{cite journal | last1=Rheindt | first1=F.E. | last2=Norman | first2=J.A. | last3=Christidis | first3=L. | year=2008 | title=Phylogenetic relationships of tyrant-flycatchers (Aves: Tyrannidae), with an emphasis on the elaeniine assemblage | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=46 | issue=1 | pages=88–101 | doi=10.1016/j.ympev.2007.09.011 | pmid=18042406 | url=http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | access-date=2012-08-05 | archive-date=2014-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141210022843/http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | url-status=live }}</ref>. Tia ĉi familio, tamen, estus [[parafiletika]], ĉar la movindaj genroj ne estas tre parencaj unu al la alia<ref name=rheindt2008/>. ==Etimologio== La [[scienca nomo]] Tyrannidae deriviĝas de la genro ''[[Tyrannus]]'', kiu estas [[latina]] vorto pruntita de la [[antikva greka]] ''τύραννος'' kaj signifanta "[[Tirano (reganto)|tirano]]". La natursciencistoj kiuj nomis tiun genron (precipe [[Linnaeus]] en la 18-a jarcento), elektis ĉi tiun terminon pro la tre agresema kaj domina konduto de ĉi tiuj birdoj, kiuj estas konataj por furioze defendi sian teritorion, ataki birdojn multe pli grandajn ol ili mem kaj kuraĝe forpeli entrudiĝintojn<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/easkin/cur/introduction Birds of the World], Eastern Kingbird.</ref>. ==Priskribo== La plimulto de specioj el la familio aspektas sufiĉe kutime kun [[plumaro]]j de brunaj, grizaj kaj blankaj kolornuancoj, ofte donantaj certan gradon de [[kamuflado]]. Ekzistas, tamen, tre drastaj esceptoj, kiel la brile ruĝa [[vermiljona muŝtirano]], blua-nigra-flava [[multkolora tiraneto]], certaj specioj el [[genro (biologio)|genroj]] ''[[Todirostrum]]'', ''[[Hemitriccus]]'' kaj ''[[Poecilotriccus]]'' ktp. Kelkaj specioj havas brile flavajn subajn partojn de plumaro, ekzemple la [[ornamita muŝtirano]] aŭ la [[sulfura tirano]]. Certaj specioj havas moviĝemajn [[Kresto (plumoj)|krestojn]]. Iuj specioj de la plej grandaj genroj de tiranedoj (ekz. ''[[Elaenia]]'', ''[[Myiarchus]]'' aŭ ''[[Empidonax]]'') aspektas sufiĉe similaj unu al la alia por esti malfacile distingeblaj laŭ aspekto en naturo; ili, tamen, bone distingeblas laŭ la [[birdokanto|voĉo]]. Laŭ konduto, tiranedoj ankaŭ varias, de [[platbekulo]]j, kiuj estas etaj, timidaj kaj preferas densajn arbarajn [[habitato]]jn, ĝis [[tirano|veraj tiranoj]] — relative grandaj, kuraĝaj, scivolemaj kaj kutimaj en malfermaj areoj en kaj apud homaj setlejoj. Plejparto de tiranedoj estas [[insektovora]]j kaj [[insekto]]j formas absolutan plejparton de iliaj dietoj, sed ili malofte specialiĝas je iu aparta speco de insektoj. Plej ofte ili estas oportunistaj ĉionvoruloj, ili kaptas kaj manĝas ĉion, kion ili povas kapti. Pli grandaj specioj, ekzemple la [[sulfura tirano]], okaze fortigas sian dieton per malgrandaj [[vertebrulo]]j (ekz. [[rano]]j) kaj ankaŭ per [[frukto]]j kaj aliaj plantaĵoj. Plej kutimaj [[Nordameriko|Nordamerikaj]] tiranedoj ĉasas per "embuska" maniero, en kiu la birdo sidas senmove surbranĉe kaj, vidinte predon, plonĝas al ĝi kaj kaptas ĝin, kaj poste revenas al la sama branĉo. [[Tropiko|Tropikaj]] specioj malofte ĉasas tiumaniere kaj pli ofte prenas insektojn de arbobranĉoj kaj arbotrunkoj. Tropikaj tiranedoj iam partoprenas en plurspeciaj [[birdaro]]j kun aliaj malgrandaj birdoj de la samaj lokoj. La plej malgrandaj birdoj de la familio estas du tre parencaj specioj: la [[kurtvosta nantirano]] kaj la [[nigraĉapa nantirano]] el la genro ''[[Myiornis]]'' (la unua estas averaĝe pli malgranda, sed je neglektebla kvanto), ili estas 6,5–7&nbsp;cm longaj kaj 4–5&nbsp;g peza. Laŭ longo, tiuj ĉi du specioj estas la plej malgrandaj [[paseroformaj birdoj]], kvankam laŭ pezo iuj malgrandaj [[silviedoj]] povas konkuri kun ili<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses, 2nd Edition'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (2008), {{ISBN|978-1-4200-6444-5}}.</ref>. Pro sia malgrandeco kaj mallongaj vostoj anoj de genro ''Myiornis'' similas al malgrandaj lanugozaj pilkoj aŭ grandaj insektoj. La plej granda tiranedo estas la [[granda hoktirano]], kiu estas 29&nbsp;cm longa kaj averaĝe 99,2&nbsp;g peza. Kelkaj specioj, ekzemple la [[rubandvosta tirano]], [[tondilvosta tirano]] aŭ [[forkvosta tirano]] estas konsiderinde pli longaj, ĝis 41&nbsp;cm, sed tio ĉi estas nur pro iliaj longegaj vostoj. Relative al grando de korpo, la forkvosta tirano havas la plej longan voston el ĉiuj birdoj (almenaŭ laŭ la longo de veraj vostaj plumoj, ne aldonaj plumoj kiel ĉe kelkaj birdoj el familio ''[[Phasianidae]]'')<ref name = "BirdAlmanac">{{cite book | title = The Bird Almanac: A Guide to Essential Facts and Figures of the World's Birds | first = David Mitchell | last = Bird | year = 2004 | publisher = Firefly Books | location = Buffalo, NY, USA | page = 70 | url = https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | isbn = 978-1-55297-925-9 | access-date = 2016-11-24 | archive-date = 2019-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191229101542/https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | url-status = live }}</ref>. ==Distribuo kaj habitato== Preskaŭ ĉiu [[habitato]] de [[Amerikoj]] havas almenaŭ kelkajn speciojn de tiranedoj, sed la speciriĉeco grave varias inter diversaj tipoj de habitato. La plej grandan variecon de tiranedoj havas [[montano (ekologio)|montanaj]] {{J|ĉiamverda arbaro}} kaj malaltaĵaj tropikaj ĉiamverdaj arbaroj, dum {{J|ĉerivera arbaro}}, [[palmoj|palmaj]] arbaroj, [[sabloarbaro]]j, [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj foliarbaroj]] kaj iliaj marĝenoj, sudaj [[modera klimato|moderklimataj]] arbaroj kaj iliaj marĝenoj, humidaj montanaj [[arbustaro]]j, kaj nordaj moderklimataj [[herbejo]]j havas la plej malaltajn kvantojn de distingaj specioj. Diferenco inter la plej granda kaj la plej malgranda speciriĉeco estas drasta: en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj renkonteblas pli ol 90 specioj de tiranedoj, dum la ĉi-supre listitaj habitatoj havas na nur po malpli ol 10. Eble en tiuj ĉi habitatoj estas malpli da {{J|ekologia niĉo}} taŭgaj por tiranedoj. Multaj tiranedoj specialiĝas por vivo en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj kaj montanaj ĉiamverdaj arbaroj. En tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj estas 49 [[endemia]]j specioj de tiranedoj, kaj en montanaj ĉiamverdaj arbaroj 46 endemiaj specioj. Oni povas supozi en ambaŭ habitatoj nivelo de specialiĝo de tiranedoj estas simila. Laŭ regiono, la plej grandan speciriĉecon de tiranedoj havas [[Atlantikaj arbaroj]], kaj [[El Chocó]] estas en la proksima dua loko. ==Statuso== Multaj specioj de tiranedoj ne estas minacataj kaj [[IUCN]] listas ilin [[malplej zorgiga]]j. Iuj, tamen, estas en danĝero kaj havas diversan leĝan protekton. Ekzemple, la [[senbarba tiraneto]] (''Camptostoma imberbe'') estas protektita laŭ [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]]<ref>[http://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/MBTANDX.HTML "List of Migratory Bird Species Protected by the Migratory Bird Treaty Act as of December 2, 2013"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190607000000/https://web.archive.org/web/20190607221124/https://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/mbtandx.html |date=2019-06-07 }} U.S. Fish and Wildlife Service</ref>. Tiu ĉi specio estas malofta en Usono, sed relative kutimas pli sude. Kelkaj specioj el Suda kaj Centra Ameriko estas en pli granda danĝero. Laŭ listo de [[2007]], [[BirdLife International]] (kaj do [[IUCN]]) deklaris la {{N|minasĝerajsa tiraneto}} kaj la {{N|sanktakatarina todotirano}} [[draste endanĝerita]]j. Ambaŭ tiuj ĉi specioj estas [[endemia]]j en [[Brazilo]]. Krome, 7 specioj estas deklaritaj [[endanĝerita]]j kaj 18 [[vundebla]]j<ref>BirdLife International (2007). Species factsheets. Accessed 12 December 2007 [http://www.birdlife.org/ available online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240911172512/https://www.birdlife.org/ |date=2024-09-11 }}</ref>. ==Sistematiko== La familion unue priskribis [[Karolo Lineo]]. La nomon li prenis el verkoj far [[Mark Catesby]] de la [[1730-aj jaroj]], kie li priskribis la {{N|eosta tirano}} kaj nomis ĝin "[[tirano]]". Ĉar Lineo admiris verkojn de Catesby, li adaptis la nomon ''Tyrannidae'' por la tuta familio, kaj ĝis nun multaj ĝiaj genroj kaj specioj havas en siaj kutimaj nomoj vorton "tirano"<ref>{{cite web | url =https://tucson.com/lifestyles/home-and-garden/naturally-curious-tyrant-flycatchers-have-enjoyed-their-name-since-1700s/article_167d9b20-d667-5a98-a35d-f1e32c65fc0a.html|title=Naturally curious: Tyrant flycatchers have enjoyed their name since 1700s|work=[[Arizona Daily Star]]| date=| accessdate =11 July 2024}}</ref>. Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList"/>, la familio enhavas 441 [[specio]]jn en 104 [[genro (biologio)|genroj]]. Antaŭe al tiranedoj ankaŭ apartenis la genroj ''[[Tityra]]'', ''[[Pachyramphus]]'', ''[[Laniocera]]'' kaj ''[[Xenopsaris]]'', sed en [[2007]] [[South American Classification Committee|SACC]] movis ilin al ilia propra familio ''[[Tityridae]]''<ref>[http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.htm Adopt the Family Tityridae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080508000000/https://web.archive.org/web/20080508083837/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.html |date=2008-05-08 }} – South American Classification Committee (2007)</ref>. {| class="wikitable collapsible" |- ! Bildo !! Genro !! Specioj |- |[[File:Piprites pileata - Black-capped Piprites (Male) 01.JPG|eta|centre|175ra|''Piprites pileata'']] || '''''[[Piprites]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1847</small> - '''[[piprito]]''' || * ''[[Piprites chloris]]'' - [[striflugila piprito]] * ''[[Piprites griseiceps]]'' - [[grizkapa piprito]] * ''[[Piprites pileata]]'' - [[nigraĉapa piprito]] |- |[[File:Neopipo cinnamomea - Cinnamon neopipo.jpg|centre|175ra]] || '''''[[Neopipo]]''''' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1869</small> - '''[[manaktirano]]''' || * ''[[Neopipo cinnamomea]]'' - [[cinama manaktirano]] |- |[[File:Procura-se ( Calyptura cristata ) (12482704514).jpg|centre|175ra]] || '''''[[Calyptura]]''''' <small>[[Swainson, WJ]], 1832</small> - '''[[kalipturo]]''' || * [[Calyptura cristata]] - [[regoleca kalipturo]] |- |[[File:Platyrinchus coronatus - Golden-crowned spadebill.jpg|eta|centre|175ra|''Platyrinchus coronatus'']] || '''''[[Platyrinchus]]''''' <small>[[Desmarest, A-G]], 1805</small> - '''[[ŝpatbekulo]]''' || * ''[[Platyrinchus saturatus]]'' - [[cinamkresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus cancrominus]]'' - [[kurtvosta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus mystaceus]]'' - [[blankagorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus coronatus]]'' - [[orkrona ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus flavigularis]]'' - [[flavgorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus platyrhynchos]]'' - [[blankakresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus leucoryphus]]'' - [[rufaflugila ŝpatbekulo]] |- |[[File:Tachuris rubrigastra - Many-coloured rush-tyrant.JPG|centre|175ra]] || '''''[[Tachuris]]''''' <small>[[de Lafresnaye, NFAA]], 1835</small> || * ''[[Tachuris rubrigastra]]'' - [[multkolora tiraneto]] |- |[[File:Corythopis delalandi -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Corythopis delalandi'']] || '''''[[Corythopis]]''''' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - '''[[formiktirano]]''' || * ''[[Corythopis delalandi]]'' - [[suda formiktirano]] * ''[[Corythopis torquatus]]'' - [[norda formiktirano]] |- |[[File:Pseudotriccus ruficeps -NBII Image Gallery-a00198.jpg|eta|centre|175ra|''Pseudotriccus ruficeps'']] || '''''[[Pseudotriccus]]''''' <small>[[Taczanowski, W]]; [[Berlepsch, HHCL]], 1885</small> || * ''[[Pseudotriccus pelzelni]]'' - [[bronza tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus simplex]]'' - [[brunfrunta tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus ruficeps]]'' - [[rufkapa tiraneto]] |- |[[File:Leptopogon amaurocephalus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Leptopogon amaurocephalus'']] || '''''[[Leptopogon]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Leptopogon amaurocephalus]]'' - [[brunĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon superciliaris]]'' - [[ardezĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon rufipectus]]'' - [[rufbrusta muŝtirano]] * ''[[Leptopogon taczanowskii]]'' - [[inkaa muŝtirano]] |- |[[File:Mionectes rufiventris.jpg|eta|centre|175ra|''Mionectes rufiventris'']] || '''''[[Mionectes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Mionectes striaticollis]]'' - [[stribrusta muŝtirano]] * ''[[Mionectes olivaceus]]'' - [[olivstria muŝtirano]] * ''[[Mionectes oleagineus]]'' - [[okraventra muŝtirano]] * ''[[Mionectes macconnelli]]'' - [[rufoliva muŝtirano]] * ''[[Mionectes roraimae]]'' - [[tepuja muŝtirano]] * ''[[Mionectes rufiventris]]'' - [[grizkapa muŝtirano]] |- |[[File:Phylloscartes poecilotis (Atrapamoscas variegado) - Flickr - Alejandro Bayer (1).jpg|eta|centre|175ra|''Pogonotriccus poecilotis'']] || '''''[[Pogonotriccus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> - '''[[hartirano]]''' || * ''[[Pogonotriccus difficilis]]'' - [[blankokula hartirano]] * ''[[Pogonotriccus eximius]]'' - [[suda hartirano]] * ''[[Pogonotriccus ophthalmicus]]'' - [[marmora hartirano]] * ''[[Pogonotriccus lanyoni]]'' - [[antjokia hartirano]] * ''[[Pogonotriccus paulista]]'' - [[sanpaŭla hartirano]] * ''[[Pogonotriccus poecilotis]]'' - [[bunta hartirano]] * ''[[Pogonotriccus venezuelanus]]'' - [[venezuela hartirano]] * ''[[Pogonotriccus orbitalis]]'' - [[okulvitra hartirano]] * ''[[Pogonotriccus chapmani]]'' - [[tepuja hartirano]] |- |[[File:Phylloscartes ventralis - Mottle-checked tyrannulet; Monteiro Lobato, São Paulo, Brazil.jpg|eta|centre|175ra|''Phylloscartes ventralis'']] || '''''[[Phylloscartes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Phylloscartes oustaleti]]'' - [[orokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flavovirens]]'' - [[panama tiraneto]] * ''[[Phylloscartes virescens]]'' - [[oliveca tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ventralis]]'' - [[makulvanga tiraneto]] * ''[[Phylloscartes beckeri]]'' - [[bahia tiraneto]] * ''[[Phylloscartes kronei]]'' - [[restingaa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes sylviolus]]'' - [[brunokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ceciliae]]'' - [[alagoasa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes roquettei]]'' - [[minasĝerajsa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes superciliaris]]'' - [[rufbrova tiraneto]] * ''[[Phylloscartes nigrifrons]]'' - [[nigrafrunta tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flaviventris]]'' - [[rufbrida tiraneto]] * ''[[Phylloscartes gualaquizae]]'' - [[ekvadora tiraneto]] * ''[[Phylloscartes parkeri]]'' - [[cinamomaska tiraneto]] |- |[[File:Rhynchocyclus fulvipectus - Fulvous-breasted Flatbill - 3.jpg|eta|centre|175ra|''Rhynchocyclus fulvipectus'']] || '''''[[Rhynchocyclus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Rhynchocyclus brevirostris]]'' - [[okulringa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus aequinoctialis]]'' - [[napa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus olivaceus]]'' - [[oliveca platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus pacificus]]'' - [[pacifika platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus fulvipectus]]'' - [[rufbrusta platbekulo]] |- |[[File:Tolmomyias flaviventris - Yellow-breasted Flycatcher.JPG|eta|centre|175ra|''Tolmomyias flaviventris'']] || '''''[[Tolmomyias]]''''' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> || * ''[[Tolmomyias sulphurescens]]'' - [[flavoliva platbekulo]] * ''[[Tolmomyias traylori]]'' - [[oranĝokula platbekulo]] * ''[[Tolmomyias flavotectus]]'' - [[flavaflugila platbekulo]] * ''[[Tolmomyias assimilis]]'' - [[flavborderita platbekulo]] * ''[[Tolmomyias poliocephalus]]'' - [[grizkrona platbekulo]] * ''[[Tolmomyias viridiceps]]'' - [[olivkapa platbekulo]] * ''[[Tolmomyias flaviventris]]'' - [[flavbrusta platbekulo]] |- |[[File:Taeniotriccus andrei - Black-chested Tyrant (male), Parauapebas, Pará, Brazil.jpg|centre|175ra]] || '''''[[Taeniotriccus]]''''' <small>[[Berlepsch, HHCL]]; [[Hartert, EJO]], 1902</small> || * ''[[Taeniotriccus andrei]]'' - [[nigrabrusta todotirano]] |- |[[File:Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg|eta|centre|175ra|''Cnipodectes subbrunneus'']] || '''''[[Cnipodectes]]''''' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> || * ''[[Cnipodectes superrufus]]'' - [[rufa todotirano]] * ''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' - [[bruna todotirano]] |- |[[File:Todirostrum poliocephalum3.jpg|eta|centre|175ra|''Todirostrum poliocephalum'']] || '''''[[Todirostrum]]''''' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> || * ''[[Todirostrum maculatum]]'' - [[makula todotirano]] * ''[[Todirostrum poliocephalum]]'' - [[flavbrida todotirano]] * ''[[Todirostrum cinereum]]'' - [[ordinara todotirano]] * ''[[Todirostrum viridanum]]'' - [[marakaiba todotirano]] * ''[[Todirostrum nigriceps]]'' - [[nigrakapa todotirano]] * ''[[Todirostrum pictum]]'' - [[pentrita todotirano]] * ''[[Todirostrum chrysocrotaphum]]'' - [[flavbrova todotirano]] |- |[[File:PIOLHINHO (Phyllomyias fasciatus).jpg|175px]] || ''[[Phyllomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Altebenaĵa tiraneto]], ''Phyllomyias fasciatus'' * [[Jungaa tiraneto]], ''Phyllomyias weedeni'' * [[Tiraneto de Burmeister]], ''Phyllomyias burmeisteri'' * [[Blankbrusta tiraneto]], ''Phyllomyias zeledoni'' * [[Verdeca tiraneto]], ''Phyllomyias virescens'' * [[Tiraneto de Reiser]], ''Phyllomyias reiseri'' * [[Tiraneto de Urich]], ''Phyllomyias urichi'' * [[Tiraneto de Sclater]], ''Phyllomyias sclateri'' * [[Grizĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseocapilla'' * [[Grizkapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseiceps'' * [[Plumbkrona tiraneto]], ''Phyllomyias plumbeiceps'' * [[Nigraĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias nigrocapillus'' * [[Cindrakapa tiraneto]], ''Phyllomyias cinereiceps'' * [[Oĥrapuga tiraneto]], ''Phyllomyias uropygialis'' |- |[[File:Tyrannulus elatus Tiranuelo coronado Yellow-crowned Tyrannulet (6515681957).jpg|175px]] || ''[[Tyrannulus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Flavkrona tiraneto]], ''[[Tyrannulus elatus]]'' |- |[[File:Myiopagis cotta 1.jpg|175px]] || ''[[Myiopagis]]'' {{small|Salvin & Godman, 1888}} || * [[Grizkapa elenio]], ''Myiopagis caniceps'' * [[Ĉokoa elenio]], ''Myiopagis parambae'' * [[Amazonia elenio]], ''Myiopagis cinerea'' * [[Jamajka elenio]], ''Myiopagis cotta'' * [[Flavkrona elenio]], ''Myiopagis flavivertex'' * [[Arbara elenio]], ''Myiopagis gaimardii'' * [[Monteta elenio]], ''Myiopagis olallai'' * [[Pacifika elenio]], ''Myiopagis subplacens'' * [[Verdeca elenio]], ''Myiopagis viridicata'' |- |[[File:Elaenia spectabilis-Large Elaenia.JPG|175px]] || ''[[Elaenia]]'' {{small|Sundevall, 1836}} || * [[Flavventra elenio]], ''Elaenia flavogaster'' * [[Karibia elenio]], ''Elaenia martinica'' * [[Granda elenio]], ''Elaenia spectabilis'' * [[Noronha-insulara elenio]], ''Elaenia ridleyana'' * [[Blankkresta elenio]], ''Elaenia albiceps'' * [[Ĉilia elenio]], ''Elaenia chilensis'' * [[Malgrandbeka elenio]], ''Elaenia parvirostris'' * [[Olivkolora elenio]], ''Elaenia mesoleuca'' * [[Ardeza elenio]], ''Elaenia strepera'' * [[Korna elenio]], ''Elaenia gigas'' * [[Bruneca elenio]], ''Elaenia pelzelni'' * [[Simplakresta elenio]], ''Elaenia cristata'' * [[Malgranda elenio]], ''Elaenia chiriquensis'' * [[Elenio de Coopmans]], ''Elaenia brachyptera'' * [[Rufkrona elenio]], ''Elaenia ruficeps'' * [[Monta elenio]], ''Elaenia frantzii'' * [[Altaĵa elenio]], ''Elaenia obscura'' * [[Malgrandkapa elenio]], ''Elaenia sordida'' * [[Giganta elenio]], ''Elaenia dayi'' * [[Anda elenio]], ''Elaenia pallatangae'' * [[Tepuja elenio]], ''Elaenia olivina'' * [[Grand-Antila elenio]], ''Elaenia fallax'' |- |[[File:Brown-capped Tyrannulet (Ornithion brunneicapillus) (8079747729).jpg|175px]] || ''[[Ornithion]]'' {{small|Hartlaub, 1853}} || * [[Brunĉapa tiraneto]], ''Ornithion brunneicapillus'' * [[Blankbrova tiraneto]], ''Ornithion inerme'' * [[Flavventra tiraneto]], ''Ornithion semiflavum'' |- |[[File:Camptostoma obsoletum obsoletum - Southern beardless tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Camptostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1857}} || * [[Norda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma imberbe'' * [[Suda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma obsoletum'' |- |[[File:Suiriri suiriri - Suiriri flycatcher Argentina.jpg|175px]] || ''[[Suiriri]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Sujririo]], ''[[Suiriri suiriri]]'' |- |[[File:Mecocerculus hellmayri - Buff-banded tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Mecocerculus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Blankgorĝa tiraneto]], ''Mecocerculus leucophrys'' * [[Blankavosta tiraneto]], ''Mecocerculus poecilocercus'' * [[Sablobenda tiraneto]], ''Mecocerculus hellmayri'' * [[Rufflugila tiraneto]], ''Mecocerculus calopterus'' * [[Sulfurventra tiraneto]], ''Mecocerculus minor'' * [[Blankabenda tiraneto]], ''Mecocerculus stictopterus'' |- |[[File:Tufted Tit-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Anairetes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Cindrabrusta parutirano]], ''Anairetes alpinus'' * [[Nigrakresta parutirano]], ''Anairetes nigrocristatus'' * [[Buntakresta parutirano]], ''Anairetes reguloides'' * [[Flavbeka parutirano]], ''Anairetes flavirostris'' * [[Fernandeza parutirano]], ''Anairetes fernandezianus'' * [[Tufa parutirano]], ''Anairetes parulus'' |- |[[File:Anairetes agilis.jpg|175px]] || ''[[Uromyias]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Lerta parutirano]], ''Uromyias agilis'' * [[Solidkolora parutirano]], ''Uromyias agraphia'' |- |[[File:Serpophaga subcristata -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Serpophaga]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Torenta tiraneto]], ''Serpophaga cinerea'' * [[Rivera tiraneto]], ''Serpophaga hypoleuca'' * [[Nigreca tiraneto]], ''Serpophaga nigricans'' * [[Blankakresta tiraneto]], ''Serpophaga subcristata'' * [[Tiraneto de Straneck]], ''Serpophaga griseicapilla'' |- |[[File:Phaeomyias murina1.jpg|175px]] || ''[[Nesotriccus]]'' {{small|Townsend, CH, 1895}}|| * [[Suda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus murinus'' * [[Norda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus incomtus'' * [[Kokosa tiraneto]], ''Nesotriccus ridgwayi'' * [[Tumbesa tiraneto]], ''Nesotriccus tumbezanus'' * [[Maranjona tiraneto]], ''Nesotriccus maranonicus'' |- |[[File:Capsiempis flaveola -Costa Rica-8 (1).jpg|175px]] || ''[[Capsiempis]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Flava tiraneto]], ''Capsiempis flaveola'' |- |[[File:Polystictus superciliaris - Grey-backed Tachuri.JPG|175px]] || ''[[Polystictus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Barba taĉurio]], ''Polystictus pectoralis'' * [[Grizdorsa taĉurio]], ''Polystictus superciliaris'' |- |[[File:Pseudocolopteryx dinelliana - Dinelli's doradito.jpg|175px]] || ''[[Pseudocolopteryx]]'' {{small|Lillo, 1905}} || * [[Kresta doradito]], ''Pseudocolopteryx sclateri'' * [[Subtropika doradito]], ''Pseudocolopteryx acutipennis'' * [[Doradito de Dinelli]], ''Pseudocolopteryx dinelliana'' * [[Pepanta doradito]], ''Pseudocolopteryx flaviventris'' * [[Tiktakanta doradito]], ''Pseudocolopteryx citreola'' |- |[[File:Rufous-sided Pygmy-tyrant Euscarthmus rufomarginatus.jpg|175px]] || ''[[Euscarthmus]]'' {{small|Wied-Neuwied, 1831}} || * [[Oĥrakrona arbusta tirano]], ''Euscarthmus meloryphus'' * [[Oĥravizaĝa arbusta tirano]], ''Euscarthmus fulviceps'' * [[Rufflanka arbusta tirano]], ''Euscarthmus rufomarginatus'' |- |[[File:Pseudelaenia leucospodia - Gray-and-white Tyrannulet (cropped).jpg|175px]]|| ''[[Pseudelaenia]]'' {{small|W. Lanyon, 1988}} || * [[Griza-blanka tiraneto]], ''Pseudelaenia leucospodia'' |- |[[File:Stigmatura budytoides - Greater wagtail tyrant.JPG|175px]] || ''[[Stigmatura]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1866}} || * [[Malgranda motaciltirano]], ''Stigmatura napensis'' * [[Bahia motaciltirano]], ''Stigmatura bahiae'' * [[Granda motaciltirano]], ''Stigmatura budytoides'' |- |[[File:Golden-faced Tyrannulet - Colombia S4E9917.jpg|175px]] || ''[[Zimmerius]]'' {{small|Traylor, 1977}} || * [[Gvatemala tiraneto]], ''Zimmerius vilissimus'' * [[Viska tiraneto]], ''Zimmerius parvus'' * [[Okulvitra tiraneto]], ''Zimmerius improbus'' * [[Venezuela tiraneto]], ''Zimmerius petersi'' * [[Bolivia tiraneto]], ''Zimmerius bolivianus'' * [[Ruĝbeka tiraneto]], ''Zimmerius cinereicapilla'' * [[Miŝana tiraneto]], ''Zimmerius villarejoi'' * [[Tiraneto de Chico]], ''Zimmerius chicomendesi'' * [[Maldikpieda tiraneto]], ''Zimmerius gracilipes'' * [[Gujana tiraneto]], ''Zimmerius acer'' * [[Orvizaĝa tiraneto]], ''Zimmerius chrysops'' * [[Tiraneto de Coopmans]], ''Zimmerius minimus'' * [[Ĉokoa tiraneto]], ''Zimmerius albigularis'' * [[Flavecbrusta tiraneto]], ''Zimmerius flavidifrons'' * [[Perua tiraneto]], ''Zimmerius viridiflavus'' |- |[[File:Suiriri islerorum - Chapada Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Guyramemua]]'' {{small|Lopes et al., 2017}} || *[[Ĉapada muŝkaptulo]], ''[[Guyramemua affine]]'' |- |[[File:Sublegatus modestus - Southern scrub flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Sublegatus]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1868}} || * [[Norda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus arenarum'' * [[Suda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus modestus'' * [[Amazonia arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus obscurior'' |- |[[File:Inezia subflava - Amazonian inezia, Anavilhanas National Park, Novo Airão, Amazonas, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Inezia]]'' {{small|Cherrie, 1909}} || * [[Maldikbeka inezio]], ''Inezia tenuirostris'' * [[Griza inezio]], ''Inezia inornata'' * [[Amazonia inezio]], ''Inezia subflava'' * [[Pala inezio]], ''Inezia caudata'' |- |[[File:Myiophobus fasciatus 54670465.jpg|175px]] || ''[[Myiophobus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Olivbrusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus cryptoxanthus'' * [[Flaveca muŝkaptulo]], ''Myiophobus flavicans'' * [[Senornama muŝkaptulo]], ''Myiophobus inornatus'' * [[Oranĝkresta muŝkaptulo]], ''Myiophobus phoenicomitra'' * [[Roraima muŝkaptulo]], ''Myiophobus roraimae'' * [[Rusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus fasciatus'' * [[Muskolora muŝkaptulo]], ''Myiophobus crypterythrus'' * [[Rufeca muŝkaptulo]], ''Myiophobus rufescens'' |- |[[File:Myiophobus pulcher (Atrapamoscas musguero) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|175px]] || ''[[Nephelomyias]]'' {{small|(Ohlson, Fjeldsa and Ericson, 2009)}} || * [[Oranĝbenda muŝkaptulo]], ''Nephelomyias lintoni'' * [[Oĥrecbrusta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias ochraceiventris'' * [[Beleta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias pulcher'' |- |[[File:Ornate Flycatcher - South Ecuador S4E0633.jpg|175px]] || ''[[Myiotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ornama muŝkaptulo]], ''[[Myiotriccus ornatus]]'' |- |[[File:Culicivora caudacuta Sharp-tailed Tyrant.JPG|175px]] || ''[[Culicivora]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Akravosta herbotirano]], ''[[Culicivora caudacuta]]'' |- |[[File:Hemitriccus striaticollis - Stripe-necked Tody Tyrant; Arari; Maranhão, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Hemitriccus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Todtirano de Snethlage]], ''Hemitriccus minor'' * [[Vastbeka todtirano]], ''Hemitriccus josephinae'' * [[Flama bambua tirano]], ''Hemitriccus flammulatus'' * [[Helbruna bambua tirano]], ''Hemitriccus diops'' * [[Brunbrusta bambua tirano]], ''Hemitriccus obsoletus'' * [[Blankokula todtirano]], ''Hemitriccus zosterops'' * [[Todtirano de Zimmer]], ''Hemitriccus minimus'' * [[Okulringa todtirano]], ''Hemitriccus orbitatus'' * [[Todtirano de Johannes]], ''Hemitriccus iohannis'' * [[Striatkola todtirano]], ''Hemitriccus striaticollis'' * [[Pendantnesta todtirano]], ''Hemitriccus nidipendulus'' * [[Jungaa todtirano]], ''Hemitriccus spodiops'' * [[Perlventra todtirano]], ''Hemitriccus margaritaceiventer'' * [[Todtirano de Pelzeln]], ''Hemitriccus inornatus'' * [[Nigragorĝa todtirano]], ''Hemitriccus granadensis'' * [[Sablagorĝa todtirano]], ''Hemitriccus rufigularis'' * [[Cinambrusta todtirano]], ''Hemitriccus cinnamomeipectus'' * [[Sablabrusta todtirano]], ''Hemitriccus mirandae'' * [[Todtirano de Kaempfer]], ''Hemitriccus kaempferi'' * [[Forkvosta todtirano]], ''Hemitriccus furcatus'' * [[Blankaventra todtirano]], ''Hemitriccus griseipectus'' * [[Akra todtirano]], ''Hemitriccus cohnhafti'' |- |[[File:Myiornis auricularis 1.jpg|175px]] || ''[[Myiornis]]'' {{small|Bertoni, A.W., 1901}} || * [[Blankventra nana tirano]], ''Myiornis albiventris'' * [[Orela nana tirano]], ''Myiornis auricularis'' * [[Nigraĉapa nana tirano]], ''Myiornis atricapillus'' * [[Mallongvosta nana tirano]], ''Myiornis ecaudatus'' |- |[[File:Southern Bentbill.jpg|175px]] || ''[[Oncostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Norda hokbekulo]] (''Oncostoma cinereigulare'') * [[Suda hokbekulo]] (''Oncostoma olivaceum'') |- |[[File:Lophotriccus galeatus - Helmeted Pygmy Tyrant, Presidente Figueiredo, Amazonas, Brazil 02.jpg|175px]] || ''[[Lophotriccus]]'' {{small|Berlepsch, 1884}} || * [[Skvamkresta nana tirano]], ''Lophotriccus pileatus'' * [[Dubenda nana tirano]], ''Lophotriccus vitiosus'' * [[Longkresta nana tirano]], ''Lophotriccus eulophotes'' * [[Helma nana tirano]], ''Lophotriccus galeatus'' |- |[[File:Pale-eyed Pygmy-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Atalotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Palokula nana tirano]], ''[[Atalotriccus pilaris]]'' |- |[[File:Poecilotriccus ruficeps (Tiranuelo capirrufo) (14450043293).jpg|175px]] || ''[[Poecilotriccus]]'' {{small|Berlepsch, 1884}} || * [[Rufkrona todtirano]], ''Poecilotriccus ruficeps'' * [[Todtirano de Lulu]], ''Poecilotriccus luluae'' * [[Blankvanga todtirano]], ''Poecilotriccus albifacies'' * [[Nigra-blanka todtirano]], ''Poecilotriccus capitalis'' * [[Sablovanga todtirano]], ''Poecilotriccus senex'' * [[Ruĝeca todtirano]], ''Poecilotriccus russatus'' * [[Oĥravizaĝa todtirano]], ''Poecilotriccus plumbeiceps'' * [[Fumbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus fumifrons'' * [[Rustbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus latirostris'' * [[Ardezbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus sylvia'' * [[Orflugila todtirano]], ''Poecilotriccus calopterus'' * [[Nigradorsa todtirano]], ''Poecilotriccus pulchellus'' |- |[[File:Cinnamon Flycatcher (Pyrrhomyias cinnamomeus).jpg|175px]] || ''[[Pyrrhomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Cinama muŝkaptulo]], ''[[Pyrrhomyias cinnamomeus]]'' |- |[[File:Gibão de couro.jpg|175px]] || ''[[Hirundinea]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Hirundineo]], ''[[Hirundinea ferruginea]]'' |- |[[File:Gray-breasted Flycatcher - South Ecuador S4E9465.jpg|175px]] || ''[[Lathrotriccus]]'' {{small|Lanyon,W & Lanyon,S, 1986}} || *[[Muŝtirano de Euler]], ''Lathrotriccus euleri'' *[[Grizbrusta muŝtirano]], ''Lathrotriccus griseipectus'' |- |[[File:Aphanotriccus capitalis -near Rancho Naturalista, Cordillera de Talamanca, Costa Rica-8.jpg|175px]] || ''[[Aphanotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || *[[Oĥrabrusta muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus capitalis'' *[[Nigrabeka muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus audax'' |- |[[File:Cnemotriccus fuscatus - Fuscous Flycatcher; Bodoquena, Mato Grosso do Sul, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Cnemotriccus]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Malhela muŝkaptulo]], ''[[Cnemotriccus fuscatus]]'' |- |[[File:Pileated Flycatcher - Mexico S4E9492 (16251012834).jpg|175px]] || ''[[Xenotriccus]]'' {{small|Dwight & Griscom, 1927}} || * [[Zonata muŝkaptulo]], ''Xenotriccus callizonus'' * [[Meksika muŝkaptulo]], ''Xenotriccus mexicanus'' |- |[[File:Sayornis phoebe -Owen Conservation Park, Madison, Wisconsin, USA-8.jpg|175px]] || ''[[Sayornis]]'' – [[feboj]] {{small|Bonaparte, 1854}} || * [[Orienta febo]], ''Sayornis phoebe'' * [[Nigra febo]], ''Sayornis nigricans'' * [[Ruĝeca febo]], ''Sayornis saya'' |- |[[File:Mitrephanes phaeocercus -Costa Rica-8a.jpg|175px]] || ''[[Mitrephanes]]'' {{small|Coues, 1882}} || * [[Norda tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes phaeocercus'' * [[Olivkolora tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes olivaceus'' |- |[[File:Tropical Pewee - Rio Tigre - Costa Rica.jpg|175px]] || ''[[Contopus]]'' {{small|Cabanis, 1855}} || * [[Olivflanka arbartirano]], ''Contopus cooperi'' * [[Granda arbartirano]], ''Contopus pertinax'' * [[Malhela arbartirano]], ''Contopus lugubris'' * [[Fuma arbartirano]], ''Contopus fumigatus'' * [[Oĥreca arbartirano]], ''Contopus ochraceus'' * [[Okcidenta arbartirano]], ''Contopus sordidulus'' * [[Orienta arbartirano]], ''Contopus virens'' * [[Norda tropika arbartirano]], ''Contopus bogotensis'' * [[Suda tropika arbartirano]], ''Contopus cinereus'' * [[Tumbesa arbartirano]], ''Contopus punensis'' * [[Blankgorĝa arbartirano]], ''Contopus albogularis'' * [[Nigreca arbartirano]], ''Contopus nigrescens'' * [[Kuba arbartirano]], ''Contopus caribaeus'' * [[Hispaniola arbartirano]], ''Contopus hispaniolensis'' * [[Jamajka arbartirano]], ''Contopus pallidus'' * [[Malgrand-Antila arbartirano]], ''Contopus latirostris'' |- |[[File:Black-capped Flycatcher - Central Highlands - Costa Rica MG 7063 (26603418092).jpg|175px]] || ''[[Empidonax]]'' — [[muŝtiranoj]] {{small|Cabanis, 1855}} || *[[Flavventra muŝtirano]], ''Empidonax flaviventris'' *[[Verdeca muŝtirano]], ''Empidonax virescens'' *[[Alna muŝtirano]], ''Empidonax alnorum'' *[[Salika muŝtirano]], ''Empidonax traillii'' *[[Blankgorĝa muŝtirano]], ''Empidonax albigularis'' *[[Malgranda muŝtirano]], ''Empidonax minimus'' *[[Abia muŝtirano]], ''Empidonax hammondii'' *[[Griza muŝtirano]], ''Empidonax wrightii'' *[[Arbusta muŝtirano]], ''Empidonax oberholseri'' *[[Pina muŝtirano]], ''Empidonax affinis'' *[[Marborda muŝtirano]], ''Empidonax difficilis'' *[[Flaveca muŝtirano]], ''Empidonax flavescens'' *[[Brunecbrusta muŝtirano]], ''Empidonax fulvifrons'' *[[Nigrakapa muŝtirano]], ''Empidonax atriceps'' |- |[[File:Pyrocephalus rubinus Titiribí pechirrojo Vermilion Flycatcher (male) (17321352426).jpg|175px]] || ''[[Pyrocephalus]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Skarlata muŝtirano]] ''Pyrocephalus rubinus'' * [[Vermiljona muŝtirano]], ''Pyrocephalus obscurus'' * [[Nana muŝtirano]] ''Pyrocephalus nanus'' * ✝[[San-Cristóbal-insula muŝtirano]] ''Pyrocephalus dubius'' |- |[[File:Ochthornis littoralis - Drab Water-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Ochthornis]]'' {{small|P.L. Sclater, 1888}} || * [[Litorala akvotirano]], ''[[Ochthornis littoralis]]'' |- |[[File:Satrapa icterophrys -Argentina-8.jpg|175px]] || ''[[Satrapa]]'' {{small|Strickland, 1844}} || * [[Flavbrova muŝtirano]], ''[[Satrapa icterophrys]]'' |- |[[File:LittleGround-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Syrtidicola]]'' {{small|Chesser et al, 2020}} || * [[Malgranda tertirano]], ''[[Syrtidicola fluviatilis]]'' |- |[[File:Spot-billed Ground-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Muscisaxicola]]'' – [[tertiranoj]] {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || *[[Makulbeka tertirano]], ''Muscisaxicola maculirostris'' *[[Blankbrusta tertirano]], ''Muscisaxicola albifrons'' *[[Oĥranuka tertirano]], ''Muscisaxicola flavinucha'' *[[Parama tertirano]], ''Muscisaxicola alpinus'' *[[Tertirano de Taczanowski]], ''Muscisaxicola griseus'' *[[Cindra tertirano]], ''Muscisaxicola cinereus'' *[[Rufnuka tertirano]], ''Muscisaxicola rufivertex'' *[[Malhelvizaĝa tertirano]], ''Muscisaxicola maclovianus'' *[[Blankbrova tertirano]], ''Muscisaxicola albilora'' *[[Cinamventra tertirano]], ''Muscisaxicola capistratus'' *[[Rufkapa tertirano]], ''Muscisaxicola juninensis'' *[[Nigrabrusta tertirano]], ''Muscisaxicola frontalis'' |- |[[File:Andean Negrito (Lessonia oreas) on the ground, side view.jpg|175px]] || ''[[Lessonia]]'' — [[negritoj]] {{small|Swainson, 1832}} || * [[Anda negrito]], ''Lessonia oreas'' * [[Rufa negrito]], ''Lessonia rufa'' |- |[[File:Hymenops perspicillatus Argentina.jpg|175px]] || ''[[Hymenops]]'' {{small|Lesson, 1828}} || * [[Okulvitra tirano]], ''[[Hymenops perspicillatus]]'' |- |[[File:Knipolegus cyanirostris -Reserva Guainumbi, Sao Luis do Paraitinga, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Knipolegus]]'' {{small|F. Boie, 1826 }} || * [[Blubeka nigra tirano]], ''Knipolegus cyanirostris'' * [[Nigra tirano de Jelski]], ''Knipolegus signatus'' * [[Plumba tirano]], ''Knipolegus cabanisi'' * [[Cindra tirano]], ''Knipolegus striaticeps'' * [[Blankflugila nigra tirano]], ''Knipolegus aterrimus'' * [[Nigra tirano de Hudson]], ''Knipolegus hudsoni'' * [[Rufvosta tirano]], ''Knipolegus poecilurus'' * [[Riverborda tirano]], ''Knipolegus orenocensis'' * [[Amazonia nigra tirano]], ''Knipolegus poecilocercus'' * [[Kresta nigra tirano]], ''Knipolegus lophotes'' * [[Velura nigra tirano]], ''Knipolegus nigerrimus'' * [[Kaatinga nigra tirano]], ''Knipolegus franciscanus'' |- |[[File:Red-rumped-Bush-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Cnemarchus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ruĝpuga arbusta tirano]], ''Cnemarchus erythropygius'' * [[Monta arbusta tirano]], ''Cnemarchus rufipennis'' |- |[[File:White Monjita (Xolmis irupero)-8.jpg|175px]] || ''[[Xolmis]]'' {{small|F. Boie, 1826}} || * [[Blankpuga monĵito]], ''Xolmis velatus'' * [[Blanka monĵito]], ''Xolmis irupero'' |- |[[File:Fire-eyed Diucon RWD.jpg|175px]] || ''[[Pyrope]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1860}} || * [[Flamokululo]] (''[[Pyrope pyrope]]'') |- |[[File:Xolmis cinereus -Fazenda Campo de Ouro, Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Nengetus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Griza monĵito]], ''[[Nengetus cinereus]]'' |- |[[File:Xolmis coronatus - Black-crowned Monjita; San Javier, Río Negro, Uruguay.jpg|175px]] || ''[[Neoxolmis]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Nigrakrona monĵito]], ''Neoxolmis coronatus'' * [[Rustdorsa monĵito]], ''Neoxolmis rubetra'' * [[Salinasa monĵito]], ''Neoxolmis salinarum'' * [[Rufventra monĵito]], ''Neoxolmis rufiventris'' |- |[[File:Myiotheretes striaticollis Atrapamoscas chiflaperro Streak-throated Bush-Tyrant (13975951386).jpg|175px]] || ''[[Myiotheretes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Striatgorĝa arbustotirano]], ''Myiotheretes striaticollis'' * [[Rufventra arbustotirano]], ''Myiotheretes fuscorufus'' * [[Sankta-Marta arbustotirano]], ''Myiotheretes pernix'' * [[Fuma arbustotirano]], ''Myiotheretes fumigatus'' |- |[[File:Agriornis montanus - Black-billed shrike-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Agriornis]]'' – [[lanitiranoj]] {{small|Gould, 1839}} || * [[Nigrabeka lanitirano]], ''Agriornis montanus'' * [[Malgranda lanitirano]], ''Agriornis murinus'' * [[Blankvosta lanitirano]], ''Agriornis albicauda'' * [[Grizventra lanitirano]], ''Agriornis micropterus'' * [[Granda lanitirano]], ''Agriornis lividus'' |- |[[File:Gubernetes yetapa -Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Gubernetes]]'' {{small|Such, 1825}} || * [[Jetapo]], ''[[Gubernetes yetapa]]'' |- |[[File:Muscipipra vetula 1.jpeg|175px]] || ''[[Muscipipra]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Tondilvosta griza tirano]] (''[[Muscipipra vetula]]'') |- |[[File:Black-backed Water-Tyrant - Brazil MG 8606 (16730865190).jpg|175px]] || ''[[Fluvicola]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Piga akvotirano]], ''Fluvicola pica'' * [[Nigradorsa akvotirano]], ''Fluvicola albiventer'' * [[Maska akvotirano]], ''Fluvicola nengeta'' |- |[[File:Arundinicola leucocephala -Piraju, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|175px]] || ''[[Arundinicola]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Blankkapa marĉa tirano]], ''[[Arundinicola leucocephala]]'' |- |[[File:Heteroxolmis dominicana -Rocha, Uruguay -male-8.jpg|175px]] || ''[[Heteroxolmis]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Nigra-blanka monĵito]], ''[[Heteroxolmis dominicana]]'' |- |[[File:Alectrurus risora - Strange-tailed tyrant (male) 03.jpg|175px]] || ''[[Alectrurus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Trikolora tirano]], ''Alectrurus tricolor'' * [[Strangvosta tirano]], ''Alectrurus risora'' |- |[[File:Tumbes Tyrant - South Ecuador S4E9643 (16666065997).jpg|175px]] || ''[[Tumbezia]]'' {{small|Chapman, 1925}} || * [[Tumbesa tirano]], ''[[Tumbezia salvini]]'' |- |[[File:Yellow-bellied Chat-Tyrant - Colombia S4E2594 (16687224919).jpg|175px]] || ''[[Silvicultrix]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Krona saksikoltirano]], ''Silvicultrix frontalis'' * [[Saksikoltirano de Kalinowski]], ''Silvicultrix spodionota'' * [[Orbrova saksikoltirano]] ''Silvicultrix pulchella'' * [[Flavventra saksikoltirano]] ''Silvicultrix diadema'' * [[Saksikoltirano de Jelski]] ''Silvicultrix jelskii'' |- |[[File:Ochthoeca fumicolor (Pitajo ahumado) (15321450129).jpg|175px]] || ''[[Ochthoeca]]'' {{small|Cabanis, 1847}} || * [[Ardezdorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca cinnamomeiventris'' * [[Nigreca saksikoltirano]], ''Ochthoeca nigrita'' * [[Grenatzona saksikoltirano]], ''Ochthoeca thoracica'' * [[Rufbrusta saksikoltirano]], ''Ochthoeca rufipectoralis'' * [[Brundorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca fumicolor'' * [[Rufbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca superciliosa'' * [[Saksikoltirano de D'Orbigny]], ''Ochthoeca oenanthoides'' * [[Blankbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca leucophrys'' * [[Pjura saksikoltirano]], ''Ochthoeca piurae'' |- |[[File:Viudita (Colorhamphus parvirostris)-4056-1500px-Ignacio-Azocar.jpg|175px]] || ''[[Colorhamphus]]'' {{small|Sundevall, 1872}} || * [[Patagonia tirano]], ''[[Colorhamphus parvirostris]]'' |- |[[File:Colonia colonus Atrapamoscas rabijunco Long-tailed Tyrant (11876830773).jpg|175px]] || ''[[Colonia (birdo)|Colonia]]'' || * [[Longvosta tirano]], ''[[Colonia colonus]]'' |- |[[File:Short-tailed Field-Tyrant - South Ecuador S4E8007 (16710944637).jpg|175px]] || ''[[Muscigralla]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Mallongvosta kampa tirano]], ''[[Muscigralla brevicauda]]'' |- |[[File:Cattle Tyrant - Pantanal - Brazil H8O0107 (16298240983).jpg|175px]] || ''[[Machetornis]]'' {{small|G.R. Gray, 1841}} || * [[Bruta tirano]], ''[[Machetornis rixosa]]'' |- |[[File:Legatus leucophaius Atrapamoscas pirata Piratic Flycatcher (6230421252).jpg|175px]] || ''[[Legatus (bird)|Legatus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || * [[Pirata muŝkaptulo]], ''[[Legatus leucophaius]]'' |- |[[File:Phelpsia inornata White-bearded Flycatcher (6515680991) (cropped).jpg|175px]] || ''[[Phelpsia]]'' {{small|W. Lanyon, 1984}} || * [[Blankbarba muŝkaptulo]], ''[[Phelpsia inornata]]'' |- |[[File:Rusty-margined flycatcher (25954179317).jpg|175px]] || ''[[Myiozetetes]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || *[[Rustflanka muŝkaptulo]], ''Myiozetetes cayanensis'' *[[Sociema muŝkaptulo]], ''Myiozetetes similis'' *[[Grizĉapa muŝkaptulo]], ''Myiozetetes granadensis'' *[[Malhelbrusta muŝkaptulo]], ''Myiozetetes luteiventris'' |- |[[File:Great Kiskadee on Branch.png|175px]] || ''[[Pitangus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Granda kiskadio]], [[Pitango]] aŭ [[Sulfurpitango]], ''[[Pitangus sulphuratus]]'' |- |[[File:Lesser kiskadee (Pitangus lictor panamense).jpg|175px]] || ''[[Philohydor]]'' {{small|Lanyon, W, 1984}} || * [[Malgranda kiskadio]], ''[[Philohydor lictor]]'' |- |[[File:Conopias trivirgatus-Three-striped Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Conopias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Blankringa muŝkaptulo]], ''Conopias albovittatus'' * [[Tristria muŝkaptulo]], ''Conopias trivirgatus'' * [[Flavgorĝa muŝkaptulo]], ''Conopias parvus'' * [[Limonbrova muŝkaptulo]], ''Conopias cinchoneti'' |- |[[File:Myiodynastes chrysocephalus-2.jpg|175px]] || ''[[Myiodynastes]]'' {{small|Bonaparte, 1857}} || * [[Orventra tirano]], ''Myiodynastes hemichrysus'' * [[Orkrona tirano]], ''Myiodynastes chrysocephalus'' * [[Tirano de Baird]], ''Myiodynastes bairdii'' * [[Sulfurventra tirano]], ''Myiodynastes luteiventris'' * [[Striata tirano]], ''Myiodynastes maculatus'' |- |[[File:Megarynchus pitangua Bichofué picudo Boat-billed Flycatcher (16282096299).jpg|175px]] || ''[[Megarynchus]]'' {{small|Thunberg, 1824}} || * [[Megarinko]], ''Megarynchus pitangua'' |- |[[File:Tyrannopsis sulphurea - Sulphury Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Tyrannopsis]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Sulfurkolora muŝtirano]], ''[[Tyrannopsis sulphurea]]'' |- |[[File:Empidonomus varius-2.jpg|175px]] || ''[[Empidonomus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Varia muŝtirano]], ''[[Empidonomus varius]]'' |- |[[File:Griseotyrannus aurantioatrocristatus - Crowned slaty flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Griseotyrannus]]'' {{small|W.E. Lanyon, 1984}} || * [[Kronata ardeztirano]], ''[[Griseotyrannus aurantioatrocristatus]]'' |- |[[File:Tyrannus-verticalis-001.jpg|175px]] || ''[[Tyrannus]]'' {{small|Lacépède, 1799}} || * [[Neĝgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus niveigularis'' * [[Blankgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus albogularis'' * [[Tropika reĝtirano]], ''Tyrannus melancholicus'' * [[Meksika reĝtirano]], ''Tyrannus couchii'' * [[Norda reĝtirano]], ''Tyrannus vociferans'' * [[Dikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus crassirostris'' * [[Maldikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus verticalis'' * [[Tondilvosta reĝtirano]], ''Tyrannus forficatus'' * [[Forkvosta reĝtirano]], ''Tyrannus savana'' * [[Orienta reĝtirano]], ''Tyrannus tyrannus'' * [[Griza reĝtirano]], ''Tyrannus dominicensis'' * [[Kuba reĝtirano]], ''Tyrannus cubensis'' * [[Grandkapa reĝtirano]], ''Tyrannus caudifasciatus'' |- |[[File:Rufous Mourner - Panama H8O0032.jpg|175px]] || ''[[Rhytipterna]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Palventra plorulo]] (''Rhytipterna immunda'') * [[Grizeca plorulo]] (''Rhytipterna simplex'') * [[Rufa plorulo]] (''Rhytipterna holerythra'') |- |[[File:Sirystes albocinereus - White-rumped Sirystes; Rio Branco, Acre, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Sirystes]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Siblanta siristo]], ''Sirystes sibilator'' * [[Uesta siristo]], ''Sirystes albogriseus'' * [[Blankpuga siristo]], ''Sirystes albocinereus'' * [[Siristo de Todd]], ''Sirystes subcanescens'' |- |[[File:Casiornis rufus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Casiornis]]'' {{small|Des Murs , 1856}} || * [[Rufa kasiorno]], ''Casiornis rufus'' * [[Cindragorĝa kasiorno]], ''Casiornis fuscus'' |- |[[File:Myiarchus tyrannulus 1.jpg|175px]] || ''[[Myiarchus]]'' {{small|Cabanis, 1844}} || * [[Rufa tuftirano]], ''Myiarchus semirufus'' * [[Jukatana tuftirano]], ''Myiarchus yucatanensis'' * [[Malgaja tuftirano]], ''Myiarchus barbirostris'' * [[Malhelĉapa tuftirano]], ''Myiarchus tuberculifer'' * [[Tuftirano de Swainson]], ''Myiarchus swainsoni'' * [[Venezuela tuftirano]], ''Myiarchus venezuelensis'' * [[Panama tuftirano]], ''Myiarchus panamensis'' * [[Mallongkresta tuftirano]], ''Myiarchus ferox'' * [[Anda tuftirano]], ''Myiarchus cephalotes'' * [[Cindrakrona tuftirano]], ''Myiarchus phaeocephalus'' * [[Kolumbia tuftirano]], ''Myiarchus apicalis'' * [[Cindragorĝa tuftirano]], ''Myiarchus cinerascens'' * [[Tuftirano de Nutting]], ''Myiarchus nuttingi'' * [[Grandkresta tuftirano]], ''Myiarchus crinitus'' * [[Brunkresta tuftirano]], ''Myiarchus tyrannulus'' * [[Grenada tuftirano]], ''Myiarchus nugator'' * [[Galapaga tuftirano]], ''Myiarchus magnirostris'' * [[Rufvosta tuftirano]], ''Myiarchus validus'' * [[Tuftirano de La Sagra]], ''Myiarchus sagrae'' * [[Stultuma tuftirano]], ''Myiarchus stolidus'' * [[Malgrand-Antila tuftirano]], ''Myiarchus oberi'' * [[Puertorika tuftirano]], ''Myiarchus antillarum'' |- |[[File:Ramphotrigon megacephalum - Large-headed Flatbill.jpg|175px]] || ''[[Ramphotrigon]]'' {{small|G.R. Gray, 1855}} || * [[Grandkapa platbekulo]], ''Ramphotrigon megacephalum'' * [[Flameta platbekulo]], ''Ramphotrigon flammulatum'' * [[Malhelvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon fuscicauda'' * [[Rufvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon ruficauda'' |- |[[File:Attila torridus - Ochraceous Attila 2.jpg|175px]] || ''[[Attila (birdo)|Attila]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Rufvosta atilo]], ''Attila phoenicurus'' * [[Cinama atilo]], ''Attila cinnamomeus'' * [[Oĥreca atilo]], ''Attila torridus'' * [[Citronventra atilo]], ''Attila citriniventris'' * [[Blankokula atilo]], ''Attila bolivianus'' * [[Grizkapuĉa atilo]], ''Attila rufus'' * [[Helpuga atilo]], ''Attila spadiceus'' |- |} ==Referencoj== {{projektoj|commonscat=Tyrannidae}} {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 1kbs6ra4v7fhfaa1of206k198k76nk4 9354179 9354110 2026-04-17T21:57:39Z HaleBopp 52251 Korektoj kaj aldono de referencoj 9354179 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tiranedoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Eastern Kingbird (34190350870).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[eosta tirano]] (''Tyrannus tyrannus'') |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = '''Tyrannidae''' - '''tiranedoj''' |familio aŭtoritato = [[Vigors, NA]], 1825 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = 104 genroj, vidu tekston. |mapo de vivoteritorioj = Tyrannen.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#FF0000|Natura arealo de tiranedoj}} </div> |vikispecio = |komunejo = }} La '''tiranedoj'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (Tyrannidae) estas [[familio (biologio)|familio]] el la [[ordo (biologio)|ordo]] de [[paseroformaj birdoj]]. Laŭ la nuna sistematiko<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 21-an de mar. 2026.</ref>, ĝi estas la [[birdoj|birda]] familio kiu enhavas la plej grandan nombron da specioj, kun 441 [[specio]]j en 104 [[Genro (biologio)|genro]]j. La [[tipa genro]] de tiu familio estas ''[[Tyrannus]]'', esperantigita "tirano", sed [[komunlingve]] plej multaj tiranedoj estas nomataj "'''[[tiranoj]]'''"<ref name="OT"/>. La tiranedoj troviĝas nur sur la [[Amerika kontinento]]. Ili ege varias je grando, formo kaj koloro de [[plumaro]]. Pluraj specioj aspekte kaj ekologie similas al [[muŝkaptuledoj]], kvankam ne estas proksime parencaj al ili. Kiel ĉiuj aliaj anoj de la [[subordo]] [[Tyranni]], tiranedoj havas pli simplajn kaj mallongajn [[birdokanto|kantojn]] ol aliaj [[kantobirdoj]]<ref name="HBW9">del Hoyo, J. Elliott, A. & Christie, D. (editors). (2004) ''Handbook of the Birds of the World. Volume 9: Cotingas to Pipits and Wagtails''. Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-69-5}}</ref>. Antaŭe tiu ĉi familio estis eĉ pli granda ol nun; iujn speciojn oni movis de Tyrannidae al [[Tityridae]]. En [[1990]] oni proponis sistematikon, laŭ kiu la genroj ''[[Mionectes]]'', ''[[Leptopogon]]'', ''[[Pseudotriccus]]'', ''[[Poecilotriccus]]'', ''[[Taenotriccus]]'', ''[[Hemitriccus]]'', ''[[Todirostrum]]'' kaj ''[[Corythopis]]'' estas disigitaj en aparta familio Pipromorphidae<ref name=rheindt2008>{{cite journal | last1=Rheindt | first1=F.E. | last2=Norman | first2=J.A. | last3=Christidis | first3=L. | year=2008 | title=Phylogenetic relationships of tyrant-flycatchers (Aves: Tyrannidae), with an emphasis on the elaeniine assemblage | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=46 | issue=1 | pages=88–101 | doi=10.1016/j.ympev.2007.09.011 | pmid=18042406 | url=http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | access-date=2012-08-05 | archive-date=2014-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141210022843/http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | url-status=live }}</ref>. Tia ĉi familio, tamen, estus [[parafiletika]], ĉar la movindaj genroj ne estas tre parencaj unu al la alia<ref name=rheindt2008/>. ==Etimologio== La [[scienca nomo]] Tyrannidae deriviĝas de la genro ''[[Tyrannus]]'', kiu estas [[latina]] vorto pruntita de la [[antikva greka]] ''τύραννος'' kaj signifanta "[[Tirano (reganto)|tirano]]". La natursciencistoj kiuj nomis tiun genron (precipe [[Linnaeus]] en la 18-a jarcento), elektis ĉi tiun terminon pro la tre agresema kaj domina konduto de ĉi tiuj birdoj, kiuj estas konataj por furioze defendi sian teritorion, ataki birdojn multe pli grandajn ol ili mem kaj kuraĝe forpeli entrudiĝintojn<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/easkin/cur/introduction Birds of the World], Eastern Kingbird.</ref>. ==Priskribo== La plimulto de specioj el la familio aspektas sufiĉe kutime kun [[plumaro]]j de brunaj, grizaj kaj blankaj kolornuancoj, ofte donantaj certan gradon de [[kamuflado]]. Ekzistas, tamen, tre drastaj esceptoj, kiel la brile ruĝa [[vermiljona muŝtirano]], blua-nigra-flava [[multkolora tiraneto]], certaj specioj el [[genro (biologio)|genroj]] ''[[Todirostrum]]'', ''[[Hemitriccus]]'' kaj ''[[Poecilotriccus]]'' ktp. Kelkaj specioj havas brile flavajn subajn partojn de plumaro, ekzemple la [[ornamita muŝtirano]] aŭ la [[sulfura tirano]]. Certaj specioj havas moviĝemajn [[Kresto (plumoj)|krestojn]]. Iuj specioj de la plej grandaj genroj de tiranedoj (ekz. ''[[Elaenia]]'', ''[[Myiarchus]]'' aŭ ''[[Empidonax]]'') aspektas sufiĉe similaj unu al la alia por esti malfacile distingeblaj laŭ aspekto en naturo; ili, tamen, bone distingeblas laŭ la [[birdokanto|voĉo]]. Laŭ konduto, tiranedoj ankaŭ varias, de [[platbekulo]]j, kiuj estas etaj, timidaj kaj preferas densajn arbarajn [[habitato]]jn, ĝis [[tirano|veraj tiranoj]] — relative grandaj, kuraĝaj, scivolemaj kaj kutimaj en malfermaj areoj en kaj apud homaj setlejoj. Plejparto de tiranedoj estas [[insektovora]]j kaj [[insekto]]j formas absolutan plejparton de iliaj dietoj, sed ili malofte specialiĝas je iu aparta speco de insektoj. Plej ofte ili estas oportunistaj ĉionvoruloj, ili kaptas kaj manĝas ĉion, kion ili povas kapti. Pli grandaj specioj, ekzemple la [[sulfura tirano]], okaze fortigas sian dieton per malgrandaj [[vertebrulo]]j (ekz. [[rano]]j) kaj ankaŭ per [[frukto]]j kaj aliaj plantaĵoj. Plej kutimaj [[Nordameriko|Nordamerikaj]] tiranedoj ĉasas per "embuska" maniero, en kiu la birdo sidas senmove surbranĉe kaj, vidinte predon, plonĝas al ĝi kaj kaptas ĝin, kaj poste revenas al la sama branĉo. [[Tropiko|Tropikaj]] specioj malofte ĉasas tiumaniere kaj pli ofte prenas insektojn de arbobranĉoj kaj arbotrunkoj. Tropikaj tiranedoj iam partoprenas en plurspeciaj [[birdaro]]j kun aliaj malgrandaj birdoj de la samaj lokoj. La plej malgrandaj birdoj de la familio estas du tre parencaj specioj: la [[kurtvosta nantirano]] kaj la [[nigraĉapa nantirano]] el la genro ''[[Myiornis]]'' (la unua estas averaĝe pli malgranda, sed je neglektebla kvanto), ili estas 6,5–7&nbsp;cm longaj kaj 4–5&nbsp;g peza. Laŭ longo, tiuj ĉi du specioj estas la plej malgrandaj [[paseroformaj birdoj]], kvankam laŭ pezo iuj malgrandaj [[silviedoj]] povas konkuri kun ili<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses, 2nd Edition'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (2008), {{ISBN|978-1-4200-6444-5}}.</ref>. Pro sia malgrandeco kaj mallongaj vostoj anoj de genro ''Myiornis'' similas al malgrandaj lanugozaj pilkoj aŭ grandaj insektoj. La plej granda tiranedo estas la [[granda hoktirano]], kiu estas 29&nbsp;cm longa kaj averaĝe 99,2&nbsp;g peza. Kelkaj specioj, ekzemple la [[rubandvosta tirano]], [[tondilvosta tirano]] aŭ [[forkvosta tirano]] estas konsiderinde pli longaj, ĝis 41&nbsp;cm, sed tio ĉi estas nur pro iliaj longegaj vostoj. Relative al grando de korpo, la forkvosta tirano havas la plej longan voston el ĉiuj birdoj (almenaŭ laŭ la longo de veraj vostaj plumoj, ne aldonaj plumoj kiel ĉe kelkaj birdoj el familio ''[[Phasianidae]]'')<ref name = "BirdAlmanac">{{cite book | title = The Bird Almanac: A Guide to Essential Facts and Figures of the World's Birds | first = David Mitchell | last = Bird | year = 2004 | publisher = Firefly Books | location = Buffalo, NY, USA | page = 70 | url = https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | isbn = 978-1-55297-925-9 | access-date = 2016-11-24 | archive-date = 2019-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191229101542/https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | url-status = live }}</ref>. ==Distribuo kaj habitato== Preskaŭ ĉiu [[habitato]] de [[Amerikoj]] havas almenaŭ kelkajn speciojn de tiranedoj, sed la speciriĉeco grave varias inter diversaj tipoj de habitato. La plej grandan variecon de tiranedoj havas [[montano (ekologio)|montanaj]] {{J|ĉiamverda arbaro}} kaj malaltaĵaj tropikaj ĉiamverdaj arbaroj, dum {{J|ĉerivera arbaro}}, [[palmoj|palmaj]] arbaroj, [[sabloarbaro]]j, [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj foliarbaroj]] kaj iliaj marĝenoj, sudaj [[modera klimato|moderklimataj]] arbaroj kaj iliaj marĝenoj, humidaj montanaj [[arbustaro]]j, kaj nordaj moderklimataj [[herbejo]]j havas la plej malaltajn kvantojn de distingaj specioj. Diferenco inter la plej granda kaj la plej malgranda speciriĉeco estas drasta: en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj renkonteblas pli ol 90 specioj de tiranedoj, dum la ĉi-supre listitaj habitatoj havas na nur po malpli ol 10. Eble en tiuj ĉi habitatoj estas malpli da {{J|ekologia niĉo}} taŭgaj por tiranedoj. Multaj tiranedoj specialiĝas por vivo en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj kaj montanaj ĉiamverdaj arbaroj. En tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj estas 49 [[endemia]]j specioj de tiranedoj, kaj en montanaj ĉiamverdaj arbaroj 46 endemiaj specioj. Oni povas supozi en ambaŭ habitatoj nivelo de specialiĝo de tiranedoj estas simila. Laŭ regiono, la plej grandan speciriĉecon de tiranedoj havas [[Atlantikaj arbaroj]], kaj [[El Chocó]] estas en la proksima dua loko. ==Statuso== Multaj specioj de tiranedoj ne estas minacataj kaj [[IUCN]] listas ilin [[malplej zorgiga]]j. Iuj, tamen, estas en danĝero kaj havas diversan leĝan protekton. Ekzemple, la [[senbarba tiraneto]] (''Camptostoma imberbe'') estas protektita laŭ [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]]<ref>[http://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/MBTANDX.HTML "List of Migratory Bird Species Protected by the Migratory Bird Treaty Act as of December 2, 2013"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190607000000/https://web.archive.org/web/20190607221124/https://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/mbtandx.html |date=2019-06-07 }} U.S. Fish and Wildlife Service</ref>. Tiu ĉi specio estas malofta en Usono, sed relative kutimas pli sude. Kelkaj specioj el Suda kaj Centra Ameriko estas en pli granda danĝero. Laŭ listo de [[2007]], [[BirdLife International]] (kaj do [[IUCN]]) deklaris la {{N|minasĝerajsa tiraneto}} kaj la {{N|sanktakatarina todotirano}} [[draste endanĝerita]]j. Ambaŭ tiuj ĉi specioj estas [[endemia]]j en [[Brazilo]]. Krome, 7 specioj estas deklaritaj [[endanĝerita]]j kaj 18 [[vundebla]]j<ref>BirdLife International (2007). Species factsheets. Accessed 12 December 2007 [http://www.birdlife.org/ available online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240911172512/https://www.birdlife.org/ |date=2024-09-11 }}</ref>. ==Sistematiko== La familion unue priskribis [[Karolo Lineo]]. La nomon li prenis el verkoj far [[Mark Catesby]] de la [[1730-aj jaroj]], kie li priskribis la {{N|eosta tirano}} kaj nomis ĝin "[[tirano]]". Ĉar Lineo admiris verkojn de Catesby, li adaptis la nomon ''Tyrannidae'' por la tuta familio, kaj ĝis nun multaj ĝiaj genroj kaj specioj havas en siaj kutimaj nomoj vorton "tirano"<ref>{{cite web | url =https://tucson.com/lifestyles/home-and-garden/naturally-curious-tyrant-flycatchers-have-enjoyed-their-name-since-1700s/article_167d9b20-d667-5a98-a35d-f1e32c65fc0a.html|title=Naturally curious: Tyrant flycatchers have enjoyed their name since 1700s|work=[[Arizona Daily Star]]| date=| accessdate =11 July 2024}}</ref>. Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList"/>, la familio enhavas 441 [[specio]]jn en 104 [[genro (biologio)|genroj]]. Antaŭe al tiranedoj ankaŭ apartenis la genroj ''[[Tityra]]'', ''[[Pachyramphus]]'', ''[[Laniocera]]'' kaj ''[[Xenopsaris]]'', sed en [[2007]] [[South American Classification Committee|SACC]] movis ilin al ilia propra familio ''[[Tityridae]]''<ref>[http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.htm Adopt the Family Tityridae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080508000000/https://web.archive.org/web/20080508083837/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.html |date=2008-05-08 }} – South American Classification Committee (2007)</ref>. {| class="wikitable collapsible" |- ! Bildo !! Genro !! Specioj |- |[[File:Piprites pileata - Black-capped Piprites (Male) 01.JPG|eta|centre|175ra|''Piprites pileata'']] || '''''[[Piprites]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1847</small> - '''[[piprito]]''' || * ''[[Piprites chloris]]'' - [[striflugila piprito]] * ''[[Piprites griseiceps]]'' - [[grizkapa piprito]] * ''[[Piprites pileata]]'' - [[nigraĉapa piprito]] |- |[[File:Neopipo cinnamomea - Cinnamon neopipo.jpg|centre|175ra]] || '''''[[Neopipo]]''''' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1869</small> - '''[[manaktirano]]''' || * ''[[Neopipo cinnamomea]]'' - [[cinama manaktirano]] |- |[[File:Procura-se ( Calyptura cristata ) (12482704514).jpg|centre|175ra]] || '''''[[Calyptura]]''''' <small>[[Swainson, WJ]], 1832</small> - '''[[kalipturo]]''' || * [[Calyptura cristata]] - [[regoleca kalipturo]] |- |[[File:Platyrinchus coronatus - Golden-crowned spadebill.jpg|eta|centre|175ra|''Platyrinchus coronatus'']] || '''''[[Platyrinchus]]''''' <small>[[Desmarest, A-G]], 1805</small> - '''[[ŝpatbekulo]]''' || * ''[[Platyrinchus saturatus]]'' - [[cinamkresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus cancrominus]]'' - [[kurtvosta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus mystaceus]]'' - [[blankagorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus coronatus]]'' - [[orkrona ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus flavigularis]]'' - [[flavgorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus platyrhynchos]]'' - [[blankakresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus leucoryphus]]'' - [[rufaflugila ŝpatbekulo]] |- |[[File:Tachuris rubrigastra - Many-coloured rush-tyrant.JPG|centre|175ra]] || '''''[[Tachuris]]''''' <small>[[de Lafresnaye, NFAA]], 1835</small> || * ''[[Tachuris rubrigastra]]'' - [[multkolora tiraneto]] |- |[[File:Corythopis delalandi -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Corythopis delalandi'']] || '''''[[Corythopis]]''''' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - '''[[formiktirano]]''' || * ''[[Corythopis delalandi]]'' - [[suda formiktirano]] * ''[[Corythopis torquatus]]'' - [[norda formiktirano]] |- |[[File:Pseudotriccus ruficeps -NBII Image Gallery-a00198.jpg|eta|centre|175ra|''Pseudotriccus ruficeps'']] || '''''[[Pseudotriccus]]''''' <small>[[Taczanowski, W]]; [[Berlepsch, HHCL]], 1885</small> || * ''[[Pseudotriccus pelzelni]]'' - [[bronza tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus simplex]]'' - [[brunfrunta tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus ruficeps]]'' - [[rufkapa tiraneto]] |- |[[File:Leptopogon amaurocephalus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Leptopogon amaurocephalus'']] || '''''[[Leptopogon]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Leptopogon amaurocephalus]]'' - [[brunĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon superciliaris]]'' - [[ardezĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon rufipectus]]'' - [[rufbrusta muŝtirano]] * ''[[Leptopogon taczanowskii]]'' - [[inkaa muŝtirano]] |- |[[File:Mionectes rufiventris.jpg|eta|centre|175ra|''Mionectes rufiventris'']] || '''''[[Mionectes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Mionectes striaticollis]]'' - [[stribrusta muŝtirano]] * ''[[Mionectes olivaceus]]'' - [[olivstria muŝtirano]] * ''[[Mionectes oleagineus]]'' - [[okraventra muŝtirano]] * ''[[Mionectes macconnelli]]'' - [[rufoliva muŝtirano]] * ''[[Mionectes roraimae]]'' - [[tepuja muŝtirano]] * ''[[Mionectes rufiventris]]'' - [[grizkapa muŝtirano]] |- |[[File:Phylloscartes poecilotis (Atrapamoscas variegado) - Flickr - Alejandro Bayer (1).jpg|eta|centre|175ra|''Pogonotriccus poecilotis'']] || '''''[[Pogonotriccus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> - '''[[hartirano]]''' || * ''[[Pogonotriccus difficilis]]'' - [[blankokula hartirano]] * ''[[Pogonotriccus eximius]]'' - [[suda hartirano]] * ''[[Pogonotriccus ophthalmicus]]'' - [[marmora hartirano]] * ''[[Pogonotriccus lanyoni]]'' - [[antjokia hartirano]] * ''[[Pogonotriccus paulista]]'' - [[sanpaŭla hartirano]] * ''[[Pogonotriccus poecilotis]]'' - [[bunta hartirano]] * ''[[Pogonotriccus venezuelanus]]'' - [[venezuela hartirano]] * ''[[Pogonotriccus orbitalis]]'' - [[okulvitra hartirano]] * ''[[Pogonotriccus chapmani]]'' - [[tepuja hartirano]] |- |[[File:Phylloscartes ventralis - Mottle-checked tyrannulet; Monteiro Lobato, São Paulo, Brazil.jpg|eta|centre|175ra|''Phylloscartes ventralis'']][[File:Phylloscartes sylviolus.jpeg|eta|centre|175ra|''Phylloscartes sylviolus'']] || '''''[[Phylloscartes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Phylloscartes oustaleti]]'' - [[orokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flavovirens]]'' - [[panama tiraneto]] * ''[[Phylloscartes virescens]]'' - [[oliveca tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ventralis]]'' - [[makulvanga tiraneto]] * ''[[Phylloscartes beckeri]]'' - [[bahia tiraneto]] * ''[[Phylloscartes kronei]]'' - [[restingaa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes sylviolus]]'' - [[brunokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ceciliae]]'' - [[alagoasa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes roquettei]]'' - [[minasĝerajsa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes superciliaris]]'' - [[rufbrova tiraneto]] * ''[[Phylloscartes nigrifrons]]'' - [[nigrafrunta tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flaviventris]]'' - [[rufbrida tiraneto]] * ''[[Phylloscartes gualaquizae]]'' - [[ekvadora tiraneto]] * ''[[Phylloscartes parkeri]]'' - [[cinamomaska tiraneto]] |- |[[File:Rhynchocyclus fulvipectus - Fulvous-breasted Flatbill - 3.jpg|eta|centre|175ra|''Rhynchocyclus fulvipectus'']] || '''''[[Rhynchocyclus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Rhynchocyclus brevirostris]]'' - [[okulringa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus aequinoctialis]]'' - [[napa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus olivaceus]]'' - [[oliveca platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus pacificus]]'' - [[pacifika platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus fulvipectus]]'' - [[rufbrusta platbekulo]] |- |[[File:Tolmomyias flaviventris - Yellow-breasted Flycatcher.JPG|eta|centre|175ra|''Tolmomyias flaviventris'']] || '''''[[Tolmomyias]]''''' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> || * ''[[Tolmomyias sulphurescens]]'' - [[flavoliva platbekulo]] * ''[[Tolmomyias traylori]]'' - [[oranĝokula platbekulo]] * ''[[Tolmomyias flavotectus]]'' - [[flavaflugila platbekulo]] * ''[[Tolmomyias assimilis]]'' - [[flavborderita platbekulo]] * ''[[Tolmomyias poliocephalus]]'' - [[grizkrona platbekulo]] * ''[[Tolmomyias viridiceps]]'' - [[olivkapa platbekulo]] * ''[[Tolmomyias flaviventris]]'' - [[flavbrusta platbekulo]] |- |[[File:Taeniotriccus andrei - Black-chested Tyrant (male), Parauapebas, Pará, Brazil.jpg|centre|175ra]] || '''''[[Taeniotriccus]]''''' <small>[[Berlepsch, HHCL]]; [[Hartert, EJO]], 1902</small> || * ''[[Taeniotriccus andrei]]'' - [[nigrabrusta todotirano]] |- |[[File:Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg|eta|centre|175ra|''Cnipodectes subbrunneus'']] || '''''[[Cnipodectes]]''''' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1873</small> || * ''[[Cnipodectes superrufus]]'' - [[rufa todotirano]] * ''[[Cnipodectes subbrunneus]]'' - [[bruna todotirano]] |- |[[File:Todirostrum poliocephalum3.jpg|eta|centre|175ra|''Todirostrum poliocephalum'']] || '''''[[Todirostrum]]''''' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> || * ''[[Todirostrum maculatum]]'' - [[makula todotirano]] * ''[[Todirostrum poliocephalum]]'' - [[flavbrida todotirano]] * ''[[Todirostrum cinereum]]'' - [[ordinara todotirano]] * ''[[Todirostrum viridanum]]'' - [[marakaiba todotirano]] * ''[[Todirostrum nigriceps]]'' - [[nigrakapa todotirano]] * ''[[Todirostrum pictum]]'' - [[pentrita todotirano]] * ''[[Todirostrum chrysocrotaphum]]'' - [[flavbrova todotirano]] |- |[[File:Poecilotriccus ruficeps (Tiranuelo capirrufo) (14450043293).jpg|eta|centre|175ra|''Poecilotriccus ruficeps'']] || '''''[[Poecilotriccus]]''''' <small>[[Berlepsch, HHCL]], 1884</small> || * ''[[Poecilotriccus ruficeps]]'' - [[rufkrona todotirano]] * ''[[Poecilotriccus luluae]]'' - [[rufkapuĉa todotirano]] * ''[[Poecilotriccus albifacies]]'' - [[blankvanga todotirano]] * ''[[Poecilotriccus capitalis]]'' - [[nigrablanka todotirano]] * ''[[Poecilotriccus senex]]'' - [[okravanga todotirano]] * ''[[Poecilotriccus russatus]]'' - [[rusta todotirano]] * ''[[Poecilotriccus plumbeiceps]]'' - [[okragorĝa todotirano]] * ''[[Poecilotriccus fumifrons]]'' - [[grizfrunta todotirano]] * ''[[Poecilotriccus latirostris]]'' - [[rufbrida todotirano]] * ''[[Poecilotriccus sylvia]]'' - [[ardezkapa todotirano]] * ''[[Poecilotriccus calopterus]]'' - [[orflugila todotirano]] * ''[[Poecilotriccus pulchellus]]'' - [[nigradorsa todotirano]] |- |[[File:PIOLHINHO (Phyllomyias fasciatus).jpg|175px]] || ''[[Phyllomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Altebenaĵa tiraneto]], ''Phyllomyias fasciatus'' * [[Jungaa tiraneto]], ''Phyllomyias weedeni'' * [[Tiraneto de Burmeister]], ''Phyllomyias burmeisteri'' * [[Blankbrusta tiraneto]], ''Phyllomyias zeledoni'' * [[Verdeca tiraneto]], ''Phyllomyias virescens'' * [[Tiraneto de Reiser]], ''Phyllomyias reiseri'' * [[Tiraneto de Urich]], ''Phyllomyias urichi'' * [[Tiraneto de Sclater]], ''Phyllomyias sclateri'' * [[Grizĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseocapilla'' * [[Grizkapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseiceps'' * [[Plumbkrona tiraneto]], ''Phyllomyias plumbeiceps'' * [[Nigraĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias nigrocapillus'' * [[Cindrakapa tiraneto]], ''Phyllomyias cinereiceps'' * [[Oĥrapuga tiraneto]], ''Phyllomyias uropygialis'' |- |[[File:Tyrannulus elatus Tiranuelo coronado Yellow-crowned Tyrannulet (6515681957).jpg|175px]] || ''[[Tyrannulus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Flavkrona tiraneto]], ''[[Tyrannulus elatus]]'' |- |[[File:Myiopagis cotta 1.jpg|175px]] || ''[[Myiopagis]]'' {{small|Salvin & Godman, 1888}} || * [[Grizkapa elenio]], ''Myiopagis caniceps'' * [[Ĉokoa elenio]], ''Myiopagis parambae'' * [[Amazonia elenio]], ''Myiopagis cinerea'' * [[Jamajka elenio]], ''Myiopagis cotta'' * [[Flavkrona elenio]], ''Myiopagis flavivertex'' * [[Arbara elenio]], ''Myiopagis gaimardii'' * [[Monteta elenio]], ''Myiopagis olallai'' * [[Pacifika elenio]], ''Myiopagis subplacens'' * [[Verdeca elenio]], ''Myiopagis viridicata'' |- |[[File:Elaenia spectabilis-Large Elaenia.JPG|175px]] || ''[[Elaenia]]'' {{small|Sundevall, 1836}} || * [[Flavventra elenio]], ''Elaenia flavogaster'' * [[Karibia elenio]], ''Elaenia martinica'' * [[Granda elenio]], ''Elaenia spectabilis'' * [[Noronha-insulara elenio]], ''Elaenia ridleyana'' * [[Blankkresta elenio]], ''Elaenia albiceps'' * [[Ĉilia elenio]], ''Elaenia chilensis'' * [[Malgrandbeka elenio]], ''Elaenia parvirostris'' * [[Olivkolora elenio]], ''Elaenia mesoleuca'' * [[Ardeza elenio]], ''Elaenia strepera'' * [[Korna elenio]], ''Elaenia gigas'' * [[Bruneca elenio]], ''Elaenia pelzelni'' * [[Simplakresta elenio]], ''Elaenia cristata'' * [[Malgranda elenio]], ''Elaenia chiriquensis'' * [[Elenio de Coopmans]], ''Elaenia brachyptera'' * [[Rufkrona elenio]], ''Elaenia ruficeps'' * [[Monta elenio]], ''Elaenia frantzii'' * [[Altaĵa elenio]], ''Elaenia obscura'' * [[Malgrandkapa elenio]], ''Elaenia sordida'' * [[Giganta elenio]], ''Elaenia dayi'' * [[Anda elenio]], ''Elaenia pallatangae'' * [[Tepuja elenio]], ''Elaenia olivina'' * [[Grand-Antila elenio]], ''Elaenia fallax'' |- |[[File:Brown-capped Tyrannulet (Ornithion brunneicapillus) (8079747729).jpg|175px]] || ''[[Ornithion]]'' {{small|Hartlaub, 1853}} || * [[Brunĉapa tiraneto]], ''Ornithion brunneicapillus'' * [[Blankbrova tiraneto]], ''Ornithion inerme'' * [[Flavventra tiraneto]], ''Ornithion semiflavum'' |- |[[File:Camptostoma obsoletum obsoletum - Southern beardless tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Camptostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1857}} || * [[Norda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma imberbe'' * [[Suda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma obsoletum'' |- |[[File:Suiriri suiriri - Suiriri flycatcher Argentina.jpg|175px]] || ''[[Suiriri]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Sujririo]], ''[[Suiriri suiriri]]'' |- |[[File:Mecocerculus hellmayri - Buff-banded tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Mecocerculus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Blankgorĝa tiraneto]], ''Mecocerculus leucophrys'' * [[Blankavosta tiraneto]], ''Mecocerculus poecilocercus'' * [[Sablobenda tiraneto]], ''Mecocerculus hellmayri'' * [[Rufflugila tiraneto]], ''Mecocerculus calopterus'' * [[Sulfurventra tiraneto]], ''Mecocerculus minor'' * [[Blankabenda tiraneto]], ''Mecocerculus stictopterus'' |- |[[File:Tufted Tit-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Anairetes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Cindrabrusta parutirano]], ''Anairetes alpinus'' * [[Nigrakresta parutirano]], ''Anairetes nigrocristatus'' * [[Buntakresta parutirano]], ''Anairetes reguloides'' * [[Flavbeka parutirano]], ''Anairetes flavirostris'' * [[Fernandeza parutirano]], ''Anairetes fernandezianus'' * [[Tufa parutirano]], ''Anairetes parulus'' |- |[[File:Anairetes agilis.jpg|175px]] || ''[[Uromyias]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Lerta parutirano]], ''Uromyias agilis'' * [[Solidkolora parutirano]], ''Uromyias agraphia'' |- |[[File:Serpophaga subcristata -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Serpophaga]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Torenta tiraneto]], ''Serpophaga cinerea'' * [[Rivera tiraneto]], ''Serpophaga hypoleuca'' * [[Nigreca tiraneto]], ''Serpophaga nigricans'' * [[Blankakresta tiraneto]], ''Serpophaga subcristata'' * [[Tiraneto de Straneck]], ''Serpophaga griseicapilla'' |- |[[File:Phaeomyias murina1.jpg|175px]] || ''[[Nesotriccus]]'' {{small|Townsend, CH, 1895}}|| * [[Suda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus murinus'' * [[Norda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus incomtus'' * [[Kokosa tiraneto]], ''Nesotriccus ridgwayi'' * [[Tumbesa tiraneto]], ''Nesotriccus tumbezanus'' * [[Maranjona tiraneto]], ''Nesotriccus maranonicus'' |- |[[File:Capsiempis flaveola -Costa Rica-8 (1).jpg|175px]] || ''[[Capsiempis]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Flava tiraneto]], ''Capsiempis flaveola'' |- |[[File:Polystictus superciliaris - Grey-backed Tachuri.JPG|175px]] || ''[[Polystictus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Barba taĉurio]], ''Polystictus pectoralis'' * [[Grizdorsa taĉurio]], ''Polystictus superciliaris'' |- |[[File:Pseudocolopteryx dinelliana - Dinelli's doradito.jpg|175px]] || ''[[Pseudocolopteryx]]'' {{small|Lillo, 1905}} || * [[Kresta doradito]], ''Pseudocolopteryx sclateri'' * [[Subtropika doradito]], ''Pseudocolopteryx acutipennis'' * [[Doradito de Dinelli]], ''Pseudocolopteryx dinelliana'' * [[Pepanta doradito]], ''Pseudocolopteryx flaviventris'' * [[Tiktakanta doradito]], ''Pseudocolopteryx citreola'' |- |[[File:Rufous-sided Pygmy-tyrant Euscarthmus rufomarginatus.jpg|175px]] || ''[[Euscarthmus]]'' {{small|Wied-Neuwied, 1831}} || * [[Oĥrakrona arbusta tirano]], ''Euscarthmus meloryphus'' * [[Oĥravizaĝa arbusta tirano]], ''Euscarthmus fulviceps'' * [[Rufflanka arbusta tirano]], ''Euscarthmus rufomarginatus'' |- |[[File:Pseudelaenia leucospodia - Gray-and-white Tyrannulet (cropped).jpg|175px]]|| ''[[Pseudelaenia]]'' {{small|W. Lanyon, 1988}} || * [[Griza-blanka tiraneto]], ''Pseudelaenia leucospodia'' |- |[[File:Stigmatura budytoides - Greater wagtail tyrant.JPG|175px]] || ''[[Stigmatura]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1866}} || * [[Malgranda motaciltirano]], ''Stigmatura napensis'' * [[Bahia motaciltirano]], ''Stigmatura bahiae'' * [[Granda motaciltirano]], ''Stigmatura budytoides'' |- |[[File:Golden-faced Tyrannulet - Colombia S4E9917.jpg|175px]] || ''[[Zimmerius]]'' {{small|Traylor, 1977}} || * [[Gvatemala tiraneto]], ''Zimmerius vilissimus'' * [[Viska tiraneto]], ''Zimmerius parvus'' * [[Okulvitra tiraneto]], ''Zimmerius improbus'' * [[Venezuela tiraneto]], ''Zimmerius petersi'' * [[Bolivia tiraneto]], ''Zimmerius bolivianus'' * [[Ruĝbeka tiraneto]], ''Zimmerius cinereicapilla'' * [[Miŝana tiraneto]], ''Zimmerius villarejoi'' * [[Tiraneto de Chico]], ''Zimmerius chicomendesi'' * [[Maldikpieda tiraneto]], ''Zimmerius gracilipes'' * [[Gujana tiraneto]], ''Zimmerius acer'' * [[Orvizaĝa tiraneto]], ''Zimmerius chrysops'' * [[Tiraneto de Coopmans]], ''Zimmerius minimus'' * [[Ĉokoa tiraneto]], ''Zimmerius albigularis'' * [[Flavecbrusta tiraneto]], ''Zimmerius flavidifrons'' * [[Perua tiraneto]], ''Zimmerius viridiflavus'' |- |[[File:Suiriri islerorum - Chapada Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Guyramemua]]'' {{small|Lopes et al., 2017}} || *[[Ĉapada muŝkaptulo]], ''[[Guyramemua affine]]'' |- |[[File:Sublegatus modestus - Southern scrub flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Sublegatus]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1868}} || * [[Norda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus arenarum'' * [[Suda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus modestus'' * [[Amazonia arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus obscurior'' |- |[[File:Inezia subflava - Amazonian inezia, Anavilhanas National Park, Novo Airão, Amazonas, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Inezia]]'' {{small|Cherrie, 1909}} || * [[Maldikbeka inezio]], ''Inezia tenuirostris'' * [[Griza inezio]], ''Inezia inornata'' * [[Amazonia inezio]], ''Inezia subflava'' * [[Pala inezio]], ''Inezia caudata'' |- |[[File:Myiophobus fasciatus 54670465.jpg|175px]] || ''[[Myiophobus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Olivbrusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus cryptoxanthus'' * [[Flaveca muŝkaptulo]], ''Myiophobus flavicans'' * [[Senornama muŝkaptulo]], ''Myiophobus inornatus'' * [[Oranĝkresta muŝkaptulo]], ''Myiophobus phoenicomitra'' * [[Roraima muŝkaptulo]], ''Myiophobus roraimae'' * [[Rusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus fasciatus'' * [[Muskolora muŝkaptulo]], ''Myiophobus crypterythrus'' * [[Rufeca muŝkaptulo]], ''Myiophobus rufescens'' |- |[[File:Myiophobus pulcher (Atrapamoscas musguero) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|175px]] || ''[[Nephelomyias]]'' {{small|(Ohlson, Fjeldsa and Ericson, 2009)}} || * [[Oranĝbenda muŝkaptulo]], ''Nephelomyias lintoni'' * [[Oĥrecbrusta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias ochraceiventris'' * [[Beleta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias pulcher'' |- |[[File:Ornate Flycatcher - South Ecuador S4E0633.jpg|175px]] || ''[[Myiotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ornama muŝkaptulo]], ''[[Myiotriccus ornatus]]'' |- |[[File:Culicivora caudacuta Sharp-tailed Tyrant.JPG|175px]] || ''[[Culicivora]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Akravosta herbotirano]], ''[[Culicivora caudacuta]]'' |- |[[File:Hemitriccus striaticollis - Stripe-necked Tody Tyrant; Arari; Maranhão, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Hemitriccus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Todtirano de Snethlage]], ''Hemitriccus minor'' * [[Vastbeka todtirano]], ''Hemitriccus josephinae'' * [[Flama bambua tirano]], ''Hemitriccus flammulatus'' * [[Helbruna bambua tirano]], ''Hemitriccus diops'' * [[Brunbrusta bambua tirano]], ''Hemitriccus obsoletus'' * [[Blankokula todtirano]], ''Hemitriccus zosterops'' * [[Todtirano de Zimmer]], ''Hemitriccus minimus'' * [[Okulringa todtirano]], ''Hemitriccus orbitatus'' * [[Todtirano de Johannes]], ''Hemitriccus iohannis'' * [[Striatkola todtirano]], ''Hemitriccus striaticollis'' * [[Pendantnesta todtirano]], ''Hemitriccus nidipendulus'' * [[Jungaa todtirano]], ''Hemitriccus spodiops'' * [[Perlventra todtirano]], ''Hemitriccus margaritaceiventer'' * [[Todtirano de Pelzeln]], ''Hemitriccus inornatus'' * [[Nigragorĝa todtirano]], ''Hemitriccus granadensis'' * [[Sablagorĝa todtirano]], ''Hemitriccus rufigularis'' * [[Cinambrusta todtirano]], ''Hemitriccus cinnamomeipectus'' * [[Sablabrusta todtirano]], ''Hemitriccus mirandae'' * [[Todtirano de Kaempfer]], ''Hemitriccus kaempferi'' * [[Forkvosta todtirano]], ''Hemitriccus furcatus'' * [[Blankaventra todtirano]], ''Hemitriccus griseipectus'' * [[Akra todtirano]], ''Hemitriccus cohnhafti'' |- |[[File:Myiornis auricularis 1.jpg|175px]] || ''[[Myiornis]]'' {{small|Bertoni, A.W., 1901}} || * [[Blankventra nana tirano]], ''Myiornis albiventris'' * [[Orela nana tirano]], ''Myiornis auricularis'' * [[Nigraĉapa nana tirano]], ''Myiornis atricapillus'' * [[Mallongvosta nana tirano]], ''Myiornis ecaudatus'' |- |[[File:Southern Bentbill.jpg|175px]] || ''[[Oncostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Norda hokbekulo]] (''Oncostoma cinereigulare'') * [[Suda hokbekulo]] (''Oncostoma olivaceum'') |- |[[File:Lophotriccus galeatus - Helmeted Pygmy Tyrant, Presidente Figueiredo, Amazonas, Brazil 02.jpg|175px]] || ''[[Lophotriccus]]'' {{small|Berlepsch, 1884}} || * [[Skvamkresta nana tirano]], ''Lophotriccus pileatus'' * [[Dubenda nana tirano]], ''Lophotriccus vitiosus'' * [[Longkresta nana tirano]], ''Lophotriccus eulophotes'' * [[Helma nana tirano]], ''Lophotriccus galeatus'' |- |[[File:Pale-eyed Pygmy-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Atalotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Palokula nana tirano]], ''[[Atalotriccus pilaris]]'' |- |[[File:Cinnamon Flycatcher (Pyrrhomyias cinnamomeus).jpg|175px]] || ''[[Pyrrhomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Cinama muŝkaptulo]], ''[[Pyrrhomyias cinnamomeus]]'' |- |[[File:Gibão de couro.jpg|175px]] || ''[[Hirundinea]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Hirundineo]], ''[[Hirundinea ferruginea]]'' |- |[[File:Gray-breasted Flycatcher - South Ecuador S4E9465.jpg|175px]] || ''[[Lathrotriccus]]'' {{small|Lanyon,W & Lanyon,S, 1986}} || *[[Muŝtirano de Euler]], ''Lathrotriccus euleri'' *[[Grizbrusta muŝtirano]], ''Lathrotriccus griseipectus'' |- |[[File:Aphanotriccus capitalis -near Rancho Naturalista, Cordillera de Talamanca, Costa Rica-8.jpg|175px]] || ''[[Aphanotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || *[[Oĥrabrusta muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus capitalis'' *[[Nigrabeka muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus audax'' |- |[[File:Cnemotriccus fuscatus - Fuscous Flycatcher; Bodoquena, Mato Grosso do Sul, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Cnemotriccus]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Malhela muŝkaptulo]], ''[[Cnemotriccus fuscatus]]'' |- |[[File:Pileated Flycatcher - Mexico S4E9492 (16251012834).jpg|175px]] || ''[[Xenotriccus]]'' {{small|Dwight & Griscom, 1927}} || * [[Zonata muŝkaptulo]], ''Xenotriccus callizonus'' * [[Meksika muŝkaptulo]], ''Xenotriccus mexicanus'' |- |[[File:Sayornis phoebe -Owen Conservation Park, Madison, Wisconsin, USA-8.jpg|175px]] || ''[[Sayornis]]'' – [[feboj]] {{small|Bonaparte, 1854}} || * [[Orienta febo]], ''Sayornis phoebe'' * [[Nigra febo]], ''Sayornis nigricans'' * [[Ruĝeca febo]], ''Sayornis saya'' |- |[[File:Mitrephanes phaeocercus -Costa Rica-8a.jpg|175px]] || ''[[Mitrephanes]]'' {{small|Coues, 1882}} || * [[Norda tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes phaeocercus'' * [[Olivkolora tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes olivaceus'' |- |[[File:Tropical Pewee - Rio Tigre - Costa Rica.jpg|175px]] || ''[[Contopus]]'' {{small|Cabanis, 1855}} || * [[Olivflanka arbartirano]], ''Contopus cooperi'' * [[Granda arbartirano]], ''Contopus pertinax'' * [[Malhela arbartirano]], ''Contopus lugubris'' * [[Fuma arbartirano]], ''Contopus fumigatus'' * [[Oĥreca arbartirano]], ''Contopus ochraceus'' * [[Okcidenta arbartirano]], ''Contopus sordidulus'' * [[Orienta arbartirano]], ''Contopus virens'' * [[Norda tropika arbartirano]], ''Contopus bogotensis'' * [[Suda tropika arbartirano]], ''Contopus cinereus'' * [[Tumbesa arbartirano]], ''Contopus punensis'' * [[Blankgorĝa arbartirano]], ''Contopus albogularis'' * [[Nigreca arbartirano]], ''Contopus nigrescens'' * [[Kuba arbartirano]], ''Contopus caribaeus'' * [[Hispaniola arbartirano]], ''Contopus hispaniolensis'' * [[Jamajka arbartirano]], ''Contopus pallidus'' * [[Malgrand-Antila arbartirano]], ''Contopus latirostris'' |- |[[File:Black-capped Flycatcher - Central Highlands - Costa Rica MG 7063 (26603418092).jpg|175px]] || ''[[Empidonax]]'' — [[muŝtiranoj]] {{small|Cabanis, 1855}} || *[[Flavventra muŝtirano]], ''Empidonax flaviventris'' *[[Verdeca muŝtirano]], ''Empidonax virescens'' *[[Alna muŝtirano]], ''Empidonax alnorum'' *[[Salika muŝtirano]], ''Empidonax traillii'' *[[Blankgorĝa muŝtirano]], ''Empidonax albigularis'' *[[Malgranda muŝtirano]], ''Empidonax minimus'' *[[Abia muŝtirano]], ''Empidonax hammondii'' *[[Griza muŝtirano]], ''Empidonax wrightii'' *[[Arbusta muŝtirano]], ''Empidonax oberholseri'' *[[Pina muŝtirano]], ''Empidonax affinis'' *[[Marborda muŝtirano]], ''Empidonax difficilis'' *[[Flaveca muŝtirano]], ''Empidonax flavescens'' *[[Brunecbrusta muŝtirano]], ''Empidonax fulvifrons'' *[[Nigrakapa muŝtirano]], ''Empidonax atriceps'' |- |[[File:Pyrocephalus rubinus Titiribí pechirrojo Vermilion Flycatcher (male) (17321352426).jpg|175px]] || ''[[Pyrocephalus]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Skarlata muŝtirano]] ''Pyrocephalus rubinus'' * [[Vermiljona muŝtirano]], ''Pyrocephalus obscurus'' * [[Nana muŝtirano]] ''Pyrocephalus nanus'' * ✝[[San-Cristóbal-insula muŝtirano]] ''Pyrocephalus dubius'' |- |[[File:Ochthornis littoralis - Drab Water-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Ochthornis]]'' {{small|P.L. Sclater, 1888}} || * [[Litorala akvotirano]], ''[[Ochthornis littoralis]]'' |- |[[File:Satrapa icterophrys -Argentina-8.jpg|175px]] || ''[[Satrapa]]'' {{small|Strickland, 1844}} || * [[Flavbrova muŝtirano]], ''[[Satrapa icterophrys]]'' |- |[[File:LittleGround-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Syrtidicola]]'' {{small|Chesser et al, 2020}} || * [[Malgranda tertirano]], ''[[Syrtidicola fluviatilis]]'' |- |[[File:Spot-billed Ground-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Muscisaxicola]]'' – [[tertiranoj]] {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || *[[Makulbeka tertirano]], ''Muscisaxicola maculirostris'' *[[Blankbrusta tertirano]], ''Muscisaxicola albifrons'' *[[Oĥranuka tertirano]], ''Muscisaxicola flavinucha'' *[[Parama tertirano]], ''Muscisaxicola alpinus'' *[[Tertirano de Taczanowski]], ''Muscisaxicola griseus'' *[[Cindra tertirano]], ''Muscisaxicola cinereus'' *[[Rufnuka tertirano]], ''Muscisaxicola rufivertex'' *[[Malhelvizaĝa tertirano]], ''Muscisaxicola maclovianus'' *[[Blankbrova tertirano]], ''Muscisaxicola albilora'' *[[Cinamventra tertirano]], ''Muscisaxicola capistratus'' *[[Rufkapa tertirano]], ''Muscisaxicola juninensis'' *[[Nigrabrusta tertirano]], ''Muscisaxicola frontalis'' |- |[[File:Andean Negrito (Lessonia oreas) on the ground, side view.jpg|175px]] || ''[[Lessonia]]'' — [[negritoj]] {{small|Swainson, 1832}} || * [[Anda negrito]], ''Lessonia oreas'' * [[Rufa negrito]], ''Lessonia rufa'' |- |[[File:Hymenops perspicillatus Argentina.jpg|175px]] || ''[[Hymenops]]'' {{small|Lesson, 1828}} || * [[Okulvitra tirano]], ''[[Hymenops perspicillatus]]'' |- |[[File:Knipolegus cyanirostris -Reserva Guainumbi, Sao Luis do Paraitinga, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Knipolegus]]'' {{small|F. Boie, 1826 }} || * [[Blubeka nigra tirano]], ''Knipolegus cyanirostris'' * [[Nigra tirano de Jelski]], ''Knipolegus signatus'' * [[Plumba tirano]], ''Knipolegus cabanisi'' * [[Cindra tirano]], ''Knipolegus striaticeps'' * [[Blankflugila nigra tirano]], ''Knipolegus aterrimus'' * [[Nigra tirano de Hudson]], ''Knipolegus hudsoni'' * [[Rufvosta tirano]], ''Knipolegus poecilurus'' * [[Riverborda tirano]], ''Knipolegus orenocensis'' * [[Amazonia nigra tirano]], ''Knipolegus poecilocercus'' * [[Kresta nigra tirano]], ''Knipolegus lophotes'' * [[Velura nigra tirano]], ''Knipolegus nigerrimus'' * [[Kaatinga nigra tirano]], ''Knipolegus franciscanus'' |- |[[File:Red-rumped-Bush-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Cnemarchus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ruĝpuga arbusta tirano]], ''Cnemarchus erythropygius'' * [[Monta arbusta tirano]], ''Cnemarchus rufipennis'' |- |[[File:White Monjita (Xolmis irupero)-8.jpg|175px]] || ''[[Xolmis]]'' {{small|F. Boie, 1826}} || * [[Blankpuga monĵito]], ''Xolmis velatus'' * [[Blanka monĵito]], ''Xolmis irupero'' |- |[[File:Fire-eyed Diucon RWD.jpg|175px]] || ''[[Pyrope]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1860}} || * [[Flamokululo]] (''[[Pyrope pyrope]]'') |- |[[File:Xolmis cinereus -Fazenda Campo de Ouro, Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Nengetus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Griza monĵito]], ''[[Nengetus cinereus]]'' |- |[[File:Xolmis coronatus - Black-crowned Monjita; San Javier, Río Negro, Uruguay.jpg|175px]] || ''[[Neoxolmis]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Nigrakrona monĵito]], ''Neoxolmis coronatus'' * [[Rustdorsa monĵito]], ''Neoxolmis rubetra'' * [[Salinasa monĵito]], ''Neoxolmis salinarum'' * [[Rufventra monĵito]], ''Neoxolmis rufiventris'' |- |[[File:Myiotheretes striaticollis Atrapamoscas chiflaperro Streak-throated Bush-Tyrant (13975951386).jpg|175px]] || ''[[Myiotheretes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Striatgorĝa arbustotirano]], ''Myiotheretes striaticollis'' * [[Rufventra arbustotirano]], ''Myiotheretes fuscorufus'' * [[Sankta-Marta arbustotirano]], ''Myiotheretes pernix'' * [[Fuma arbustotirano]], ''Myiotheretes fumigatus'' |- |[[File:Agriornis montanus - Black-billed shrike-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Agriornis]]'' – [[lanitiranoj]] {{small|Gould, 1839}} || * [[Nigrabeka lanitirano]], ''Agriornis montanus'' * [[Malgranda lanitirano]], ''Agriornis murinus'' * [[Blankvosta lanitirano]], ''Agriornis albicauda'' * [[Grizventra lanitirano]], ''Agriornis micropterus'' * [[Granda lanitirano]], ''Agriornis lividus'' |- |[[File:Gubernetes yetapa -Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Gubernetes]]'' {{small|Such, 1825}} || * [[Jetapo]], ''[[Gubernetes yetapa]]'' |- |[[File:Muscipipra vetula 1.jpeg|175px]] || ''[[Muscipipra]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Tondilvosta griza tirano]] (''[[Muscipipra vetula]]'') |- |[[File:Black-backed Water-Tyrant - Brazil MG 8606 (16730865190).jpg|175px]] || ''[[Fluvicola]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Piga akvotirano]], ''Fluvicola pica'' * [[Nigradorsa akvotirano]], ''Fluvicola albiventer'' * [[Maska akvotirano]], ''Fluvicola nengeta'' |- |[[File:Arundinicola leucocephala -Piraju, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|175px]] || ''[[Arundinicola]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Blankkapa marĉa tirano]], ''[[Arundinicola leucocephala]]'' |- |[[File:Heteroxolmis dominicana -Rocha, Uruguay -male-8.jpg|175px]] || ''[[Heteroxolmis]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Nigra-blanka monĵito]], ''[[Heteroxolmis dominicana]]'' |- |[[File:Alectrurus risora - Strange-tailed tyrant (male) 03.jpg|175px]] || ''[[Alectrurus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Trikolora tirano]], ''Alectrurus tricolor'' * [[Strangvosta tirano]], ''Alectrurus risora'' |- |[[File:Tumbes Tyrant - South Ecuador S4E9643 (16666065997).jpg|175px]] || ''[[Tumbezia]]'' {{small|Chapman, 1925}} || * [[Tumbesa tirano]], ''[[Tumbezia salvini]]'' |- |[[File:Yellow-bellied Chat-Tyrant - Colombia S4E2594 (16687224919).jpg|175px]] || ''[[Silvicultrix]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Krona saksikoltirano]], ''Silvicultrix frontalis'' * [[Saksikoltirano de Kalinowski]], ''Silvicultrix spodionota'' * [[Orbrova saksikoltirano]] ''Silvicultrix pulchella'' * [[Flavventra saksikoltirano]] ''Silvicultrix diadema'' * [[Saksikoltirano de Jelski]] ''Silvicultrix jelskii'' |- |[[File:Ochthoeca fumicolor (Pitajo ahumado) (15321450129).jpg|175px]] || ''[[Ochthoeca]]'' {{small|Cabanis, 1847}} || * [[Ardezdorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca cinnamomeiventris'' * [[Nigreca saksikoltirano]], ''Ochthoeca nigrita'' * [[Grenatzona saksikoltirano]], ''Ochthoeca thoracica'' * [[Rufbrusta saksikoltirano]], ''Ochthoeca rufipectoralis'' * [[Brundorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca fumicolor'' * [[Rufbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca superciliosa'' * [[Saksikoltirano de D'Orbigny]], ''Ochthoeca oenanthoides'' * [[Blankbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca leucophrys'' * [[Pjura saksikoltirano]], ''Ochthoeca piurae'' |- |[[File:Viudita (Colorhamphus parvirostris)-4056-1500px-Ignacio-Azocar.jpg|175px]] || ''[[Colorhamphus]]'' {{small|Sundevall, 1872}} || * [[Patagonia tirano]], ''[[Colorhamphus parvirostris]]'' |- |[[File:Colonia colonus Atrapamoscas rabijunco Long-tailed Tyrant (11876830773).jpg|175px]] || ''[[Colonia (birdo)|Colonia]]'' || * [[Longvosta tirano]], ''[[Colonia colonus]]'' |- |[[File:Short-tailed Field-Tyrant - South Ecuador S4E8007 (16710944637).jpg|175px]] || ''[[Muscigralla]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Mallongvosta kampa tirano]], ''[[Muscigralla brevicauda]]'' |- |[[File:Cattle Tyrant - Pantanal - Brazil H8O0107 (16298240983).jpg|175px]] || ''[[Machetornis]]'' {{small|G.R. Gray, 1841}} || * [[Bruta tirano]], ''[[Machetornis rixosa]]'' |- |[[File:Legatus leucophaius Atrapamoscas pirata Piratic Flycatcher (6230421252).jpg|175px]] || ''[[Legatus (bird)|Legatus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || * [[Pirata muŝkaptulo]], ''[[Legatus leucophaius]]'' |- |[[File:Phelpsia inornata White-bearded Flycatcher (6515680991) (cropped).jpg|175px]] || ''[[Phelpsia]]'' {{small|W. Lanyon, 1984}} || * [[Blankbarba muŝkaptulo]], ''[[Phelpsia inornata]]'' |- |[[File:Rusty-margined flycatcher (25954179317).jpg|175px]] || ''[[Myiozetetes]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || *[[Rustflanka muŝkaptulo]], ''Myiozetetes cayanensis'' *[[Sociema muŝkaptulo]], ''Myiozetetes similis'' *[[Grizĉapa muŝkaptulo]], ''Myiozetetes granadensis'' *[[Malhelbrusta muŝkaptulo]], ''Myiozetetes luteiventris'' |- |[[File:Great Kiskadee on Branch.png|175px]] || ''[[Pitangus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Granda kiskadio]], [[Pitango]] aŭ [[Sulfurpitango]], ''[[Pitangus sulphuratus]]'' |- |[[File:Lesser kiskadee (Pitangus lictor panamense).jpg|175px]] || ''[[Philohydor]]'' {{small|Lanyon, W, 1984}} || * [[Malgranda kiskadio]], ''[[Philohydor lictor]]'' |- |[[File:Conopias trivirgatus-Three-striped Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Conopias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Blankringa muŝkaptulo]], ''Conopias albovittatus'' * [[Tristria muŝkaptulo]], ''Conopias trivirgatus'' * [[Flavgorĝa muŝkaptulo]], ''Conopias parvus'' * [[Limonbrova muŝkaptulo]], ''Conopias cinchoneti'' |- |[[File:Myiodynastes chrysocephalus-2.jpg|175px]] || ''[[Myiodynastes]]'' {{small|Bonaparte, 1857}} || * [[Orventra tirano]], ''Myiodynastes hemichrysus'' * [[Orkrona tirano]], ''Myiodynastes chrysocephalus'' * [[Tirano de Baird]], ''Myiodynastes bairdii'' * [[Sulfurventra tirano]], ''Myiodynastes luteiventris'' * [[Striata tirano]], ''Myiodynastes maculatus'' |- |[[File:Megarynchus pitangua Bichofué picudo Boat-billed Flycatcher (16282096299).jpg|175px]] || ''[[Megarynchus]]'' {{small|Thunberg, 1824}} || * [[Megarinko]], ''Megarynchus pitangua'' |- |[[File:Tyrannopsis sulphurea - Sulphury Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Tyrannopsis]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Sulfurkolora muŝtirano]], ''[[Tyrannopsis sulphurea]]'' |- |[[File:Empidonomus varius-2.jpg|175px]] || ''[[Empidonomus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Varia muŝtirano]], ''[[Empidonomus varius]]'' |- |[[File:Griseotyrannus aurantioatrocristatus - Crowned slaty flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Griseotyrannus]]'' {{small|W.E. Lanyon, 1984}} || * [[Kronata ardeztirano]], ''[[Griseotyrannus aurantioatrocristatus]]'' |- |[[File:Tyrannus-verticalis-001.jpg|175px]] || ''[[Tyrannus]]'' {{small|Lacépède, 1799}} || * [[Neĝgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus niveigularis'' * [[Blankgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus albogularis'' * [[Tropika reĝtirano]], ''Tyrannus melancholicus'' * [[Meksika reĝtirano]], ''Tyrannus couchii'' * [[Norda reĝtirano]], ''Tyrannus vociferans'' * [[Dikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus crassirostris'' * [[Maldikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus verticalis'' * [[Tondilvosta reĝtirano]], ''Tyrannus forficatus'' * [[Forkvosta reĝtirano]], ''Tyrannus savana'' * [[Orienta reĝtirano]], ''Tyrannus tyrannus'' * [[Griza reĝtirano]], ''Tyrannus dominicensis'' * [[Kuba reĝtirano]], ''Tyrannus cubensis'' * [[Grandkapa reĝtirano]], ''Tyrannus caudifasciatus'' |- |[[File:Rufous Mourner - Panama H8O0032.jpg|175px]] || ''[[Rhytipterna]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Palventra plorulo]] (''Rhytipterna immunda'') * [[Grizeca plorulo]] (''Rhytipterna simplex'') * [[Rufa plorulo]] (''Rhytipterna holerythra'') |- |[[File:Sirystes albocinereus - White-rumped Sirystes; Rio Branco, Acre, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Sirystes]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Siblanta siristo]], ''Sirystes sibilator'' * [[Uesta siristo]], ''Sirystes albogriseus'' * [[Blankpuga siristo]], ''Sirystes albocinereus'' * [[Siristo de Todd]], ''Sirystes subcanescens'' |- |[[File:Casiornis rufus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Casiornis]]'' {{small|Des Murs , 1856}} || * [[Rufa kasiorno]], ''Casiornis rufus'' * [[Cindragorĝa kasiorno]], ''Casiornis fuscus'' |- |[[File:Myiarchus tyrannulus 1.jpg|175px]] || ''[[Myiarchus]]'' {{small|Cabanis, 1844}} || * [[Rufa tuftirano]], ''Myiarchus semirufus'' * [[Jukatana tuftirano]], ''Myiarchus yucatanensis'' * [[Malgaja tuftirano]], ''Myiarchus barbirostris'' * [[Malhelĉapa tuftirano]], ''Myiarchus tuberculifer'' * [[Tuftirano de Swainson]], ''Myiarchus swainsoni'' * [[Venezuela tuftirano]], ''Myiarchus venezuelensis'' * [[Panama tuftirano]], ''Myiarchus panamensis'' * [[Mallongkresta tuftirano]], ''Myiarchus ferox'' * [[Anda tuftirano]], ''Myiarchus cephalotes'' * [[Cindrakrona tuftirano]], ''Myiarchus phaeocephalus'' * [[Kolumbia tuftirano]], ''Myiarchus apicalis'' * [[Cindragorĝa tuftirano]], ''Myiarchus cinerascens'' * [[Tuftirano de Nutting]], ''Myiarchus nuttingi'' * [[Grandkresta tuftirano]], ''Myiarchus crinitus'' * [[Brunkresta tuftirano]], ''Myiarchus tyrannulus'' * [[Grenada tuftirano]], ''Myiarchus nugator'' * [[Galapaga tuftirano]], ''Myiarchus magnirostris'' * [[Rufvosta tuftirano]], ''Myiarchus validus'' * [[Tuftirano de La Sagra]], ''Myiarchus sagrae'' * [[Stultuma tuftirano]], ''Myiarchus stolidus'' * [[Malgrand-Antila tuftirano]], ''Myiarchus oberi'' * [[Puertorika tuftirano]], ''Myiarchus antillarum'' |- |[[File:Ramphotrigon megacephalum - Large-headed Flatbill.jpg|175px]] || ''[[Ramphotrigon]]'' {{small|G.R. Gray, 1855}} || * [[Grandkapa platbekulo]], ''Ramphotrigon megacephalum'' * [[Flameta platbekulo]], ''Ramphotrigon flammulatum'' * [[Malhelvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon fuscicauda'' * [[Rufvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon ruficauda'' |- |[[File:Attila torridus - Ochraceous Attila 2.jpg|175px]] || ''[[Attila (birdo)|Attila]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Rufvosta atilo]], ''Attila phoenicurus'' * [[Cinama atilo]], ''Attila cinnamomeus'' * [[Oĥreca atilo]], ''Attila torridus'' * [[Citronventra atilo]], ''Attila citriniventris'' * [[Blankokula atilo]], ''Attila bolivianus'' * [[Grizkapuĉa atilo]], ''Attila rufus'' * [[Helpuga atilo]], ''Attila spadiceus'' |- |} ==Referencoj== {{projektoj|commonscat=Tyrannidae}} {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] q90tcalgcbigctlim9h7eury0vzw69t Evangelista Torricelli 0 31191 9354316 9261038 2026-04-18T10:37:04Z Sj1mor 12103 9354316 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Evangelista TORRICELLI''' {{prononco|evanĝeLISta toriĈEli}} (naskiĝis la [[15-an de oktobro]] [[1608]], mortis la [[25-an de oktobro]] [[1647]]) estis [[Italio|itala]] fizikisto kaj matematikisto. [[Dosiero:Evangelista Torricelli - Museo di Storia Naturale di Firenze.JPG|eta|maldekstre|Evangelista Torricelli]] Li estis disĉiplo de [[Galilejo]], profunde inspirita de ties laboro, kaj iĝis lia posteulo kiel [[matematiko|matematika]] profesoro en la akademio de [[Florenco]]. Li demonstris la atmosferan premon de la aero kaj sur ĝi bazis [[hidrargo|hidrargan]] [[barometro]]n. Oni honore al li nomis [[unuo]]n de [[premo]]: 1 '''torr''' egalas la premon de hidrarga kolono 1 milimetron alta sub tera gravito. Sed tiu unuo, kiu ne estas [[SI-unuo]], ne plu estas multe uzata; [[PIV]] eĉ ne bezonas vorton por ĝi ("toro" jam havas sufiĉe da signifoj). PIV ja dediĉas artikolon al TORRICELLI kaj honoras lin per la esperantigita nomo '''Toriĉelo'''. Ial ĝi donas lian vivotempon kiel "1658–1709", kio signifus, ke li ne povintus koni sian instruiston Galilejo. Verŝajne la eraro baziĝas sur [[konfuzo]] kun [[Giuseppe Torelli]], itala [[muziko|muzikisto]], kiu havas la menciitajn vivodatenojn. == Vidu ankaŭ == * [[7437 Torricelli]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Torricelli, Evangelista}} [[Kategorio:Italaj matematikistoj]] [[Kategorio:Italaj fizikistoj]] [[Kategorio:Italaj inventistoj]] [[Kategorio:Italaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Universitato de Romo]] 94jk0fhjzg47u8ldzcu1y8ayj8nykwx Almanako Lorenz 0 32020 9354203 9260259 2026-04-18T00:02:40Z Vikiano 121598 /* Vidu ankaŭ */ 9354203 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Almanako Lorenz | aŭtoro = diversaj | eldonjaro = 1981 | eldonurbo = [[Rio-de-Ĵanejro]] | eldoninto = Spiritisma Eldona Asocio F. V. Lorenz | paĝoj = | isbn = 85-86984-20-5 | bildo = Almanako_Lorenz_1981.jpg }} '''''Almanako Lorenz''''' estas ĉiujara eldonaĵo de [[Spiritisma Eldona Asocio F. V. Lorenz]]. Ĝi aperis unuafoje en [[1981]]. La '''Almanako''' pritraktas ĉiajn temojn, precipe, tamen ne nepre, laŭ [[Spiritismo|spirita vidpunkto]]. Filozofio, scienco kaj religio estas inter ties plej kutimaj temoj, krom informoj kaj ĝeneralaĵoj. Ĝia strukturo konsistas en kolekto da tekstoj de pluraj aŭtoroj el la tuta mondo, krom pecoj de la verkoj de [[Allan Kardec]], precipe de ''[[La Libro de la Spiritoj]]'' kaj ''[[La Evangelio laŭ Spiritismo]]''. Ties [[Reta Komputila Biblioteka Centro|OCLC-numero]] estas : [https://artlibraries.on.worldcat.org/oclc/73214504 73214504]. == Vidu ankaŭ == * [[Spiritismo]] * [[Monda Spiritisma Asocio|Asocio Spiritisma Mondo]] * [[Almanako Lorenz (2008)]] * [[Almanako Lorenz (2009)]] * [[Almanako Lorenz (2011)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?titolo=Almanako+Lorenz&aŭtoro=&katego=&kondicho=chio&trovu=jes&vico=1 ''Almanako Lorenz'' ĉe la libroservo de UEA] * [http://data.onb.ac.at/rec/AC01044223 ''Almanako Lorenz''] en la katalogo de [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:470066/E ''Almanakoj Lorenz''] en la katalogo de [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/26489056/details/199920863 ''Almanakoj Lorenz''] en katalogo "Erfgoedbib" (''[[LibraryThing]]'') [[Kategorio:Almanako Lorenz| ]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)]] [[Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko]] 2xywk3d7ix43h62b1hkk6dbhct9ix57 Psikoanalizo 0 32302 9354128 8905304 2026-04-17T19:30:52Z Sj1mor 12103 /* Gravaj psikoanalizistoj */ Esperantistoj 9354128 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:FREUD'S_SOFA.jpeg|eta|La [[kanapo]] en la ĉambro de [[Sigmund Freud]] en lia hejmo en [[Vieno]]]] [[Dosiero:Hall_Freud_Jung_in_front_of_Clark_1909.jpg|eta|Ses el la patroj de psikanalizo kaj similaj instruoj en bildo de 1909. (Dekstre al maldekstre): Fronto: [[Carl Gustav Jung]], [[Stanley Hall]], [[Sigmund Freud]]. En la malantaŭo: [[Sándor Ferenczi (psikiatro)|Sandor Franczi]], [[Ernest Jones]] kaj [[Abraham Brill]].]] '''Psikoanalizo''' (el la [[greka]]j vortoj ''ψυχη'' [[psiko]] aŭ [[animo]], kaj ''ανάλυσις'' [[analizo]], do "esploro kaj mal-enigm-igo de la animo") estas [[skolo]] de [[psikologio]] kaj [[psikoterapio]], fondita ĉirkaŭ la jaro [[1890]] de la [[vieno|viena]] [[neŭrologio|neŭrologo]] [[Sigmund Freud]]. El la origina teoriaro de psikoanalizo evoluis la diversaj skoloj de [[profunda psikologio]]. La teoria konceptaro origine celas malkovri kaj prilabori psikajn konfliktojn kaj malordojn, kiujn repuŝo igis nekonsciaj dum la personeca disvolviĝo. Sigmund Freud, post studo de [[histerio|histeriaj pacientoj]], unuafoje vortumis kaj difinis la modelon de [[Nekonscio]]. Dum la plua evoluo de la teoria laboro, li aldone evoluis la koncepton de [[Mio]] (Egoo), [[Supermio]] (Superegoo) kaj [[Ĝio]] (Iduso). La "Mio" naskiĝas el rilato kaj malsamiĝo inter homo kaj mondo, kaj la "Supermio" temas pri la kulturaj aspektoj, moralo, kaj ĝi nepermesas ke homo realigu ĉiujn dezirojn. Kontraŭe la "Ĝio" estas la instinktoj kaj [[spontanea]]j deziroj, kiujn la homoj kunvivantaj en socia organismo ne ĉiam senbremse transformas al ago, ĉar tio pliakrigus la interhomajn konfliktojn. Aparte de la teoria konceptaro, la psikoanalizo iĝis kompleksa modelo por la priskribo kaj klarigo de la homa psiko, kaj sur ĝi baziĝas ampleksa psikoterapia skolo por la terapia trakto de en- kaj interpersonaj konfliktoj, kiu ankaŭ esploraj kulturajn fenomenojn. En ĉiuj dimensioj la psikoanalizo ĝis la nuntempo pluevoluiĝas de praktikaj terapiistoj kaj teoriaj esploristoj, kaj sekve la moderna psikoanalizo karakteriziĝas per teoria, metoda kaj terapia pluralismo. Sigmund Freud dum la komencaj jaroj de la terapia skolo kunlaboris kun [[Carl Gustav Jung]], sed ĉirkaŭ la jaro [[1911]] ilia kunlaboro ĉesis, kaj la skolo de Jung restis renomita "[[analiza psikologio]]". El aliaj psikoterapiistoj laborantaj sur la bazo de la teorio pri psikoanalizo respektive pri [[profunda psikologio]] elstarigindas interalie [[Alfred Adler]], [[Otto Reich]] kaj [[Erich Fromm]], [[Melanie Klein]], [[Heinz Kohut]] kaj [[Jacques Lacan]]. == Psikoanalizo kiel terapio == En malvasta senco la psikoanalizo estas psikoterapia metodaro. Kontraste al praktike trejnaj metodaroj (kiel la [[konduta terapio]]) la psikoanalizo konsideriĝas "malkovra terapio", kiu celas videbligi al la paciento profundiĝintan komprenon pri la originaj (plej ofte nekonsciaj) kaŭzoj de sia sufero. Tamen la baza celo de la psikoanaliza terapio ne estas kompleta racia kompreno de la propra psiko, sed la ĉefa celo estas ampleksa restrukturigo de la personeco kaj aparte la emociaro en tiuj areoj, kiuj kontribuas al ĝisnuna vivteno de suferigaj simptomoj kaj personaj ecoj. La klasika psikoanalizo okazas tra pluraj jaroj tri- ĝis kvinfoje po semajno. La analizato kuŝas sur [[sofo]] kaj laŭeble sen propra "cenzuro" eldiras ĉion, pri kio li/ŝi momente pensas kaj kio emocie movas lin/ŝin. La analizanto, kiu sidas malantaŭ la analizato, por ke tiu ne iritiĝu pro (ĝusta aŭ erara) interpreto de la mieno de la analizanto, aŭskultas kun sinteno de atento, sed sen propraj fortaj emocioj. Post la aŭskulto li komunikas al la analizato la dum la psikoanaliza procezo ekestintan interpreton („Deutung“), en la momento kiun li opinias favora por tio. Aparte la analizanto klopodas senti la tipajn emociajn stereotipojn aŭ motivojn de la analizato, kiuj speguliĝas en la interago inter analizato kaj analizanto. La psikoanaliza teorio havas la hipotezon, ke la analizato transferas emociojn, kiujn li havas al gravaj personoj de la ĝisnuna vivo (plejofte la gepatroj) al la analizanto (psikodinamika "transfero"), kaj la analizanto foje mem eksentas emociojn, kiuj ankaŭ devenas el la origina emociaro de la analizato (psikodinamika "kontraŭtransfero"). Ankaŭ la analizo de [[sonĝo]]j havas rolon en la psikoanaliza terapio. Krom la "granda" psikoanaliza terapio nuntempe pli mallongaj terapiaj formoj de la [[profunda psikologio]] estas tre disvastiĝintaj. En tiaj terapioj analizanto kaj analizato ambaŭ sidas kaj rigardas unu la alian, kaj kunvenas unu- ĝis dufoje semajne. Menciindaj ankoraŭ estas la psikoanalizaj [[fokuso|fokusaj]] terapioj, en kiuj klopodiĝas trakti centran, pli aŭ malpli klare difinitan fokusan problemon ene de sume 20 ĝis 30 terapiaj kunvenoj. Plie evoluis gamoj da metodoj, kiuj aparte taŭgas por la terapioj de specifaj psikaj perturboj. La psikoanalizo praktikiĝas kun plenkreskuloj, sed ankaŭ kun infanoj kaj adoleskuloj. Krome ekzistas psikoanaliza terapioj de paroj kaj familioj, grupa psikoanalizo, klinika psikoterapia terapio kaj psikoanalize orientita profesia konsilado ("supervido"). == Gravaj psikoanalizistoj == [[Dosiero:LuisVives.jpg|eta|[[Juan Luis Vives]] estas konsiderata la unua esploristo se temas pri rekte analizi la menson kaj tiel konsiderita unu el la prapatroj de psikanalizo]] Inter la signifaj "psikoanalizistoj de la unua generacio" krom Sigmund Freud kalkuliĝas [[Karl Abraham]], [[Alfred Adler]], Siegfried Bernfeld, Helene Deutsch, [[Paul Federn]], Otto Fenichel, [[Sandor Ferenczi]], [[Ernest Jones]], [[Carl Gustav Jung]], [[Sándor Radó]], [[Otto Rank]], Theodor Reik kaj [[Wilhelm Reich]]. Gravaj reprezentantoj de la "''psikoanaliza Mio-psikologio''" estas Heinz Hartmann, [[Anna Freud]] kaj [[Erik Homburger Erikson|Erik H. Erikson]]. René A. Spitz kaj Margaret Mahler fondis la "psikoanalize bazitan esploron de beboj kaj infanetoj". Kiel fondinto de la psikologia "''ligo-teorio''", kiu tre disvastiĝis kaj en kaj ekster la psikoanalizo, konsideriĝas la psikoanalizisto John Bowlby. Gravaj reprezentantoj de la "''objekto-rilato-teorio''" estas D.W. Winnicott, Melanie Klein, Michael Balint kaj Wilfried Bion. La "''Mem-psikologio''" fondiĝis de Heinz Kohut. Signifaj reprezentantoj de la ''psikoanalizo en [[Francio]]'' estas Jacques Lacan, André Green kaj Jean Laplanche. La "''Nov-psikoanalizo''" ligiĝas al la nomoj Karen Horney, Harry Stack Sullivan kaj [[Erich Fromm]]. Signifaj ''nuntempaj psikoanalizistoj'' estas Otto Kernberg, Peter Fonagy, [[Daniel Stern (psikoanalizisto)|Daniel Stern]] kaj [[Nise da Silveira]]. === Esperantistoj === * [[Charles Baudouin]] == Psikoanalizo kaj religio == Ĉar la psikoanalizo naskiĝis en kunteksto prefere materialistema (iuj pensis ke psikoanalizo malkaŝas, kaj do pruvas la iluziecon kaj la kaŝitan originon de la religio kaj de la serĉado de la [[Absoluto]])<ref>Vidu: [[La estonto de iluzio]] ''(Sigmund Freud, Die Zukunft einer Illusion)''</ref> psikologoj inklinaj al religiemo prezentis kritikojn kaj distancigon; sed baldaŭ oni konsciiĝis ke la malkovroj kaj hipotezoj de la psikoanalizaj teorioj estis separeblaj el la subfundo materialistema: tiel ekpensis, ekzemple [[Agostino Gemelli]], fondinto de la [[Katolika Universitato de Milano]] kaj psikologo/psikoanalizisto ''Leonardo Ancona'' <ref>Leronardo Ancona, ''(Mia vivo kaj psikoanalizo. Persona rakonto pri frapiĝoj/kunfrapiĝoj inter psikoanalizo kaj sankto,'' (La mia vita e la psicoanalisi. Una narrazione soggettiva di scontri-incontri tra psicanalisi e sacro,) 2003.</ref> kaj, celante aliajn aferojn, inter aliaj, ankaŭ [[Viktor Frankl]]. Franca psikanalizistino katolika [[Françoise Dolto]] <ref> “La evangelioj en la lumo de psikanalizo, la liberigo de la deziro”.</ref> alvenas pensi ke la deziroj kiuj sin manifestas el la [[Nekonscio]] trovas “reaĝustiĝon kaj kontentigon” en la dono kiun la Dio de Jesuo faras je si mem dum rivelas la veran sencon de la konsciaj/nekonsciaj tendencoj. == Organizoj == * [[Internacia Psikoanaliza Asocio]] * [[Viena Psikoanaliza Societo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ipa.org.uk/ retaj paĝoj de la internacia psikoanaliza asocio (centra oficejo en Britio)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/19980118035119/http://www.ipa.org.uk/ |date=1998-01-18 }} * [http://www.epf-eu.org/Public/ paĝoj de la eŭropa psikoanaliza federacio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100301234622/http://www.epf-eu.org/Public/ |date=2010-03-01 }} * [http://www.dgpt.de/ retejo de la germana asocio por psikoanalizo, psikoterapio, psikosomatiko kaj profunda psikologio] * [http://www.psikoanalyse.ch/ paĝaro de la svisa societo por psikoanalizo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kompendio-de-psikanalizo-au-la.html | titolo = Kompendio de psikanalizo aŭ la Freŭdismo en nur 100 paĝoj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-03-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918164435/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kompendio-de-psikanalizo-au-la.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Psikanalizo}} [[Kategorio:Psikoanalizo| ]] [[Kategorio:Psikoterapio|psikoanalizo]] [[Kategorio:Psikoanaliza terminologio]] [[Kategorio:Sigmund Freud]] rza3dpe2wtuaqpp9l0d70kcgu5lkafc Hermann von Helmholtz 0 36003 9354099 8222519 2026-04-17T18:19:32Z Sj1mor 12103 9354099 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Hermann Ludwig Ferdinand von HELMHOLTZ''' [HELMholc] (naskiĝis la [[31-a de aŭgusto|31-an de aŭgusto]] [[1821]] en [[Potsdam]]; mortis la [[8-a de septembro|8-an de septembro]] [[1894]] en [[Charlottenburg]], nuntempe urboparto de [[Berlino]]) estis germana [[fiziologio|fiziologo]] kaj [[fizikisto]]. Unu lia instruisto estis [[Johannes Peter Müller]].[[Dosiero:Hermann von Helmholtz by Ludwig Knaus.jpg|eta|dekstra|180px|Hermann von Helmholtz (Portreto de [[Ludwig Knaus]], 1881)]] [[Dosiero:Helmholtz.jpg|dekstra|180px|Statuo de Helmholtz antaŭ la Humboldt-Universitato en Berlino]] == Juneco kaj studoj == Helmholtz estis unua filo de lernejestro ''Ferdinand Helmholtz'', studanto de klasikaj [[filologio]] kaj [[filozofio]] kaj intima amiko de [[Immanuel Hermann Fichte]], filo de [[Johann Gottlieb Fichte]]. Tiu rilato sendube influis Helmholtz-on, kiu provis transformi la teoriojn de Fichte kaj [[Kantio]] al empiriaj kampoj, ekzemple [[psikologio]]. Jam kiel junulo Helmholtz interesiĝis pri fiziko. Lia patro tamen deziris, ke li studu [[medicino]]n, ĉar ekzistis subteno por studentoj de medicino. Li do en [[1838]] ekstudis ĉe la Reĝa Medicina-Kirurga Instituto en [[Berlino]], nun parto de [[Humboldt-Universitato]]. Tiu studo devigis al posta ok-jara [[armeo|arme-servado]], kiun Helmholtz komencis en [[1843]]; sed rekomendo de [[Alexander von Humboldt]] antaŭtempe liberigis lin. == Profesoro en Königsberg, Bonn kaj Heidelberg == Instruante anatomion ĉe la berlina Akademio de Artoj (anatomio estis grava fako por desegnantoj de homaj korpoj) li en [[1849]] estis vokita kiel profesoro de [[fiziologio]] kaj [[patologio]] al [[Königsberg]] (nun ''Kaliningrad''). En [[1855]] li ricevis katedron pri anatomio kaj fiziologio en [[Bonn]], en [[1858]] katedron pri fiziologio en [[Heidelberg]]. == "Konservo de energio" kaj "oftalmoskopo" == En [[1847]] li verkis sian unuan gravan scienca laboraĵon, kiu temis pri la konservo de [[energio]] kaj baziĝis sur liaj medicinaj studoj kaj filozofiaj scioj. Li malkovris la principon de [[energiokonservo]] studante la [[metabolo]]n de [[muskolo]]j. Li provis pruvi, ke dum muskola movo ne perdiĝas energio, kvankam tio signifis, ke ne ekzistas "vitalaj fortoj", kiuj movas muskolon. Tio estis refuto de la hipoteza tradicio de la naturfilozofio, kiu tiutempe estis domina [[paradigmo]] de la fiziologio. En [[1851]] Helmholtz inventis la [[okulspegulo]]n (''oftalmoskopo''), uzeblan por rigardi la fonon de okulo, kiu de tiu tempo estas uzata por esplori homajn okulojn. == Manlibro de fiziologia optiko == Tiutempe liaj interesoj koncentriĝis pli kaj pli pri la fiziologio de la sensoj. Li faris sian centran publikaĵon per "Manlibro de fiziologia optiko" (''Handbuch der Physiologischen Optik''), kiu dum la dua duono de la [[19-a jarcento]] estis la fundamenta referenc-libro sur tiu kampo. Ĝi metis la bazon al empiriaj teorioj pri spaca kaj kolora vido. Dum pluraj jardekoj Helmholtz laboris pri novaj eldonoj de la manlibro. La intereson pri lia laboro altigis disputo kun [[Ewald Hering]], kiu defendis pri la menciitaj teorioj kontraŭajn opiniojn; tiu disputo dum la dua duono de la 19-a jarcento dividis la sciencan disciplinon. En [[1863]] Helmholtz publikigis libron kun la titolo ''Pri la sencaco de tono kiel fiziologia bazo por la teorio de la [[muziko]]'', en kiu li denove demonstris sian intereson pri la fiziko de percepto. Tiu libro influis la muzik-sciencon de la [[20-a jarcento]]. La sensa fiziologio de Helmholtz estis la bazo de la laboro de [[Wilhelm Wundt]], disĉiplo lia, konsiderata kiel unu el la fondintoj de la [[eksperimenta psikologio]]. Pli eksplicite ol Helmholtz li priskribis siajn esplorojn kiel specon de [[empirio|empiria]] [[filozofio]] kaj kiel studon de la menso kiel apartaĵo. Helmholtz mem en sia lasta refuto de la tradicio de la hipotezanta naturfilozofio de la komenco de la [[19-a jarcento]] emfazis la gravecon de [[materiismo]], koncentriĝante pri la unueco de korpo kaj menso. == Berlino == En [[1871]] Helmholtz translokiĝis de Bonn al Berlino por transpreni la postenon de profesoro pri [[fiziko]], interesiĝante pri [[elektromagnetismo]]. Kvankam li mem ne grave kontribuis al tiu temo, lia disĉiplo [[Heinrich Rudolf Hertz]] famiĝis kiel unua demonstranto de elektromagneta radiado. Helmholtz ankoraŭ verkis pri multaj temoj, de la aĝo de [[Tero]] ĝis la origino de la [[planedo|planeda]] [[sunsistemo|sistemo]]. Pro lia intereso pri la sciencaj bazoj de sensado kaj perceptado eblas konsideri lin kiel pioniron de [[Cibernetiko]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Hermann von Helmholtz}} * [http://med.uni-hd.de/sonstiges/timeline/helmholz.html Wolfgang U. Eckart] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050306044827/http://med.uni-hd.de/sonstiges/timeline/helmholz.html |date=2005-03-06 }}: ''Von der physikalischen Physiologie zur mathematischen Physik.'' (Hermann von Helmholtz' Tätigkeit in Heidelberg zwischen 1858 und 1871) * [http://www.bartleby.com/30/125.html Sur la Konservado de Forto] * http://www.psych.upenn.edu/backuslab/helmholtz/index.html <!-- Traktato sur _Physiological_ Optiko --> * [http://www.helmholtz.de/de/Wir_ueber_uns/Profil/Hermann_von_Helmholtz.html ''Der Universalgelehrte mit Sinn für die Praxis''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051119101514/http://www.helmholtz.de/de/Wir_ueber_uns/Profil/Hermann_von_Helmholtz.html |date=2005-11-19 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Helmholtz, Hermann von}} [[Kategorio:Germanaj biofizikistoj]] [[Kategorio:Germanaj fiziologoj]] [[Kategorio:Germanaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] [[Kategorio:Germanaj muzikteoriistoj]] [[Kategorio:Germanaj oftalmologoj]] [[Kategorio:Neŭrosciencistoj]] 0zt4gz70tje3xieroq82cjo1o4h0fl1 Diskuto:Agadfilmo 1 39494 9354109 6776733 2026-04-17T18:41:42Z Sj1mor 12103 /* Nomigo */ nova sekcio 9354109 wikitext text/x-wiki La nova radiko "*akciono", signife identa al "ago" ankaŭ en la devenlingvoj (angle 'action', hispane 'acción' ktp) ne estas bezonata. Same mi dubas pri la konveneco de "kriminala" ĉi-kaze, por paroli pri filmo temanta pri krimoj. - [[Uzanto:Jorge CAMACHO|jc]] Mi proponas nomi la artikolon '''agofilmo'''. Agfilmo ne estas facile prononcebla kaj tial en la praktiko ege tendencas iĝi [akfilmo]. - [[Vikipediisto:Montanesko|Mo]] == Nomigo == Kial la plena? simpla [[Agada filmo]] sufiĉus, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:41, 17 apr. 2026 (UTC) 8yjceumzx9lj02bzr2gbd42x69r1yh3 Élisée Reclus 0 40001 9354163 8511747 2026-04-17T21:08:32Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354163 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jean Jacques Élisée Reclus''' (esperantigite '''Elizeo Rekluzo''') (naskiĝis la [[15-an de marto]] [[1830]] en [[Sainte-Foy-la-Grande]] ([[Francio]]), mortis la {{daton|4|7|1905}} en [[Torhout]] ([[Belgio]])) estis [[Francio|franca]] verkisto, [[Geografio|geografo]] kaj [[Anarkiismo|anarĥiisto]]. Lia 19-voluma ĉefverkon estas ''La Nouvelle Géographie universelle, la terre et les hommes'' ("Universala Geografio"), dum periodo de preskaŭ 20 jaroj (1875 - 1894). En [[1892]] li ricevis la Oran Medalon de la [[Geografia Societo de Parizo]] pro ĉi tiu laboro, kvankam li estis forpelita de Francio pro sia politika aktivado. Interalie li estis instruisto de la mondvojaĝanto [[Alexandra David-Néel]]. == Vivo == Élisée Reclus naskiĝis la [[15-an de marto]] [[1830]] en [[Sainte-Foy-la-Grande]], [[Ĝirondio]], kiel la dua filo de protestanta pastro. Entute la familio havis 14 infanojn, el kiuj pluraj famiĝis kiel literaturistoj, politikistoj aŭ instruistoj. Li edukiĝis unue en rejnlanda [[Prusio]], poste en la protestanta kolegio de [[Montauban]], kaj fine en la universitato de [[Berlino]], kie li ricevis la geografiajn kursojn de [[Karl Ritter]]. Forlasinte [[Francio]]n sekve al la puĉo de [[Napoleono la 3a]] en Decembro [[1851]], li pasigis ses sekvantajn jarojn vizitante sur [[Britio|britaj insuloj]], en [[Usono]], [[Centra Ameriko]] kaj [[Kolombio]]. En [[1853]] li alvenis al [[Luiziano]], kie laboris dum ĉ. du kaj duono jaroj kiel instruisto por infanoj de Septime kaj Félicité Fortier ĉe ilia bieno Félicité, ĉ. 50 [[mejlo]]j supren laŭ [[Misisipo (rivero)|Misisipo]] de [[Nov-Orleano]]. Li priskribis siajn vojaĝojn tra [[Delto de Misisipo]] kaj siajn impresojn de Nov-Orleano en sia verko ''Fragment d'un voyage á Louisiane'', kiu publikiĝis en [[1855]].<ref>John Clark, "Putting Freedom on the Map: The Life and Work of Élisée Reclus", Introduction and translation of ''Fragment'' first published in ''Mesechabe '' #11 (Winter 1993), pp.14-17 and #12 (Spring 1994), pp.17-22 [http://dwardmac.pitzer.edu/anarchist_archives/bright/reclus/voyage.html], accessed 15 May 2008</ref> Revenante en [[Parizo]]n en [[1857]], li publikigis raportojn pri siaj dumvojaĝaj studoj en diversaj sciencaj gazetoj, kiel ''[[Revue des Deux Mondes]]'', ''Tour du monde''. En sama periodo li skribis malgrandan libron ''Histoire d’un ruisseau'', en kiu li priskribis kiel la rivero disvolviĝas de fonto al buŝo. En [[1867]]–[[1868]] li publikis duvoluman libron ''La Terre; description des phénomènes de la vie du globe''. Dum la sieĝo de Parizo, Reclus partoprenis en la aerostataj operacoj gviditaj de [[Félix Nadar]], kaj servis en la [[Nacia Gvardio (Francio)|Nacia Gvardio]]. Kiel membro de la ''Nacia Laborista Asocio'' (Association Nationale des Travailleurs), li publikigis en gazeto ''Cri du Peuple'' akran manifeston kontraŭ la versajla registaro kaj pro la komenciĝo de la [[Pariza Komunumo]]. Daŭrigante servi en la Nacia Gvardio, tiam ribeliĝanta, li estis kaptita la {{daton|5|4|}}, kaj kondamnita al dumviva deportado la {{daton|16|11|}}. Tamen, la puno estis ŝanĝita al konstanta ekzilo en januaro [[1872]], post premo de influhavaj delegacioj el Anglio. Post mallonga vizito al Italio, li instaliĝis en [[Clarens]], Svisio, kie li daŭrigis sian verkon. Tie li skribis libron ''Histoire d’une montagne'' (aldone al ''Histoire d’un ruisseau''). Ankaŭ dum la sama periodo li skribis sian plej gravan verkon ''La Nouvelle Géographie universelle, la terre et les hommes'', en 19 volumoj ([[1875]]–[[1894]]). La libro estas elstara scienca verko, rimarkenda pro sia preciza kaj bela esprimmaniero, bele ilustrita per [[mapo]]j, planoj kaj [[gravuro]]j. Ĝi iĝis permanenta scienca kaj literatura valoraĵo kaj ricevis oran medalon de ''Pariza Georgafia Socio'' en [[1892]]. La angla traduko aperis paralele al la franca eldono - unuaj kvar volumoj tradukitaj far E. G. Ravenstein kaj ĉiuj aliaj far A. H. Keane. En 1882, li iniciatis la ''kontraŭgeedzecan movadon'', kaj sekve permesis al siaj du filinoj edziĝi laŭ sia plaĉo, ĉu civile, ĉu religie. Tiu paŝo ĝenis multajn bonmorajn burĝojn, kaj estis sekvata de persekutoj fare de la Supera Kortego de [[Liono]] kontraŭ la anarĥiistoj, membroj de la Internacia Laborista Asocio. [[Petro Kropotkin]] kaj Rekluzo estis prezentitaj kiel la du ĉefaj gvidantoj de la movado. Dum Kropotkin estis arestita kaj kondamnita al kvinjara enkarcerigo, sed Rekluzo, kiu loĝis en [[Svisio]], eskapis tion. Post 1892 li okupis la katedron pri kompara geografio en la brusela Nova Universitato. Li kontribuis kelkajn gravajn artikolojn al sciencaj ĵurnaloj en [[angla]], [[franca]] kaj [[germana]] lingvoj. Li mortis en [[Torhout]], apud [[Bruĝo]], [[Belgio]] la {{daton|4|7|1905}}. === Élisée Reclus kaj Esperanto === Elizeo Rekluz montriĝis favora al Esperanto, kaj esprimiĝis tiurilate en sia lasta verko, "La Homo kaj la Tero".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.esperanto-sat.info/article439.html |titolo=Elisée Reclus kaj Esperanto |alirdato=2008-11-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120418140748/http://www.esperanto-sat.info/article439.html |arkivdato=2012-04-18 }}</ref> == Graveco de lia verko == La geografio de Rekluzo estis '''engaĝita''', tio estas, li konsideris, ke la geografio estu sprono por plibonigi la vivkondiĉojn de la popoloj. Male al tiu opinio, plej parto de la postaj [[geografoj]] inkliniĝis al la supozata objektiva aŭ nepolitika geografio, ekzemple la regionapolitiko, kiun defendis [[Paul Vidal de la Blache]], samtempulo de Rekluzo. [[Massino Quaini]] pristudis kaj defendis la aliajn geografiojn danke al la ŝanĝoj de ĉiuj prihomaj sciencoj kiuj okazis ĉirkaŭ [[1968]]; de tiam la geografio de Rekluzo ĝuas denove la favoron de la publiko, ĉar oni vidas, ke jam antaŭ unu jarcento la scienco povis estis aplikata al plibonigo de la homaro. Foje tiu nova geografio, kie oni defendas kaj oni revenas al la geografion rekluzan oni nomas ''radikala geografio'', ekzemple ĉirkaŭ la [[Usono|usona]] gazeto ''Antipode'' aŭ la [[Francio|franca]] ''Hérodote''. Ĝis la fino de la [[19-a jarcento]] la geografio utilis ĉefe al ŝtatoj kaj imperioj por plibonigi ties ŝancojn konkeri kaj kontroli teritoriojn. Ekde la verkoj de Kropotkin kaj de Rekluzo la geografio povas utili ankaŭ por la plibonigo de la socioj. Temas pri pli '''etika geografio'''. == Liberecaneco de ties verko == La engaĝeco de la geografio de Rekluzo baziĝas sur la ideo, ke la pliakceligon de la progreso oni komprenas kiel libereco de la individuoj, kiuj klopodas sian ekvilibron kaj naturan harmonion. Tiele Rekluzo plusekvas la tradicion de [[Jean-Jacques Rousseau]] pri la libera naturo harmonia. El la du principoj de [[Darvino]], nome la ''lukto por la vivo'' kaj la ''interkonsento por la ekzistado'', kaj [[Kropotkin]] kaj Rekluzo elektas tiun lastan, sed por Rekluzo tiun vojon al la progreso oni faras nerekte, sed per sinsekvaj antaŭeniroj kaj retroiroj, kiel li klarigas en ''Evoluo kaj revolucio''. La povo rompas la socian ekvilibron kaj la historio kiel perfortaj rilatoj inter homaj grupoj oni pristudas en ''Homo kaj Tero''. La [[imperiismo]] estas la plej alta atenco kontraŭ la homaro, kun la kompliceco de la altaj tavoloj de la koloniitaj popoloj. La ekonomia ekspluatado de unu klasoj farita de aliaj kaj la milito estas konsekvenco de tiuj perfortaj rilatoj. La privata posedo estas kaŭzo de la malegaleco en lamondo kaj la perdo de la memstaro de la sociaj komunumoj, konstatebla en la moderna [[Eŭropo]]. [[Komerco]] estas progresiga forto, dum landlimoj estas malprogresema subpremaĵo. Tiuj dividoj devas esti kontraŭstarataj de la internaciisma spirito kaj de politika malcentrigo: la decidojn oni faru el la bazaj komunumoj kiuj libere interkonsentu. Li ankaŭ estis vegeterano pro etiko en epoko, kiam oni ne parolis pri la problemo de la rajtoj de la bestoj, eĉ en la revoluciaj medioj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://satesperanto.org/ELIZEO-REKLUZO-SCIENCULO-KAJ.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-22 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160328125536/http://satesperanto.org/ELIZEO-REKLUZO-SCIENCULO-KAJ.html |arkivdato=2016-03-28 }}</ref> == Konsekvencoj de la verko de Rekluzo == En multaj landoj la idearo kaj la verkaro de Rekluzo disvastiĝis kaj kreskis novajn interpretojn. La plej grava estas la modo de '''popularaj geografio kaj historio'''. Tiel okazis ekzemple inter [[Hispanio|hispanaj]] liberecanaj aŭ liberecanemaj grupoj kiuj favore konsumis verkojn, kiel tiuj de Gonzalo de Reparaz, ''Historia popular de España'', (ĉ. 1930), de [[Ramón J. Sender]], ''América antes de Colón'', (1930) aŭ de Felipe Alaiz, ''Hacia una Federación de Autonomías Ibéricas'', (1945-1947). == Verkoj == === Artikoloj === (publikigitaj en francaj, germanoj kaj anglaj sciencaj gazetoj) * ''"The Progress of Mankind"'' (Contemporary Review, 1896) * ''"Attila de Gerando"'' (Revue Géographie, 1898) * ''"A Great Globe"'' (Geograph. Journ., 1898) * ''"L’Extrême-Orient"'' (Bulletin Antwerp Géographie Sociétie, 1898), studo de politika georgafio de Ekstrem-Oriento kaj ĝia ebla disvolvo * ''"La Perse"'' (Bulletin Sociétie Neuchateloise, 1899) * ''"La Phénice et les Phéniciens"'' (ibid., 1900) * ''"La Chine et la diplomatie européenne"'' (L'Humanité nouvelle series, 1900) * ''"L'Enseignement de la géographie"'' (Institute Géographie de Bruxelles, No 5, 1901) === Libroj === * ''Histoire d’un ruisseau'' (Historio de rivereto), priskribo de la evoluo de riverego de ĝia fonto ĝis la maro. * ''La Terre; description des phénomènes de la vie du globe'' (La Tero, priskribo de la fenomenoj de la vivo de la globo), 2 volumoj, (1866-67) * ''Histoire d’une montagne'' (Historio de montaro) * ''La Nouvelle Géographic universelle, la terre et les hommes'' (Nova universala geografio, la tero kaj la homoj), 19 volumoj. (1875—94). Temas pri granda kompilaĵo, abunde ilustrita per mapoj kaj gravuroj, kiu estis premiita per ora medalo de la Pariza Geografia Societo en 1892. * ''L'Homme et la terre'', kiu interligas la homan disvolviĝon kun ties geografia ĉirkaŭaĵo. === Tekstoj tradukitaj al Esperanto === * ''Kio estas anarkio'' * ''Voĉdoni, tio estas abdiki'' (el letero al [[Jean Grave|J. Grave]]) * Diversaj mallongaj citaĵoj, kompilitaj por [[Liberecana Ligilo]] (1971-74) == Bibliografio == * Max Nettlau, ''Eliseo Reclus (1830-1905): la vida de un sabio justo y rebelde'', 2 volj, Barcelona, 1928. * Massino Quaini, ''La construcción de la geografía humana'', Oikos-Tau, Barcelona, 1975. * Fleming, Marie, ''The Geography of Freedom: the Odyssey of Élisée Reclus'', Montréal [etc.]: Black Rose Books, 1988 * Dunbar, Gary S., "Elisée Reclus; A Historian of Nature", Hamden, Connecticut, USA: Archon Books, 1978 * Ishill, Joseph, ''Élisée and Élie Reclus'', Berkeley Heights, New Jersey, USA: The Oriole Press, 1927 * Cahiers Pensée et Action, ''Élisée Reclus, savant et anarchiste'', Paris -Bruxelles, 1956 * Hélène Sarrazin, ''Élisée Reclus ou la passion du monde'', La Découverte, Paris, 1985 * Joël Cornuault, ''Élisée Reclus, géographe et poète'', fédérop, Eglise-Neuve d'Issac, 1995 * Roger Gonot, ''Élisée Reclus, Prophète de l'idéal anarchiste'', Covedi, 1996 * Joël Cornuault, ''Élisée Reclus, étonnant géographe'', Périgueux: Fanlac, 1999 * Crestian Lamaison, ''Élisée Reclus, l'Orthésien qui écrivait la Terre'', Orthez: Cité du Livre, 2005 * Joël Cornuault, ''Élisée Reclus et les Fleurs Sauvages'', Bergerac: Librairie La Brèche, 2005 * Joël Cornuault, ''Les Cahiers Élisée Reclus'', Bergerac: Librairie La Brèche 1996 – 2006 * Philippe Pelletier, ''la géographie innovante d'Élisée Reclus'', les Amis de Ste Foy et sa région, n°86, 2005 * ''An Anarchist on Anarchy'' de Élisée Reclus (1884) [http://www.infoshop.org/inews/article.php?story=20060307204353920] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110523092212/http://www.infoshop.org/inews/article.php?story=20060307204353920 |date=2011-05-23 }} {{en}} == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} {{Projektoj}} * [https://satesperanto.org/spip.php?rubrique128 Dosiero pri Rekluzo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210903201648/https://satesperanto.org/spip.php?rubrique128 |date=2021-09-03 }} el [[La SAGO]] * [https://satamikaro.org/sat-amikaro/elisee-reclus-kaj-esperanto Elisée Reclus kaj Esperanto] * [[Liberpensuloj]] {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Reclus, Elisee}} [[Kategorio:Francaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Anarkiistaj teoriistoj]] [[Kategorio:Francaj geologoj]] [[Kategorio:Homoj de la Pariza komunumo]] [[Kategorio:Francaj geografoj]] [[Kategorio:Francaj vegetaranoj‎]] [[Kategorio:Francaj feministoj]] [[Kategorio:Francaj framasonoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 19-a jarcento]] 13aanoakpjthas7jfmjo0o5xl3girxy Konduto 0 41643 9354098 9248337 2026-04-17T18:19:19Z Sj1mor 12103 9354098 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Parent's day at Eirfan's Kindergarten.jpg|eta|Geinfanoj en [[bazlernejo]] en Japanio. Diversaj agantoj (geinfanoj, instruistoj kaj patrinoj) en sama medio kondutas diverse.]] En [[psikologio]], [[antropologio]] kaj [[biologio]], '''konduto''' estas la [[ago]]j aŭ reagoj de [[objekto]] aŭ [[organismo]] rilate al la [[medio]] kaj al ties stimuloj. Laŭ [[PIV]], konduto estas ''maniero, laŭ kiu oni kondutas'' kaj konduti estas ''agi iamaniere en siaj rilatoj kun aliaj homoj''.<ref>[[PIV]] [https://vortaro.net/#Konduto_kd NPIV] Alirita la 4an de Februaro 2021.</ref> Konduto povas esti [[konscio|konscia]] aŭ senkonscia, malkaŝa aŭ kaŝa, publika aŭ privata, [[libera volo|libervola]] aŭ nelibervola.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Belief Systems, Religion, and Behavioral Economics|aŭtoro=Elizabeth A. Minton, Lynn R. Khale|jaro=2014|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Business Expert Press LLC|ISBN=978-1-60649-704-3}}</ref> La scienco kiu studas la konduton kaj la animalan kondutaron aŭ kutimaron estas la [[etologio]] kaj la scienco kiu studas la konduton el la vidpunkto de la evoluo estas la [[kondutekologio]]. Se temas pri la [[homa konduto]], oni parolas precipe pri la agoj aŭ reagoj de [[individuo]] rilate al alia aŭ al la [[socio]]. == Difinoj == [[Dosiero:Larus Dominicanus with young.jpg|eta|250px|Ido de [[Dominika mevo]] frapas la ruĝan makuleton en la patra beko por stimuli vomadon.]] La konduto de la specioj estas studata de la [[etologio]] kiu formas parton kaj de la [[biologio]] kaj de la [[eksperimenta psikologio]]. En psikologio, la termino aplikiĝas nur rilate al animaloj kun kogna sistemo sufiĉe kompleksa. En [[Socia scienco|sociaj sciencoj]] la konduto inkludas krom psikologiajn aspektojn, ankaŭ [[genetiko|genetikajn]], [[kulturo|kulturajn]], [[sociologio|sociologiajn]] kaj [[ekonomio|ekonomiajn]] aspektojn. En popola parolmaniero, ne en scienca parolmaniero, la termino "konduto" havas difinan [[konotacio]]n. Personon, inklude socian grupon, kiel sumo de personoj, oni difinas kaj klasigas laŭ ties kondutojn, eble pli ol laŭ ties ideoj, kaj tio jam utilas por fiksi la esperojn tiurilate. Ĉi-sube, kelkaj [[difino]]j de la koncepto de «konduto», elprenitaj de la nuntempa scienca literaturo: * {{citaĵo|La konduto estas aro de fenomenoj observeblaj de ekstere.}} (Gallo A. en [[#Bloch|Bloch]] {{p.}}153) * {{citaĵo|Maniero esti kaj agi de animaloj kaj homoj, objektivaj montroj de ila ĝenerala aktiveco.}} (Piéron H. en [[#Bloch|Bloch]] 1994 {{p.}}153) * {{citaĵo|La konduto estas la aro de reagoj objektive observeblaj kiujn organismo kiu ĝenerale disponas de [[nerva sistemo]] plenumas responde al stimuloj de la medio, ili mem objektive observeblaj.}} (Watson J.B. en [[#Bloch|Bloch]] 1994 {{p.}}153) * {{citaĵo|La konduto estas realo perceptebla sub la formo de unuoj de observado, la agoj, kies ofteco kaj seriigo estas modifeblaj; ĝi tradukas al agado la bildo de la situacio tia kia ĝi estis prilaborita, per propraj iloj, fare de la estaĵo studata: la konduto esprimas manieron de reprezentado kaj de konstruado de partikulara mondo ("Umwelt" aŭ sensa medio).}} (Gallo A. en [[#Bloch|Bloch]] 1994 {{p.}}154) Oni observu, ke tiuj diversaj difinoj ne referencas entute la saman aferon, verŝajne ĉar ili estis difinitaj el ekstera sinteno rilate al la studata objekto, kaj ke iliaj aŭtoroj devenas el diferencaj sciencaj fakoj. == Centra problemaro de la koncepto == [[Dosiero:Starlings by Oronbb.JPG|eta|Birdaro de [[Sturnus vulgaris|sturnoj]]. Kiel kaj kial ili flugas are? La organizita movado evitas la morton.]] La unua etapo de la kreado de difino estas identigi kaj karakterizi tion kio faras necesa la kreadon de tiu difino. Tre grava karaktero de kelkaj [[organismo]]j estas la [[movkapablo]], kiu permesas interagadi aktive kun la medio. Grava aspekto de tiu movkapablo estas ke la movado ne estas hazarda efiko (kiel la movado de branĉo pro la vento), sed la rezulto de specifa organizado fare de la organismo. La ĉefaj faktoroj de vivulo kiuj estas rekte rilataaj kun tiu movkapablo estas: la ''organizado'', la ''movado'', la ''limo'' kaj la ''organismo''. La ''organizado'' estas ĉefa kaj fundamenta faktoro de vivulo: ĉiu vivulo estas strukturo tre ''organizita''. La misorganizado okazigas la [[morto]]n. La organizita movado evitas la morton. La ''movado'' estas alia fundamenta faktoro de vivulo: preskaŭ ĉiuj elementoj de viva strukturo estas en ''konstanta movado''. La movoĉeso okazigas la morton. La ''limo'' same estas fundamenta faktoro de vivulo: ĉiuj vivuloj havas ''eksterajn limojn'' kaj ofte nombrajn ''internajn limojn''. La nuligo de limoj okazigas la morton. La ''organismo'' estas vivanta strukturo nur per la ekzisto de ''limoj'' kaj de ''organizitaj movadoj''. == Modeloj == === Biologio === {{Ĉefartikolo|Kondutekologio}} Kvankam estas iome da malkonsento pri kiel precize difini konduton en biologia kunteksto, ofta interpretado bazita sur meta-analizo de scienca literaturo asertas, ke "konduto estas la interne kunordigitaj respondoj (agoj aŭ neagoj) de ĉiuj vivantaj organismoj (individuoj aŭ grupoj) al internaj kaj/aŭ eksteraj stimuloj".<ref>{{Cite journal|last=Levitis|first=Daniel |author2=William Z. Lidicker, Jr |author3=Glenn Freund|title=Behavioural biologists do not agree on what constitutes behaviour|journal=Animal Behaviour|date=Junio 2009|volume=78|issue=1 |pages=103–10|doi=10.1016/j.anbehav.2009.03.018 |url=http://academic.reed.edu/biology/courses/bio342/2010_syllabus/2010_readings/levitis_etal_2009.pdf|pmc=2760923 |pmid=20160973}}</ref> Pli larĝa difino de konduto, aplikebla al [[planto]]j kaj al aliaj organismoj, estas simila al la koncepto de "fenotipa plastikeco". Ĝi priskribas konduton kiel respondo al evento aŭ mediŝanĝo dum la daŭro de la vivo de individuo, diference el aliaj fiziologiaj aŭ biokemiaj ŝanĝoj kiuj okazas pli rapide, kaj ekskludante ŝanĝojn kiuj estas rezulto de disvolvigo ([[ontogenezo]]).<ref>Karban, R. (2008). Plant behaviour and communication. ''Ecology Letters'' 11 (7): 727–739, [http://169.237.77.3/news/PlantBehavior.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151004000000/https://web.archive.org/web/20151004074635/http://169.237.77.3/news/PlantBehavior.pdf|date=2015-10-04}}.</ref><ref>Karban, R. (2015). Plant Behavior and Communication. In: ''Plant Sensing and Communication''. Chicago and London: The University of Chicago Press, pp. 1-8, [https://books.google.com/books?id=8HOeCQAAQBAJ].</ref> Kondutoj povas esti denaskaj aŭ lernitaj el la medio. Kondutoj povas esti rigarditaj kiel ajna agado de organismo kiu ŝanĝas sian rilaton kun sia medio. Konduto havigas produktojn el la organismo al la medio.<ref>Dusenbery, David B. (2009). ''Living at Micro Scale'', p. 124. Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts {{ISBN|978-0-674-03116-6}}.</ref> === Homa konduto === {{Ĉefartikolo|Homa konduto}} [[Dosiero:Pieter Bruegel the Elder - Children’s Games - Google Art Project.jpg|280px|eta|maldekstre|''Infanaj ludoj'', 1560, [[Pieter Bruegel la pliaĝa]]. Homoj povas konduti tre diversmaniere.]] Oni kredas, ke la homa konduto estas influita de la [[endokrina sistemo]] kaj de la [[nerva sistemo]]. Plej ofte oni kredas, ke la komplekseco en la konduto de organismo estas rilata al la komplekseco de ties nerva sistemo. Ĝenerale, organismoj kun pli kompleksaj nervaj sistemoj havas pli grandan kapablon por [[lerno]] novajn respondojn kaj tiel alĝustigi ties konduton.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Book of Alan: A Universal Order|familia nomo=Gregory|persona nomo=Alan|jaro=2015|ISBN=978-1-5144-2053-9}}</ref> === Adapta konduto === {{Ĉefartikolo|Adapta konduto}} '''Adapta konduto''' estas konduto kiu ebligas personon (kutime uzata en la kunteksto de infanoj) vivi en sia socia ĉirkaŭaĵo kun plej granda sukceso kaj laŭeble malmultaj konfliktoj kun aliaj. La termino uzatas en la areoj de psikologio kaj edukado. Adapta konduto rilatas al ĉiutagaj kapabloj aŭ taskoj kiujn la "averaĝa" persono kapablas plenumi. Kontraste, '''maladapta konduto''' estas speco de konduto, kiu estas ofte uzata por redukti sian [[anksio]]n, sed la rezulto estas malfunkcia kaj neproduktiva. Ekzemple, eviti situaciojn ĉar iu persono havas nerealismajn timojn povas komence redukti la anksion de la persono, sed ĝi ne helpas mildigi la realan problemon longtempe. Maladapta konduto estas ofte utiligita kiel indikilo de mensa malsano aŭ misfunkcio, ĉar ĝia taksado estas relative libera de subjektiveco. Tamen, multaj kondutoj konsiderataj moralaj povas esti maladaptaj. === Animala konduto === {{Ĉefartikolo|Etologio}} Etologio estas la [[Scienca metodo|scienca]] kaj objektiva studo de animala konduto, kutime fokuse al konduto sub naturaj kondiĉoj, kaj rigarde al konduto kiel evolucia adaptotrajto.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/ethology "Definition of ethology".] Merriam-Webster. Alirita la 5an de Februaro 2021.</ref> [[Kondutismo]] estas termino kiu priskribas ankaŭ la sciencan kaj objektivan studon de animala konduto, kutime referenca al mezuritaj respondoj por stimuli aŭ trejni kondutajn respondojn en kunteksto de [[laboratorio]], sen partikulara emfazo al evolucia adaptebleco.<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/behaviorism "Definition of behaviorism".] Merriam-Webster. Alirita la 5an de Februaro 2021.<br />[https://www.lexico.com/definition/behaviourism "Behaviourism".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210218211407/https://www.lexico.com/definition/behaviourism |date=2021-02-18 }} Oxford Dictionaries. Alirita la 5an de Februaro 2021.</ref> == Konduto ĉe vivularoj == Inter la ses [[Regno (biologio)|regnoj]] aktuale agnoskitaj (animaloj, fungoj, vegetaloj, [[protistoj]], [[arkeoj]], [[bakterioj]]), oni observas kondutojn esence ĉe animaloj, kaj, pli limigite, ĉe protistoj. Tamen, kelkaj kazoj de movoj specife organizitaj por agi en la ekstero de la organismo povas esti observataj ankaŭ en la aliaj regnoj. === Konduto ĉe plantoj === [[Dosiero:Dionaea muscipula closing trap animation.gif|eta|250px|Kaptila konduto: stimulo kaj reago.]] La vegetala konduto estas fenomeno tre limigita. La vegetala movado dependas esence el la hidrodinamika meĥanismo de la [[turgeco]]. «Variado de turgeco de ĉeloj tre lokigitaj de nombraj plantojn produktas movon de organoj, kiel la fermado de [[petalo]]j de floroj ([[lilio]]) aŭ de folioloj (diversaj papilionaceoj, aŭ, pli spektakle, la [[sensitivo]]), aŭ la movoj de la [[stameno]]j ([[ordinara berberiso]]), aŭ la movado de la tentakul-kaptiloj de folioj de murdoplantoj ktp.» ([[#Dauta|Dauta]] J. 1999). Ĉe vegetaloj, la tipa ekzemplo de movoj specife organizaj kun funkcio rilata al la medio estas la movoj por fermo de la kaptiloj de la [[karnovoraj plantoj]] (dioneoj, drozeroj ktp.). Ĉe la [[Muŝkaptulo]] (''Dionaea muscipula''), tiu meĥanismo funkcias pere de tri malgrandaj haroj kiuj troviĝas sur la ventra parto de la folio. Kiam [[insekto]] venas sur la ventra surfaco de la muŝkapta dioneo kaj tuŝas unu de tiuj malgrandaj haretoj, elektra signalo estas sendita, kio okazigas la fermon de la planto en malpli ol unu sekundo. La agitado de la insekto helpas la kompletan fermadon de la planto kaj la sekrecion de la digestenzimoj kiuj permesos mortigi kaj digesti la insekton<ref name=":0">Braam, J., «In touch: plant responses to mechanical stimuli», New Phytologist 165,‎ 2005, p. 373-389</ref>. Detala klarigo kaj animacia prezentaĵo de la strukturoj kaj de la funkciantaj meĥanismoj en tiu konduto de [[predado]] estas disponeblaj sur la retejo [http://www.carnibase.com/dossiers/dionee www.carnibase.com]. Ĉe la [[Rondfolia drozero]] (''Drosera rotundifolia''), la bordo kaj supra flanko de la folioj estas komponitaj de ruĝecaj haretoj kiuj estas trempitaj je viskoza, gluiĝema substanco nomita "mucilago". Tiu sekrecio altiras la insektojn kaj kiam ili ekripozis sur la folioj, tiuj estas kaptitaj de la gluiĝema substanco. La agitado de la insekto kiel barakto por liberiĝi okazigas la fermon de la folio, pro la movado de la haretoj kiuj direktas sin al la insekto<ref name=":0" />. Inter aliaj faktoroj kiuj helpas la movadon de la folioj, estas konsiderindaj tiuj de la plantoj kiuj reagas al tuŝado. Ĉe la [[Sensitivo]] (''Mimosa pudica''), la folioj refaldiĝas rapide post tuŝa stimulado<ref name=":0" />. Ĵusaj esploroj pruvis, ke la moviĝemo de la [[Muŝkaptulo]] (''Dionaea muscipula'') povas esti nuligita pere de [[anestezo]], same kiel okazas ĉe bestoj.<ref>Manuel Peinado Lorca, Catedrático de universidad. Departamento de Ciencias de la Vida e investigador del Instituto Franklin de Estudios Norteamericanos, Universidad de Alcalá, kaj uis Monje, Biólogo. Profesor de fotografía científica, Universidad de Alcalá [https://blogs.publico.es/otrasmiradas/45110/las-plantas-tambien-sienten-la-anestesia-pero-no-sabemos-por-que/ Las plantas también sienten la anestesia, pero no sabemos por qué], [[Público]] Alirita la 7an de Februaro 2021.</ref> ==== La reago de la plantoj fronte al sona stimulado ==== [[Dosiero:SunflowerSunset2.jpg|eta|maldekstre|[[Sunfloro]]j reagas al suno; sed kontraŭ populara kredo ne rekte al ĝi; en la foto ili frontas orienten, for el la vespera suno. Dum tiu movoreago estas konata jam delonge, la sonstimulado estas ankoraŭ studata.]] Pluraj sciencistoj interesiĝas pri la demando ĉu kelkaj specioj de plantoj povus reagi al la [[sono]] kaj pri kiuj estus la efikoj rezultintaj. Inter la studitaj plantoj estas troveblaj ''Chrysanthemum callus'', nome specio de [[krizantemo]]. Ĉe tiu specio, la sciencistoj povis observi pliiĝon de la ĉela aktiviteco pro la efiko de sono. Tio supozigas pliigon de la enirado de jonoj H<sup>+</sup> en la ĉeloj<ref name=":1">Wang, B., Zhao, H., Wang, X., Duan, C., Wang, D. et Sakanishi, A., «Influence of sound stimulation on plasma membrane H+ ATPase activity», Colloids and Surface B: Biointerfaces. 25,‎ 2002, p. 183-188</ref>. Tiu aktiveco ludas multnombrajn rolojn kiel la kresko kaj la reago al la mediaj stimuloj<ref>Hanada, K., Zou, C., Lethi-Shiu, M.D., Shinozaki, K. kaj Shiu, S.-H., «Importance of lineage-specifix expansion of plant tandem duplicates in the adaptive responses to environmental stimuli.», Plant physiology, vol. 148, No. 2,‎ 2008, p. 993-1003</ref>. Kontraste, kiam oni direktas la sonon rekte sur la pumpiloj (suĉiloj) kiuj permesas la eniradon de jonoj H+, oni povis noti, ke la ĉela aktiveco malpliiĝas. Oni povas tial kompreni, ke la ĉela aktiveco rilatas al serio de biokemiaj ragoj, ofte helpitaj de jonoj Ca<sup>2+</sup><ref name=":1" />. Krome, oni pruvis, ke la ĉela aktiveco estas tre sensiva al la koncentrado de jonoj Ca<sup>2+</sup> kaj ke tiu koncentrigo pliiĝas pro la efiko de sono. Tial, je pli granda estas la koncentrado en jonoj Ca<sup>2+</sup>, des pli granda estas la enirado de la jonoj H<sup>+</sup> en la ĉeloj<ref>Jia, Y., Wang, B., Wang, X., Duan, C. kaj Yang, X., «Effect of sound stimulation on roots growth and plasmalemma H+ ATPase activity of chrysanthemum (Gebera jamesonii)», Colloids and Surface B: Biointerfaces 27,‎ 2003, p. 65-69</ref>. Tial, oni povas kompreni ke, ĉe ''Chrysanthemum callus'', la sono stimulas la pliigo de la jonoj Ca<sup>2+</sup>, kio helpas la pliigon de la ĉela aktiveco de la planto. Tiu reago estis observata ĉe aliaj tipoj de plantoj, kiel ĉe ''Desmodium gyrans''. Ĉe tiu planto, ĝia ĉela aktiveco okazigas pliigon de la eniro de akvo en la ĉeloj<ref>Vanden Driessche, T., «Nutations in Shoots and in Desmodium Lateral Leaflet, Nyctinastism and Seismonastism in Mimosa pudica. Comparison and Evolution of Morphology and Mechanism», Biological Rhythm Research 31,‎ 2000, p. 451-468</ref>, kio helpas la movadon de ĝiaj malgrandaj flankaj folioj<ref>Idrish Miah, M. kaj Johnsson, A., «Effects of light on Ultradian Rythms in the Lateral Leaflets of Desmodium gyrans», Journal of Plant Biology 50,‎ 2007, p. 480-483</ref>. Tial, oni povas kompreni, ke ĉe tiu plantospecio, la sono permesas la movadon de ĝiaj malgrandaj flankaj folioj pro la fakto ke la ĉela aktiveco, pliiĝanta pro sona stimulo, helpas la eniron de akvo en la ĉeloj kaj ke tiu eniro permesas la movadon de la folioj. [[Dosiero:Starr 040209-0119 Mimosa pudica.jpg|eta|Eble la movoj de la [[Sensitivo]] estas kelkaj el la plej studitaj.]] La tialoj kiuj klarigas la movadon de la folioj fronte al la sonstimuloj ĉe kelkaj plantoj restas ankoraŭ ne komplete solvitaj ĝis nuntempe. Kelkaj sciencistoj studas tiun demandon por klopodi trovi respondon. Pluraj hipotezoj estis disvastigitaj por klarigi tiun fenomenon. Inter ili unu el la plej oftaj asertas, ke la movado de la folioj fronte al sonstimulo estus defendorimedo kontraŭ la [[herbovorulo]]. Ĉe la sensitivo (''Mimosa pudica''), la folioj refaldiĝas kiam ili estas tuŝataj kaj tio malpliigas la surfacon de la folio, kio faras tiun malpli manĝinda por la herbovoruloj<ref name=":0" />. Ĉe la diversaj specioj de [[poploj]], la folioj moviĝas je la plej malgranda brizo. Tio helpus la forigon de la herbovoraj insektoj kiuj manĝas la foliojn de la planto kaj faligus ilin surgrunden. Eĉ se ili ne falas, la movado de la folioj povus interrompi la manĝadon fare de la insektoj. Krome, la ripeta movado de la folioj povus malkuraĝigi la herbovorajn insektojn veni sur la folioj<ref>Yamazaki, K., «Gone with the wind: trembling leaves may deter herbivory», Biological Journal of the Linnean Society 104,‎ 2011, p. 738-747</ref>. Tial, oni povas kompreni per tiuj supraj ekzemploj ke la movado de la folioj estas bona rimedo por protekti sin fronte al la herbovorado. Tial, ne estas malfidinda hipotezo kredi, ke la movado de la folioj fronte al sonstimulo estus defendorimedo fronte al la herbovorado. Por ekzemplo, la bruo de la flugiloj de insekto okazigus la movadon de la folioj de la planto, evitanta tiel ties veno. Tamen, la sciencistoj devas pluigi siajn esplorojn por determini la precizan tialon de la movado de la folioj fronte al sonstimuloj. == Konduto en psikologio == Teknike, en psikologio, la konduto difiniĝas laŭ du manieroj: # Ĉio kion organismo faras antaŭ la medio kaj etoso. # Iu ajn interagado inter organismo kaj ties etoso. La konduto en homa estaĵo individua (kaj ĉe aliaj organismoj kaj eĉ [[meĥanismo]]j) enkadriĝas ene de klaso, el kiu kelkaj konduteroj estas oftaj, dum kelkaj maloftaj. [[Dosiero:Муж избивает жену - сцена из спектакля.jpg|eta|230px|maldekstre|Violento en [[teatraĵo]].]] La ĝeneralaj teorioj kiuj klopodas klarigi pri la deveno de la konduto agresema/violenta en la homa estaĵo, povas aplikiĝi por klopodi komprenigi la violentan kondutaron de la geknaboj en la [[lernejo]]. Ĉiuj tiuj alproksimiĝoj grupiĝas en du grandaj linioj teoriaj: la teorioj aktivaj aŭ denaskaj kaj teorioj reaktivaj aŭ mediaj. La teorioj aktivaj aŭ denaskaj konsideras, ke la agresemo estas organika aŭ denaska komponanto de la individuo, elementa por ties procezo por adaptiĝo; ekde tiu perspektivo oni konsideras, ke la agresemo havas pozitivan funkcion kaj ke la laboro de edukado konsistas fundamente en la kanaligo de la esprimeco al kondutoj socie pli akcepteblaj. Aliflanke, la teorioj reaktivaj aŭ mediaj elstarigas la rolon de la medio kaj la gravon de la procezoj de lernado en la violenta konduto de la homa estaĵo. === Kutimaro === La konduto de biologia specimeno estas formata de modeloj de stabila kondutaro, perita de la [[evolucio]], ŝirmita kaj pluigita de la [[genetiko]]. Tiu konduto manifestiĝas tra ties adaptaj kvalitoj, ene de kunteksto aŭ [[komunumo]]. Ĝi estas fizika observebla indikilo de la internaj procezoj de la individuo. === Psikosociaj aspektoj === La socia akceptado de konduto estas taksita de la sociaj normoj kaj regulita de variaj rimedoj de socia kontrolo. La konduto de la personoj estas studata de variaj fakoj, inklude la [[psikologio]]n, la [[sociologio]]n kaj la [[antropologio]]n en la kazo de la homa konduto, kaj la [[etologio]]n kiu ampleksigas ties studadon al la tuta animala regno. === Konduta aplikanalizo === {{Ĉefartikolo|Konduta aplikanalizo}} Konduta aplikanalizo aŭ aplikata kondutanalizo estas la uzado de la principoj de la [[psikologio]] de lernado, fundamente de la funkcia lernado, por la modifo de gravaj kondutoj. La analizistoj de la konduto centriĝas en la rilato observebla inter la konduto kaj la medio. Pritaksante la rilatojn inter difinita konduto kaj la medio, la metodoj de kondutanalizo povas helpi ŝanĝi la konduton. Ĝi estas tre forte ligita al la kampoj de kondutomodifado kaj de kondutinĝenierado. === Konduta genetiko === {{Ĉefartikolo|Konduta genetiko}} '''Konduta genetiko''' studas la rolon de mediaj kaj genetikaj influoj sur la konduto, kun subfakoj specializitaj en la fokuso al la konduta [[genetiko]] ĉu de [[homo]]j ĉu de [[animalo]]j. Krom uzado de [[metodologio]]j por kompreni la naturon kaj devenon de la individuaj diferencoj de la konduto, la fako de la konduta genetiko estas tre interfaka kaj al ĝi kontribuas sciaro de [[biologio]], [[neŭroscienco]], [[genetiko]], [[epigenetiko]], [[etologio]], [[psikologio]] kaj [[statistiko]]. Krome, la konduta genetiko estas asociata kun la debato inter "naturo kaj eduko". == Konduto de la sociaj sistemoj == [[Dosiero:Basankusu - typical fired brick house.jpg|eta|Familio el Basankusu, [[Demokrata Respubliko Kongo]], antaŭ tipa brika domo, kun tegmento de palmoj. [[Familio]] estas baza ekzemplo de socia sistemo.]] La socia strukturo estas la modelo de rilatoj, sintenoj kaj nombro de personoj kiuj formas la socian organizadon de loĝantaro, ĉu de malgranda grupo ĉu de tuta socio. La rilatoj okazas ĉiam kiam la personoj implikiĝas en modeloj de interagado kontinua relative stabilaj. La sintenoj ([[socia statuso]]) konsistas en lokoj rekonataj en la reto de sociaj rilatoj kiuj kunportas esperojn de konduto, nomataj roloj. Normoj kaj reguloj estas metitaj por garantii, ke oni vivu laŭ la alto de la esperoj de la [[socia rolo]], kaj oni aplikas kaj pozitivajn kaj negativajn [[puno]]jn por sekurigi ke tiuj estu plenumataj. La normoj kaj reguloj estas la esprimo observebla de la valoroj de socia sistemo partikulara. La roloj, normoj kaj valoroj devas integriĝi en sistemo por ke tiu estu komplete funkciema. === Grupiĝoj kaj socioj === Ene de la majoritato de la grupoj de animaloj, estas diversaj specoj kies unika celo, estas kuniĝi aŭ akiri partnerojn kun la celo reproduktiĝi, dum aliaj formas grupojn relative stabilajn. Tiuj kungregoj estas simple provizoraj unioj por atingi celon ĉu ĝenerale aŭ per permanentaj algrupiĝoj ene de kiuj disvolviĝis ĉiuj aktivecoj, kiaj translokiĝi, serĉi [[manĝaĵo]]jn, reproduktiĝi, inter aliaj aferoj. La gregemaj specioj estas tiuj en kiuj la individuoj formas nekonsistantajn grupiĝojn ene de kiuj ekzistas la eblo resti aŭ ne, depende el ties interesoj, kiuj siavice dependas strikte el la rilato inter kostoj kaj profitoj kiujn okazigas la fakto esti en la grupo. En la sociemaj specioj la individuoj rilatiĝas inter ili laŭ maniero pli preciza kaj kontinua, kaj ofte la grupoj estas konstituitaj ĉefe de parencoj. Edward Wilson publikigis sian faman libron ''Sociobiologio'', en kiu defendis la neceson apliki la biologiajn metodojn al studado de la sociaj kondutaroj en ĉiuj specioj, inklude la homan <ref>(Wilson, 1975)</ref>. Tiu verko vekis grandan polemikon ĉefe pro la lasta ĉapitro kiu estis dediĉita al la homa specio, la aŭtoro estis kritikita ĉar tiu ĉapitro disvastigis ideologion kiu defendis [[rasismo]]n, [[maĉismo]]n, la sociajn diferencojn, la [[genocido]]n, la perforton ktp. Post tri jardekoj de kontraŭstaro, la historio decidis jenon: la sociobiologio estis venkinta. La sociobiologoj ege progresis ne nur en la klarigo de la sociaj kondutaroj de multaj specioj, sed ankaŭ malkovrante grandan varion de strategioj kaj kondutoj kiuj kondukas al la kuna agado de individuoj organizitaj en grupoj kiuj ne estis antaŭviditaj. Klara ekzemplo troviĝas ene de la konduto de la mikroorganismoj ĉar tiu manifestiĝas laŭ kompleksa maniero, ĉar ĝi ne nur inkludas la kunlaboradon inter individuoj, sed ankaŭ kompleksajn retojn de komunikado inter ili kiam temas pri realigi aktivecojn kiel estas la serĉado de manĝaĵoj, reproduktado. === Kostoj kaj profitoj de vivo en grupo === La ĉefaj kostoj kaj profitoj asociaj al la vivo en grupo estas rekonataj pere de la profitoj, kaj en aliaj pere de la kostoj, sed plej normale estas ke en ĉiu ajn specio la [[gregemo]] estas la rezulto evolucia de la rilato inter la kostoj kaj profitoj. Foje ili grupigas individuojn kiuj apartenas al diversaj specioj kaj tiuj miksaj grupoj ofte ĝuas el la avantaĝoj kiuj kunportas la diversajn kapablojn de ĉiu el la specioj. === La adaptoj al la vivo en grupo === [[Dosiero:Wilderbeest.jpg|eta|250px|maldekstre|Grego de [[gnuo]]j.]] Ĉar vivi kune kaj grupe okazigas grandajn kostojn, oni povus antaŭdiri ke dum la evoluo de la soleca vivo al la kolonia vivo oni disvolvigos aranĝojn kiuj plifaciligos tiun transiron kaj kiuj kontribuos al ties elteno. Por klarigi kelkajn el tiuj adaptoj oni devas rigardi detale unu el la kostoj plej ĝeneraligitaj kiuj devas subteni la individuojn kiuj vivas en grupo: nome pli granda risko de transmito de [[malsano]]j kaj [[parazito]]j. Ties rezultado montriĝis en multaj specioj, kaj ne nur je priskriba nivelo, sed ankaŭ je eksperimenta nivelo. En studo realigita de la aŭtoro José Luis Tella, de la Biologia Stacio de Doñana ([[Sevilo]]) oni komparis la kvanton kaj la varion de sangaj parazitoj inter partneroj de proksime loĝantaj [[birdo]]j, la majoritato el sama genro), el kiuj unu estas solema kaj la alia estas gregema. Oni atingis rezultojn kiuj pruvis ke la gregemaj specioj suferis pli grandajn riskojn de transmitado de sangaj parazitoj kaj same suferis la atakojn de pli granda vario el ili. Kiam oni komparas parojn de proksimaj specioj, oni povas elpreni la konkludon ke la evolua transiro el la solema vivo al la vivo en grupo kunportas altan riskon de infektado pere de sangaj parazitoj...<ref>(Tella, 2002)</ref> La selekta premo kiun trudas la parazitoj sur ties gastigantoj estas tiom grava ke ne estas rara ke la antaŭvido antaŭe menciita estis konstatita ankaŭ en multaj specioj. Se en tiuj gregemaj aŭ koloniaj specioj la risko de infekto estas tiom grava ke devigas la investadon multe al plibonigado de la imuna sistemo, kio okazos se la sociaj specioj vivas en grandaj aglomeraĵoj kaj en fermitaj loĝejoj? Certe ili vivas en la plej bonaj medikondiĉoj por favori la transmitadon de parazitoj, sed certas ankaŭ ke en tiuj socioj de insektoj kiuj evoluis antaŭ multaj milionoj de jaroj oni povus antaŭdiri ke eble disvolviĝis specialaj karakteroj kiuj malpliigas la kostojn el la vivado en tiuj amaskondiĉoj. Krome oni konstatis, ke ĉe sociaj insektoj oni okazigas rilaton inter denseco kaj loĝantarkvanto kaj transmitado de parazitoj inverse al tiuj de aliaj specioj. === Socia konduto === {{Ĉefartikolo|Socia konduto}} '''Socia konduto''' estas konduto inter du aŭ pliaj [[organismo]]j ene de la sama specio, kaj enhavas ajnan konduton en kiu unu membro efikas sur alia. Tio okazas pro [[interagado]] inter tiuj membroj.<ref>{{Cite web |url=https://www.elsevier.com/books/the-laboratory-rat/suckow/978-0-12-074903-4 |title=The Laboratory Rat – 2nd Edition |last=Elsevier |website=www.elsevier.com |language=en |access-date=2018-11-18}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.elsevier.com/books/handbook-of-biologically-active-peptides/kastin/978-0-12-385095-9 |title=Handbook of Biologically Active Peptides – 2nd Edition |last=Elsevier |website=www.elsevier.com |language=en |access-date=2018-11-18}}</ref> Socia konduto povas esti komprenata simila al interŝanĝo de [[varo]]j, je la espero ke se oni donas, oni same ricevos.<ref>{{Cite journal |last=Homans |first=George C. |date=1958 |title=Social Behavior as Exchange |journal=American Journal of Sociology |volume=63 |issue=6 |pages=597–606 |doi=10.1086/222355 |jstor=2772990}}</ref> Tiu konduto povas esti efikigita per la kvalitoj kaj de la individuo kaj de la medio (situaciaj faktoroj). Tiele, la socia konduto staras kiel rezulto de interagado inter ambaŭ —nome la organismo kaj ties medio. Tio signifas, ke rilate al homoj, la socia konduto povas esti determinita kaj de la individuaj karakteroj de la persono, kaj de la situacio en kiu ili estas.<ref>{{Cite journal |last=Snyder |first=Mark |last2=Ickes |first2=W. |date=1985 |title=Personality and social behavior |url=https://experts.umn.edu/en/publications/personality-and-social-behavior |journal=Handbook of Social Psychology |language=English |pages=883–948}}</ref> == Konsuma konduto == {{Ĉefartikolo|Kondutekonomiko}} === Konsumanta konduto === [[Dosiero:(Belgium) Galeries Royales St Hurbert, Brussels.jpg|eta|upright=1.3|[[Reĝa Galerio Sankta Huberto]], [[Bruselo]], [[Belgio]]. Konsumkonduto, en sia plej larĝa senco, rilatas al kiel konsumantoj elektas, decidas kaj uzas varojn kaj servojn.]] Konsumanta konduto referencas al la procezoj kiujn [[konsumanto]]j trapasas, kaj al reagoj kiujn ili havas al produktoj aŭ servoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://web.b.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?sid=f98b06cd-8924-4f6d-89f8-245bde9615f8%40sessionmgr198&vid=2&hid=124|titolo=Hitting Your Target|alirdato=2016-03-30|familia nomo=Dowhan|persona nomo=David|dato=1a de Junio 2013|gazeto=Marketing Insights}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝi rilatas al la konsumado, kaj al la procezoj kiujn la konsumantoj trapasas por aĉetado kaj konsumado de veroj kaj servoj<ref name="Szwacka">.{{Citaĵo el gazeto|url=http://web.a.ebscohost.com/ehost/detail/detail?sid=83b2b7c5-d287-4702-8baf-b8b9d6665410%40sessionmgr4004&vid=0&hid=4112&bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZSZzY29wZT1zaXRl&preview=false#AN=112782281&db=bth|titolo=Trends in Consumer Behavior Changes. Overview of Concepts|alirdato=2016-03-30|familia nomo=Szwacka-Mokrzycka|persona nomo=Joanna|dato=2015|gazeto=Acta Scientiarum Polonorum. Oeconomia}}{{Dead link|date=Septembro 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Konsumantoj rekonas necesojn kaj dezirojn, kaj trairas procezojn por kontentigi tiujn necesojn. Konsumanta konduto estas la procezo kiun ili trairas kiel konsumantoj, kio inkludas tipojn de produktoj aĉetitaj, monkvanton elspezitan, oftecon de aĉetado kaj la influojn kiuj rezultas en la aĉetdecido. Estas nombraj aferoj kiuj influas super la konsumanta konduto, kiel kontribuoj kaj el internaj kaj eksteraj faktoroj.<ref name="Szwacka"/> Internaj faktoroj estas sintenoj, necesoj, tialoj, preferoj kaj perceptaj procezoj, dum eksteraj faktoroj estas merkatadaj aktivecoj, sociaj kaj ekonomiaj faktoroj, kaj kulturaj aspektoj.<ref name="Szwacka"/> Doktoro Lars Perner de la [[Universitato de Suda Kalifornio]] postulas, ke estas ankaŭ fizikaj faktoroj kiuj influas super la konsumanta konduto, por ekzemplo se konsumanto estas malsata, ĉar tiu fizika sento de malsato povas influi ilin por ke ili iru kaj aĉetu [[sandviĉo]]n por kontentigi la malsatanton kaj finigi la [[malsato]]n.<ref name="Perner">{{Cite web|url=http://www.consumerpsychologist.com/intro_Consumer_Behavior.html|title=Consumer Behaviour|last=Perner|first=Lars|date=2008|website=Consumer Psychologist|access-date=2016-03-30}}</ref> === Konsumanta decidfarado === [[Dosiero:Mahane Yehuda shoppers.jpg|eta|maldekstre|Konsumantoj inspektas la kvaliton de freŝaj produktoj ([[oranĝo]]j) en merkato en [[Jerusalemo]].]] Estas modelo priskribita de Lars Perner kiu klarigas la procezon por decidfarado rilate al la konsumkonduto. Ĝi startas per la rekono de problemo, la konsumanto rekonas neceson aŭ deziron kiu ne estis kontentigita. Tio kondukas la konsumanton serĉe de informado: se temas pri malgrava produkto la serĉado estos interna, identigante alternativojn pure el la [[memoro]]. Se temas pri grava produkto la serĉado estos pli laborema, kiel per legado de revizioj aŭ informoj aŭ demandado al amikoj. La konsumanto tiuokaze pritaksos siajn alternativojn, komparos [[prezo]]jn, kvalitojn, farante elektojn inter produktoj kaj mallarĝigante la elekteblojn nuligante la malplej altirajn produktojn ĝis restos neniu el ili. Post tio estis identigita, la konsumanto aĉetos la produkton. Finfine la konsumanto pritaksos sian aĉetdecidon, kaj la aĉetitan produkton, konsiderante faktorojn kiel valoro pri [[mono]], kvalito de la varoj kaj aĉetspertoj.<ref name="Perner"/> Tamen, tiu logika procezo ne ĉiam funkcias tiel: personoj estas emociaj kaj ofte neraciaj kreitaĵoj. Personoj faras decidojn neemocie kaj poste justigas ilin per [[logiko]] laŭ la doktoro pri psikologio Robert Caladini. === Kiel la Po-kvaropo influas super la konsumanta konduto === [[Dosiero:Cake displayed in shop in Istanbul city.JPG|eta|Prezentado de famili-grandaj [[kuko]]j, nome planita aĉetaĵo, dum la individuaj proponoj estas tre verŝajne neplanitaj aĉetaĵoj.]] La merkatada Po-kvaropo estas merkatilo, kiu temas pri Prezo, Promocio, Produkto kaj Prezentado. Ĉar la konsumanta konduto estas ege influita per la [[negoco]]j al konsum-merkatado, la Po-kvaropo havas efikon sur la konsumanta konduto. La '''prezo''' de [[varo]] aŭ [[servo]] estas ege determinita de la merkato, ĉar la [[entrepreno]]j markas siajn prezojn simile al tiuj de aliaj entreprenoj por resti konkurencaj dum ili faras profiton. Kiam merkatprezoj por produkto estas altaj, tio okazigos, ke la konsumantoj aĉetos malpli kaj uzas aĉetitajn varojn dum pli longaj tempoperiodoj, kio rezultas en la fakto, ke ili aĉetos la produkton malplej ofte. Alternative, kiam la merkatprezoj por produkto estas malaltaj, konsumantoj plej verŝajne aĉetos plie la produkton, kaj pli ofte. La maniero kiel la '''promocio''' influas super la konsumanta konduto ŝanĝis laŭ la tempopaso. En la pasinteco, grandaj promociaj kampanjoj kaj forta [[reklamado]] rezultis en vendoj por negoco, sed nuntempe negocoj povas havi sukceson per produktoj kun malmulta aŭ nenioma reklamado. Tio rilatas al la uzado de [[Interreto]], kaj partikulare al la sociaj retoj. Oni fidas el parolo de konsumantoj uzantaj sociajn rimedojn, kaj se la produktoj tendencas rete, la vendoj pliiĝas kaj la produktoj efektive promocias sin mem. Tiel, promocio fare de la entreprenoj ne necese rezultas en tendenco de konsumanta konduto al aĉetado de produktoj. La maniero kiel '''produkto''' influas super la konsumanta konduto okazas tra la preteco de la konsumanto pagi, kaj super la preferoj de la konsumanto. Tio signifas, ke eĉ se la kompanio havis longan historion de produktoj en la merkato, la konsumantoj prenos pli malmultekostan produkton anstataŭ la produkton de la koncerna entrepreno se tio signifas, ke ili pagos malplej por io kiu estas tre simila. Tio rilatas al la preteco de la konsumanto pagi, aŭ al la preteco de la konsumanto senigi sin el sia mono, kiun ili estis enspezantaj. Produkto influas super la konsumanta konduto ankaŭ pere de la konsumantaj preferoj. Por ekzemplo, oni rigardu la kazon de [[Pepsi]] kontraŭ [[Coca-Cola]], Pepsi-trinkulo estas malplej preta aĉeti Coca-Cola, eĉ se ĝi estas pli malmultekosta kaj pli konvena. Tio okazas pro la prefero de la konsumanto, kaj ne gravas kiel forte la kontraŭa entrepreno klopodas, ke la konsumanto ŝanĝu sian opinion. La '''prezentado''' de produkto en la moderna epoko havas pli malmultan influon super la konsumanta konduto, pro la disponeblo de varoj rete. Se konsumanto povas aĉeti varon el la komforto de sia hejmo anstataŭ aĉeti en [[vendejo]], tiam la prezentado de produktoj ne influos ties aĉetdecidon.<ref name="Clemons">{{Cite journal|last=Clemons|first=Eric|date=2008|title=How Information Changes Consumer Behavior and How Consumer Behavior Determines Corporate Strategy|journal=Journal of Management Information Systems|volume=25|issue=2|pages=13–40|doi=10.2753/MIS0742-1222250202|s2cid=16370526}}{{Dead link|date=December 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kondutekologio == {{Ĉefartikolo|Kondutekologio}} La kondutekologio estas la plej nova branĉo de la evoluciesplorado, ĝi esploras en la plej vasta senco la reciprokajn efikojn inter konduto kaj medifaktoroj. Kerno de ĉiuj kondutekologiaj esplorelirpunktoj estas la certeco, ke ekologiaj faktoroj nepre havas efikojn en la konduto de la [[besto]]j (kaj sekve de tio en la [[geno]]j), ĉar nur tiel la postvivo de la individuoj kaj de ties genersukceso estas klarigebla. == Sankonduto == [[Dosiero:Soldier running in water.jpg|eta|maldekstre|Korpekzercado kiel parto de la trejnado de [[soldato]] de [[Usono]] kaj taŭga konduto, 2005.]] Sankonduto referencas al la personaj kredoj kaj agadoj rilate al ties sano kaj bonfarto. Sankondutoj estas komponitaj el rektaj faktoroj por subteni sanan vivostilon. Sankondutoj estas influitaj de la sociaj, kulturaj kaj fizikaj medioj en kiuj oni loĝas kaj laboras. Ili estas formitaj de individuaj elektoj kaj eksteraj limigoj. Pozitivaj kondutoj helpas [[sano]]n kaj preventas [[malsano]]jn, dum la malo estas vero por riskaj kondutoj.<ref>[http://www.statcan.gc.ca/pub/82-229-x/2009001/deter/int3-eng.htm]</ref> Sankondutoj estas fruaj indikiloj de loĝantara sano. Pro la tempoprokrasto kiu ofte okazas inter kelkaj kondutoj kaj la disvolvigo de malsanoj, tiuj indikiloj povas antaŭvidi la futurajn ŝarĝojn kaj profitojn de san-riskaj kaj san-helpaj kondutoj. Sankondutoj ne okazas en izoleco — ili estas influitaj kaj premitaj de sociaj kaj kulturaj normoj. === Trajtoj === Vario de studoj estis ekzamenintaj la rilaton inter sankondutoj kaj sanproduktoj <ref>(ekz., Blaxter 1990)</ref> kaj estis pruvante ties rolon kaj en morbeco kaj en mortindico. Tiuj studoj estis identigintaj sep trajtojn de vivostilo kiuj estis asociaj kun pli malalta morbeco kaj pli alta sekve longdaŭran survivadon <ref>(Belloc kaj Breslow 1972)</ref>: * Ne fumadi, * Moderigi alkoholan konsumon, * Dormi 7–8 horojn por nokto, * Ekzercadi regule, * Elteni dezireblan korpopezon, * Eviti intermanĝaĵojn, kaj * Matenmanĝi regule Sankondutoj efikis super individuaj vivkvalitoj, per prokrastigo de la apero de kronikaj malsanoj kaj etendo de aktiva vivodaŭro. [[Fumado]], alkohola konsumado, maltaŭga dieto, rompoj en unuarangaj sanservoj estas ĉiuj gravaj determinantoj de malbona sano, kaj ŝanĝi tiajn kutimojn kondukus al plibonigita sano. Por ekzemplo, en [[Usono]], Healthy People 2000, nome ŝtataj oficejoj de la usona departemento de Sano kaj Homaj Servoj (USDHHS) listigas pliigitan fizikan aktivecon, ŝanĝojn en nutrado kaj malpliigojn en [[tabako]], [[alkoholaĵo]]j kaj droguzado kiel gravaj faktoroj por sanhelpo kaj preventado de malsanoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Alcock, J. (1993): ''Animal behaviour: An evolutionary approach''. Sinahuer Associates, Sunderland. * Bateson, P. (2017) [https://www.openbookpublishers.com/product/490 behavior, ''Development and Evolution''.] Open Book Publishers, Cambridge. ISBN 978-1-78374-250-9. * Bloch Henriette: ''Grand dictionnaire de la psychologie''. Larousse 1994 * Cao, L. (2014). [https://web.archive.org/web/20170301101920/http://www-staff.it.uts.edu.au/~lbcao/publication/IS-29-04-Trends-1.pdf ''Behavior Informatics: A New Perspective''.] IEEE Intelligent Systems (Trends and Controversies), 29(4): 62–80. * Clemons, E. K. (2008). "How Information Changes Consumer Behavior and How Consumer Behavior Determines Corporate Strategy". Journal of Management Information Systems. 25 (2): 13–40. doi:10.2753/mis0742-1222250202. S2CID 16370526. * Davies, N.B. (1992): ''Dunnock Behaviour and social evolution''. Oxford University Press, Oxford. * Dockery, M kaj Reiss,M. (1999): ''Behaviour''. Cambridge University Press, Cambridge. * Dowhan, D (2013). "Hitting Your Target". Marketing Insights. 35 (2): 32–38. * Flint, Jonathan; Greenspan, Ralph J.; Kendler, Kenneth S. (28a de Januaro 2010). ''How Genes Influence Behavior''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-955990-9. Lay summary (20a de Novembro 2013). [https://books.google.es/books?id=wyRsPgAACAAJ&redir_esc=y] Alirita la 10an de Januaro 2016. * W. Köhler, ''Gestalt Psychology'', 1929. Traduko al franca ''La psychologie de la forme'', Gallimard, Paris, 1964.. * Krebs, J.R. kaj Davies, N. B. (1993): ''An introduction to behaviorual ecology''. Black-well Scientific Publications, Oxford. * Krebs, J. R. kaj N. B. Davies: ''Einführung in die Verhaltensökologie''. Blackwell Wissenschafts-Verlag, Berlin/Wien 1996, ISBN 3-826-33046-3 * Lamprecht, Jürg, Langlet, Jürgen kaj Eckhart Schröder: ''Verhaltensbiologie im Unterricht: Verhaltensökologie''. Aulis Verlag Deubner, 2002, ISBN 3-761-42452-3 * Perner, L. (2008), ''Consumer behavior''. University of Southern California, Marshall School of Business. Elirita el [http://www.consumerpsychologist.com/intro_Consumer_Behavior.html] * Plomin, Robert; DeFries, John C.; Knopik, Valerie S.; Neiderhiser, Jenae M. (24a de Septembro 2012). ''Behavioral Genetics''. Shaun Purcell (Appendix: Statistical Methods in Behavioral Genetics). Worth Publishers. ISBN 978-1-4292-4215-8. [https://books.google.es/books?id=OytMMAEACAAJ&redir_esc=y] Alirita la 10an de Januaro 2016. Lay summary (4a de Septembro 2013). * Ramos, J. (2007) ''Violencia escolar. Un análisis exploratorio''. Programa de doctorado desigualdades e intervención social. Universidad Pablo de Olavide. Sevilla. Tria eldono. * Shiffmany, Kanuk. ''Introducción al comportamiento del consumidor''. * Szwacka-Mokrzycka, J (2015). "TRENDS IN CONSUMER behavior CHANGES. OVERVIEW OF CONCEPTS". Acta Scientiarum Polonorum. Oeconomia. 14 (3): 149–156. == Vidu ankaŭ == * [[Besta konduto]] * [[Etologio]] * [[Homa konduto]] * [[Instinkto]] * [[Kondutekonomiko]] * [[Kondutismo]] * [[Kutimo]] * [[Psikologio]] * [[Socia kontrolo]] * [[Sociaj sciencoj]] * [[Sociobiologio]] * [[Sociologio]] * [[Tabuo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wiktionary=konduto|ReVo=kondut.0o}} * [https://earthlingnature.wordpress.com/2016/09/26/what-is-behavior-baby-dont-ask-me-dont-ask-me-no-more/ What is behavior? Baby don’t ask me, don’t ask me, no more] at Earthling Nature. * [http://www.behaviorinformatics.org www.behaviorinformatics.org] * [http://people.virginia.edu/~ent3c/vita1_turkheimer.htm Links to review articles by Eric Turkheimer and co-authors on behavior research] * [https://web.archive.org/web/20170705130700/http://www-staff.it.uts.edu.au/%7Elbcao/publication/behavior-informatics-tutorial-slidesx.pdf Links to IJCAI2013 tutorial on behavior informatics and computing] * {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Behavior|revizio=695646626}} * {{Tradukita|lingvo=es|artikolo=Comportamiento|revizio=87667368}} * {{Tradukita|lingvo=fr|artikolo=Comportement|revizio=178807950}} {{Havenda artikolo|Konduto}} [[Kategorio:Konduto| ]] [[Kategorio:Psikologio]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Antropologio]] [[Kategorio:Biologio]] [[Kategorio:Etologio]] 6w0jerxifaya2rdzijvw7h3t9xchzny Sergej Bondarĉuk 0 47602 9354037 9247925 2026-04-17T13:52:19Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354037 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro | aktivaj jaroj = | fama rolo = | en filmo = |oskar-premio = [[1968]] ''"Milito kaj paco"'' |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = [[Moskva Internacia Kinofestivalo]] - [[1959]] ''"Sorto de la homo"''{{-}}[[Moskva Internacia Kinofestivalo]] - [[1967]] ''"Milito kaj paco"'' }} '''Sergej Fjodoroviĉ BONDARĈUK''' ({{ru}} ''Сергей Фёдорович Бондарчук'', {{uk}} ''Сергі́й Фе́дорович Бондарчу́к''; naskiĝis la {{daton|25|septembro|1920}} en ''Belozjorka'', [[Ĥersona provinco]], [[Ukrainio]], mortis la {{daton|20|oktobro|1994}} en [[Moskvo]], [[Rusio]]) estis granda kinomajstro de [[Sovetunio]], kiu famiĝis kiel [[reĝisoro]], [[scenaristo]] kaj [[aktoro]] meritinta plej prestiĝan rangon - [[Popola artisto de Sovetunio]] kaj kelkajn plej altajn rekompencojn. == Biografio == Liaj gepatroj ''Fjodor Petroviĉ'' kaj ''Tatiana Vasiljevna'' estis ordinaraj gekamparanoj. La familiestro estis ido de [[kozako]]j el [[Zaporiĵa provinco]], pri kio li tre fieris. Dum [[kolektivigo]] li estis la unua [[kolĥozo]] - estro tiea. La gepatroj havis du gefilojn: ''Sergej'' kaj ''Tamara''. Poste la gefamilianoj translokiĝis al urbo [[Taganrog]], kie Sergej frekventis lokan mezlernejon. Tiam aperis lia pasio al la teatra arto, kiu li realigis en multaj amatoraj spektakloj. En [[1937]] li malfacile venis la teatran altlernejon en [[Rostov-na-Donu]] urbo, kiun li sukcese finis en [[1941]] kaj iom da tempo partoprenis kiel aktoro en spektakloj de la loka drama teatro. Dum la [[Dua mondmilito]] Sergej militservis kiel ordinara soldato ekde [[1941]] ĝis [[1946]]. En [[1948]] li finis la aktoran fakultaton de [[VGIK]] en [[Moskvo]], kiun instruis profesoro [[Sergej Gerasimov]]. Samjare komenciĝis la sukcesa aktora kariero de Sergej Bondarĉuk, pro kiu jam en [[1952]] li meritis plej prestiĝan rangon - Popola artisto de [[USSR]], kio estis senprecendenta okazo en tiama [[Sovetunio]]. Dum lia longa profesia vivo (46 jarojn) li partoprenis kiel aktoro en 36 filmoj, 9 filmojn li reĝisoris kaj verkis 7 [[scenaro]]jn por filmoj. Ekde [[1971]] ĝismorte Bondarĉuk estis profesoro de [[VGIK|Vsesojuznij Gosudarstvennij Institut Kinematografii]] kaj samtempe li estris la Union de la sovetaj kinematorafistoj (ĝis [[1986]]). Sergej Bondarĉuk mortis la [[20-an de oktobro]] [[1994]] pro [[korinfarkto]]. Li estas entombigita en la [[Novodeviĉje tombejo]], [[Moskvo]]. == Familio == * la unua edzino ''Jevgenia Belousova'' (filo ''Aleksej'') * la dua edzino ''Inna Makarova'' fama kinoaktorino (filino ''Natalia Bondarĉuk'' - aktorino kaj reĝisorino) * la tria edzino ekde [[1959]] fama kinoaktorino ''Irina Skobceva'' (gefiloj ''Aljona'' kaj ''Fjodor'', ambaŭ geaktoroj) == Filmaro == === kiel aktoro === * 1948 — ''La juna gvardio'' * 1948 — ''Miĉurin'' * 1950 — ''Kavaliro de la Ora stelo'' * 1951 — ''[[Taras Ŝevĉenko]]'' * 1953 — ''Admiralo Uŝakov'' * 1953 — ''La ŝipoj atakas bastionojn'' * 1954 — ''Ĉi-tion ne eblas forgesi'' * 1955 — ''Nefinita rakonto'' * 1955 — ''[[Otelo]]'' * 1955 — ''Saltulino'' * 1956 — ''[[Ivan Franko]]'' * 1958 — ''Soldatoj marŝis'' * 1959 — ''Sorto de la homo'' * 1960 — ''Serjoĵa'' * 1960 — ''En [[Romo]] estis nokto'' / ''Era Notte A Roma'' * 1968 — ''[[Milito kaj Paco (filmo de 1968)|Milito kaj paco]]'' * 1969 — ''Ora pordego'' * 1969 — ''Batalo ĉe Neretva'' * 1970 — ''Onklo Vanja'' * 1973 — ''D-ro Ivens silentas'' * 1974 — ''Tia alta montaro'' * 1975 — ''La celelekto'' * 1975 — ''Poŝeĥonja antikveco'' * 1975 — ''Ili batalis pro la patrujo'' * 1976 — ''Pinto de la Verda monto'' * 1978 — ''Stepo'' * 1978 — ''La velura sezono'' * 1978 — ''Pastro Sergij'' * 1979 — ''Flugostarto'' * 1979 — ''Profesio - kinoaktoro'' * 1980 — ''[[Ojstro]]'' * 1986 — ''[[Boris Godunov]]'' * 1988 — ''Okazo en la flughaveno'' * 1990 — ''Batalo de tri reĝoj'' * 1992 — ''Fulmotondro super [[Rusio]]'' * 1994 — ''[[Kvieta Dono]]'' (aperigis filo ''Fjodor Bondarĉuk'' en [[2006]]) === kiel reĝisoro === * 1959 — ''Sorto de la homo'' * 1968 — ''[[Milito kaj Paco (filmo de 1968)|Milito kaj paco]]'' * 1970 — ''[[Waterloo]]'' * 1975 — ''Ili batalis pro la patrujo'' * 1977 — ''Stepo'' * 1982 — ''La Ruĝaj sonoriloj (1- [[Meksiko]] en flamo)'' * 1983 — ''La Ruĝaj sonoriloj (2- Mi vidis naskiĝon de la nova mondo)'' * 1986 — ''[[Boris Godunov]]'' * 1994 — ''[[Kvieta Dono]]'' === kiel scenaristo === * 1968 — ''[[Milito kaj Paco (filmo de 1968)|Milito kaj paco]]'' * 1970 — ''[[Waterloo]]'' * 1975 — ''Ili batalis pro la patrujo'' * 1977 — ''Stepo'' * 1982 — ''La Ruĝaj sonoriloj (1- Meksikio en flamo)'' * 1983 — ''La Ruĝaj sonoriloj (2- Mi vidis naskiĝon de la nova mondo)'' * 1986 — ''[[Boris Godunov]]'' === premioj === * En [[Usono]] ([[Oskar-premio]]) - [[1968]] ''"Milito kaj paco"'' * En [[Moskvo]] ([[Moskva Internacia Kinofestivalo]]) - [[1959]] ''"Sorto de la homo"'' * En [[Moskvo]] ([[Moskva Internacia Kinofestivalo]]) - [[1967]] ''"Milito kaj paco"'' === rimarkindas === * la filmo ''[[Milito kaj Paco (filmo de 1968)|Milito kaj paco]]'' estis unu el plej karaj en la monda kinematografio kaj deprenis ĉ.500.000.000 [[Usona dolaro|USD]] el la [[ŝtata buĝeto]] * [[Guinness-libro de rekordoj]] enlistigis la filmon ''Milito kaj paco'', ĉar en ĝi partoprenis 120.000 da mutroluloj * en la filmo [[Boris Godunov]] rolis la tuta familio de Sergej Bondarĉuk == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.imdb.com/name/nm0094083 <!-- Interreta Filma Datumbazo: Sergej BONDARĈUK --> filmolisto {{en}} * http://www.vokrug.tv/video/show/Fragment_peredachi_o_Sergee_Bondarchuke/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} fragmentoj el filmoj {{ru}} * http://actors.khv.ru/b/bondarchuks.htm <!-- _Сергій_ _Бондарчук_ --> fotoj kaj filmolisto {{ru}} * http://www.peoples.ru/art/cinema/actor/sergey_bondarchuk/index1.html teksto, fotoj, video {{ru}} * http://bondarchuki.ru/{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Bondarĉuk familio {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bondarĉuk, Sergej}} [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Ukrainaj aktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj aktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Rusiaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj scenaristoj]] [[Kategorio:Rusiaj scenaristoj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Sovetianoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Oskar-premiitoj]] [[Kategorio:Bondarĉuk-familio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] 3evxfic9ap634n1np3p49may9z5xd7q Palminha 0 51261 9354202 9352015 2026-04-17T23:59:05Z Vikiano 121598 9354202 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|spiritismo|septembro 2016}} {{forigo|ĝi estas sen fontoj de jardeko kaj sen fidindaj spureblaj referencoj}} '''Palminha''' [pal'''mi'''njə] (kiu signifas "aplaŭdeto") estas vira [[spirito]] bone konata en [[spiritismo|spiritisma]] medio. Oni{{Kiu?}} nomas lin "aplaŭdeto" ĉar foje dum spiritaj [[seanco]]j liaj manoj aperas kaj aplaŭdas. Ĝi estas gaja spirito kiu parolas dialekte kun akuta voĉo kaj ofte ridas dum komunikoj. Li kunlaboras kun spirito [[Scheilla]]. [[Kategorio:Spiritismo]] mfqmqc6oez35cgg4d48eg1v0cvg8tjz Kosta Ĥetagurov 0 52575 9354056 8571798 2026-04-17T14:59:11Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354056 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Kosta''' aŭ '''Konstantin ĤETAGUROV''' (osete ''Хетæгкаты Къоста'' [ĥetag'''kat'''i koŝ'''ta'''], {{lang-ru|Коста (Константин) Хетагуров}}), ankaŭ '''Xetægkaty Leuany fyrt K'osta'''<ref>(eo) Xetaegkaty Leuany fyrt K'osta, ''La patrin' de l'orfoj'', elosetigis Sacha Giordano, [[Literatura Foiro]], n-ro 312, Aŭgusto 2021, p. 22 (-23)</ref> (naskiĝis en [[1859]] kaj mortis en [[1906]]) estas klasika [[oseta]] poeto, verkinta ankaŭ en la [[rusa]]. Bona markilo de lia populareco estas, ke siatempe analfabetaj montaranoj transdonadis liajn poemojn parole unu al la alia, memoris po kelkaj parkere. Li studis por esti profesia pentristo kaj postlasis kelkajn pentraĵojn. Nuntempe Kosta Ĥetagurov estas konsiderata stariginto de la literatura oseta lingvo. Kelkaj klerigejoj kaj muzeoj en [[Osetio]] portas lian nomon ([[Nord-Osetia Ŝtata Universitato]], [[Sud-Osetia Drama Teatro]] ka.). == Verkoj == La plej fama verkaro de Kosta estas lia osetlingva kolekto "Oseta liro" ([[1899]]). La kolekton komencas tradukita al multaj lingvoj poemo "Testamento", tre bone respegulanta la ĉefan temon kaj la stilon de Ĥetagurov. Liaj verkoj estis plurfoje reeldonitaj en la oseta, la rusa kaj aliaj lingvoj. === "Testamento" === :Pardonu, se mia kantado :Similas al plora delir' :Se iu ne scias tristadon, :Do, kantu pli ĝoje la vir'. ::Se ŝuldus mi malpli popolen, ::Al ili pageblus la viv', ::Do tiam mi kantus frivole, ::Ne sonus plu kanta larmiv'. ''provtraduko de [[Slavik Ivanov|S. Ivanov]], 2003'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ironau.ru/faendyr.html Teksto de la "Oseta Liro"] (os) {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ĥetagurov, Kosta}} [[Kategorio:Osetaj poetoj]] [[Kategorio:Osetaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Rusiaj dramistoj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj publicistoj]] [[Kategorio:Rusiaj poetoj]] fwp13d6ijtovslm2njpssk3ym92qd01 Dardaneloj 0 52766 9354220 9016268 2026-04-18T03:36:08Z LilyKitty 25129 de Turkaj Markoloj 9354220 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|Markolo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = TR |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Marmora Maro |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |longo = 65 |larĝo = 1.3 |parenco = Marmara maro |parenco1 = Egea maro |parenco_tipo = Akvejo |profundo = 82 |profundo tipo = Maksimuma profundo }} [[Dosiero:Dardanelles map.png|eta|{{centre|la duoninsulo [[Kalipolis]] en la supra kaj maldekstra bildoparto, meze la markolo '''Dardaneloj'''}}]] La '''Dardaneloj''' estas [[markolo]] inter la [[Eŭropo|eŭropa]] [[duoninsulo]] [[Kalipolis]] ([[Turkio]]) kaj nordokcidenta [[Anatolio]] apartenanta al [[Malgrandazio]]. La nomo venas el Dardanus, el setlejo, kiu devus esti proksime al [[Trojo]]. Tiu markolo interligas la [[Egea Maro|Egean Maron]] kun la [[Marmora Maro]]. Dum la epokoj de [[antikva Grekio]] kaj [[Bizanco]] oni nomis ĝin '''''Helesponto''''' (literumo laŭ [[PIV]]), nomata post [[Helle]], figuro el la [[greka mitologio]]. La markolo longas ĉirkaŭ 65 kilometrojn kaj larĝas ĉirkaŭ 1,3 ĝis 6 kilometrojn. Ĝi profundas averaĝe 50 metrojn. Sur la azia bordo de la Dardaneloj situas la havenurbo ''Çanakkale''. Post la ''Dardaneloj-Traktato'' de [[1841]] estis permesita nur al la turkaj militŝipoj traŝipi la markolon. Dum la [[Unua Mondmilito]], ĉe la Dardaneloj okazis la ''batalo de Kalipolis''. Ekde [[1936]], la traŝipadon reguligas la [[Konvencio de Montreux]]. == Vidu ankaŭ == *[[Turkaj Markoloj]] {{Projektoj}} {{Atlantika Oceano}} [[Kategorio:Markoloj]] [[Kategorio:Geografio de Turkio]] b2mjxqg20yrn1cj677lxfcy3edjxf2g Eindhoven 0 61409 9354066 9067370 2026-04-17T15:44:43Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:People of Eindhoven line the streets.jpg]] → [[File:Cheering crowds line the streets as Cromwell tanks of 2nd Welsh Guards enter Eindhoven in Holland, 19 September 1944. BU945.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Cheering crowds line the streets as Cromwell tanks of 2nd Welsh Guards enter Eindhoven in Holland, 19 September 1944. BU945.jpg]] 9354066 wikitext text/x-wiki {{Informkesto nederlanda municipo | nomo = Eindhoven | situo = LocatieEindhoven | provinco = [[Nord-Brabanto]] | ĉefloko = [[Eindhoven]] | areo = 88,28 | areo tero = | areo akvo = | loĝantaro = 226.868<ref name="cbs-loĝantaro">{{citaĵo el reto |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/70748ned/table?ts=1524726623162 |titolo=CBS - StatLine - Bevolking; ontwikkeling in gemeenten met 100 000 of meer inwoners |alirdato=2018-04-26 |dato=2017-11-14 |lingvo=nl}}</ref> | dato loĝantaro = 1-a de januaro 2017 | denso = 2368 | latitudo = 51/26 | longitudo = 5/29 | situo sur mapo2 = Eindhoven | situo de2=Urba mapo | zomo = 10 | trafika arterio = [[Rijksweg 2|A2]], [[Rijksweg 50|A50]], [[Rijksweg 58|A58]], [[Rijksweg 67|A67]] |kesteroj={{Informkesto urbo|regiono-ISO=NL-NB|Mapo en angulo= |situo sur mapo2 = Centra Eindhoven|situo de2=Mapo de la urba centro|zomo=10|zomo=10|subŝablono=jes|dua ŝablono=jes}} }} [[Dosiero:Evoluon.jpg|eta|280ra|La [[Evoluono]]]] [[Dosiero:Eindhoven centrum 20050902_3723 mod.jpg|eta|280ra|Aerfoto de la centro de Eindhoven]] [[Dosiero:1866_Eindhoven.png|eta|280ra|Eindhoven en 1866]] [[Dosiero:Cheering crowds line the streets as Cromwell tanks of 2nd Welsh Guards enter Eindhoven in Holland, 19 September 1944. BU945.jpg|eta|280ra|[[19-a de septembro]] [[1944]], unu tagon post la liberiĝo]] '''Eindhoven''' ([[Dosiero:Loudspeaker.svg]]'''[[Aŭdvidaĵo:Nl-Eindhoven.ogg|Eindhoven]]''', {{koordinato|NS=51/26/0/N|EW=5/29/0/E|type=city|name=Eindhoven|text=/|region=NL}}) estas urbo kaj municipo en la provinco [[Nord-Brabanto]] en la suda (sudorienta) parto de [[Nederlando]]. Ĝi estas la kvina plej granda urbo de Nederlando: Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Historio == La skribita historio de Eindhoven komenciĝis en 1232, kiam la duko [[Hendrik la 1-a de Brabanto]] koncedis urbajn rajtojn al Endehoven, tiama malgranda urbo, dekstraflanke sur la kunfluo de la riveretoj [[Dommel]] kaj Gender. La nomo de la urbo estas tradukata kiel "finkortoj", reflektanta ĝian lokon ĉe la suda parto de [[Woensel]]. En tiu tempo kiam Eindhoven ricevis sian ĉarton, ĝi enhavis ĉirkaŭ 170 domojn ĉirkaŭfermitajn per remparo. Tuj ekster la urbmuroj staris malgranda kastelo. La urbo ankaŭ ricevis rajton por organizi semajnan bazaron kaj la kamparanoj loĝantaj proksime estis devigitaj vendi siajn produktojn en Eindhoven. Alia faktoro direktanta al la fondo de Eindhoven estis ĝia loko preter la komercvojo el Hollando al [[Liège]]. Ĉirkaû 1388 la urbfortikaĵo plifortiĝis. Inter 1413 kaj 1420 estis konstruita nova kastelo ene de la urbmuroj. En 1486 Eindhoven estis predita kaj ekbrulita fare de soldatoj de [[Gelderland]]. La rekonstrukado finiĝis en 1502, havinte pli fortan remparon kaj novan kastelon. Tamen en 1543 Eindhoven falis denove, ĉar la defendaĵoj estis neglektitaj pro la monmanko. Granda brulado en 1554 detruis 75 % de la domoj sed en 1560 ĝi estis rekonstruita helpante de [[Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau]]. Dum la Nederlanda ribelo, Eindhoven ŝanĝis flankojn kelkfoje inter la hispanoj kaj la nederlandanoj, dum kio ĝi bruliĝis pro hispanaj malfideluloj, ĝis finfine en 1583 ĝi estis denove kaptita per hispanaj soldatoj kaj la urbmuroj estis detruitaj. Eindhoven ne iĝis parto de Nederlando ĝis 1629. Dum la Franca Revolucio suferis Eindhoven ree pro la detruado de multaj domoj per la invadaj militfortoj. Eindhoven restis malgrava urbo ĝis post la komenco de la industria revolucio. La industria revolucio de la 19-a jarcento zorgis por forta kreskimpulso. Kanaloj, stratoj kaj fervojoj estis konstruitaj. Eindhoven ligiĝis al la ĉefa [[Zuid-Willemsvaart-kanalo]] tra la branĉa [[Eindhovenkanalo]] en 1843 kaj estis ligita per rajlo<!-- ? --> al [[Tilburg]], [['s-Hertogenbosch]], [[Venlo]] kaj [[Belgujo]] inter 1866 kaj 1870. La industriaj aktivecoj centris ĉirkaŭ [[tabako]] kaj [[teksaĵo]], kaj eksplodkreskis per la apero de "lighting"<!-- ? --> (lumfabriko) kaj Elektrona giganto [[Philips]], kio estis en 1891 fondita en Eindhoven kiel ampolofabriko. La eksploda kresko de industrio en la regiono kaj la rezulta bezono por novaj domoj por la laborantoj necesigis radikalan ŝanĝon en administrado, ĉar la urbo estis tiam ankoraŭ limita per la mezepoka akvo-tranĉeo (moato). En 1920, la kvin najbaraj municipoj: [[Woensel]] (norde) [[Tongelre]] (nord-oriente kaj oriente), [[Stratum]] (sud-oriente), [[Gestel]] kaj [[Blaarthem]] (sud-okcidente) kaj [[Strijp]] (okcidente), kiuj jam suferis de la loĝmanko kaj rilataj problemoj, kombiniĝis en la grandiĝintan municipon Eindhoven. En la frua 20-a jarcento alvenis pliaj teknikaj industrioj kia Van Doorne's Automobiel Fabriek ([[DAF]]) (la aŭta fabriko de Van Doorne) kaj la sekvinta forŝovo al elektroniko kaj maŝinkonstruado, kaŭzante ke la tabak- kaj teksaĵindustrio laŭgrade difektiĝis ĝis siaj malapero en la 1970-a jardeko. Peza aera bombado en la [[dua mondmilito]] detruis grandajn partojn de la urbo. Inkluzive de la prepara bombado dum [[Operaco Market Garden]] helpanta la paraŝutantojn, kiujn sekuris la pontojn ene kaj ĉirkaŭ la urbo. La rekonstruado kiu sekvis restigis malpli historiajn restaĵojn, kaj post-milita rekonstruada periodo utiligis drastan planon por altkonstrua stilo, parto de kiu vere realiĝis. Tiame ekzistis malpli konsidero por heredo. En la 1960-a jardeko oni konstruis la urbdomon perdante la pasintan neo-gotikan konstruaĵon, pro fari lokon por la planata arteravojo, kiu neniam realiĝis. En la 1970-a, 1980-a kaj 1990-a jardekoj multaj domkonstruaĵoj sekvis en la distriktoj Woensel-Zuid kaj Woensel-Noord, farante Eindhoven la kvina plej granda urbo en Nederlando. == Ekonomio == Eindhoven kreskis el malgranda vilaĝo en 1232 ĝis unu el la plej grandaj urboj en Nederlando kun ĉirkaŭ 210.000 loĝantoj en 2006. Ĉefparto de tiu kresko dankeblas al la elektrona konzerno [[Philips]] kaj kamionfirmao [[DAF]]. En 1891, la fratoj [[Gerard Philips]] kaj [[Anton Philips]] fondis la malgrandan ampolfabrikon, kiu estis kreskonta ĝis unu el la plej grandaj elektronfirmaoj de la mondo. La ekzisto de Philips estas verŝajne la plej grava kontribua faktoro al la eksplodkresko de Eindhoven en la 20-a jarcento. Tio allogis kaj instigis multajn novajn altteknikajn firmaojn, farante Eindhoven grava teknika centro. En 2005, plena triono de la totala esplorada buĝeto en Nederlando estas elspezita en Eindhoven kaj ĉirkaŭaĵo. Kvarono de la laborpostenoj en la regiono estas en [[tekniko]] kaj [[informtekniko]], kun firmaoj kiel [[FEI Company]] (unufoje Philips Electron Optics), [[NXP Semiconductors]] (estinte Philips Semiconductors), [[ASML]], [[Toolex]], [[Simac]], [[Neways]], [[Atos Origin]] kaj la antaŭe menciitaj Philips kaj DAF. Ekzemploj de la industria heredaĵo en Eindhoven estas la novigita komplekso [[Witte Dame]] (blanka damo), estinta ampolfabriko Philips; la Admirant-konstruaĵo (malformale konata kiel [[Bruine Heer]], aŭ, "Bruna Sinjoro", ŝercreferante al la Witte Dame trans la strato), eksa Philips-ĉefoficejo. La Witte Dame nuntempe enhavas la municipan bibliotekon, la [[Design Academy]] (dezajnoakademio) kaj vendejaron. "[[La Admirant]]" noviĝis al oficejdomo por malgrandaj kompanioj. Transstrate de la Witte Dame kaj apud la Admirant troviĝas la unua ampolfabriko de Philips, (kromnomiĝas "Roza Bebo", referencante al ĝia roza koloro kaj multe malplia grandeco komparita al la "Blanka Damo" kaj la "Bruna Sinjoro"). La malgranda konstruaĵo entenas nun la "[[Centrum Kunstlicht in de Kunst]]" (centro artefarita lumo en la arto) kaj la muzeon "fabriko Philips de inkandeskaj ampoloj (ardoampoloj) de 1891". == Geografio == La vilaĝoj kaj urbo kiuj konsistigas la modernan Eindhovenon origine estis fonditaj sur sablaj altaĵoj inter la riveretoj Dommel, Gender kaj [[Tongelreep]]. Komence de la 19-a jarcento eĉ la [[basenoj]] de la riveretoj estis uzataj kiel domtereno, kaŭzante ke la urbcentro ofte subakviĝis. Parte por redukti tiajn subakviĝojn, la rivereto Gender, kiu fluas rekte tra la centro, estis digata kaj plenigata per sablo post la milito, kaj la kurejo de la Dommel estis reguligata. Novaj ekologiaj kaj sociohistoriaj vizioj kaŭzis ke partoj de la Dommel estis restaŭritaj al la origina stato. Plue, planoj por la restaŭrado de la Gender en la urbcentro estas faritaj. La granda domkonstruado de la 20-a jarcento ŝanĝis la pejzaĝon pro redediĉeco de kamptereno kaj arbaro al domterenoj. == Administracio kaj loĝantaro == Post la unuiĝo de la urbo kun la apudaj vilaĝoj de 1920, la kvin municipoj iĝis distriktoj de la municipo de Eindhoven, kaj la centro (la vera urbo) konsistigas la sesan. Ekde kiam, sepa cetera distrikto formiĝis per divido de la plej granda distrikto, Woensel, al du partoj, sudo kaj nordo. Je la fino de la 20-a jarcento tutnova domprojekto estas konstruita ĉe la loko kie la malnova flughaveno [[Welschap]] estis lokita, en kvartalo kiu nomiĝas [[Meerhoven]]. La nuntempa flughaveno mem nomiĝas [[Eindhoven Airport]], translokiĝis frue al nova loko, farante lokon por tre bezonataj novaj loĝdomoj. Meerhoven estas parto de distrikto Strijp kaj parte enspacas terenon aneksitan de la municipo de [[Veldhoven]]. La plej malgranda parto de la urbo estas la historia centro de la urbo, kiu en 2006 konsistis da nur 5.419 loĝantoj. Laŭ la Eindhovena urbkonsilantaro, la urbo atingos sian maksimuman loĝantaron de 230.000 loĝantoj ĉirkaŭ la jaro 2025. Loĝantaro por ĉiuj distriktoj kalkulataj en la 1-a de januaro 2008, klasitaj laŭ kvanto: # Woensel-Nordo (65.429) # Woensel-Sudo (35.789) # Stratum (31.778) # Gestel (26.590) # Strijp (25.402) # Tongelre (19.680) # Urbcentro (5.757) == Registaro kaj politiko == Post la municipa elekto en la 7-a de marto 2006, la divido de la 45 sidejoj en la urba konsilantaro estis kiel jen: * [[PvdA]] - 14 (+ 5) (kompare kun la rezulto dum la municipa elekto en 2002) * [[CDA]] - 7 (-2) * [[SP]] - 6 (+3) * [[VVD]] - 6 (0) * [[GroenLinks]] - 3 (0) * [[Leefbaar Eindhoven]] - 3 (-6) * [[OuderenAppel Eindhoven]] - 2 (0) * [[D66]] - 1 (-2) * [[Stadspartij]] - 1 (0) * [[ChristenUnie]] - 1 (+1) * [[Lijst Pim Fortuyn]] - 1 (+1) En Aprilo 2006 estiĝis koalicio inter PvdA, SP kaj CDA. Kune ili havis 27 sidejojn en la urba konsilantaro. En januaro 23a, 2008, okazis referendumo por elekti urbestron en Eindhoven. Tiun referendumon, la dua okazinta en Nederlando, partoprenis 24,6 % de la loĝantoj. Tio estis malpli ol la bezonata 30-%-a minimumo por validigi la referendumon. Malgraŭ tio la konsilantaro elektis la venkanton de la referendumo kiel urbestron. La ĉefa kialo de la malmulta partopreno estis, ĉar la kandidantoj, [[Leen Verbeek]] kaj [[Rob van Gijzel]], venis de la sama partio. Rob van Gijzel venkis la referendumon kun 61,8 % de la voĉoj kaj fariĝis la nova urbestro. En esplorado de la Nederlanda ĵurnalo [[Algemeen Dagblad]] baziĝinta sur la policaj donitaĵoj pri krimnivelo, Eindhoven troviĝis havi la plej grandan krimnivelon en Nederlando por 2006. == Kulturo == La studantoj de la [[Teknika Universitato Eindhoven]] (Eindhoven-a universitato de teknologio) kaj kelkaj aliaj altlernejoj pligrandigas la junan loĝantaron de Eindhoven. Eindhoven havas viglan kulturan vivon. Por amuziĝi ekzistas multaj drinkejoj kaj trinkejoj en la vendoplaco, [[Stratumseind]] (Stratuma fino), [[Dommelstraat]], [[Wilhelmina placo]] kaj en la tuta urbo. La plej signifaj festivaloj en Eindhoven estas: * [[ABlive]], popfestivalo (septembro) * [[Carnaval]], (februaro) * [[Koninginnedag]], nacia tago (30-a de aprilo) * [[EDIT]], festivalo (junio) * [[Fiesta del Sol]], strato kaj muzikevento (junio) * [[UCI ProTour]] - Eindhoven Team Time Trial, Internacia bicikla konkuro (june) * [[Virus Festival]], alternativa rokmuzika festivalo (lastfoje en 2007, [[nun en 2009|ĉi-momente]] neaktiva) * [[Park Hilaria]], foiro (aŭgusto) * [[Folkwoods]], popolfestivalo (aŭgusto) * [[Reggae Sundance]], reggae-festivalo (aŭgusto) * [[Lichtjesroute]], 24-km-ekskurso de lumornamaĵoj (ampolskulptaĵoj), memore al la liberigo de Eindhoven (de 18-a de septembro) * [[Marathon Eindhoven]], (oktobro) * [[Nederlanda designa semajno]], internacia lerneja festivalo (oktobro) * [[TROMP]] internacia muzika konkuro k festivalo, internacia klasikmuzika konkuro kaj festivalo (15–23-a novembro 2008: korda kvaropo, nov 2010: Tamburo) * [[STRP]] Festivalo, arta k teknika festivalo (23–25-a de novembro 2007) La muzeo [[Van Abbemuseum]] enhavas aron da moderna kaj nuntempa arto, inkluzive de verkoj de [[Picasso]] kaj [[Chagall]]. La [[Effenaar]] estas [[popmuzika]] loko kaj kultura centro en Eindhoven, ĝi situas ĉe la Dommel-strato. Eindhoven estas hejmo de la sciencomuzeo [[Evoluono]], egidata de Philips. La evoluona konstruaĵo estas uzata kiel [[konferencocentro]]. En 1992 malfermiĝis la [[Muzikcentro nome [[Fritz Philips]]]] kiel podio por klasika kaj popa muziko en Einhoven, recenzita de kritikistoj kiel unu el la plej bonaj akustikaj haloj de [[Eŭropo]]. [[Parkteatro Eindhoven]] estas podio por [[opero]], [[kabareto]], [[baleto]], ktp. Malfermita en 1964, ĝi jam gastigis pli ol 250.000 vizitantojn jare. Pro sia granda areo de 1000 m² ĝi formas unu el la plej grandaj podioj lande. Post renovigo planota fino 2007, la nova parkteatro entenus taksote 300.000 vizitantojn jare. Dum [[Karnavalo]], Eindhoven renomiĝis [[Lampegat]] (truo de lampoj). La Eindhovena [[Plaza Futura]] estas kinejo montranta kulturajn filmojn, prelegojn kaj specialajn kulturajn eventojn. == Demografio == Ekde 2017, la loĝantaro de Eindhoven enhavis 226.868 loĝantojn<ref name="cbs-loĝantaro" />, el kiuj 26,5 %, aŭ 55.400 homoj, estas eksterlandaj. Homoj klasifikiĝas kiel eksterlandaj, se ili naskiĝis ekstere de Nederlando aŭ se almenaŭ unu el iliaj gepatroj naskiĝis ekstere de Nederlando. Grandaj minoritatoj inkluzivas * [[Turkoj]]n (9.240) (4,50 %) * [[Marokanoj]]n (5.161) (2,47 %) * [[Surinamanoj]]n (3.610) (1,73 %) * [[Antileanoj]]n/[[Arubanoj]]n (2.325) (1,11 %) Aliaj grandaj [[minoritato]]j estas [[germano]]j kaj [[Indonezio|indonezianoj]]. == Esperanto en Eindhoven == Ekzistas malgranda sed aktiva klubo de Esperanto en Eindhoven jam pli ol 50 jarojn. La prezidento de la klubo estas <!-- kiam? -->[[Ru Bossong]]. Anoj de la klubo nombriĝas 20. La klubo kunvenas unufoje monate en la tria merkredo de ĉiu monato. === Esperantistoj === * [[Pierre Charles Maria van de Vijver]]; == Partneraj urboj == * {{flago|Pollando}} [[Bialistoko]] (Białystok) en [[Pollando]]; * [[Dosiero:Flag of Nicaragua.svg|kadra|ligilo=|20ra]] [[Chinandega]] en [[Nikaragvo]] * [[Dosiero:Flag of South Africa.svg|kadra|ligilo=|20ra]] [[Emfuleni]] en [[Sud-Afriko]]; * [[Dosiero:Flago-de-Sudano.svg|kadra|ligilo=|20ra]] [[Gedaref]] en [[Sudano]]; * [[Dosiero:Flago-de-Belorusio.svg|kadra|ligilo=|20ra]] [[Minsko]] en [[Belorusio]]; Plue estas speciala ligo kun [[Nankino]] en [[Ĉinio]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{nl}}) * [http://www.eindhoven.nl/web/show/id=357273/contentid=27697 Listo de monumentoj en la municipo Eindhoven] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070416020107/http://www.eindhoven.nl/web/show/id=357273/contentid=27697 |date=2007-04-16 }} * [http://www.hansvogels.nl/eindhoven Fotohistorio de Eindhoven] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221052831/http://www.hansvogels.nl/eindhoven/ |date=2007-12-21 }} * [http://www.dse.nl/~eke Esperanto-Klubo de Eindhoven] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090825182816/http://www.dse.nl/~eke/ |date=2009-08-25 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Municipoj de Nord-Brabanto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eindhoven| ]] [[Kategorio:Urboj de Nederlando]] [[Kategorio:Loĝlokoj en Norda Brabanto]] 8ahv6m9svph4nms3gacoxndvoaej6vj Pulva pordego 0 62051 9354339 9014272 2026-04-18T11:43:04Z Petr Tomasovsky 678 9354339 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=CZ-PR |tersituo=Centra Prago/Prago |zomo=15 }} [[Dosiero:Groll08.jpg|eta|140ra|origina aspekto antaŭ novgotika rekonstruo]][[Dosiero:Prag Pulverturm.jpg|eta|140ra|la turo en 2005]] La '''Pulva pordego''' (ĉeĥlingve ''Prašná brána'') de Prago troviĝas en [[Ĉeĥio]], en la ĉefurbo [[Prago]], en kvartalo [[Malnova Urbo]]. Malfrugotika konstruaĵo el la fino de [[15-a jarcento]], verko de konstruisto [[Matěj Rejsek]], ĝi estis parto de la urba defendosistemo. La nomo "Prašná" (pulva) havas originon en la [[17-a jarcento]], kiam tie estis deponata pafil-pulvo. En la jaroj [[1875]]-[[1886]] restarigita de arkitekto [[Josef Mocker]]. La turo estas publike alirebla, el la turambito estas belega panoramo de la tuta historia urbocentro. {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.panoramy.net/thumbnails.php?album=107/ Panoramaj fotografaĵoj el la pulvoturo]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj en Prago]] [[Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Prago]] [[Kategorio:Turoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Malnova Urbo (Prago)]] [[Kategorio:Pordegoj en Ĉeĥio]] hlze2snttmvpjqrhkjw8t3gedokj59h Trikonsonanto 0 83731 9354052 9353891 2026-04-17T14:22:20Z Filozofo 3592 Lingva plibonigo por klareco 9354052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En priskriboj de la [[klasika araba lingvo]], kaj simile en aliaj [[Ŝemida lingvaro|ŝemidaj lingvoj]], oni grupigas vortojn laŭ la komuna '''trikonsonanto'''. Temas pri sinsekvo de tri konsonantoj en aro da vortoj kies vokaloj kaj afiksoj malsamas, sed kies signifoj restas parencaj, ene de sufiĉe unueca [[semantiko|semantika]] kampo (foje la rilato montriĝas pli loza). Eblas diri, ke en ŝemidaj lingvoj la trikonsonantoj estas la ekvivalento de la [[radiko]]j en Esperanto. ==Ekzemploj== La trikonsonanto '''ktb''' prezentas la ideon '''skrib-''': {| class="wikitable" |- !Arabe !Transliterumo !Traduko |- | كتب | kataba | "li skribis" |- | كتبنا | katabnā | "ni skribis" |- | يكتب | yaktubu | "li skribas, skribos" |- | نكتب | naktubu | "ni skribas, skribos" |- | كاتب | kātib | "skribanto" |- | أكتب | aktaba | "li diktis" |- | يكتب | yuktibu | "li diktas, diktos" |- | كتاب | kitāb | "libro" |- | مكتب | maktab | "kontoro (skribejo)" |} Aŭ la trikonsonanto '''slm''' kun la ideoj '''paco, submetiĝo, islamo''': {| class="wikitable" |- !Arabe !Transliterumo !Traduko |- |سلام |sal&#257;m |"paco" |- |اسلا |isl&#257;m |"islamo" |- |مسلم |muslim |"islamano" |} Vidu ankaŭ: [[Esperantigo de vortoj el araba fonto]] [[Kategorio:Arabaj vortoj|*]] 000428nj0tgbxezcx9hgy17efbvwkxj Sándor Ferenczi (psikiatro) 0 96658 9354130 9284671 2026-04-17T19:34:52Z Sj1mor 12103 9354130 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Aleksandro|Sándor]] Ferenczi''' [ŝAndor ferenci], kiu naskiĝis la 7-an de julio [[1873]] en [[Budapeŝto]], mortis la 22-an de majo [[1933]] en [[Budapeŝto]], estis hungara [[psikoanalizo|psikoanalizisto]]. Li naskiĝis kiel filo de Baruch (Bernát) Fränkel (post 1879 Ferenczi) kaj de Rosa Eibenschütz. Lia patro hungarigis la nomon de Fränkel al Ferenczi. Oni konsideras Ferenczi kiel unu el la plej produktivaj kaj kreivaj disĉiploj de [[Sigmund Freud]]. Li akiris [[diplomo]]n en [[Vieno]], kie li iĝis disĉiplo de Freud. La [[Internacia Psikoanaliza Asocio]] estis fondita en 1910 fare de [[Sigmund Freud]], laŭ ideo proponita de Sándor Ferenczi. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ferenczi, Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj neŭrologoj]] [[Kategorio:Hungaraj psikoanalizistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] bb13ofp829fxxzdwougab49pwf5r6m9 Ormuza markolo 0 101509 9354217 9344695 2026-04-18T02:45:58Z LilyKitty 25129 de Irana milito de 2026 9354217 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|markolo |priskribo de bildo= |lando=Irano |lando1=Omano |lando2=Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj |regiono-ISO = IR/OM |mapo lokumilo = Persa Golfo |mapo1 lokumilo = Irano |mapo2 lokumilo = Omano |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 7 |longo = |larĝo = 55 |larĝo tipo = Minimuma larĝo |parenco = Persa golfo |parenco1 = Omana golfo |parenco_tipo = Akvejo }} La '''Ormuza markolo'''<ref>Per tiu esperantlingva nomo dokumentita en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 - vidu eltranĉaĵon de la koncerna mapo 20 en la bilda galerio</ref> ({{lang-fa|تنگه هرمز}}) estas la [[markolo]] kiu dividas la [[Persa Golfo|Persan Golfon]] okcidente kaj la [[Golfo de Omano|Golfon de Omano]] kaj [[Araba Maro|Araban Maron]] oriente. Ĝin limigas [[Irano]] ĉe la norda bordo kaj la [[Musandama duoninsulo]] de [[Omano]] ĉe la suda. La markolo longas ĉirkaŭ 280 kilometroj, kaj la minimuma larĝo 50 kilometroj. En ĝi situas la insulo [[Hormuz]], kaj okcidente de ĝi la insulo [[Keŝm]]. [[Dosiero:Strait of Hormuz.jpg|centra|eta|500x500ra]] La Ormuza markolo havas grandan strategian signifon, ĉar ĝi estas la sola vojo, de kiu [[Kuvajto]], [[Irako]], [[Irano]], [[Sauda Arabio]], [[Barejno]], [[Kataro]] kaj [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] transportas sian nafton. Kelkaj insuloj de la Hormuza markolo estas disputataj inter Irano kaj Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj. <gallery class="center"> Dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|{{centre|jen en la [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971}} Dosiero:Iran map.png|Mapo de Irano </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Duoninsulo Musandam]] * [[Irana milito de 2026]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dataxinfo.com/index.htm retejo pri la Oormuza markolo (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200807125602/http://www.dataxinfo.com/index.htm |date=2020-08-07 }} * [http://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/convention_historical_perspective.htm historia perspektivo de la UN-konvencio pri mara juro (angle)] * [http://www.ndu.edu/inss/books/Books_2002/Globalization_and_Maritime_Power_Dec_02/09_ch08.htm angla artikolo: "globaligo kaj mara potenco"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060410081048/http://www.ndu.edu/inss/books/Books_2002/Globalization_and_Maritime_Power_Dec_02/09_ch08.htm |date=2006-04-10 }} {{Hinda Oceano}} [[Kategorio:Markoloj en Azio]] [[Kategorio:Persa Golfo]] pp65100f16dbrxvc3ar6yt3zyc6jadd Kost 0 101974 9354263 9265779 2026-04-18T08:14:20Z Petr Tomasovsky 678 9354263 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Burgo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kost | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = burgo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kost-letecky-pohled.jpg | dosiero_priskribo = Elaviadila vido al burgo Kost <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kost | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | komunumo_tipo = | komunumo = | municipo_tipo = | municipo = | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Bohemia reĝlando <!-- *** Familio *** --> | parenco = Ĉeĥa paradizo | urbo = | memorindaĵo = | rivero = <!-- *** Situo *** --> | situo = Kost | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | leviĝo_rondumo = | lat_d =50| lat_m =29| lat_s =25 | lat_NS = N | long_d =15| long_m =08| long_s =06 | long_EW = E | koordinatoj_formato = dms <!-- *** Dimensioj *** --> | longo = | larĝo = | pezo = | numero = | areo = <!-- *** Trajtoj *** --> | aŭtoro = | stilo = Gotiko | materialo = Ŝtono <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 14-a jarcento | dato = | dato_tipo = | gvidantaro = | gvidantaro_lat_d = | gvidantaro_long_d = | posedanto = Beneš z Vartemberka | posedanto_noto = devena <!-- *** Aliro *** --> | publiko = alirebla | aliro = municipo [[Libošovice]], parto [[Podkost]] <!-- *** Kodoj *** --> | kodo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Burgo Kost |libera_tipo = Proprumanto | libera1 = 507 45 Mladějov v Čechách |libera1_tipo = Adreso | libera2 = +420 493 571 144 | libera2_tipo = Telefono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de burgo Kost en Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Kost | portalo = Ĉeĥio | retpaĝo = [http://www.hrad-kost.cz/ www.hrad-kost.cz] <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center |frame-lat={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |frame-long={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |frame-width=260}} }} [[Dosiero:Kost01.jpg|eta|maldekstra|200px|Burgo Kost]] [[Dosiero:Kost02.jpg|eta|maldekstra|200px|Burgo Kost]] '''Kost''' (Traduko de ''kost'' estas ''osto''.) estas nomo de [[gotiko|gotika]] [[burgo]] kaj ĝi estas unu el la plej konservitaj gotikaj burgoj en [[Bohemio]]. Ĝi troviĝas sur katastra teritorio de vilaĝo [[Podkost]]. En la jaro [[1349]] estas kiel posedanto de la burgo menciata ia Beneš z Vartemberka. La burgo situas sur [[grejso|grejsa]] [[roko]], en la loko, kie renkontiĝas tri [[arbaro]]riĉaj [[valo]]j. La ĉefa [[turo]] de la burgo havas [[trapezo|trapezan]] bazplanon. Interesaĵo estas, ke el certa loko sub la burgo eblas vidi ĉiujn kvar angulojn de la turo samtempe. Plua interesaĵo estas la situo de la burgo. Diference de plimulto de burgoj, kiuj elstaras en pejzaĝon de sur montetoj, kie ili estis konstruitaj, burgo Kost estas kaŝita en ondiĝinta reliefo de [[Ĉeĥa paradizo]] kaj el libera pejzaĝo la burgo ne estas videbla. La burgo havas interesan historion kun alternado de multe da posedantoj. En la jaro [[1993]] ĝi estis redonita enkadre de restituo al filo de lasta posedantino - al [[Giovanni Kinský dal Borgo]]. == Historio de la burgo == La teritorio en nordo de [[Bohemio]] inter [[Turnov]], [[Mladá Boleslav]] kaj [[Sobotka]] apartenis al potenca kaj riĉa familio de Markvarticidoj, dum kio unu el iliaj branĉoj - Vartemberkidoj - proprumis la sinjorujon en Sobotka, al kiu apartenis ankaŭ Kost. La unua posedanto de la burgo estas en la jaro [[1349]] menciata ia Beneš z Vartemberka. Parto de la burgo estas granda prismoforma turo, defendema kaj samtempe enloĝema, nomata ''Blanka turo''. Enirpordego de la burgo estas plifortikigita per konstruaĵo de rondforma turo - nomata ''Ruĝa turo'' - kiu estas kunigita kun [[palaco]]. En la paso de la dua duono de la [[14-a jarcento]] estis interne de la burga kortego konstruitaj du palacaj aloj. La pli aĝa - nomata ''Vartemberka'', la malpli aĝa kun turo ĉe lasta pordego - nomata ''Tura''. Rimarkinda modelo de samtempa kunvivado de [[mezepoko|mezepoka]] mekanikigo estas masiva masonaĵo de la burgo. La grandegaj grejsaj [[Kvadro (ŝtono)|kvadro]]j, rompitaj rekte en subaĵo de la burgo kaj ties ĉirkaŭaĵo, estis suprenĵetitaj sur la konstruaĵon helpe de feraj [[tenajlo]]j kaj [[pulio]]. Atestas pri tio multnombraj kavetoj en la ŝtonoj. En la jaro [[1414]] la burgon akiris Mikuláš Zajíc z Házmburka kaj li disvastigis la sinjorujon. En la tempo de [[husmovado|husanaj militoj]] la burgo staris enflanke de katolikoj kaj la burgo servis al ili kiel apogejo. En [[1497]] la burgon aĉetis Šelmberkidoj. En tiu ĉi periodo okazis pli malfrua gotika alikonstruo en la palaca alo. En [[1524]] Jindřich ze Šelmberka vendis la ŝuldigitan sinjorujon al Jan z Bibrštejn. En [[1556]] la burgon Kost akiris Kryštof z [[Lobkovic]] - per geedziĝo kun Anna z Bibrštejna. En tiu ĉi periodo - ĝis fino de la [[16-a jarcento]] - iom post iom okazis alikonstruo de la burgo. Samtempe estis renovigita ekonomia funkcio de la subburgejo, kie estiĝis bierfarejo kaj pluaj ekipaĵoj, kiuj alportis al nobelaro grandajn enspezojn. Sian nuntempan areon la burgo atingis dum Lobkovicidoj. Laŭlonge laŭ alirvojo al la burgo elkreskis pluaj konstruaĵoj kaj fortikaĵoj. La devena antaŭburgejo ekde la suba burgo estis apartigita per profunda fosaĵo kun [[faldponto]]. Lobkovicidoj regis al Kost ĝis la jaro [[1637]] (escepte de la jaroj [[1632]] - [[1634]], kiam la burgo apartenis al Albrecht z Valdštejna). Post morto de Valdštejn Kost revenis reen al Lobkovicidoj. La burgo tre perdis sian signifon post [[incendio]] en la jaro [[1635]]. Ekde [[1637]] estas posedanto de la burgo Heřman Černín z Chudenic. Estis faritaj riparoj post la incendio, kiu estiĝis en [[1635]] kaj kiun kaŭzis imperiestra soldataro okupinta la burgon post murdo de Albrecht z Valdštejna. En la tempo, kiam la burgo estis en posedaĵo de Albrech z Valdštejn, la [[tridekjara milito]] fakte ne tuŝis la burgon kaj la sinjorujon. Sed en la jaro [[1639]] Kost estis okupita de [[Svedio|svedoj]] kaj poste ripetite en la jaroj [[1642]] kaj [[1643]]. Ĝis la jaro [[1648]] svedoj senĉese revenis en la regionon prenante la t.n. [[elaĉetmono]]n, ili konfiskis [[brutaro]]n kaj [[cerealo]]jn. Tiam komencis periodo de iom post ioma falado de la burgo. En la jaro [[1658]] landa registaro konsideris pri neniigo de la burgo, por ke la burgo en estonteco ne povu esti eluzita kiel apogejo de malamiko, kiel tio okazis dum la tridekjara milito. Tiu ĉi intenco fine ne estis realigita. En [[1686]] la stato de la burgo estis jam tre malbona. Kiam la servuteco estis nuligita, la burgo estis en la jaro [[1850]] donita en publikan uzadon. En la jaro [[1950]] la burgon Kost transprenis en proprumadon la ĉeĥoslovaka ŝtato. En la jaroj [[1953]] - [[1959]] okazas rekonstruo de la burgo. En la jaroj [[1976]] - [[1992]] estis faritaj resavo de masonaĵoj kaj firmigo de roksubaĵo inkluzive de pluaj reguligoj de la palacoj. == Ĉirkaŭaĵo de la burgo == Proksime de la burgo Kost eblas viziti trunkon de memoriga tilio, kiu estis faligita de [[ŝtormo|ŝtormego]] la [[27-an de majo]] [[2000]], aŭ viziti la vilaĝon [[Vesec u Sobotky]], kiu estas memoriga rezervejo de popol[[arkitekturo]]. Vesec u Sobotky fariĝis dankema loko por [[filmo|filmado]] de eksterdomaj scenoj. == Vidu ankaŭ == * [[Ĉeĥa paradizo]] == Eksteraj ligiloj == * {{commonscat linio}} * [http://www.interregion.cz/turistika/hrady_zamky/kost/kost_hrad.htm Historio de la burgo] * [http://www.virtualczech.cz/kraj-kralovehradecky/480-hrad-kost 360-grada panoramo] [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Burgoj en Regiono Hradec Králové]] [[Kategorio:Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Burgoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Gotikaj burgoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Burgoj fonditaj en la 14-a jarcento]] p58jwl7m2iepfutck75vismdgs9ur8v Korvedoj 0 108077 9354286 9304445 2026-04-18T09:39:11Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9354286 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korvedoj |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Corvus corax (Pcb21).jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = [[Korako]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = '''Korvedoj''' ''Corvidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = ''multaj, vidu tekston'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Corvidae range.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Korvedoj''' (''Corvidae'') konsistigas [[Familio (biologio)|familion]] de la ordo de [[paseroformaj birdoj]], kiuj enhavas la [[korvo]]jn (''Corvus''), [[pirokorako]]jn, [[korniko]]jn, [[garolo]]jn, kaj [[pigo]]jn inter kiuj estas la flugilblua aŭ simple [[blua pigo]] (''Cyanopica cyanus''). Tiu [[Kosmopolita distribuo|kosmopolita]] familio enhavas ĉirkaŭ 120 speciojn. La genro ''Corvus'', inkludas la korvojn kaj korakojn, formas ĉirkaŭ unu trionon de la tuta familio. == Ĝeneralaĵoj == Ili havas fortikajn bekon kaj krurojn kaj plejparte nigran plumaron. Ili estas mezgrandaj ĝis grandaj (la plej grandaj paserinoj). Ili povas esti malgrandaj kiel [[korniko]] aŭ [[monedo]] kaj grandaj kiel [[korako]]. Ili havas antaŭbekajn bridojn kaj faras unusolan [[plumoŝanĝo]]n ĉiujare (plejparto de paserinoj plumoŝanĝas dufoje). Ilia voĉo estas plejparte raŭka kaj ili ne kantas laŭte. Tamen ili kapablas imiti aliajn voĉojn. Tiuj birdoj ŝajne estas sufiĉe inteligentaj kaj unu el ili, la [[Novkaledonia korvo]], eĉ estis pristudata kiel ekzemplo por lerte lerni produkti kaj uzi siajn proprajn ilojn por atingi manĝaĵojn. Aliaj ripetas homajn diraĵojn aŭ povas esti dresitaj. Ili estas konsiderataj kiel la plej inteligentaj inter birdoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://biology.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371%2Fjournal.pbio.0060202 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090211080750/http://biology.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371%2Fjournal.pbio.0060202 |arkivdato=2009-02-11 }}</ref><ref>http://news.yahoo.com/story//nm/20080819/sc_nm/magpies_mirror_dc{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj oni pruvis ilian memkonscion per eksperimentoj antaŭ speguloj ([[Eŭropa pigo]]) kaj pri uzado de iloj ([[korvoj]]) — lertokapabloj ĝis antaŭnelonge konsiderataj ekskluzivaj ecoj de homoj kaj aliaj superaj mamuloj. Certe temas pri familio de birdoj voremaj kaj kvazaŭ perfortemaj. Ili loĝas en ĉiuj mezvarmaj partoj de ĉiuj kontinentoj kun la kurioza escepto de suda duono de [[Sudameriko]]) kaj ĉe la polusaj zonoj.<ref name = claytonemery2005>Clayton & Emery (2005)</ref> Plejparto de la specioj troviĝas en tropikaj Sud- kaj [[Centrameriko]], suda [[Azio]] kaj [[Eŭrazio]], kaj nur po malpli ol 10 specioj en [[Afriko]], [[Aŭstralazio]] kaj [[Nordameriko]]. La genro ''Corvus'' reeniris en [[Aŭstralio]]n en relative ĵusa geologia prahistorio, kun kvin specioj kaj unu subspecio tie (vidu [[korvoj]]n). == Kelkaj genroj, specioj kaj subspecioj == * [[Garolo]] (''Garrulus'') * [[Korvo]] (''Corvus'') ** [[Korako]] (''Corvus corax'') ** [[Korniko]] (''Corvus corone'') ** [[Griza korniko]] (''Corvus cornix'') ** [[Monedo]] (''Corvus monedula'') ** [[Frugilego]] aŭ [[Kampokorvo]] (''Corvus frugilegus'') * [[Nucifrago]] aŭ [[Nuksrompulo]] (''Nucifraga'') * [[Pigo]] (''Pica'') * [[Pirokorako]] aŭ [[Montokorvo]] (''Pyrrhocorax'') [[Dosiero:Corvus cornix (Scops).jpg|eta|dekstra|190px|[[Korniko]] (''corvus corone'')]] == Taksonomio kaj evoluo == [[Dosiero:Rufous Treepie I IMG 9850.jpg|eta|dekstra|[[Ruĝeca arbopigo]], ''Dendrocitta vagabunda'']] [[Dosiero:Yellow-billed Blue Magpie I IMG 7393.jpg|eta|dekstra|[[Orbeka pigo]], ''Urocissa flavirostris'']] [[Dosiero:Orvani (1).JPG|eta|dekstra|[[Eŭrazia garolo]] (''Garrulus glandarius''), [[Israelo]]]] [[Dosiero:Elster wikipedia2.jpg|eta|dekstra|[[Eŭropa pigo]], ''Pica pica'']] [[Dosiero:Plush-crested Jay.jpg|eta|dekstra|[[Pluŝokresta garolo]], ''Cyanocorax chrysops'']] Oni multe pridiskutis la precizan evoluan rilataron de la familio de korvedoj kun siaj parencoj. Kio ŝajne estas klare estas ke la korvedoj devenas el prauloj de [[Aŭstralazio]] kaj el tie disvastiĝis tra la tuta mondo. Aliaj stirpoj devenaj el tiuj prauloj evoluis ekologie diverse, sed ofte la aŭstralaziaj grupoj. La [[taksonomio de Sibley kaj Ahlquist]] unuigis la korvedojn kun aliaj taksonoj en [[Corvida]]. La supozataj parencoj de korvedoj inkludus birdojn kiel la [[artamedoj]], [[paradizeedoj]], [[cinklosomatedoj]], [[cinklosomoj]], [[pakicefaledoj]], [[monarkedoj]] kaj [[drongoj]], [[lanioj]], [[vireoj]] kaj [[vangedoj]],<ref name = robertson2000>Robertson (2000)</ref> sed nuntempa priserĉado favoras la teorion ke tiu grupigo estas parte artefarita. La korvedoj konstituas la kernon de la grupo de ''Corvoidea'', kune kun siaj plej proksimaj parencoj (la paradizbirdoj, [[korkoraksedoj]] kaj lanioj). Ili estas ankaŭ la kerno de la [[Corvida]], kiu inkludus la rilatajn grupojn, kiel la [[oriolo]]j kaj vireoj.<ref name = j&f2006>Jønsson & Fjeldså (2006)</ref> == Grupoj kaj genroj == * '''Montkorvoj''' ** ''[[Pirokorakoj]]'' (2 specioj) * '''[[Arbopigoj]]''' ** ''[[Dendrocitta]]'' (7 specioj) ** ''[[Crypsirina]]'' (2 specioj) ** ''[[Temnurus]]'' – [[Rakedvosta arbopigo]] ** ''[[Platysmurus]]'' - [[Nigra pigo]] * '''Orientaj pigoj''' ** ''[[Urocissa]]'' (5 specioj) ** ''[[Cissa]]'' (3 specioj) * '''Malnovmondaj [[garolo]]j kaj [[grundogarolo]]j''' ** ''[[Garrulus]]'' aŭ malnovmondaj [[Garolo (genro)|garoloj]] (3 specioj) ** ''[[Podoces]]'' aŭ aziaj [[grundogarolo]]j (4 specioj) ** ''[[Ptilostomus]]'' - [[pjapjako]] * '''[[Stresemana korvo]]''', ''Zavattariornis stresemanni'' * '''Nuksrompuloj''' ** ''[[Nucifraga]]'' (2 specioj) * '''Holarktaj pigoj''' ** ''[[Pica]]'' (3-4 specioj) * '''Veraj korvoj ([[korvoj]], [[korako]]j kaj [[monedo]]j)''' ** ''[[Corvus]]'' (ĉirkaŭ 43-45 specioj, 1 eble ĵus [[formortinta]], 1 [[formortinta en naturo]]) * '''[[Blua pigo]]''', ''Cyanopica cyana'' (eble 2 specioj) * '''Grizaj garoloj''' ** ''[[Perisoreus]]'' [[grizaj garoloj]] (3 specioj) * '''Amerikaj garoloj''' ** ''[[Aphelocoma]]'' - [[makisgaroloj]] (5-6 specioj) ** ''[[Calocitta]]'' - [[pigogaroloj]] (2 specioj) ** ''[[Cyanocitta]]'' - [[bluaj garoloj]] (2 specioj) ** ''[[Cyanocorax]]'' - [[bluaj korvoj]] aŭ [[korvogaroloj]] (17-18 specioj) ** ''[[Cyanolyca]]'' (9 specioj, tentative lokitaj ĉi tie) ** ''[[Gymnorhinus]]'' - [[Pinsemgarolo]] La [[Krestogarolo]] (''Platylophus galericulatus'') estis tradicie inkludita en la Korvedoj, sed ĝi povas ne esti vera membro de tiu familio, probable pli proksima al la [[Prionops|kaskolanioj]] ([[Malakonotedoj]]) aŭ [[lanioj]] ([[Laniedoj]]); ĝi plej bone estu konsiderata [[Corvoidea]] ''incertae sedis'' (necerta loko) por tuja estonteco<ref name=goodwin>Goodwin (1986)</ref>. Same, la [[Humea grundogarolo]] (''Pseudopodoces humilis'') estas fakte membro de la familio de [[Paruedoj]].<ref>James ''et al''. (2005)</ref> == Biologio == === Morfologio === Korvedoj estas grandaj al tre grandaj [[paserino]]j kun fortikaj korpoj, fortaj kruroj kaj ĉiuj specioj escepte la [[Pinsemgarolo]] havas [[naztruo]]jn kovritajn de bridecaj plumoj.<ref name = Perrins>Perrins 2003</ref> Multaj korvedoj de mezvarmaj zonoj havas ĉefe nigran aŭ bluan [[plumaro]]n; tamen, kelkaj estas nigroblankaj, kelkaj havas blupurpuran brilon kaj multaj tropikaj specioj estas brilkoloraj. Ambaŭ seksoj estas tre similaj laŭ koloro kaj grando. Korvedoj havas fortajn, fortikajn bekojn kaj grandan enverguron. La familio inkludas la plej grandajn membrojn de la ordo de [[paserino]]j. La plej malgranda korvedo estas la [[Nana garolo]] (''Aphelocoma nana''), 40 g peza kaj 21.5&nbsp;cm longa. La plej grandaj korvidoj estas la [[Korako]] (''Corvus corax'') kaj la [[Dikbeka korvo]] (''Corvus crassirostris''), ambaŭ el kiuj estas pli da 1400 g pezaj kaj 65&nbsp;cm longaj. La specioj povas esti identigitaj baze sur grando, formo kaj geografio; tamen, ĉefe la aŭstraliaj korvoj, estas identigitaj plej taŭge pro ties raŭkaj voĉoj.<ref name = robertson2000 /> === Ekologio === Korvedoj loĝas en plej parto de klimataj zonoj. Plej parto estas loĝantaj kaj ne [[birdomigrado|migras]] grave. Tamen, dum malabundo de manĝaĵoj, povas okazi subitaj migradoj.<ref name = robertson2000 /> Kiam specioj estas migrantaj, ili formas grandajn arojn antaŭaŭtune (ĉirkaŭ aŭgusto en la [[norda hemisfero]]) kaj veturas suden.<ref name = shadesfonight /> Unu kialo por la sukceso de korvoj, kompare kun korakoj, estas ties kapablo por koincidigi reproduktajn teritorion. Dum la reprodukta sezono, korvoj koincidigas reproduktajn teritorion sesfoje pli ol korakoj. Tiu invado de reproduktaj teritorioj permesas rilatan pliigon en loka denseco de populacio.<ref name = m&n2006 /> === Manĝo === [[Dosiero:Raven scavenging on a dead shark.jpg|eta|dekstra|Korvedoj estas ege oportunemaj manĝantoj. Ĉi tie [[Ĝangala korvo]] manĝas ŝarkokadavraĵon.]] La natura dieto de multaj korvospecioj estas ĉiomanĝanta, konsiste el [[senvertebrulo]]j, birdidoj, etaj mamuloj, beroj, fruktoj, semoj kaj [[kadavro|kadavraĵoj]]. Tamen, kelkaj korvedoj, ĉefe korvoj, adaptiĝis bone al ĉehomaj kondiĉoj kaj ege dependas el antropogeniaj manĝaĵoj. En usona studio pri la specioj de la [[Larĝbeka korvo]], la [[Korako]] kaj la [[Stelera garolo]] ĉe terkultivejoj kaj homaj setlejoj, la korvoj ŝajne havis plej diversan dieton, manĝante antropogeniajn manĝaĵojn kiel pano, spagetoj, frititaj terpomoj, hundomanĝaĵoj, sandviĉoj kaj gregomanĝaĵoj. La pliigo de disponebla antropogenia manĝaĵo kontribuas al la pliigo de la populacio ĉe kelkaj korvedospecioj.<ref name = m&n2006>Marzluff & Neatherlin (2006)</ref>. Kelkaj korvedoj estas predantoj de aliaj birdoj. Vintre korvedoj kutime formas manĝantarojn.<ref name = robertson2000 /> Tamen, kelkaj korvoj manĝas ankaŭ multajn agrikulturajn pestojn inklude vermojn, arakidojn kaj damaĝajn semojn<ref name = shadesfonight>Shades of Night: [http://www.shades-of-night.com/aviary/ The Aviary] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060415190544/http://www.shades-of-night.com/aviary/ |date=2006-04-15 }}. Versio de 2004-JUL-21. Konsultita je 2007-NOV-10.</ref> Kelkaj korvedoj manĝas kadavraĵojn, kaj ĉar mankas al ili specializitaj bekoj por disŝiri la viandon, ili devas atendi ĝis kiam animaloj estos malfermitaj de aliaj predantoj aŭ kiel restaĵoj. Ĉar ŝajne korvojn ne damaĝas homa disvolvigo, oni sugestis, ke la pliigo de la populacio de korvoj povus pliigi ankaŭ la nestopredadon. Tamen, la Stelera garolo, kiu estas sukcese sendepende de la homa disvolviĝo, estas pli efika en forrabo de la nesto birdidojn ol la [[Larĝbeka korvo]] kaj la [[Komuna korako]]. Tamen, la homa rilato kun korvoj ne pliigas signife la nestopredadon, kompare kun aliaj faktoroj kiel la [[Habitatodetruo|habitata detruo]].<ref name = m&n2006 /> === Reproduktado === [[Dosiero:Perisoreus canadensis feeding at nest.jpg|eta|maldekstra|250px|Paro de [[Griza garolo]] manĝigante siajn idojn.]] Multaj specioj de korvedoj estas [[Teritorio (animaloj)|teritoriaj]], protektante siajn teritoriojn tra la tuta jaro aŭ simple dum la reprodukta sezono. En kelkaj kazoj teritoriojn oni gardas nur dumtage kaj la paro foriras al alia teritorio por noktoripozi. Kelkaj korvedoj estas konate komunaj ripozantoj. Kelkaj grupoj de ripozantaj korvedoj povas esti ege grandaj, kun ripozantaroj de ĝis 65,000 [[frugilego]]j kalkulitaj en [[Skotio]].<ref>Patterson ''et al''. (1971)</ref> Kelkaj, inklude la frugilegojn kaj la [[monedo]]j, estas ankaŭ komunumaj nestumantoj. La partnera rilato ĉe korvedoj estas ege forta kaj eĉ dumviva ĉe kelkaj specioj. Tiu monogama vivostilo, tamen, ne malhelpas eksterparajn pariĝadojn.<ref>Li & Brown (2000)</ref> Maskloj kaj inoj konstruas grandajn nestojn kune en arboj aŭ sur kornicoj. La masklo ankaŭ manĝigas la inon dum la kovado.<ref>Encyclopedia Britannica per reto: [http://www.britannica.com/eb/article-9026450 Corvidae]. Oni postulas senpagan subskribon.</ref> La nestoj estas konstruitaj el amaso de bastonetoj kovrita el herberoj kaj arboŝelo. Korvedinoj povas demeti el 3 al 10 ovojn, plej ofte el 4 al 7. La ovoj estas kutime verdecaj kun brunaj makuletoj. Post eloviĝo, la idoj restas en la nesto ĝis 6-10 semajnoj depende de la specio. Korvedoj havigas gepatran idozorgon. Monedoj povas reproduktiĝi en konstruaĵoj aŭ kuniklejoj.<ref name = v&s2004>Verhulst & Salomons (2004)</ref> La [[Blankgorĝa pigogarolo]] estas kooperativa reproduktulo inter kiuj la helpantoj estas ĉefe inoj. [[Kooperativa reproduktado]] okazas kiam aldonaj plenkreskuloj helpas zorgi la idojn. Tiaj [[nestaj helpantoj]] en plej parto de kooperativa reproduktado ĉe birdoj estas maskloj, dum inoj kuniĝas al aliaj grupoj.<ref>Berg (2005)</ref> === Socia vivo === Kelkaj korvedoj havas fortan organizajn kaj komunumajn grupojn. Monedoj ekzemple havas fortan socian hierarkion, kaj estas eventuale koloniaj dum reproduktado.<ref name = v&s2004/> Oni konas pri interhelpo ĉe multaj specioj de korvedoj. Oni scias, ke junaj korvedoj ludas kaj partoprenas en prilaborataj sociaj [[ludo]]j. Estas informoj pri grupoj kiuj ludas je la "reĝo de la monto" kaj je "sekvu la estron". Aliaj ludoj inkludas manipuladon, pasadon kaj balancadon de bastonetoj. Korvedoj ankaŭ partoprenas en aliaj aktivaĵoj, kiel malsuprenglitado sur mildaj surfacoj. Oni supozas, ke tiuj ludoj ludas gravan rolon en la adaptiga kaj surviva kapableco de birdoj.<ref>Gill (2003)</ref> Maskloselektado estas ege komplika kaj akompanata de granda socia ludo ĉe Korvedoj. Junuloj de sociaj specioj de korvedoj frontas serion de ekzamenoj, inklude akrobatikon, antaŭ esti akceptita kiel parparto de eventuala partnero.<ref name = shadesfonight /> Kelkaj korvedoj povas esti agresemaj. [[Blua garolo]] ekzemple atakas ion ajn kiu minacus sian neston. Korakoj atakas hundojn, katojn, korvojn kaj rabobirdojn. Plejparte tiuj atakoj okazas nur kiel distrigo por permesigi oportunon ŝteli manĝaĵon.<ref name = shadesfonight /> === Inteligento === Baze sur la proporcio inter cerbo kaj korpo ĉe animaloj pli ol 1&nbsp;kg peza, cerboj de korvedoj estas inter la plej grandaj ĉe birdoj, same kiel tiuj de la [[Homedoj]] kaj [[Cetacoj]], kaj nur iom pli sube ol la homo.<ref>Birding in India and South Asia: [http://www.birding.in/birds/Passeriformes/corvidae.htm Corvidae]. Konsultita je 2007-NOV-10</ref> Ties inteligento estas helpata de la longa kreskoperiodo de la idoj. Restante kun la gepatroj, la junuloj havas pli da oportunoj por lerni necesajn lertojn. Ĉar plej parto de korvedoj estas kooperativaj reproduktuloj, ties idoj povas lerni el diversaj membroj de la grupo.<ref name = claytonemery2005 /> Se kompare al hundoj aŭ al katoj en eksperimenta ekzameno la kapablo trovi manĝaĵojn laŭ tri-dimensiaj ŝlosiloj, korvedoj superas la mamulojn.<ref>Krushinskii ''et al''. (1979)</ref> Ekzameno pri kiom ofte birdoj inventas novajn vojojn akiri manĝaĵojn en naturo trovis, ke korvedoj estas la plej inventantajn birdojn.<ref>[[BBC]] per reto: [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4286965.stm Crows and jays top bird IQ scale]. Versio de 2005-FEB-25- Konsultita 2007-NOV-10.</ref> Pristudo de 2004 sugestas, ke ilia konkapablo estas simila al tiu de la grandaj simioj.<ref>Emery & Clayton 2004)</ref> Spite strukturaj diferencoj, la cerboj de kaj korvedoj kaj grandaj simioj evoluis la kapablon fari geometriajn mezuradojn. Kelkaj korvedoj pruvis sian kapablon imagi, io kion oni supozis ekskluziva de homoj. Ekzemple, ili memoras iamajn sociajn kuntekstojn, uzas siajn proprajn spertojn ŝteli por antaŭvidi la konduton de eventuala ŝtelisto, kaj povas determini la plej sekurajn sistemon por protekti la aĵojn el forŝtelado. Studoj por konstati similan kapablon ĉe simioj malsukcesis.<ref>James Owen: [http://news.nationalgeographic.com/news/2004/12/1209_041209_crows_apes.html Crows as Clever as Great Apes, Study Says]. ''National Geographic News'', 2004-DEC-09. Konsultita 2007-NOV-10.</ref> Estas ankaŭ individuaj ekzemploj de korveda inteligento. Unu ekzemplero de [[Nigra korniko]] estis pristudita en dokumento kiel nuksorompulo per laso de nuksoj ĉe vojkruco, atendante ke la trapasantaj aŭtoj rompu la nuksoŝelon, kaj eĉ atendante la ruĝan lumon por sekure retrovi la nuksenhavon.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=BGPGknpq3e0 Attenborough - Crows in the City]</ref> Grupo de korvoj en Anglio laŭvice malplenis rubujon dum la kolegoj kolektis manĝaĵojn. Membroj de la familio de korvedoj viglas aliajn birdojn, memorigas kie ili kaŝas sian manĝaĵon kaj poste revenas kiam la posedintoj foriras. Korvedoj kaŝas siajn manĝaĵojn, sed nur se ili estis iam ŝtelistoj. Kapablo kaŝi manĝaĵojn postulas altan akuratan spacan memorkapablon. Korvedoj povas trovi kaŝitajn manĝaĵojn eĉ post naŭ monatoj. Oni sugestis, ke vertikalaj signaloj (kiel arboj) estas uzataj por rememori lokojn. Oni pruvis ankaŭ, ke la [[Okcidenta makisgarolo]], kiu magazenas kadukiĝontajn manĝaĵojn, ne nur rememoras kie estas la kaŝaĵo, sed ankaŭ dum kiom da tempo. Tio estis komparita al la epizoda memorkapablo, iam konsiderata unika de homoj.<ref name = claytonemery2005 /> Pri ŝtelado ĉe la familio de korvedoj, kelkaj specioj uzas sian sperton kiel ŝtelistoj por antaŭvidi eventualajn similajn kondutojn de aliaj birdoj. Tio klarigas kial, se korvedo estis ŝtelinta, ĝi pluse singardos por eviti esti estonta viktimo. Antaŭvidi la konduton de aliulo surbaze de la propra sperto estas alia trajto iam konsiderata unika ĉe homoj. Laboratoria eksperimentado konfirmis, ke precize korvoj povas foje uzi pasintan sperton por frunti novan baron.<ref name = claytonemery2005 /> [[Novkaledonia korvo]] (''Corvus moneduloides'') famas pro sia disvolvigita kapablo fabriki ilojn. Ili faras “fiŝkaptajn” ilojn el bastonetoj kaj folioj konvertitaj en hokoj. Ili tiam uzas la hokojn por elpreni larvojn el ties truoj. Oni observis ankaŭ aliajn korvedojn uzantajn ilojn inklude la [[Larĝbeka korvo]], [[Blua garolo]] kaj [[Verda garolo]]. Diverseco ĉe ilodesegno inter korvedoj sugestas kulturan variadon. Denove, nur grandaj simioj estas la unikaj nehomaj animaloj konataj kiel uzantoj de iloj tiele.<ref name = claytonemery2005 /> [[Klarka nucifrago]] kaj [[monedo]]j estis komparitaj en studo de 2002 surbaze de geometria lernado. La korvedoj, kun [[hejmkolombo]]j, devis lokigi celon inter du signaloj, kiam oni ŝanĝis kaj distancojn kaj signalojn. La nucifragoj estis pli lertaj en sia serĉado ol la monedoj kaj la kolomboj.<ref>Jones ''et al''. (2002)</ref> [[Birdotimigilo]]j estas arketipa timiga taktiko en agrikulturo. Tamen pro la rapida inteligento de korvedoj, ili prifajfas birdotimigilojn kaj uzas ilin kiel ripoziloj. Spite klopodoj de farmistoj liberigi sin el korvedoj, tiaj klopodoj nur ampleksigis ties teritoriojn kaj pligrandigis ties nombrojn.<ref name = shadesfonight /> Nuntempa [[taksonomio]] lokigas korvedojn, surbaze de fizikaj karakteroj krom siaj cerboj (la plej disvolvigitaj inter birdoj), en la malsupra duono de paserinoj, kontraŭ pli frua [[teleologio|teleologia]] klasigo kiel "plej altaj" paserinoj pro ties inteligento.<ref name = j&f2006 /> Por observanto, "Dum la 19a jarcento leviĝis la kredo ke tiuj estas la 'plej antaŭaj' birdoj, surbaze de la kredo ke [[Darvino|darvina]] evoluo alportas 'progreson'. En tia klasigo la 'plej inteligentaj' birdoj estis listitaj laste respegulante ties situon 'sur la pinto de la piramido'. Modernaj biologoj malakceptas la koncepton de hierarkia 'progreso' en evoluo [...]."<ref name = robertson2000 /></blockquote> La informoj pri eksperimentoj, rakontoj, kulturaj scioj kaj aliaj detaloj pri la inteligento de korvedoj iĝis ofta temo de artikoloj.<ref>Luis Martínez, ''Inteligencia córvida'', "Aves y naturaleza", nº 21, 2016, paĝo 7.</ref> La alia granda grupo de ege inteligentaj birdoj, [[Papagedoj]] kaj [[Kakatuedoj]], ne estas parence rilataj al korvedoj. == Rilataro kun homoj == === Rolo en mitoj kaj kulturo === Folkloro ofte reprezentas korvedojn kiel inteligentaj, kaj eĉ mistikaj, animaloj. Kelkaj amerikaj indiĝenoj, kiel la [[Haidoj]], kredis, ke korako kreis la Teron kaj spite esti fripona spirito, korakoj estis popularaj en totemoj, kiel kreintoj de homoj kaj lokigintoj de la suno en la ĉielon. Diversaj [[Ĝermanaj popoloj]] ege adoris la korakon. La ĉefa dio [[Odino]] estis tiom asocia al korakoj tra la historio ke li gajnis la [[kromnomo|kromnoman]] "koraka dio"<ref>ekzemple en [[islanda]]: ''hrafnaguð'', kiel ''[[Gylfaginning]]''.</ref> kaj la [[korvoflago]] estis la flago de diversaj skandinavaj estroj de la [[Vikinga erao]]. [[Hugin kaj Munin]] estis du [[korako]]j kiuj flustris novaĵojn en ties orelojn.<ref>Chappell J (2006)</ref> La [[Valravn]] estis sakra korvo kiu aperas en moderna skandinavia folkloro. [[Ezopo]], verkisto de la 6a jarcento a.K. de la [[antikva Grekio]] imagis korvedojn kiel inteligentajn antagonistojn en multaj fabloj. Poste, en okcidenta literaturo, popularigita de la verko de la [[Usono|usona]] poeto [[Edgar Allan Poe]] nome "[[La Korvo]]", la [[korako]] iĝis simbolo de la descendo de la ĉefa karaktero al la frenezeco. En multaj legendoj korvoj diras la veron aŭ antaŭanoncas estontajn okazantaĵojn. === Statuso kaj konservado === [[Dosiero:Corvus hawaiiensis FWS.jpg|eta|La [[Havaja korvo]] estas [[formortinta en naturo]] pro [[perdo de habitato]] kaj aliaj faktoroj.]] Malkiel multaj aliaj birdofamilioj, la vivoforto kaj reproduktado, ĉefe ĉe multaj korvoj, pliiĝis pro la homa disvolviĝo. La surviva kaj reprodukta sukceso de kelkaj korvoj kaj korakoj estas helpata de ties parenca rilataro kun homoj.<ref name = m&n2006 /> Homa disvolviĝo havigas aldonajn resursojn pro arbarklarigado kaj kreado de arbustejoj riĉaj en beroj kaj insektoj. Kiam la klarigita tero nature repleniĝas, pigoj kaj korvoj uzas la densajn arbojn por nestolokoj. Korakoj kutime uzas plej grandajn arbojn en plej densaj arbaroj.<ref name = m&n2006 /> Spite la fakto ke plej parto de korvedoj ne estas minacataj (multaj eĉ pliiĝantaj danke al homa aktiveco) kelkaj specioj estas en danĝero. Ekzemple, la detruo de sudorientaziaj pluvarbaroj estas endanĝeriganta miksitajn manĝantarojn kun membroj el la familio de Korvedoj.<ref>Lee ''et al''. (2005)</ref> Krome, ĉar ties habitato (vivmedio) de [[duonarida]] arbustejo estas endanĝerita [[ekosistemo]], la [[Florida makisgarolo]] havas malgrandan kaj malpliiĝantan populacion.<ref>BirdLife International (2004), Breiniger ''et al''. (2006)</ref> Kelkaj insulaj specioj, kiuj estas pli vundeblaj de [[enmetitaj specioj]] kaj de perdo de habitato, formortiĝis, kiel la [[Novzelanda korako]], aŭ estas minacataj, kiel la [[Marjana korako]]. En Usono la populacio de [[Larĝbeka korvo]] klare pliiĝis dum jaroj. Eblas ke la Larĝbeka korvo, pro la pliiĝanta taŭga habitato danke al homoj, forigos la speciojn de la [[Nordokcidenta korvo]] kaj de la [[Fiŝkorvo]].<ref>Marzluff & Angell (2005)</ref> == Vidu ankaŭ == * [[La Korvo]] == Bibliografio == * {{aut|Berg, Elena C.}} (2005): Parentage and reproductive success in the white-throated magpie-jay, ''Calocitta formosa'', a cooperative breeder with female helpers. ''Animal Behaviour'' '''70'''(2): 375-385. <small>{{DOI|10.1016/j.anbehav.2004.11.008}}</small> (HTML resumo) * {{IUCN2006|assessors={{aut|[[BirdLife International]]}}|year=2004|id=40320|title=Aphelocoma coerulescens|downloaded=11 May 2006}} * {{aut|Breininger, D.R.; Toland, B.; Oddy, D.M. & Legare, M.L.}} (2006): Landcover characterizations and Florida scrub-jay (''Aphelocoma coerulescens'') population dynamics. ''Biological Conservation'' '''128'''(2): 169-181. <small>{{doi|10.1016/j.biocon.2005.09.026}}</small> [http://www.nbbd.com/godo/minwr/research/scrubjay-landcover.pdf PDF plena teksto] * {{aut|Bond, Alan B.; Kamil, Alan C. & Balda, Russell P.}} (2003): Social complexity and transitive inference in corvids. ''Animal Behaviour'' '''65'''(3): 479-487. <small>{{DOI|10.1006/anbe.2003.2101}}</small> [http://www.biosci.unl.edu/avcog/research/articles/AnBeh03.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080216084527/http://www.biosci.unl.edu/avcog/research/articles/AnBeh03.pdf |date=2008-02-16 }} * {{aut|Chappell J}} (2006): [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1326277 Living with the Trickster: Crows, Ravens, and Human Culture.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060414000954/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1326277 |date=2006-04-14 }} ''PLoS Biol'' '''4''' (1):e14. <small>{{DOI|10.1371/journal.pbio.0040014}}</small> * {{aut|Clayton, Nicola & Emery, Nathan}} (2005): Corvid cognition. ''Current Biology'' '''15'''(3): R80-R81. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=MImg&_imagekey=B6VRT-4FF20DD-6-3&_cdi=6243&_user=10&_orig=search&_coverDate=02%2F08%2F2005&_qd=1&_sk=999849996&view=c&_alid=439049039&_rdoc=1&wchp=dGLbVlz-zSkzk&md5=ccdfc28018ed50f5153c001b9cd77b10&ie=/sdarticle.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160411202523/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=MImg&_imagekey=B6VRT-4FF20DD-6-3&_cdi=6243&_user=10&_orig=search&_coverDate=02%2F08%2F2005&_qd=1&_sk=999849996&view=c&_alid=439049039&_rdoc=1&wchp=dGLbVlz-zSkzk&md5=ccdfc28018ed50f5153c001b9cd77b10&ie=%2Fsdarticle.pdf |date=2016-04-11 }} * {{aut|Emery, Nathan & Clayton, Nicola}} (2004): The Mentality of Crows: Convergent Evolution of Intelligence in Corvids and Apes. ''Science'' '''306'''(5703): 1903 - 1907 <small>{{DOI|10.1126/science.1098410}}</small> * {{aut|Ericson, Per G.P.; Jansén, Anna-Lee; Johansson, Ulf S. & Ekman, Jan}} (2005): Inter-generic relationships of the crows, jays, magpies and allied groups (Aves: Corvidae) based on nucleotide sequence data. ''Journal of Avian Biology'' '''36''': 222-234. <small>{{doi|10.1111/j.0908-8857.2001.03409.x}}</small> [http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021299/Corvidae%5B1%5D.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170810020048/http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021299/Corvidae%5B1%5D.pdf |date=2017-08-10 }} * {{aut|Gill, F.B.}} (2003) ''Ornithology'' (2a eldono). W.H. Freeman and Company, New York. <small>ISBN 0-7167-2415-4</small> * {{aut|Goodwin, D.}} (1986) ''Crows of the world''. (2a eldono). British Museum of Natural History. <small>ISBN 0-565-00979-6</small> * {{aut|James, Helen F.; Ericson, Per G.P.; Slikas, Beth; Lei, Fu-min & [[Storrs Olson|Olson, Storrs L.]]}} (2003): ''Pseudopodoces humilis'', a misclassified terrestrial tit (Aves: Paridae) of the Tibetan Plateau: evolutionary consequences of shifting adaptive zones. ''Ibis'' '''145'''(2): 185–202. <small>{{doi|10.1046/j.1474-919X.2003.00170.x}}</small> [http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/1758/1/Pseudopodoces.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217154831/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/1758/1/Pseudopodoces.pdf |date=2008-12-17 }} * {{aut|Jones, Juli E,; Antoniadis, Elena; Shettleworth, Sara J. & Kamil, Alan C.}} (2002): A Comparative Study of Geometric Rule Learning by Nutcrackers (''Nucifraga columbiana''), Pigeons (''Columba livia''), and Jackdaws (''Corvus monedula''). ''Journal of Comparative Psychology'' '''116'''(4): 350-356. [http://content.apa.org/journals/com/116/4/350 HTML resumo] * {{aut|Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon}} (2006): A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri). ''Zoologica Scripta'' '''35'''(2): 149–186. <small>{{doi|:10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x}}</small> (HTML resumo) * {{aut|Krushinskiy, L.V.; Zorina, Z.A. & Dashevskiy, B.A.}} (1979): [Ability of birds of the Corvidae family to operate by the empirical dimensions of figures]. ''Zhurnal vysshe nervno deiatelnosti imeni IP Pavlova'' '''29'''(3): 590-597. [Artikolo en rusa] <small>PMID 112801</small> (HTML resumo) * {{aut|Li, Shou-Hsien & Brown, Jerram L.}} (2000): High frequency of extrapair fertilization in a plural breeding bird, the Mexican jay, revealed by DNA microsatellites. ''Animal Behaviour'' '''60'''(6): 867-877 <small>{{doi|10.1006/anbe.2000.1554}}</small> * {{aut|Lee, T.M.; Soh, M.C.K.; Sodhi, N.; Koh, L.P. & Lim, S.L.H.}} (2005): Effects of habitat disturbance on mixed species bird flocks in a tropical sub-montane rainforest. ''Biological Conservation'' '''122'''(2): 193-204. <small>{{DOI|10.1016/j.biocon.2004.07.005}}</small> (HTML resumo) * {{aut|Madge, S. & Burn, H.}} (1993): ''Crows and Jays''. Helm. <small>ISBN 1-873403-18-6</small> * {{aut|Marzluff, John M. & Angell, T.}} (2005): ''In the Company of Crows and Ravens''. Yale University Press, New Haven, Connecticut. <small>ISBN 0-300-10076-0</small> * {{aut|Marzluff, John M. & Neatherlin, Eric}} (2006): Corvid response to human settlements and campgrounds: Causes, consequences, and challenges for conservation. ''Biological Conservation'' '''130'''(2): 301-314. <small>{{DOI|10.1016/j.biocon.2005.12.026}}</small> (HTML resumo) * {{aut|Patterson, I. J., Dunnet, G. M., & Fordham, R. A.}} (1971): Ecological studies of the Rook ''Corvus frugilegus'' L. in northeast Scotland. Dispersion. ''J. Appl. Ecol''. 8: 815-833. * {{aut|Perrins, Christopher (2003)}}: ''The New Encyclopedia of Birds'' Oxford University Press: Oxford <small> ISBN 0-19-852506-0</small> * {{aut|Robertson, Don}} (2000): Bird Families of the World: [http://www.montereybay.com/creagrus/corvids.html Corvidae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060428150428/http://www.montereybay.com/creagrus/corvids.html |date=2006-04-28 }}. Kreita en 2000-JAN-30. Elŝutita en 2007-NOV-10. * {{aut|[[Charles Sibley|Sibley, Charles Gald]] & [[Jon Edward Ahlquist|Ahlquist, Jon Edward]]}} ([1991]<!-- date of release -->): ''Phylogeny and Classification of Birds: A Study in Molecular Evolution''. Yale University Press, New Haven, CT. <small>ISBN 0-300-04085-7</small> * {{aut|Verhulst, Sion & Salomons, H. Martijn}} (2004): Why fight? Socially dominant jackdaws, ''Corvus monedula'', have low fitness. ''Animal Behaviour'' '''68''': 777-783. <small>{{DOI|10.1016/j.anbehav.2003.12.020}}</small> (HTML resumo) * {{aut|[[Alexander Wetmore|Wetmore, Alexander]]}} (1937): The Eared Grebe and other Birds from the Pliocene of Kansas. ''Condor'' '''39'''(1): 40. [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v039n01/p0040-p0040.pdf PDF plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080625212753/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v039n01/p0040-p0040.pdf |date=2008-06-25 }} [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v039n01/P0040-P0040.djvu DjVu plena teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110606141838/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/DJVU/v039n01/P0040-P0040.djvu |date=2011-06-06 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Corvidae|ReVo=korved}} * [http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae Filmoj de korvedoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416010133/http://ibc.lynxeds.com/family/crows-jays-magpies-corvidae |date=2009-04-16 }} ĉe Interreta Birdokolekto * [http://www.corvids.de corvids.de – Datumbazo pri Korvedoj kaj Literaturo] * [http://www.xeno-canto.org/browse.php?query=corvidae Corvidae sounds] ĉe xeno-canto.org * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Notoj == {{Referencoj|2}} {{-}} [[Kategorio:Korvedoj|*]] p0ycct7inuuz397glg01olkvnyakuuc Gerd Bacher 0 125471 9354259 8664595 2026-04-18T08:06:17Z Tirolischleioans 254019 9354259 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Gerd Bacher''' (n. [[18-an de novembro]] [[1925]] en [[Salzburg]], mortinta samloke la [[27-an de junio]] [[2015]]<ref>[http://orf.at/stories/2286637/2286638/ Nekrologo ĉe orf.at]</ref>) estis fama aŭstra ĵurnalisto kaj longtempa ĝenerala intendanto de [[ORF]]. Li eklaboris en 1946 kiel volontulo en la ĵurnalo [[Salzburger Volkszeitung]], pli poste ĉe [[Salzburger Nachrichten]]. En 1954 laboris plu en Vieno kiel ĉefredaktoro de bulvar-ĵurnalo [[Bild-Telegraf]], pli poste ĉe [[Bildtelegramm]], [[Express]]. Bacher estis kvinfoje intendanto de [[ORF]]: 1967 ĝis 1974, 1978 ĝis 1986 kaj 1990 ĝis 1994. Intertempe verkis li semajnajn komentarojn por [[Kurier]] kaj estis en [[1975]] ties ĉefredaktoro. Li estis de 1974 ĝis 1978 media konsilisto de germana kancelier-kandidato [[Helmut Kohl]]. == Verkoj == * ''Medienentwicklung in die Zukunft: Die Rolle Österreichs'', Pinkau, Rainer Verlag, ISBN 3860710508 == Literaturo == * Dusek, Peter (1. Hrsg.) / Eichmann, Hannes (Hrsg.): ''Universität Salzburg und [[ORF-Landesstudio|Landesstudio]] Salzburg ORF: Zeitzeugen. Wege zur Zweiten Republik'', Wien, 1987 * Clemens Hüffel und Anton Reiter: ''Medienpioniere erzählen...'', Braumüller Verlag, Wien 2004, ISBN 3-7003-1480-9. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bacher, Gerd}} [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] 0rephixcxjn3sit4v8xy1pxgnj2d7y3 Rostislav Platt 0 127466 9354047 8125501 2026-04-17T14:14:32Z Sj1mor 12103 9354047 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Rostislav Janoviĉ PLATT''' ({{lang-ru|Ростислав Янович Плятт}}; la {{dato|13|decembro|1908}} – la {{dato|30|junio|1989}}) estas [[rusio|rusia]] kina kaj teatra [[aktoro]], Popola aktoro de [[USSR]] ([[1961]]), laŭreato de la [[Ŝtata premio de USSR]] ([[1982]]). Li naskiĝis en [[Rostov-na-Donu]] (esperante: ''Rostovo ĉe Dono''), en [[1928]] li finis dramajn kursojn sub gvidado de [[J. A. Zavadskij]] kaj poste ludis en diversaj moskvaj teatroj. Lia debuto en kino okazis en [[1938]] en komedio ''La trovito'' ([[1939]]), en kiu li brile ludis en dueto kun fama aktorino [[Faina Ranevskaja]]. Poste ili denove ludis kune en komedio ''Printempo'' ([[1947]]). La populareco de Platt estis bazita ne nur sur liaj scenaj kaj ekranaj verkoj, sed ankaŭ sur homaj kvalitoj de la aktoro, kiu enkorpigis tipon de inteligenciano, tre bezonatan por la epoko de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]] ĝis [[1970-aj jaroj]]. Siajn lastajn vivjarojn Rostislav Platt loĝis en ĉi-domo. == Filmografio == :1939 ''La trovito'' (Подкидыш) :1939 ''Lenin en la jaro 1918'' (Ленин в 1918 году) :1941 ''Revo'' (Мечта) :1941 ''La koroj de la kvaro'' (Сердца четырёх) :1941 ''Feliĉo'' (Счастье) :1941 ''La knabo el tajgo'' (Парень из тайги) :1944 ''Zoja'' (Зоя) :1945 ''La elefanto kaj la ŝnureto'' (Слон и верёвочка) :1946 ''Krozoŝipo "Varjag" (Крейсер «Варяг») :1947 ''Printempo'' (Весна) :1947 ''Lumo super Rusio'' (Свет над Россией) :1947 ''La vilaĝa instruistino'' (Сельская учительница) :1948 ''La altvaloraj grenoj'' (Драгоценные зёрна) :1948 ''La unuaklasanino'' (Первоклассница) :1949 ''La Stalingrada batalo'' (Сталинградская битва) :1950 ''La komploto de la kondamnitaj'' (Заговор обречённых) :1950 ''La kuraĝaj homoj'' (Смелые люди) :1953 ''La arĝentkolora polvo'' (Серебристая пыль) :1956 ''Freneza tago'' (Безумный день) :1956 ''La murdo sur Dante-strato'' (Убийство на улице Данте) :1958 ''Fianĉo el la transa mondo'' (Жених с того света) :1960 ''La sendefenda estaĵo'' (Беззащитное существо) :1960 ''Tute serioze'' (Совершенно серьёзно) :1961 ''Agla insulo'' (Орлиный остров) :1961 ''Historio pri la kuketoj'' (История с пирожками) :1962 ''Aferistoj'' (Деловые люди) :1962 ''Kolegoj'' (Коллеги) :1963 ''Mallongaj historioj'' (Короткие истории) :1963 ''Monero'' (Монета) :1964 ''Facila vivo'' (Лёгкая жизнь) :1964 ''Moskvo - Ĝenovo'' (Москва — Генуя) :1965 ''Vojo al maro'' (Дорога к морю) :1965 ''Mi iras al fulmotondro'' (Иду на грозу) :1968 ''La eraro de la rezidento'' (Ошибка резидента) :1970 ''La sorto de la rezidento'' (Судьба резидента) :1971 ''La dekdu seĝoj'' (Двенадцать стульев) (voĉo) :1973 ''La deksep momentoj de la printempo'' (Семнадцать мгновений весны) :1976 ''Paneo'' (Авария) :1979 ''La aktiva zono'' (Активная зона) :1981 ''Sur Granataj insuloj'' (На Гранатовых островах) :1983 ''Postparolo'' (Послесловие) :1987 ''Vizito al Minotaŭro'' (Визит к минотавру) ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.imdb.com/name/nm0687735/ Informo ĉe imdb.com (angle)] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Platt, Rostislav}} [[Kategorio:Rusiaj aktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Rostova provinco]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] 8ue3uxrk18gr3awci5zpsggljfcz2m6 Korako 0 127595 9354288 9189459 2026-04-18T09:39:33Z Kani 670 /* Literaturo */ 9354288 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Korako |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Kolkrabe.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2= Common Raven (Corvus corax) (W1CDR0001449 BD6).ogg |regno = [[Bestoj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Korvedoj]] ''Corvidae'' |genro = [[Korvo]] ''Corvus'' |specio = '''Korako''' ''C. corax'' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn">{{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=51177|title=Corvus corax|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej zorgiga</ref> |dunomo = ''Corvus corax'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |mapo de vivoteritorioj = CorvusCoraxIUCN.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Koraka [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} </div> }} La '''korako''', '''nigra korvo''', '''korvo''' (science: '''''Corvus corax''''')<ref>[http://vortaro.net/#korako korako en vortaro.net]</ref> estas granda '''tutnigra''' [[paserina]] [[birdo]] de la familio de [[Korvedoj]], kiu havas korpolongon de 64&nbsp;cm kaj estas la plej granda pasero. La nomo '''Corvus corax''' devenas de la latina vorto ''Corvus'' (= [[korvo]]) kaj de la vorto ''Corax'', greka oratoro. Ĝi troviĝas tra la tuta [[norda hemisfero]], kaj estas la plej disvastiĝe distribuata el la [[Korvedoj]]. Estas ok konataj [[subspecio]]j kun malmulte da diferenco laŭ aspekto, kvankam ĵusaj priserĉadoj montris signifajn genetikajn diferencojn inter populacioj el diversaj regionoj. Ĝi estas unu el la plej grandaj korvedoj, kune kun la tre simila [[Dikbeka korvo]], kaj tre verŝajne la plej peza inter la paserinaj birdoj; mature, la Komuna korako estas inter 56 kaj 69&nbsp;cm longa (mezaveraĝe 64&nbsp;cm), kaj pezas de 0,69 ĝis kiam 1,63&nbsp;kg, dum la enverguro estas 1,20 m. Korakoj tipe vivas de 10 ĝis 15 jarojn nature, kvankam oni scias pri kazoj de ĝis 40 jaroj. Junuloj povas veturi are, sed poste pariĝas porvive kaj ĉiu paro defendas sian teritorion. Korakoj kunvivis kun homoj dum centoj da jaroj, kaj en kelkaj areoj estis tiom sukcesaj ke ili estis konsiderataj kiel plago. Parto de ilia sukceso venas el ĝia [[ĉiomanĝulo|ĉiomanĝanta]] dieto; Ili povas profiti diversajn sistemojn de nutrado, manĝante [[kadavro|kadavraĵojn]], insektojn kaj manĝorubon, krom cerealsemojn, berojn, fruktojn kaj etajn animalojn. Oni observis, ke ili kapablas solvi problemojn, tio estas, ke oni supozas, ke ili havas grandan [[Birda inteligento|inteligenton]]. Dum jarcentoj, ili estis temo de mitologio, folkloro, kultura uzado en arto kaj literaturo ktp. En multaj indiĝenaj kulturoj, inklude tiujn de [[Skandinavio]], antikva [[Irlando]] kaj [[Kimrio]], [[Bhutano]], indiĝenoj de [[Nordokcidenta Pacifiko]], [[Siberio]] kaj nordorienta Azio, Korakoj estis konsiderataj kiel spiritaj figuroj aŭ dioj.<ref name="Jones">{{Citaĵo el libro|titolo=Power of Raven, Wisdom of Serpent|familia nomo=Jones|persona nomo=Noragh|jaro=1995|eldoninto=Floris Books|ISBN=0-9402-6266-5}}</ref> == Aspekto == [[Dosiero:Raven Cypress Provincial Park 2.JPG|eta|maldekstra|225px|Sub sunlumo, la [[plumaro]] povas havi bluan aŭ purpuran nuancon.]] Plenkreskula korako estas inter 56 kaj 69&nbsp;cm longa (mezaveraĝe 64&nbsp;cm), kaj pezas de 0,69 ĝis 1,63&nbsp;kg, dum la enverguro estas 115 ĝis 130&nbsp;cm (mezaveraĝe 120&nbsp;cm).<ref name="Boarman_Heinrich">{{Cite journal|last=Boarman| first=W.I.|coauhor=B. Heinrich| year=1999| title=Common Raven (''Corvus corax'')| journal=Birds of North America| volume=476| pages=1–32|doi=10.2173/bna.476}}</ref> Tio faras el la specio unu el la plej pezaj inter [[paserino]]j. Birdoj el pli malvarmaj regionoj kiel [[Himalajo]] kaj [[Gronlando]] estas ĝenerale pli grandaj kun iom pli grandaj bekoj, dum tiuj de pli varmaj regionoj estas pli malgrandaj kun proporcie pli malgrandaj bekoj.<ref>Goodwin. p138-139</ref> La [[beko]] estas granda kaj iom kurba; la supran bazon kovras plumarbrido. Ĝi havas longecan, tre gradatan voston kojnforman ĉefe dumfluge, nigran brilan plumaron kaj malhelbrunan [[iriso]]jn. La gorĝoplumoj estas iom pli longaj kaj pendas al la bazo de la kolplumoj, kio ŝajnigas malkombitajn plumojn. Junaj uloj estas similaj, sed iom pli senkoloraj kun blugriza iriso.<ref>Goodwin. p138</ref> Krom ilia grando, Korakoj diferenciĝas de la parencoj, la [[korvoj]], pro pli '''granda kaj peza beko''', '''"malkombita" gorĝo''' kaj '''kojnforma vosto'''.<ref name="observerbook"/> La specio havas distingan, profundan, resonan alvokon '''''prrak-prrak-prrak''''', kio por spertaj aŭskultantoj estas nekonfuzebla kun alvoko de aliaj korvedoj. Ilia ampleksa “vortotrezoro” inkludas altan frapantan ''tok-tok-tok'', sekan, ĉirpantan ''kraa'', mallaŭtan guglan krakadon kaj kelkajn alvokojn preskaŭ muzikecajn.<ref name="Gwinner64">{{de}} {{Citaĵo el gazeto|titolo=Untersuchungen über das ausdrucks und Sozialverhalten des Kolkraben (''Corvus corax'' L.)|familia nomo=Gwinner|persona nomo=E.|jaro=1964|gazeto=Zeitschrift für Tierpsychologie|volumo=21|numero=6|paĝoj=657–748}}</ref> La korako kapablas imiti aliajn bestojn kaj homan lingvon, sed la plej ofta sono estas la korvobleko. Korakoj povas esti tre [[longviveco|longvivaj]], ĉefe en kaptiveco aŭ protektitaj kondiĉoj; individuoj de la [[Turo de Londono]] vivis pli ol '''40 jaroj'''.<ref name="Boarman_Heinrich"/> En naturo la viveblo estas konsiderinde pli mallonga: tipe nur 10 al 15 jaroj. La plej longa konata vivo de naturviva [[Birdoringado|ringita birdo]] estis de 13 jaroj.<ref>{{cite journal |last=Clapp |first=Roger B. |coauthors=M. Kathleen Klimkiewicz and Anthony G. Futcher |year=1983 |title=Longevity records of North American birds: Columbidae through Paridae |journal=Journal of Field Ornithology |volume=54 |issue=2 |pages=123–137 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |accessdate=2007-05-16 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071025175704/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |arkivdato=2007-10-25 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071025175704/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |date=2007-10-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071025175704/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v054n02/p0123-p0137.pdf |arkivdato=2007-10-25 }}</ref> == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Corvus corax jouveniles.jpeg|eta|224x224px|Du junuloj en [[Islando]]]] Korakoj povas vivi en tre variaj klimatoj; fakte tiu specio havas la plej grandan teritorion inter la tuta membraro de la genro.<ref>Goodwin. p70</ref><ref name="Helm">{{Citaĵo el libro|titolo=Crows and jays : a guide to the crows, jays and magpies of the world|familia nomo=Madge|persona nomo=Steve|originjaro=1994|jaro=1999|serio=Helm Identification Guides|loko=Londono|eldoninto=Christopher Helm|ISBN=0-7136-3999-7}}</ref> Tiu estas en la [[Holarktiso]] de habitatoj de [[Arkto]] kaj mezvarmaj habitatoj en [[Nordameriko]] kaj [[Eŭrazio]] ĝis la dezertoj de [[Nordafriko]], kaj ĝis insuloj de la [[Pacifika Oceano]].<ref name="observerbook">{{Citaĵo el libro|titolo=The Observer's Book of Birds|familia nomo=Vere Benson|persona nomo=S.|jaro=1972|loko=Londono|eldoninto=Frederick Warne & Co. Ltd|ISBN=0-7232-1513-8}}</ref> En [[Tibeto]], ili estis konstatitaj en altitudoj ĝis 5.000 m kaj tiom alte kiom ĝis 6.350 m en la [[Monto Everesto]].<ref name="Helm"/> Escepte en arktaj habitatoj,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Gronlands Fugle = Birds of Greenland|familia nomo=Salomonsen|persona nomo=Finn|jaro=1950|loko=Copenhagen|eldoninto=Munksgaard|identigilo={{LCCN|a+51|000|710}}}}</ref> ili estas ĝenerale nemigrantaj ene de siaj teritorioj por la tuta jaro. Junaj birdoj povas disiĝi surloke.<ref name="Goodwin. p139">Goodwin. p139</ref> En la insuloj [[Ferooj]] ekzistis nuntempe formortinta kolorformo de tiu specio, konata kiel la [[Makulkorako]].<ref>{{de}} {{Citaĵo el gazeto|titolo=Vogelfauna der Färöer (Färöernes Fuglefauna af Sysselmaand Müller 1862.) Aus dem Dänischen übersetzt und mit Anmerkungen versehen. Teil 1|familia nomo=Droste|persona nomo=Ferdinand Baron von|jaro=1869|gazeto=Journal of Ornithology|volumo=17|numero=2|COI=10.1007/BF02261546|paĝoj=107–118}}</ref> Plejparto de korakoj preferas arbarajn aŭ rokecajn areojn, kun malferma kamparo proksime, aŭ marbordajn regionojn por ties nestolokoj kaj manĝolokoj. En kelkaj areoj de densa hompopulacio, kiel en [[Kalifornio]] en [[Usono]], ili profitas la manĝodisponeblon kaj pliiĝas.<ref>mojave</ref> == Kutimaro == [[Dosiero:Corvus_corax_ca.jpg|eta|dekstra|300px|Nordamerika subspecio ''C. c. principalis'']]Korakoj kutime moviĝas laŭ paroj, kvankam junaj birdoj povas formi [[birdaro]]jn. Rilatoj inter korakoj estas ofte kverelemaj, kvankam ili montras konsiderindan emon al samfamilianoj.<ref>Oregon</ref> === Dieto === [[Dosiero:Common raves landfill.jpg|dekstra|eta|250px|Korakaro manĝanta ĉe rubejo]] Korakoj estas [[ĉiomanĝanta]]j kaj tre oportunemaj: ilia dieto povas ege varii laŭ loko, sezono kaj [[serendipo]].<ref name="Nogales">{{cite journal |last=Nogales |first=Manuel |coauthors=Elizabeth C. Hernández |year=1997 |title=Diet of Common Ravens on El Hierro, Canary Islands |journal=Journal of Field Ornithology |volume=68 |issue=3 |pages=382–391 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |accessdate=2007-05-16 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217161615/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |arkivdato=2008-12-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217161615/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |date=2008-12-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217161615/http://elibrary.unm.edu/sora/JFO/v068n03/p0382-p0391.pdf |arkivdato=2008-12-17 }}</ref> Ekzemple, tiuj kiuj manĝas en [[tundro]] en nordo de [[Alasko]] atingas duonon de sia energio el predado, ĉefe de [[Mikrotoj|mikrotaj roduloj]], kaj duono el kadavraĵoj, ĉefe el kadavraĵoj de [[boaco]]j kaj [[Monta lagopo|montaj lagopoj]].<ref name="Temple">{{Citaĵo el gazeto|url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic27-1-41.pdf|titolo=Winter food habits of Ravens on the Arctic Slope of Alaska|alirdato=1007-05-16|familia nomo=Temple|persona nomo=Stanley A.|jaro=1974|monato=marto|gazeto=Arctic|volumo=27|numero=1|aranĝo=PDF|paĝoj=41–46}}</ref> En kelkaj lokoj ili estas ĉefe [[kadavromanĝanto]]j, kiuj manĝas ĉefe [[kadavraĵo]]jn kaj la asociajn [[vermo]]jn kaj [[silfedoj]]n.<ref>{{cite journal |last=Nelson |first=A.L. |year=1934 |month=January |title=Some early summer food preferences of the American Raven in southeastern Oregon |journal=Condor |volume=36 |issue=1 |pages=10–15 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |accessdate=2007-05-16 |doi=10.2307/1363515 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217161609/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |arkivdato=2008-12-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217161609/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |date=2008-12-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217161609/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v036n01/p0010-p0015.pdf |arkivdato=2008-12-17 }}</ref> Plantomanĝo inkludas [[cerealo|cerealgrenojn]], [[bero]]jn kaj [[frukto]]jn. Ili predas etajn [[senvertebrulo]]jn, [[amfibio]]jn, [[reptilio]]jn, etajn [[mamulo]]jn, birdojn kaj ties ovojn.<ref>{{Cite journal| last=Gaston| first=A.J.| coauthor=R.D. Elliot| year=1996| title=Predation by Ravens ''Corvus corax'' on Brunnich's Guillemot ''Uria lomvia'' eggs and chicks and its possible impact on breeding site selection|journal=Ibis |volume=138| pages=742–748}}</ref> Korakoj povas manĝi ankaŭ la nedigestitajn partojn de animala [[fekaĵo]], kaj homan [[manĝorubo]]n. Ili magazenas superfluajn manĝerojn, ĉefe tiujn kiuj enhavas [[graso]]n, kaj lernas kaŝi ilin por la aliaj korakoj<ref name="Goodwin. p139"/> aŭ por aliaj specioj, kiel tiu de la [[Arkta vulpo]].<ref>{{cite journal |last=Careau |first=Vincent |coauthors=Nicolas Lecomte, Jean-François Giroŭ and Dominique Berteaŭ |year=2007 |month=January |title=Common ravens raid arctic fox food caches |journal=Journal of Ethology |volume=25 |issue=1 |pages=79–82 |doi=10.1007/s10164-006-0193-7}}</ref> Ili povas ankaŭ asociiĝi kun alia hundedo, la [[Lupo]], kiel [[kleptoparazito]]j, sekvante ilin por manĝi iliajn kadavraĵojn vintre.<ref>{{cite journal |last=Stahler |first=Daniel |coauthors=Bernd Heinrich and Douglas Smith |year=2002 |month=August |title=Common ravens, ''Corvus corax'', preferentially associate with grey wolves, ''Canis lupus'', as a foraging strategy in winter |journal=Animal Behaviour |volume=64 |issue=2 |pages=283–290 |doi=10.1006/anbe.2002.3047}}</ref> Korakoj kiuj nestumas ĉe fontoj de homa [[manĝorubo]] inkludas altan proporcion de manĝorubo en ilia dieto, birdoj nestumantaj ĉe ŝoseoj manĝas pli da [[Ŝosemortinto|surveturitaj]] [[vertebrulo]]j, kaj tiuj nestumantaj for de tiuj fontoj manĝas pli da [[artropodo]]j kaj planta materialo. Sukceso en [[idozorgado]] estas pli alta ĉe tiuj kiuj uzas homan manĝorubon kiel ĉefa fonto.<ref name="Kristan">{{cite journal |last=Kristan |first=William B. |coauthors=William I. Boarman and John J. Crayon |year=2004 |month=March |title=Diet composition of common ravens across the urban-wildland interface of the West Mojave Desert |url=http://www.werc.usgs.gov/sandiego/pdfs/kristan%20boarman%20and%20crayon%202004%20WSB.pdf |format=PDF |journal=Wildlife Society Bulletin |volume=32 |issue=1 |pages=244–253 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090225130629/http://www.werc.usgs.gov/sandiego/pdfs/kristan%20boarman%20and%20crayon%202004%20WSB.pdf |date=2009-02-25 }}</ref> Kontraste, studo de 1984-1986 pri la koraka dieto en sudokcidenta [[Idaho]], agrikultura regiono, trovis, ke cerealgrenoj estis ĉefa konsisto de fekaĵoj, kvankam ankaŭ etaj mamuloj, arakidoj, brutokadavraĵoj kaj birdoj estis manĝitaj.<ref name="Engel">{{cite journal |last=Engel |first=Kathleen A. |coauthors=Leonard S. Young |year=1989 |month=May |title=Spatial and temporal patterns in the diet of Common Ravens in southwestern Idaho |journal=Condor |volume=91 |issue=2 |pages=372–378 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |accessdate=2005-05-16 |doi=10.2307/1368316 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090923010452/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |arkivdato=2009-09-23 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090923010452/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |date=2009-09-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090923010452/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v091n02/p0372-p0378.pdf |arkivdato=2009-09-23 }}</ref> Kutimero de junuloj estas rekrutado, kie hegemoniaj junuloj alvokas aliajn korakojn al granda manĝodisponeblo, kutime kadavraĵo, per serio de laŭtaj krioj. En ''Ravens in Winter'' (Vintraj korakoj), [[Bernd Heinrich]] asertas, ke tiu kutimero evoluis por permesi idojn nombri pli ol plenkreskuloj, kaj manĝi sen esti forpelitaj.<ref name="Bernd89">{{Citaĵo el libro|titolo=Ravens in Winter|familia nomo=Heinrich|persona nomo=Bernd|jaro=1989|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Summit Books|ISBN=0-671-67809-4}}</ref> Pli simpla klarigo estus, ke individuoj kunlaboras por kunhavi informon pri kadavraĵoj de grandaj mamuloj ĉar ili estas tro grandaj por malmultaj birdoj manĝontaj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pbs.org/lifeofbirds/brain/|titolo=Bird Brains|alirdato=2007-05-11|familia nomo=Davies|persona nomo=Gareth Huw|verko=The Life of Birds|eldoninto=PBS}}</ref> === Reproduktado === [[Dosiero:Ravens nest Lastef.jpg|240px|maldekstra|eta|Junulo en nesto - Hvítserkur, [[Islando]]]] Junaj birdoj komencas klopodi pariĝadi ege frue, sed ili ne reproduktiĝos ĝis post pliaj du aŭ tri jaroj. Aerakrobatado kaj montrado de inteligento, kaj kapablo havigi manĝaĵon estas ŝlosilaj konduteroj por pariĝado. Post pariĝo ili kutime nestumas kune porvive, kutime en la sama loko.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm|title=Oregon Zoo Animals: Common Raven|accessdate=2007-05-19|format=|work=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2009-02-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070429120446/http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm|arkivdato=2007-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070429120446/http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm|archivedate=2007-04-29}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070429120446/http://www.oregonzoo.org/Cards/BirdsOfPrey/commonraven.htm |arkivdato=2007-04-29 }}</ref> Oni konstatis seksan malfidelecon ĉe korakoj, sed nur de maskloj vizitantaj nestojn de inoj kiam ties partneroj estas for.<ref>Heinrich, B. (1999). ''Mind of the Raven: Investigations and Adventures with Wolf-Birds'' pp 119-120. New York: Cliff Street Books. ISBN 978-0-06-093063-9</ref> Reproduktantaj paroj devas havi propran teritorion antaŭ komenci nestokonstruon kaj reproduktadon, kaj tiele agreseme defendas teritorion kaj manĝofontojn. Nestoteritorioj varias laŭ grando depende de la manĝodisponeblo de la areo.<ref name="Boarman_Heinrich"/> La nesto estas profunda bulo farita el grandaj bastonetoj, kovrita de maldika tavolo el radikoj, koto kaj arboŝelo kaj foje pli milda materialo, kiel haŭto de [[cervo]]. La nesto estas kutime lokita en granda arbo aŭ klifokornico, aŭ malpli ofte en malnovaj konstruaĵoj aŭ elektra fosto.<ref>Savage p35</ref> [[Dosiero:Corvus corax tingitanus MHNT 232 HdB Djebel Messaad Algerie.jpg |eta|''Corvus corax'']] Inoj demetas el 3 al 7 palbluecverdajn, brunmakulitajn ovojn.<ref name="observerbook"/> Kovado daŭras de 18 ĝis 21 tagoj, farita nur de la ino. Tamen, la masklo povas stari aŭ kuŝi ĉe la ido, protektante sed ne kovante.<ref>{{de}} {{Citaĵo el gazeto|titolo=Beobachtungen über Nestbau und Brutpflege des Kolkraben (''Corvus corax'' L.) in Gefangenschaft|familia nomo=Gwinner|persona nomo=Eberhard|jaro=1965|monato=aprilo|gazeto=Journal of Ornithology|volumo=106|numero=2|COI=10.1007/BF01793758|paĝoj=145–178}}</ref> Idoj [[elnestiĝo|elnestiĝas]] post 35 al 42 tagoj, kaj estas manĝigataj de ambaŭ gepatroj. Ili restas kun siaj gepatroj dum pliaj ses monatoj post elnestiĝo.<ref>Goodwin. p141</ref> En plejparto de la teritorio, ovodemetado komenciĝas en malfrua februaro. En pli malvarmaj klimatoj, tio okazas poste, ekz. aprile en [[Gronlando]] kaj [[Tibeto]]. En [[Pakistano]], ovodemetado okazas en decembro.<ref name="Helm"/> Ovoj kaj idoj estas malofte predataj de grandaj [[akcipitro]]j kaj [[aglo]]j, grandaj [[gufo]]j, [[marteso]]j kaj [[kanisedoj]]. Plenkreskuloj ne havas naturajn predantojn, kaj estas plej ofte sukcesaj je defendo de siaj idoj el tiuj predantoj, pro ties nombroj, grandoj kaj lerteco.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Corvus_corax.html|titolo="Corvus corax" (On-line), Animal Diversity Web.|alirdato=2008-06-03|aŭtoro=Berg R, Dewey T|jaro=1999|eldoninto=University of Michigan}}</ref> === Voĉo === [[Dosiero:Raven croak.jpg|dekstra|200px|eta]] [[Dosiero:Corvuscorax001.jpg|200px|eta|Ĉe norvega insulo de [[Runde (Norvegio)|Runde]]]] Kiel aliaj korvedoj, korakoj povas imiti sonojn el sia medio, inklude homan paroladon. Ili havas ampleksan gamon de "prononcado", kio iĝas interesaĵo por [[ornitologo]]j. Gwinner faris gravajn studojn en la unua duono de la [[1960-aj jaroj]], surbendiginte kaj fotinte la trovaĵojn ege detale.<ref name="Gwinner64"/> Oni surbendigis de 15 ĝis 30 kategoriojn de voĉo ĉe tiu specio, plejparto el kiuj uzeblas por [[socio|socia]] interagado. Surbendigoj inkludas alarmojn, ĉaskriojn, kaj flugokriojn. Nevoĉaj sonoj produktitaj de korakoj inkludas flugilfajfadon kaj bekofrapadon. Plaŭdo aŭ klakado estis observitaj pli ofte ĉe inoj ol ĉe maskloj. Se membro de paro perdiĝas, la partnero reproduktas la alvokon de la perdita partnero por kuraĝigi sian revenon.<ref>Goodwin. p142</ref> === Inteligento === Korakoj havas el la plej grandajn [[cerbo]]jn inter birdospecioj, inter kiuj ili montras kapablon solvi problemojn, kaj aliajn [[Kogno|kognajn]] procezojn kiel [[imitado]] kaj [[memrigardado]].<ref name=birdinblack/> Eksperimento elpensita por pritaksi memkonon kaj [[problemsolvado]]n konsistas el viandero ligita al ŝnuro pendita el ripozejo. Por atingi la manĝon, la birdo bezonas stari sur la ripozejo, peli el la ŝnuro iome kaj eltiri el la nodo por grade mallongigi la ŝnuron. Kvar el kvin korakoj sukcesas kaj "la transiro el malsukceso (ignorante la manĝaĵon aŭ simple tirante el la ŝnuro) al konstanta fifinda atingo (atingante la vianderon) okazis sen demonstrebla lernado per [[klopodo-kaj-eraro]]".<ref>{{cite journal |last=Heinrich |first=Bernd |year=1995 |month= |title=An Experimental Investigation of Insight in Common Ravens (Corvus Corax) |journal=The Auk |volume=112 |issue=4 |pages=994–1003 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |accessdate=2007-05-16 |format=PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100806005032/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |arkivdato=2010-08-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100806005032/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |date=2010-08-06 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100806005032/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v112n04/p0994-p1003.pdf |arkivdato=2010-08-06 }}</ref> Oni observis korakojn manipulantajn aliulojn por laborigi ilin je sia profito, kiel alvokante [[lupo]]jn kaj [[kojoto]]jn al loko de la mortintaj animaloj. La kanisedoj malfermas la kadavraĵojn, kiuj iĝas pli atingeblaj de la birdoj.<ref name=birdinblack>{{cite web|url= http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/ravens.html|title= PBS Nature: The Bird in Black|accessdate= 2007-05-07|format= |work= |publisher= Public Broadcasting Service|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2009-02-02|arkivurl= https://web.archive.org/web/20080717192617/http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/ravens.html|arkivdato= 2008-07-17|archiveurl= https://web.archive.org/web/20120625093614/http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/ravens/introduction/1506/|archivedate= 2012-06-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/ravens.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625093614/http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/ravens/introduction/1506/ |arkivdato=2012-06-25 }}</ref> Ili viglas kie aliaj korakoj enterigas siajn manĝaĵojn kaj memoras tiujn lokojn por ŝteli. Tio tiom oftas ke korakoj flugas eksterordinarajn distancojn el la manĝofonto por pli efike trovi kaŝejojn.<ref>{{cite web|url= http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html|title= The Raven's Game of Hide and Seek|accessdate= 2007-05-07|last= Rozell|first= Ned|work= Alaska Science Forum|publisher= Geophysical Institute, University of Alaska Fairbanks|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2009-02-02|arkivurl= https://web.archive.org/web/20120427025404/http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html|arkivdato= 2012-04-27|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070611185753/http://gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html|archivedate= 2007-06-11}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120427025404/http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF14/1426.html |arkivdato=2012-04-27 }}</ref> Oni observis ilin ankaŭ klopodantajn trompi aliulojn per ŝajnigo de kaŝo kie fakte ne estas manĝaĵo, supozeble por konfuzigi ilin.<ref>Marzluff and Angell p230</ref> Oni scias ke korakoj prenas kaj kaŝas brilajn objektojn kiel ŝtonetoj, metaleroj kaj golfopilkoj. Unu teorio asertas, ke ili prenas tiajn objektojn por impresi aliajn korakojn.<ref>Marzluff kaj Angell p232</ref> Alia studo indikas, ke junaj birdoj estas pli scivolemaj pri ĉiu novaĵo kaj ke korakoj atentas brilajn, rondoformajn objektojn pro ties simileco al birdovoj. Plenkreskuloj perdas tian intereson pri io nekutima kaj iĝas ege [[neofobio|neofobiaj]].<ref>Kijne M & Kotrschal K (2002) "Neophobia affects choice of food-item size in group-foraging common ravens (''Corvus corax'')". ''Acta ethologica'' '''5'''(1): 13-18</ref> Biologoj ĵus ekakceptis, ke birdoj engaĝiĝas en [[ludo (agado)|ludo]]. Junulaj korakoj estas inter la plej ludemaj birdoj. Oni observis ilin glitantajn suben sur neĝodeklivoj, ŝajne nur por distro. Ili eĉ engaĝiĝas en ludoj kun aliaj specioj, kiel tiu de “prenu-min-se-vi-povas” kun lupoj kaj hundoj.<ref>Savage pp70 - 71</ref> Korakoj krome estas spektaklaj akrobatuloj.<ref>Savage p76</ref> == Taksonomio == La korako estas unu el la multaj specioj origine priskribitaj de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18a jarcento]] nome ''[[Systema Naturae]]'', kaj ankoraŭ portas sian originan nomon de ''Corvus corax''.<ref>{{la}} {{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|jaro=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=C. ater, dorso caerulescente, cauda subrotundata.|paĝoj=105}}</ref> Ĝi estas la [[tipa specio]] de la genro ''[[Corvus (genro)|Corvus]]'', devena el la [[latina]] vorto por "korako".<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|jaro=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝoj=883}}</ref> La specifa epiteto, ''corax''/κοραξ, estas la vorto de la [[antikva greka]] for "korako" aŭ "korvo".<ref name=Liddell1980>{{Citaĵo el libro|titolo=A Greek-English Lexicon (Mallonga eldono)|aŭtoro=Henry George Liddell kaj Robert Scott|jaro=1980|loko=Britio|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-910207-4}}</ref> La nomo "korako" aplikiĝis al kelkaj aliaj (ĝenerale grandaj) specioj de la genro ''Corvus'', kvankam ili ne nepre estas rilataj al ''Corvus corax''. Kelkaj, kiel la [[Aŭstralia korako]] kaj la [[Tasmania korako]], estas klare proksimaj al la aliaj aŭstraliaj korvoj.<ref>Goodwin. p69</ref> La origina korako ricevas la nomojn ankaŭ de komuna aŭ norda korako.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.ornitaxa.com/SM/SMOrg/sm.html|titolo=A World Checklist of Birds|aŭtoro=Monroe B.L. Jr, Sibley C.G.|jaro=1993|eldoninto=Yale University Press|paĝoj=400}} {{Citaĵo el la reto |url=http://ornitaxa.com/SM/SMOrg/sm.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-11-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071013075443/http://ornitaxa.com/SM/SMOrg/sm.html |arkivdato=2007-10-13 }}</ref> === Klasigo === La plej proksimaj parencoj de la korakoj estas la [[Brunkola korvo]] ''(C. ruficollis)'' kaj la [[Makulkorvo]] ''(C. albus)'' de [[Afriko]], kaj la [[Ĉihuahua korvo]] ''(C. cryptoleucus)'' de sudokcidenta [[Nordameriko]].<ref>Goodwin. p70-72</ref> Estas ok agnoskitaj [[subspecio]]j: * '''''C. c. corax''''' (la nomiga subspecio) loĝas el [[Eŭropo]] orienten al la lago [[Bajkal]], sude al la regiono de [[Kaŭkazo]] kaj norda [[Irano]]. Ĝi havas relative mallongan, arkoforman bekon. * '''''C. c. varius''''' loĝas en [[Islando]] kaj la [[Ferooj]]. Ĝi estas malpli brila ol la ''C. c. principalis'' aŭ la nomiga ''corax'', estas intermeza laŭ grando, kaj la bazoj de la kolplumoj estas blankecaj (nevideble je distanco). [[Formortinta]] kolorformo troviĝis nur en la Ferooj kaj estis konata kiel [[Makulkorako]] [[Dosiero:Krummi 1.jpg|eta|dekstra|250px|Nordatlantika subspecio (''C. c. varius'') dumfluge super [[Seltjarnarnes]], [[Islando]]]] [[Dosiero:3782 Common Raven in flight.jpg|eta|dekstra|250px|Nordamerika subspecio (''C. c. principalis'') dumfluge ĉe [[Muir Beach]] en [[Norda Kalifornio]].]] * '''''C. c. subcorax''''' loĝas el [[Grekio]] orienten al nordokcidenta [[Barato]], [[Centrazio]] kaj okcidenta [[Ĉinio]] kvankam ne en la regiono [[Himalajo]]. Ĝi estas pli granda ol la nomiga formo, sed ĝi havas relative mallongajn gorĝoplumojn. Ties plumaro estas ĝenerale tutnigra, kvankam la kolo kaj brusto havas brunecan nuancon similan al tiu de la [[Brunkola korvo]]. La bazoj de la kolplumoj, kvankam iom variaj laŭ koloro, estas ofte preskaŭ blankecaj. * '''''C. c. tingitanus''''' loĝas en [[Nordafriko]] kaj la [[Kanarioj]]. Ĝi estas la plej malgranda subspecio, kun la plej mallongaj gorĝoplumoj kaj distinga oleeca plumarbrilo. Ties beko estas mallonga kaj ege fortika, kaj la bekobordo estas ege arkoforma. Foje ties plumaro nuanciĝas al malhelbruna ĉe kapo kaj korpo. * '''''C. c. tibetanus''''' loĝas en Himalajo. Ĝi estas la plej granda kaj brila subspecio, kun la plej longaj gorĝoplumoj. Tie beko estas granda, sed malpli impona ol tiu de la ''C. c. principalis'', kaj la bazoj de ties kolplumoj estas grizaj. * '''''C. c. kamtschaticus''''' loĝas en nordorienta Azio, intergrade kun la nomiga subspecio en la regiono de la [[Lago Bajkalo]]. Ĝi estas intermeza laŭ grando inter ''C. c. principalis'' kaj ''C. c. corax'' kaj havas distingan pli grandan kaj dikan bekon ol la nomiga raso. * '''''C. c. principalis''''' loĝas en norda [[Nordameriko]] kaj [[Gronlando]]. Ĝi havas grandan korpon kaj la plej grandan bekon, ĝia plumaro estas tre brila, kaj ĝia gorĝoplumoj estas tre disvolvigitaj. * '''''C. c. sinuatus''''', la '''Okcidenta korako''', loĝas en sudcentra [[Usono]] kaj [[Centrameriko]]. Ĝi estas pli malgranda, kun pli malgranda kaj mallarĝa beko ol la ''C. c. principalis''. La populacio de la insuloj [[Revillagigedo]] ricevis nomon kiel subspecio ''clarionensis'' sed tio ne estis kutime akceptita. === Evolua historio === [[Dosiero:Raven Cypress Provincial Park.JPG|eta|maldekstra|En Provinca Parko [[Cypress]], [[Brita Kolumbio]]]] Korakoj evoluis en la [[Malnova Mondo]] kaj trapasis la [[Beringa markolo|beringan markolon]] al Nordameriko.<ref>Marzluff and Angell p86</ref> Ĵusaj genetikaj studioj, kiuj ekzamenis la [[DNA]] de korakoj tutmondaj, determinis ke tiuj birdoj disiĝis en almenaŭ du [[klado]]jn: la [[Kalifornio|kalifornia]] klado, kiu troviĝas nur en sudokcidenta Usono, kaj la klado de la [[Holarkto]], kiu troviĝas en la resto de la norda hemisfero. Birdoj el ambaŭ kladoj similas, sed la grupoj estas genetike diferencaj kaj disiĝis antaŭ ĉirkaŭ du milionoj de jaroj.<ref name=USGS/><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Cryptic genetic variation and paraphyly in ravens|aŭtoro=Omland KE, Tarr CL, Boarman WI, Marzluff JM, Fleischer RC|jaro=2000|gazeto=Proceedings of the Royal Society Biological Sciences|volumo=Series B|numero=267|COI=10.1098/rspb.2000.1308|paĝoj=2475–82}}</ref> La korakoj de la resto de Usono estas pli parencaj al tiuj de Eŭropo kaj Azio ol al tiuj de la kalifornia klado, kaj la korakoj de Kalifornio estas pli rilataj al la [[Ĉihuahua korvo]] ''(C. cryptoleucus)'' ol al tiuj de la holarktisa klado.<ref name=USGS>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.werc.usgs.gov/news/2000-12-19.html|titolo=California Ravens Are a Breed Apart|alirdato=2007-05-11|aŭtoro=U.S. Geological Survey|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170708043602/https://www.werc.usgs.gov/news/2000-12-19.html|arkivdato=2017-07-08}}</ref> Korakoj de la holarktisa klado estas pli rilataj al la [[Makulkorvo]] ''(C. albus)'' ol al tiuj de la kalifornia klado.<ref name="Feld05">{{Cite journal| last=Feldman| first=Christopher R.| coauthor=Kevin E. Omland| month=March| year=2005| title=Phylogenetics of the common raven complex (''Corvus'': Corvidae) and the utility of ND4, COI and intron 7 of the β-fibrinogen gene in avian molecular systematics| journal=Zoologica Scripta|volume=34| issue=2| page=145|doi=10.1111/j.1463-6409.2005.00182.x| pages=145}}</ref> Tiele, la specio de la korako tradicie konsiderata estus [[parafiletika]].<ref name=Feld05/> Klarigo por tiuj surprizaj genetikaj trovaĵoj estus, ke la korakoj setlitaj en Kalifornio almenaŭ antaŭ du milionoj da jaroj separiĝis el siaj parencoj de Eŭropo kaj Azio dum [[glaciepoko]]. Antaŭ unu miliono da jaroj, grupo el la kalifornia klado evoluis al nova specio, la Ĉihuahua korvo. Aliaj membroj de la holarktisa klado alvenis poste en aparta migrado el Azio, eble samtempe kiel homoj.<ref>Marzluff and Angell p86-87</ref> Alia ĵusa studo de [[DNA]] de korakoj pruvis, ke la membroj de la subspecio ''C. c. tingitanus'' havas signifajn genetikajn diferencojn el la resto de la holarktisa klado. Tiu subspecio loĝas nur en Nordafriko kaj la Kanarioj. La studo pruvis ankaŭ ke tiuj korakoj ''C. c. tingitanus'' ne interreproduktiĝas kun aliaj subspecioj.<ref name="Bakom06">{{Cite journal| last=Baker| first=Jason M.| coauthor=Kevin E. Omland| month=January| year=2006| title=Canary Island Ravens ''Corvus corax tingitanus'' have distinct mtDNA| journal=Ibis|volume=148| issue=1| page=174| doi=10.1111/j.1474-919X.2006.00493.x| pages=174}}</ref> Oni povus konsideri ankaŭ alian intermezan specion inter la Komuna korako kaj la Ĉihuahua korvo sufiĉe distinga por meriti propran nomon nome '''Okcidenta korako''' jam de la komenco de la [[20a jarcento]]. Ĉu tiu Okcidenta korako devus esti unuigita kun la Ĉihuahua korvo devos esti solvita de studoj de [[genetika fluo]] kaj ekologia disigo. Notindas ankaŭ, ke la [[Brunkola korvo]] kaj la [[Somala korvo]] de Afriko ŝajne estas posteuloj de la komplekso de Komuna korako plus Makulkorvo kiu [[paralela evoluo|evoluis paralele]] en multaj (ĉefe ekologia) aspektoj al la okcidentaj kaj Ĉihuahuaj korakoj. Tiele, sendepende de la eventuala taksonomia traktado, la Komuna korako (kaj iom malpli, la Makulkorvo) bulke tendencas disvastiĝi al pli aridaj kaj (sub)tropikaj klimatoj el humidaj kaj mezvarmaj regionoj, produktante distingajn stirpojn. Konsidere la distingeco de la ''tingitanus'', paralela evoluo de korakoj adaptitaj al la [[mediteranea klimato]] estus okazinta kvarfoje el la tempo kiam la prauloj de la Komuna korako kaj de la Makulkorvoj disiĝis ĝis nuntempe. == Rilataro kun homoj == === Konservado kaj administrado === [[Dosiero:Corvus corax and half dome.jpg|250px|eta|Korako ĉe neĝo ĉe [[Half Dome]], Yosemite]] Korakoj estas amplekse disvastigita kaj ne estas en danĝero de [[formorto]]. En kelkaj partoj de ties teritorio oni konstatis malpliigojn pro [[perdo de habitato]] kaj rekta persekutado. En aliaj areoj, la nombroj ege pliiĝis kaj la specio iĝis plago por la [[agrikulturo]]. Korakoj povas kaŭzi damaĝon al rikoltoj, kiel nuksoj kaj grenoj, aŭ eĉ povas damaĝi gregojn, ĉefe pro murdo de idoj de [[kapro]]j, [[ŝafo]]j kaj eĉ [[bovo]]j.<ref>{{cite journal |last=Larsen |first=Kenneth H. |coauthors=John H. Dietrich |year=1970 |month=January |title=Reduction of a raven population on lambing grounds with DRC-1339 |journal=Journal of Wildlife Management |volume=34 |issue=1 |pages=200–204 |doi=10.2307/3799509}}</ref> Korakoj ĝenerale atakas la vizaĝojn de la junaj brutoj, sed la plej kutima kutimo de korakoj kadavromanĝi povas esti misidentigita kiel predado de farmistoj.<ref name="nass">{{Citation| publication-date =May 6, 2005 | title =Sheep and Goats Death Loss | publisher =National Agricultural Statistics Service | url =http://usda.mannlib.cornell.edu/MannUsda/viewDocumentInfo.do?documentID=1628 | accessdate = 2007-12-27}}</ref> En okcidenta [[Mojave-dezerto]], homa setlado kaj terdisvolviĝo kaŭzis ĉirkaŭkalkulitan pliigon de 16-obla loĝantaro de korakoj dum ĉirkaŭ 25 jaroj. Urboj, rubejoj, semodeponejoj kaj artefaritaj lagunetoj kreis havigejojn de manĝo kaj akvo por kadavromanĝantaj birdoj. Korakoj trovas ankaŭ nestolokojn en fostoj kaj ornamarboj, kaj estas allogataj de surveturitaj bestoj en ŝoseoj. La eksplodo de la populacio de korakoj en la Mojave endanĝerigis la [[dezertotestudo]], kiu estas [[minacata specio]]. Korakoj predas junajn testudojn, kiuj havas mildajn karapacojn kaj estas malrapidaj.<ref name=mojave> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.usgs.gov/newsroom/article.asp?ID=160|titolo=Scientists Estimate Risk of Raven Predation on Desert Tortoises in the Western Mojave Desert|alirdato=2007-05-11|aŭtoro=U.S. Geological Survey}}</ref> Planoj por kontroli la populacion inkludis pafadon kaj kaptiladon, krom kontakti administrantojn de rubejoj por ke tiuj klopodu malpliigi la kvanton de disponebla rubo.<ref>WI, Boarman, The Raven Management Program of the Bureau of Land Management : Status as of 1992, paĝoj 113-117, Proceedings of 1992 Symposium, 1993, California, http://www.werc.usgs.gov/sandiego/pdfs/Boarman_1993_DTCS_RavenManagementProgram.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201006163812/https://www.usgs.gov/centers/werc// |date=2020-10-06 }} konsultita la 2007-05-21, PDF.</ref> Ĉasrekompenco estis metodo de kontrolo historie uzata en [[Finnlando]] el la mezo de la [[18a jarcento]] ĝis [[1923]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Hunting bounties as a key measure of historical wildlife management and game conservation: Finnish bounty schemes 1647–1975|aŭtoro=Pohja-Mykrä M, Vuorisalo T, Mykrä S|jaro=2005|gazeto=Oryx|volumo=39|numero=3|COI=10.1017/S0030605305000785|paĝoj=284–291}}</ref> Mortigado okazis en [[Alasko]], kie la pliigo de populacio de korakoj minacis la vundeblan specion de la [[Siberia molanaso]] ''(Polysticta stelleri)''.<ref name="MMS2007">{{cite web | author = Minerals Management Service, Alaska | title = Foraging Ecology of Common Ravens (''Corvus corax'') on Alaska’s Coastal Plain (AK-93-48-51) | publisher = Minerals Management Service | year = 2007 | url = http://www.mms.gov/alaska/ess/ongoing_studies/biology/Gleason%20-%207B.pdf | accessdate = 2007-05-24 | format = PDF | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2009-02-03 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20070628042829/http://www.mms.gov/alaska/ess/ongoing_studies/biology/Gleason%20-%207B.pdf | arkivdato = 2007-06-28 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.mms.gov/alaska/ess/ongoing_studies/biology/Gleason%20-%207B.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070628042829/http://www.mms.gov/alaska/ess/ongoing_studies/biology/Gleason%20-%207B.pdf |arkivdato=2007-06-28 }}</ref> === Kulturaj referencoj === [[Dosiero:Bill Reid raven.jpg|eta|200px|dekstra|Skulptaĵo de [[Bill Reid]] nome ''La korako kaj la unuaj homoj'', montras parton de la mito pri kreado ĉe la [[Hajda mitologio]]. Muzeo de Antropologio, [[Universitato de Brita Kolumbio]].]] Tra sia teritorio en la norda hemisfero, kaj tra la homa historio, korakoj estis simbolo de povo kaj populara temo de mitologio kaj folkloro. En la [[Okcidenta kulturo]], korakoj estis dumlonge konsiderataj birdoj de malbona aŭguro, parte pro la negativa simbolismo de ilia tutnigra plumaro. En [[Svedio]], korakoj estas konataj kiel spiritoj de murditaj homoj, kaj en [[Germanio]] kiel animoj de kondamnitaj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wildlife.alaska.gov/index.cfm?adfg=birds.raven|titolo=Raven: The Northern Bird of Paradox|alirdato=2007-02-12|familia nomo=Schwan|persona nomo=Mark|jaro=1990|monato=januaro|eldoninto=Alaska Fish and Game}}</ref> En dana folkloro, [[Valravn]] kiu manĝis reĝokoron ricevis homan konon, povus plenumi malicegajn agadojn, povus ĉikani homojn, havus superhomajn povojn kaj estus "teruraj animaloj".<ref name="KRISTENSEN132">Kristensen, Evald Tang. (1980) ''Danske Sagn: Som De Har Lyd I Folkemunde'', page 132. Nyt Nordisk Forlag Arnold Busck, Copenhagen. ISBN 87-17-02791-8</ref> Kontraste, multaj [[indiĝenoj]] de [[Nordokcidenta Pacifiko]] de [[Nordameriko]] kaj [[Rusian Malproksima Oriento|nordorienta Azio]] imagis ĝin kiel [[dio]]. En la kulturoj de [[Tlingitoj]] kaj de [[Hajdoj]], korakoj estis kaj friponoj kaj kreantaj dioj. Rilataj kredoj estas disvastigataj inter la popoloj de [[Siberio]] kaj nordorienta Azio.<ref>W. Bogoras. (1902) The Folklore of Northeastern Asia, as Compared with That of Northwestern America. American Anthropologist, 4:4, pp. 577-683.</ref> La [[Kamĉatka duoninsulo]], ekzemple, estis supozeble kreata de la koraka dio [[Kutĥo]].<ref>D.D. Worth (1961). ''Kamchadal Texts Collected by W. Jochelson'', ’s-Gravenhage, Mouton.</ref> En la [[Nord-ĝermana mitologio]] oni supozas, ke la korakoj [[Hugin kaj Munin]] sidiĝas sur la ŝultroj de la dio [[Odino]] kaj vidis kaj aŭdis ĉion,<ref>{{cite web | last=Anderson | first=RB | title=Prose Edda | year=1897 | url=http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php | publisher=Northvegr foundation | accessdate=2007-05-05 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2009-02-04 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930222040/http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php | arkivdato=2007-09-30 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930222040/http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php | archivedate=2007-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930222040/http://www.northvegr.org/lore/prose2/012.php |arkivdato=2007-09-30 }}</ref> kaj [[koraka flago]] estis uzata de vikingaj figuroj kiel la [[Landestro de Orkney|landestroj de Orkney]],<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Orkneyinga Saga: The History of the Earls of Orkney|aŭtoro=Trans. Pálsson, Hermann and Edwards, Paul|jaro=1978|loko=Londono|eldoninto=Hogarth Press|ISBN=0-7012-0431-1}}</ref> la reĝo [[Knuto la Granda]] de Anglio, Norvegio kaj Danio,<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Encomium Emmae Reginae|aŭtoro=Campbell, Alistair|kunaŭtoroj=Keynes, Simon|jaro=1998|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0-521-62655-2}}</ref> kaj [[Haraldo la 3-a de Norvegio]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=King Harald's Saga: Harald Hardradi of Norway: From Snorri Sturluson's Heimskringla|familia nomo=Sturluson|persona nomo=Snorri|jaro=2005|eldoninto=Penguin|ISBN=0-14-044183-2}}</ref> Estas kelkaj referencoj al la korakoj en la [[Malnova Testamento]] de la [[Biblio]] kaj ĝi estis aspekto de [[Mahakala]] en la mitologio de [[Bhutano]].<ref name = "ravenbhutan">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.kingdomofbhutan.com/kingdom/kingdom_2_.html|titolo=The Himalaya Kingdom|alirdato=2007-05-17|aŭtoro=Bhutan Tourism Corporation|eldoninto=Bhutan Tourism Corporation}}</ref> En la [[Britaj Insuloj]], korakoj estas ankaŭ simbolo de [[keltoj]]. En [[Irlanda mitologio]], la diino [[Morrígan]] alvenis sur la ŝultro de la heroo [[Cú Chulainn]] laŭ la formo de korako post ties morto.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ancienttexts.org/library/celtic/ctexts/cuchulain3.html|titolo=The Death of Cu Chulainn|alirdato=2007-05-19|aŭtoro=Jones, M|eldoninto=Academy for Ancient Texts}}</ref> En [[Kimra mitologio]] ili estas asociaj kun la kimra dio [[Bran la Vundito]], kies nomo estas traduko de "korako." Laŭ la ''[[Mabinogion]]'', la kapo de Bran estis entombigita en la Blanka Monteto de [[Londono]] kiel talismano kontraŭ invado.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Mabinogi and Other Medieval Welsh Tales|familia nomo=Ford|persona nomo=Patrick K.|jaro=1977|ĉapitro=Branwen daughter of Llŷr|loko=Berkeley|eldoninto=University of California Press|ISBN=0-520-03414-7}} </ref> {{Ĉefartikolo|Korvoj de la Turo de Londono}} Legendo asertis, ke [[Anglio]] ne falos antaŭ eksterlanda invadanto dum tiom longe kiom estos korakoj en la [[Turo de Londono]]; kvankam tio estas konsiderata antikva kredo, la oficiala historiisto de la Turo de Londono, Geoff Parnell, supozas, ke fakte estas romantismeca invento de la [[Viktorina epoko]].<ref>{{cite news |title=Tower's raven mythology may be a Victorian flight of fantasy |curly=y |url=http://www.guardian.co.uk/uk/2004/nov/15/britishidentity.artsandhumanities |publisher=[[The Guardian]] |date=15a Novembro 2004 |accessdate=[[5-a de decembro]] [[2008]] }}</ref> Fakte, la Turo malhavis korakojn dum longaj periodoj pasintece; ili estis laste reenmetitaj post la [[Dua Mondmilito]]. La registaro nuntempe havas kelkajn birdojn en la tereno de la Turo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.aboutbritain.com/TowerOfLondon.htm|titolo=The Tower of London|alirdato=2007-03-03|verko=AboutBritain.com|citaĵo=...legend has it that, if they leave, the kingdom will fall.}}</ref> Tiuj birdoj havas fortranĉitajn la unuarangajn flugilplumojn de unu flugilo por certigi, ke ili ne povos forflugi, kvankam ili estas liberaj por vagadi la turoterenon. Kiel ĉe tradiciaj mitologio kaj folkloro, la korakoj aperas en pli modernaj verkoj kiel en la verkoj de [[William Shakespeare]], kaj, eble pli fame, en la poemo "[[La Korvo]]" de [[Edgar Allan Poe]]. Korakoj aperis en la verkoj de [[Charles Dickens]],<ref>Dickens, Charles (1841) ''[[Barnaby Rudge: A Tale of the Riots of 'Eighty]]'' [http://www.gutenberg.org/etext/917 online]</ref> [[J. R. R. Tolkien]],<ref>{{cite book | authorlink = J.R.R.Tolkien | title = The Hobbit | publisher = Ballantine Books | year = 1985 | isbn = 0345332075 | unused_data = Tolkien, J.R.R. = }}</ref> [[Stephen King]],<ref>King, Stephen (1976). ''The Gunslinger.'' ISBN 0-8488-0780-4</ref> kaj Joan Aiken<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Tales of Arabel's Raven|familia nomo=Aiken|persona nomo=Joan|jaro=1974|eldoninto=Cape|ISBN=0-224-01059-X|paĝoj=160}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Arabel and Mortimer|familia nomo=Aiken|persona nomo=Joan|jaro=1980|eldoninto=Cape|ISBN=0-224-01765-9|paĝoj=144}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Mortimer's Cross|aŭtoro=Aiken, Joan|jaro=1983|eldoninto=Cape|ISBN=0-224-02108-7|paĝoj=141}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Mortimer Says Nothing and other stories|aŭtoro=Aiken, Joan|jaro=1985|eldoninto=Cape|ISBN=0-224-02335-7|paĝoj=181}}</ref> inter aliaj. Ĝi pluestas uzita kiel simbolo en areoj kie iam estis mitologia statuso: kiel ĉe [[Listo de naciaj birdoj|la nacia birdo]] de [[Bhutano]],<ref name = "ravenbhutan"/> la oficiala birdo de la teritorio de [[Jukono]],<ref>{{Cite web| url=http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html| title=Yukon Territorial Bird| publisher=Government of Yukon| accessdate=2007-05-16| titolo=Arkivita kopio| alirdato=2009-02-04| arkivurl=https://web.archive.org/web/20120212123740/http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html#Official_Bird| arkivdato=2012-02-12| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120212123740/http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html#Official_Bird| archivedate=2012-02-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-02-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120212123740/http://www.gov.yk.ca/aboutyukon/emblemsandsymbols.html |arkivdato=2012-02-12 }}</ref> en la blazono de la [[Insulo de Man]] (iam vikinga kolonio),<ref>{{cite web | author = Isle of Man Government | title = Island Facts - Isle of Man Government | work = | publisher = Isle of Man Government | url = http://www.gov.im/isleofman/facts.xml | accessdate = 2007-05-19 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2009-02-04 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20130803194339/http://www.gov.im/IsleOfMan/facts.xml | arkivdato = 2013-08-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070510212828/http://www.gov.im/isleofman/facts.xml | archivedate = 2007-05-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.gov.im/IsleOfMan/facts.xml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130803194339/http://www.gov.im/IsleOfMan/facts.xml |arkivdato=2013-08-03 }}</ref> kaj eĉ kiel blazono de la [[Baltimoraj Korakoj]], la teamo de [[Usona piedpilko]] de [[Baltimoro]] (hejmurbo de Poe). == Referencoj == {{Referencoj|2}} === Literaturo === * {{Citaĵo el libro|titolo=Crows of the World|aŭtoro=Goodwin D.|jaro=1983|eldoninto=Queensland University Press, St Lucia, Qld|ISBN=0-7022-1015-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=In the Company of Crows and Ravens|aŭtoro=John M. Marzluff|kunaŭtoroj=Tony Angell|jaro=2005|ISBN=0-300-10076-0}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Bird Brains: The Intelligence of Crows, Ravens, Magpies and Jays|familia nomo=Savage|persona nomo=Candace|jaro=1995|ISBN=1-55054-189-7}} * Heinrich, B. (1999). ''Mind of the Raven: Investigations and Adventures with Wolf-Birds.'' New York: Cliff Street Books. ISBN 978-0-06-093063-9 * Isabel del Río, [https://librujula.publico.es/los-cuervos-en-la-literatura/ Los cuervos en la literatura], [[Público]], 17a de aprilo 2026; alirita la 18an de aprilo 2026. Hispanlingve. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=korak}} * [http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/index.html PBS Naturo: korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080620112524/http://www.pbs.org/wnet/nature/ravens/index.html |date=2008-06-20 }} * [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/r/raven/index.asp RSPB: korako] * [http://www.restarea1mile.com/ravens.html Korakozorgado por maskotoj] * [http://bswy.org/ Beringia South Raven Research] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130526173557/http://bswy.org/ |date=2013-05-26 }} * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Common_Raven.html Laboratorio Cornellde Ornitologio] * [http://ibc.lynxeds.com/species/common-raven-corvus-corax Korakaj filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160412151958/http://ibc.lynxeds.com/species/common-raven-corvus-corax |date=2016-04-12 }} ĉe Interreta Birdokolekto * [http://www.ibercajalav.net/img/415_RavenCcorax.pdf (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112142017/http://www.ibercajalav.net/img/415_RavenCcorax.pdf |date=2013-11-12 }} * [http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Corvus_corax/ ARKive images] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070509035938/http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Corvus_corax/ |date=2007-05-09 }} '''Bildoligoj''' * [https://web.archive.org/web/20051115121647/http://trapagon.com/dig-img/2001/Birds/AsstBirds/Raven_1781.jpg Dumfluga korako] * [http://www.furry.org.au/corvus/raven%20sitting.jpg Korako] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090225130629/http://www.furry.org.au/corvus/raven%20sitting.jpg |date=2009-02-25 }} * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4860id.html USGS speciinformaro, inklude teritoriajn mapojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161210102639/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4860id.html |date=2016-12-10 }} '''Sonligo''' * [http://www.naturesongs.com/tyrrcert.html#cora Surbendigo de korakoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126064244/http://www.naturesongs.com/tyrrcert.html#cora |date=2021-01-26 }} {{Metaŝablono en artikolo|Citation}} [[Kategorio:Korvedoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Holarktisa faŭno]] 1f0lcjmx3e2tvd5rsxqu58xeax4g8an Eksperimenta lingvo 0 131819 9354104 8153572 2026-04-17T18:36:58Z Sj1mor 12103 9354104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Eksperimenta lingvo''' (aŭ '''lingva projekto''') estas [[konstruita lingvo]] kreita por eksperimentado pri [[lingvistiko|lingvistikaj]] teorioj. Oni povas ekzemple demandi "kio okazus se la [[angla lingvo]] ne havus artikolojn" kaj krei version de la angla sen artikoloj nur por studi ĝin. ==Specoj de eksperimentaj lingvoj== *Logikaj lingvoj **[[Lincos]] **[[Loglan]] **[[Loĵbano|Lojban]] **[[Ĉenglio|Ceqli]] **[[Voksigido|Voksigid]] *[[Filozofio|Filozofiaj]] lingvoj **La [[Reala Karaktero]] de [[John WILKINS]] **La lingvo priskribita en [[Logopandekteisiono]] de [[Thomas Urquhart]] **[[Ro_(planlingvo)|Ro]] **[[Laadano|Láadan]] (por testi la [[Sapir-Whorf hipotezo]]n rilate [[seksismo]]n) **[[E-prime]] (versio de la angla sen la verbo "to be" (esti)) **[[Ithkuil]], eksperimento pri maksimuma koncizeco **[[Tokipono]], surbaze de vivsimpligismo kaj [[Taoismo]] {{Ĝermo}} [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] 3vse74wryqwe360ao0cubuxj81nkhxr Vikipedio:Legindaj artikoloj 4 138285 9354293 9352443 2026-04-18T09:49:59Z Kani 670 9354293 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="background:#FFFFFF; border:solid 1px #6cbed0;" cellspacing="0" cellpadding="10" |- | colspan="2" | {{indekso-premio}} [[Dosiero:Qsicon lesenswert.png|link=|24px|left]] {{tabelo elstara}} {{Mallongigo|VP:LA}} La '''legindaj artikoloj''' estas informplenaj kaj bonstilaj artikoloj de la Vikipedio, kiuj tamen ne estas sufiĉe bonaj por esti [[Vikipedio:Elstaraj artikoloj|elstaraj artikoloj]]. Por esti aligita al la listo de legindaj artikoloj, artikolo devas plenumi ĉiujn [[Vikipedio:Kriterioj por legindaj artikoloj|kriteriojn por legindaj artikoloj]]. Se vi trovas, ke iu artikolo jam plenumas ĉiujn ĉi kriteriojn, sed ankoraŭ ne estas listigita kiel leginda artikolo, proponu ĝian listigon '''[[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj|ĉi tie]]'''. Legindaj artikoloj povas esti kandidatoj por la [[Vikipedio:Artikolo de la semajno|artikolo de la semajno]], kiu aperas sur la [[Vikipedio:Ĉefpaĝo|Ĉefpaĝo]]. Estas nuntempe '''{{Nombro da legindaj artikoloj}}''' legindaj artikoloj.</center> {{LigoAlLeginda}} En esperantlingva Vikipedia artikolo, povas montriĝadi specialaj steletoj ĉe intervikioj en [[Helpo:Flanka strio|flanka strio]]. Tiu steleto signifas, ke alilingva versio de iu artikolo estas leginda aŭ elstara. Vidante tiun ĉi signon la vizitanto tuj ekscios ke li/ŝi povos legi artikolon agnoskitan kiel leginda. Informo pri leginda / elstara statuso estas disponebla en [[Vikipedio:Vikidatumoj#Elstaraj kaj legindaj artikoloj|Vikidatumoj]]. Kiam vi trovas artikolon, ĉu en Esperanto aŭ alilingvan, kiu estas leginda aŭ elstara, sed dume ne havas tiun informon en Vikidatumoj - aldonu ĝin al Vikidatumoj! Tiel vi ekzemple en alilingva artikolo atentigos pri tio, ke la koncerna esperantlingva artikolo estas leginda. |- | {| width="100%" |[[Dosiero:P countries-blue.png|link=|35px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #6cbed0;"><br /> ===Geografio=== </div> |} [[Dosiero:Elstaraj landoj.svg|link=|dekstre|200px]] '''Kontinentoj:''' [[Afriko]] · [[Azio]] · [[Eŭropo]] · [[Oceanio]] · '''Ŝtatoj:''' [[Afganio]] · [[Aŭstrio]] · [[Belgio]] · [[Ĉeĥio]] · [[Ĉinio]] · [[Estonio]] · [[Francio]] · [[Grandduklando Flandrensis]] · [[Honduro]] · [[Hungario]] · [[Islando]] · [[Israelo]] · [[Japanio]] · [[Nederlando]] · [[Nepalo]] · [[Nov-Zelando]] · [[Pollando]] · [[Portugalio]] · [[Svedio]] · [[Svislando]] '''Regionoj:''' [[Kastilio kaj Leono]] · [[Kurona duoninsulo]] · [[Skotlando]] '''Urboj:''' [[Amsterdamo]] · [[Antequera]] · [[Ateno]] · [[Berlino]] · [[Bogoto]] · [[Bonn]] · [[Brno]] · [[Delhio]] · [[Graz]] · [[Kievo]] · [[Londono]] · [[Mekko]] · [[Milano]] · [[Moskvo]] · [[Pekino]] · [[Porto]] · [[Roterdamo]] · [[Samarkando]] · [[Sankt-Peterburgo]] · [[Santiago de Compostela]] · [[Sevilo]] · [[Thann]] '''Urbetoj:''' [[Baltrum]] '''Akvokorpoj:''' [[Kariba maro]] · [[Nigra maro]] · [[Oceano]] · [[Pacifiko]] · [[Panama kanalo]] · [[Rejno]] · [[Rivero]] '''Montoj:''' [[Alpoj]] · [[Ĉomolungmo]] · [[Lomnický štít]] · [[Insulo Alexander]] · [[Monto]] · [[Roka Montaro]] · [[Rysy]] '''Teorio:''' [[Kontinenta drivo]] | {| width="100%" |[[Dosiero:P_history-blue.png|link=|35px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #6cbed0;"><br /> ===Historio=== </div> |} '''Antikva epoko:''' [[Bubastiso]] · [[Faraono]] · [[Nutrado en antikva Grekujo]] · [[Julio Cezaro]] · [[Aŭgusto Cezaro]] '''Mezepoko:''' [[Aviceno]] · [[Batalo apud Hastings]] · [[Centjara milito]] · [[Ekzamensistemo en la ĉina imperio]] · [[Geedziĝdokumento de imperiestrino Teofano]] · [[Historio de la templanoj]] · [[Karolo la Granda]] · [[Mezepoko]] · [[Timur]] '''de la 16-a ĝis la 19-a jarcento:''' [[Lope de Aguirre]] · [[Napoleono Bonaparte]] · [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a]] · [[Abraham Lincoln]] · [[Fernão de Magalhães]] · [[Otomana Imperio]] · [[Renesanco]] '''la 20-a jarcento:''' [[Dua mondmilito]] · [[Winston Churchill]] · [[Incendio de Santandero de 1941]] · [[Lenin]] · [[Roza Luksemburg]] · [[Nazia Germanio]] · [[Jawaharlal Nehru]] · [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo]] · [[Ruanda genocido]] · [[Diana Spencer]] · [[Traktato de Versajlo]] · '''Plur-epoke:''' [[Historio de Bretonio]] · [[Historio de judoj en Nederlando]] · [[Historio de Pitkarna Insularo]] · [[Brita imperio]] '''Datoj:''' [[6-a de marto]] |- | colspan="2" | |-valign="top" | {| width="100%" |[[Dosiero:P_social_sciences-blue.png|link=|35px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #6cbed0;"><br /> ===Socio=== </div> |} '''Homoj:''' [[Benjamin Franklin]] · [[Henri Désiré Landru]] · [[James Cook]] · [[Max Weber]] · [[Nicholas Winton]] '''Demografio kaj etnoj:''' [[Aŭstroj]] · [[Aztekoj]] · [[Indianoj]] · [[Koptoj]] · [[Majaoj]] · [[Nauranoj]] · [[Rasismo]] '''Politiko kaj ekonomio:''' [[Afrika Unio]] · [[Antarkta traktato]] · [[Diplomatio]] · [[Eŭropa Parlamento]] · [[Eŭropo - Demokratio - Esperanto]] · [[Imperiismo]] · [[Monarkio]] · [[Naciismo]] · [[Propagando]] · [[Registaro]] · [[Respubliko]] · [[Unuiĝintaj Nacioj]] '''Institucioj:''' [[Humboldt-Universitato en Berlino]] · [[Masaryk-Universitato]] '''Lingvoj kaj lingvoscienco:''' [[Adiro]] · [[Angla lingvo]] · [[Baŝkira lingvo]] · [[Ĉagataja lingvo]] · [[Eskaja lingvo]] · [[Eŭska toponimio]] · [[Internacia vorto]] · [[Legoscio]] · [[Malnova Novgoroda dialekto]] · [[Okcidentalo]] · [[Tonlingvo]] · [[Transskribado Hepburn]] '''Esperanto:''' [[Esperanto-kulturo]] · [[Germana Esperanto-Asocio]] · [[Historio de UEA]] · [[IJK 2009]] · [[Junulara E-Semajno]] · [[Landaj asocioj de UEA]] · [[William Auld]] · [[L. L. Zamenhof]] · [[Esperanto-movado en Burundo]] '''Kuirarto:''' [[Japana dolĉaĵo]] · [[Lakto]] · [[Pano]] '''Festoj:''' [[Sendependeca tago de Usono]] · [[Karnavalo en Salvador de Bahio]] '''Aliaj:''' [[Agrikulturo]] · [[Aldomigo]] · [[Amo]] · [[Amikzono]] · [[Historio de valdorfaj lernejoj]] · [[Interna milito]] · [[Litertabulo]] · [[Milito]] · [[Mitologio]] · [[Modo]] · [[Pedofilia movado]] · [[Senrubeco]] · [[Skribo]] · [[Vegetarismo]] · [[Virino]] · [[Fondaĵo Vikimedio]] · [[Vikipedio]] | {| width="100%" |[[Dosiero:P art-blue.png|link=|35px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #6cbed0;"><br /> ===Arto kaj kulturo=== </div> |} '''Arto:''' [[Arto]] · [[La Bankedo de Jupille]] · [[Berlina orĉapelo]] · [[Ĉieldisko de Nebra]] · [[Salvador Dalí]] · [[Robert Delaunay]] - [[Albrecht Dürer]] - [[Benno Elkan]] · [[Francisco de Goya]] · [[Frida Kahlo]] · [[Kacuŝika Hokusaj]] · [[Henri Matisse]] · [[Mikelanĝelo]] · [[Oraj kornoj]] · [[Oto-Matilda-Kruco]] · [[Pablo Picasso]] · [[Rafaelo]] · [[Rembrandt]] · [[Petro Paŭlo Rubens]] · [[Tapiŝo de Bayeux]] '''Literaturo:''' [[Dante Alighieri]] · [[Isabel Allende]] · [[Hans Christian Andersen]] · [[Jane Austen]] · [[Bildliteraturo]] · ''[[Bohemiaj lumoj]]'' · [[Aleksandro Blok]] · [[Jorge Luis Borges]] · [[George Byron]] · [[Miguel de Cervantes]] · [[Geoffrey Chaucer]] · ''[[Harry Potter]]'' · ''[[Hernani (Victor Hugo)]]'' · [[Hispana literaturo de la Romantismo]] · [[James Joyce]] · [[Federico García Lorca]] · [[Franz Kafka]] · [[Literaturo]] · ''[[Mil kaj unu noktoj]]'' · [[Molière]] · [[Abu Nuŭas]] · [[Ovidio]] - [[Munshi Premchand]] · [[Marcel Proust]] · [[Aleksandr Puŝkin]] · [[Romano]] · [[William Shakespeare]] · [[Johanna Spyri]] · [[Tacito (verkisto)|Tacito]] · [[Rabindranath Tagore]] · [[John Ronald Reuel Tolkien]] '''Filozofio:''' [[Simone de Beauvoir]] · [[Immanuel Kant]] · [[Friedrich Nietzsche]] · [[Platono]] · [[Jean-Jacques Rousseau]] · [[Sofoklo]] '''Muziko:''' [[Ludwig van Beethoven]] · [[Bluso]] - [[Johannes Brahms]] · [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] · [[Frédéric Chopin]] · [[Claude Debussy]] · [[Antonín Dvořák]] · [[Festivalo de Bayreuth]] · [[Olivier Messiaen]] · [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] · [[Pink Floyd]] · [[Rok-muziko]] · [[Sarah Vaughan]] · [[Weihnachts-Oratorium (Bach)]] '''Arkitekturo:''' [[Akvobaraĵo]] · [[Bauhaus Dessau]] · [[Baziliko Sankta Petro]] · [[Le Corbusier]] · [[Eiffel-Turo]] · [[Granda Ĉina Muro]] · [[Kastelo de Léhon]] · [[Kastelo de Magny-en-Bessin]] · [[Marienburg]] · [[Partenono]] · [[Piramido]] · [[Ponto]] · [[Preĝejo Sankta Marteno (Laives)]] · [[Sento (banejo)]] · [[Sinan]] · [[Frank Lloyd Wright]] '''Teatro kaj Kino:''' [[Federico Fellini]] · ''[[Metropolis]]'' · [[Stanley Kubrick]] · [[Kurosawa Akira]] · [[El Lisickij]] '''Aliaj:''' [[Dirndelo]] · [[Kanto]] · [[Schuhplattler]] |- | colspan="2" | |-valign="top" | {| width="100%" |[[Dosiero:P religion-blue.png|link=|35px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #6cbed0;"><br /> ===Religio=== </div> |} '''Religioj, kultoj kaj vivfilozofioj:''' [[Hinduismo]] · [[Monoteismo]] · [[Reformacio]] · [[Romuva (kulto)]] '''Religiuloj:''' [[Abraham]] · [[Aŭgusteno de Hipono]] · [[Budho Gotamo]] · [[Marteno de Tours]] · [[Marteno Lutero]] · [[Mohamedo]] · [[Paul Gerhardt]] · '''Religiaj ejoj kaj institucioj:''' [[Laterano]] · [[Nova sinagogo de Berlino]] · [[Nova sinagogo de Majenco]] · [[Monaĥejo Lorsch]] · [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] · [[Sinagogo de Worms]] '''Religiaj objektoj:''' [[Kruco kun la grandaj mallevaĵo-emajloj]] · [[Glutbildetoj]] · [[Juda tombejo de Worms]] · [[Oto-Matilda-Kruco]] '''Diaĵoj:''' [[Aristeo]] · [[Posejdono]] · [[Vidaro]] '''Religiaj konceptoj:''' [[Animo]] | {| width="100%" |[[Dosiero:P sport-blue.png|link=|35px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #6cbed0;"><br /> === Scienco === </div> |} '''Matematiko:''' [[Al-Ĥorezmi]] · [[Isaac Newton]] · [[Matematika indukto]] · [[Teoremo de Pitagoro]] '''Fiziko:''' [[Marie Curie]] · [[Albert Einstein]] · [[Fajro]] · [[Koloro]] '''Astronomio:''' [[Galaksio]] · [[Johano Keplero]] · [[Kosmoteleskopo James Webb]] - [[Marso (planedo)]] · [[Saturno (planedo)]] · [[TRAPPIST-1]] '''Kemio:''' [[Akvo]] · [[Diamanto]] · [[Fero]] · [[Kupro]] · [[Oro]] · [[Wilhelm Ostwald]] '''Biologio kaj medicino:''' [[Aidoso]] · [[Alzheimer-malsano]] · [[Biologio]] · [[Samuel Hahnemann]] · [[John James Audubon]] · [[Charles Darwin]] · [[Sigmund Freud]] - [[Klasifiko Internacia de Malsanoj]] · [[Karolo Lineo]] · [[Naturo]] · [[Pandemio]] · [[Louis Pasteur]] · [[Penicilino]] · [[Sano]] '''Bestoj:''' [[Abelo]] · [[Amfibioj]] · [[Bestoj]] · [[Bovo]] · [[Ĉevalo]] · [[Hundo]] · [[Kamelo]] · [[Krotalo]] · [[Lamo]] · [[Mamuloj]] · [[Porko]] · [[Reptilioj]] · [[San-Bernarda hundo]] · [[Tibeta spanielo]] '''Birdoj:''' [[Amerika blanka ibiso]] · [[Barata pavo]] · [[Blanka pelikano]] · [[Blankkapa maraglo]] · [[Dompasero]] · [[Flamengo]] · [[Griza ansero]] · [[Kadavrogrifo]] · [[Kampopasero]] · [[Kivio]] · [[Koko]] · [[Korvo]] · [[Lajsana albatroso]] · [[Migra falko]] · [[Migrokolombo]] · [[Muta cigno]] · [[Norda senharibiso]] · [[Platbeka anaso]] · [[Reĝa pingveno]]· [[Struto]] · [[Tinamo]] '''Plantoj:''' [[Legomo]] · [[Maizo]] · [[Rizo]] · [[Sojfabo]] · [[Citrono]] · [[Plantoj]] '''Aliaj:''' [[Akva ciklo]] · [[Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo]] · [[Pluvo]] · [[Scienca metodo]] · [[Tajdo]] · [[Pseŭdoscienco]] |- | colspan="2" | |-valign="top" | {| width="100%" |[[Dosiero:P train blank.svg|link=|35px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #6cbed0;"><br /> ===Tekniko=== </div> |} '''Transportoj:''' [[Austin FX4]] · [[Metroo de Parizo]] '''Aliaj:''' [[Amaskomunikilo]] · [[Armilo]] · [[Biciklo]] · [[Kompoŝtiga necesejo]] · [[Ligno]] · [[Linotipo (Linotype)]] · [[Telefono]] | {| width="100%" |[[Dosiero:P ps-blue.png|link=|35px]] | width="100%"|<div style="border-bottom: solid 2px #6cbed0;"><br /> ===Sporto kaj ludoj=== </div> |} '''Sportoj:''' [[Bobado]] · [[Futbalo]] · [[Olimpiaj ludoj]] · [[Sporto]] '''Ludoj:''' [[Goo]] |- | colspan="2" | |} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ [[Kategorio:Projekto:Legindaj artikoloj|!]] ncqjpn4al1z00r4a17g7phqf7ygs29y Kategorio:Germanaj sportistoj 14 157163 9354315 6892149 2026-04-18T10:34:06Z Aidas 3488 9354315 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Sportistoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Germanoj laŭ profesioj|Sportistoj]] [[Kategorio:Sporto en Germanio|Sportistoj]] 7ama0408kz78f1ky1ib6sbxgol5dsok Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko 0 166072 9354321 9292628 2026-04-18T10:42:39Z Alifono 114488 /* Kolekto por planlingvoj (germanlingve: Sammlung für Plansprachen) 9354321 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo|sen banderolo=|kategorio=|markilo=|nomo=|propra nomo=|plia nomo=|komento pri plia nomo=|nomoj=|emblemo=|grandeco de emblemo=|priskribo de emblemo=|bildo=[[Dosiero:Palais Mollard.jpg|Palaco Mollard-Clary|300px|zentriert]]|bildograndeco=|priskribo de bildo=|bildoteksto=|priskribo de bildoj=|bildo-priskribo=|bildogrupo=|lando=Aŭstrio|regiono=|urbo=Vieno|speco=|adreso=|posedanto=|arkitekto=|inaŭgurdato=1929|malfermdato=1927|fermdato=|fondinto=Hugo Steiner|titolo de fondinto=|estro=|titolo de estro=|latitudo=|longitudo=|regiono-ISO=AT|tersituo=Centra Vieno/Vieno|tipo1=|tipo2=|situo sur mapo=|Marko=|Marko-ampl=|mapligilo=|wd-id=|zomo=|kolektoj=|Verkonombro=|verkoj=|surfaco=|vizitantoj=|publika transporto=|ISIL=|lang=|url=|retejo=https://www.onb.ac.at/eo/museen/esperantomuzeo|rimarko=|kesteroj=|ŝablono=}} La Esperantomuzeo de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] estas unu el la plej tradiciriĉaj lingvo-muzeoj kaj unu el la plej gravaj siaspecaj institucioj en la mondo. Ekde sia fondo en 1927 la muzeo disponas pri ampleksa [[biblioteko]], kiu en 1990 ricevis la nomon “Kolekto por Planlingvoj” (germanlingve: ''Sammlung für Plansprachen''). Per pli ol 90-jara daŭra kolektado ĝi iĝis mondskale la plej granda fakbiblioteko pri [[Esperanto]], [[Planlingvo|planlingvoj]] kaj [[interlingvistiko]]. == Historio == La Esperantomuzeo estis fondita en 1927 kiel asocio “Internacia Esperanto-Muzeo” de [[Hugo Steiner]] kaj fariĝis en 1928 per oficiala kontrakto parto de la Nacia Biblioteko. Laŭ Hugo Steiner la ideo pri la fondo de Esperantomuzeo aperis dum la [[UK 1927|19-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Gdansko|Dancigo]] kaj venis de [[Felikso Zamenhof]], frato de [[L. L. Zamenhof|Ludoviko Zamenhof]]. Post la aneksado de Aŭstrio la [[Gestapo]] fermis la muzeon en 1938 kaj la remalfermo okazis en 1947 sub la Mikaela kupolo de la [[Hofburgo|Hofburg]]. En 2005 la Esperantomuzeo kaj la Kolekto por Planlingvoj translokiĝis al la [[Palaco Mollard|Palaco Mollard-Clary]] en la Viena Herrengasse 9. == Kolekto por planlingvoj == Kun pli ol 150 000 bibliotekaj unuoj la Kolekto por Planlingvoj ([[Germana lingvo|germanlingve]]: ''Sammlung für Plansprachen'') estas mondskale la plej granda fakbiblioteko pri interlingvistiko kaj dokumentas ĉirkaŭ 500 diversajn planlingvajn projektojn, inter ili [[Volapuko]], [[Ido]], [[Okcidentalo|Interlingue (Okcidentalo)]] kaj [[Interlingvao]]. La kolekto konservas ĉirkaŭ 45 000 volumojn, 30 000 leterojn kaj manuskriptojn, 22 000 fotojn, 4 500 diversajn periodaĵojn, 3 500 muzeajn objektojn, 1 800 afiŝojn, 1 700 aŭdvidajn dokumentojn kaj pli ol 80 arkivojn de personaj kaj instituciaj devenoj, interalie kolektojn de [[Marjorie Boulton]], [[Kálmán Kalocsay]], [[Juan Régulo Pérez]], [[Manuel de Seabra]], [[Eugen Wüster]], Ludoviko Zamenhof, kaj la arkivon de la [[Universala Esperanto-Asocio]]. La havaĵo estas rete traserĉebla per la katalogoj QuickSearch kaj ÖNB Digital. Pli ol 45 000 katalogeroj havas rektan ligilon al la koncerna diĝita dokumento. == Ekspozicio == [[Dosiero:Esperantomuseum Vitrinen.jpg|alternative=|eta|380x380ra|Ekspozicio en la Esperantomuzeo]] La permanenta ekspozicio plurmedie prezentas la facedoriĉan historion de Esperanto, ekde la [[Unua Libro]] ĝis la [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj]] kaj la nuntempaj praktikoj. La evoluon de la riĉenhava literaturo evidentigas originalaj verkoj de [[Julio Baghy|Gyula Baghy]], [[William Auld]] kaj [[Spomenka Štimec]], kiuj estis tradukitaj en plurajn lingvojn. Pere de interaktivaj komputiloj, ankaŭ aliaj planlingvoj estas prezentataj, kiel la mistika [[Lingua ignota|Lingua Ignota]] de [[Hildegard de Bingen|Hildegard von Bingen]], la muzika lingvo [[Solresolo|Solresol]], kaj la [[klingona lingvo]] el la televidserio [[Star Trek]]. == Literaturo == * Christina Köstner: Glück im Unglück. Das Esperantomuseum an der Nationalbibliothek Wien 1938–1945. En: Language Problems and Language Planning 29 (2005) 2, 177–186. * Herbert Mayer: Eine traditionelle Bibliothek und ihre Herausforderungen. Die Sammlung für Plansprachen der Österreichischen Nationalbibliothek. En: Plansprachliche Bibliotheken und Archive. Beiträge der 17. Jahrestagung der Gesellschaft für Interlinguistik e.V., 23.–25. November 2007 in Berlin (Interlinguistische Informationen, Beiheft 15). Berlin 2008, 33–36. * Bernhard Tuider: Esperanto and Planned Languages: The Aims of the Museum and Department. En: Representing Language: Museums of Language and the Display of Intangible Cultural Heritage. 2020. * Bernhard Tuider: [https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/esperanto-plansprachen-und-sprachplanung Esperanto, Plansprachen und Sprachplanung. Zum 90-Jahr-Jubiläum des Esperantomuseums der Österreichischen Nationalbibliothek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210117193058/https://www.onb.ac.at/forschung/forschungsblog/artikel/esperanto-plansprachen-und-sprachplanung |date=2021-01-17 }} (Esplorblogo de la Aŭstria Nacia Biblioteko, 25.07.2019) * Bernhard Tuider: Bibliothek und Ideologie – Die Nationalbibliothek in der Zwischenkriegszeit zwischen Deutschnationalismus und Esperantosammlung. En: Johanna Rachinger: Schatzkammer des Wissens. 650 Jahre Österreichische Nationalbibliothek, Wien 2018, 130–137. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.onb.ac.at/eo/museen/esperantomuzeo/ Esperantomuzeo] * [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Kolekto por Planlingvoj] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Esperanto&tab=onb_sondersammlungen&search_scope=ONB_esperanto&vid=ONB&offset=0 Katalogo Trovanto] * [https://onb.digital/search/1289969 Katalogo ÖNB Digital] * [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj/digitaj-dokumentoj Diĝitaj dokumentoj] == Vidu ankaŭ == * [[Esplorbiblioteko]] * [[Esperanto-biblioteko]]j * [[Biblioteko Hector Hodler]] * [[Centro Ludoviko Zamenhof]] * La historia teksto pri la [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno|Internacia Esperanto Muzeo en Vieno]] el la plumo de la fondinto [[Hugo Steiner]] * [[Esperanto-muzeo]] * [[Muzeo de Esperanto de Subirats]] * [[Nacia Esperanto-Muzeo (Gray)|Nacia Esperanto-Muzeo]] * [[Esperanto-Muzeo en Svitavy|Esperanto-muzeo de Svitaty]] * [[Internacia Esperanto-Muzeo en Zaozhuang|Internacia Esperanto-Muzeo de Zaozhuang]] [[Kategorio:Aŭstria Nacia Biblioteko]] [[Kategorio:Muzeoj en Vieno]] [[Kategorio:Bibliotekoj]] [[Kategorio:Esperanto-bibliotekoj]] [[Kategorio:Esperanto-muzeoj]] [[Kategorio:Arkivoj]] [[Kategorio:Esperantologio]] [[Kategorio:Interlingvistiko]] b0k40c6r8qepbpwbsoz31jqzuzpmmab Detektivo Konan (mangao) 0 186873 9354216 9350923 2026-04-18T02:37:30Z Stephan1000000 118133 1198 9354216 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{Informkesto animemangao | titolo = Detektivo Konan | originalatitolo = 名探偵コナン <br /> [Meitantei Konan] | bildo = Detective Conan Volume 1.png | bildpiedo = Unua volumo de la mangao | ĝenro = [[detektivo]], [[komedio]], [[dramo]] | porkiu = [[ŝonen]] | produktolando = [[Japanio]] | originalalingvo = [[Japana lingvo|la japana]] }} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Mangao]] | aŭtoro = [[Aojama Goŝo]] | publikiginto = [[Ŝogakukan]] | magazino = [[Weekly Shōnen Sunday]] | aperdato = 19a de januaro 1994 — nun | volumoj = 108 }} {{Informkesto animemangao | titolo = [[Animeo]] ([[televida serio|tv]]) | reĝisoro = [[Kodama Kenĝi]] <br /> [[Jamamoto Jasuiĉiro]] | produktisto = Suŭa Miĉihiko <br /> Joŝioka Masahito | muziko = Ono Kacuo | studio = [[TMS Entertainment]] | televidareto = [[Nippon Television|NTV]], [[Yomiuri TV]], [[Animax]] | aperdato = 8a de januaro 1996 — nun | epizodoj = 1198 }} {{Informkesto animemangao/fino }} '''''Detektivo Konan''''' ([[Japana lingvo|japane]]: 名探偵コナン [''Meitantei Konan''], laŭvorte: ''Majstrodetektivo Konan'') estas japana detektivtema [[mangao|mangaa]] serio verkita de [[Aojama Goŝo|Aojama Gosho]] ekde 1994 kaj ankoraŭ ne finita. Pro la granda sukceso de tiu mangao nun ankaŭ animea televidserio, animaciaj filmoj kaj doramao estis produktitaj en [[Japanio]]. La rakonto koncentriĝas sur Shinichi Kudo, fama adoleska detektivo kiu estas venenita de misteraj viroj, sed anstataŭ morti, li ŝrumpas ĝis la mezuro de infano. Post ĉi tio, Shinichi decidas ŝanĝi sian nomon al Conan Edogawa por protekti siajn proksimulojn, trovi sufiĉajn pruvojn por detrui la misteran organizon kaj trovi antidoton kiu igos lin juna viro denove. == Ĉefaj roluloj == * '''Ŝiniĉi Kudo''' (工藤新一 [''Kudō Shinichi'']), en sia malgranda formo: '''Konan Edogaŭa''' (japane: 江戸川コナン [''Edogawa Conan'']) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Jamaguĉi Kappej|Jamaguchi Kappej]] (Shinichi), [[Takajama Minami|Takayama Minami]] (Conan) Ŝiniĉi estis 17-jara lernejano kaj sukcesa [[detektivo]] ĝis la "nigraj homoj" kaptis lin kaj trinkigis al li misteran toksinon, kiu ŝrumpigis sian korpon tiele, ke li nun aspektas 7-jaraĝa. Shinichi uzas la pseŭdonimon Conan Edogawa kaj surhavas okulvitrojn. Lia amiko Agasa helpas lin loĝi en la domo de sia amikino Ran Mori. La malgranda Konan apogas nun la patron de Ran, kiu estas mallerta detektivo, kaj samtempe Konan devas zorgi, ke neniu komprenu ke estas Konan tiu, kiu solvis la kazojn. * '''Ran Mori''' (毛利蘭 [''Mōri Ran'']) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Ŭakana Jamazaki]] Ran estas samklasanino kaj amikino de Ŝiniĉi jam ekde infanĝardena tempo. Ŝi elkore amas Ŝiniĉi, sed hezitas diri tion al li — same kiel li. Ran serĉas daŭre la malaperintan Ŝiniĉi-n, kaj kelkfoje suspektas, ke Konan estas Ŝiniĉi, sed li ĉiam sukcesas trompi ŝin — li estas konvinkita, ke ŝi nepre malkaŝus lin kaj estus murdita de la "Nigraj Homoj", se ŝi scius la sekreton. * '''Mori Kogoro''' (毛利小五郎 [Mōri Kogorō]) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Kamiya Akira]] (epizodoj 1—548), [[Kojama Rikija]] (epizodoj 553—nun) Patro de Ran kaj eks-policano, kiu devis rezigni sian eksan laboron post kiam li pafis sian edzinon en la gambon por savi ŝin el ostaĝeco. Poste ŝi forlasis Kogoro-n kaj nun loĝas aparte. Kogoro loĝas kune kun sia filino Ran kaj laboras kiel sensukcesa privata detektivo ĝis la apero de Konan. Konan solvas nun la kazojn, poste plej ofte endormigas Kogoro-n kaj anoncas la solvon uzante la voĉon de Kogoro (danke al voĉŝanĝilo de d-ro Agasa), kredigante ĉiujn, ke la "Dormanta Kogoro" solvis ĝin. Kaj la drinkemulo Kogoro volonte kredas, ke vere estis li mem, kiu solvis la kazon, kiam li revekiĝas. Kogoro estas ne nur fervora admiranto de la kantistino Okino Joko, sed ankaŭ [[amaĵisto]] en la ĉeesto de ĉiu bela virino. * '''Hagase Agasa''' (阿笠博士 [Agasa hakase], laŭvorte: '''[[doktoro|d-ro]] Agasa''') : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Ogata Keniĉi]] Inventisto kaj amiko de la familio Kudo, kiu helpas al Ŝiniĉi/Konan kaj donas al li specialajn inventaĵojn, kiujn Konan bezonas por kaŝi siajn aktivecojn, kiel ekz. la elektronan voĉŝanĝilon kamuflitan kiel bantkravato, aŭ la senbruan narkotan pistolon kamuflitan kiel brakhorloĝo. Lia plena nomo estas Agasa Hiroŝi. * '''Megure kejbu''' (目暮警部 [Megure keibu], laŭvorte: '''Polica inspektoro Megure''') : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Ĉafurin]] La zorgema estro de la murdkomisiono kaj eks-superulo de Kogoro, Megure ofte aperas en la serio, ĉar Tokio estas lia sfero de kompetenteco. * '''Ĝin''' kaj '''Ŭokka''' (ジン [Ĝin] & ウォッカ [Ŭokka], Laŭvorte: '''Ĝino''' & '''Vodko''') : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Hori Jukitoŝi]] (Ĝin), [[Taĉiki Fumihiko]] (Vodko) Ĝino kaj Vodko estas la kaŝnomoj de du membroj de la krima "Nigra Organizo", kiu minacas per murdo ĉiun, kiu provas serĉesploradi tiun organizon. Ĝino estis la ulo, kiu, kun intenco murdi lin, trinkigis al Ŝiniĉi la eksperimentan toksinon APTX 4869, sed Ŝiniĉi ne mortis kaj juniĝis je dek jaroj. Nun tre gravas por Ŝiniĉi, ke la "Nigra Organizo" ne eltrovu tiun fakton. La membroj de la "Nigra Organizo" emas vesti sin per nigraj vestoj kaj uzas la nomojn de drinkaĵoj kiel kaŝnomoj. * '''Ajumi''', '''Genta''' kaj '''Micuhiko''' (歩美 [Ajumi], 元太 [Genta], 光彦 [Micuhiko]) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Iŭaj Jukiko]] (Ajumi), [[Otani Ikue]] (Micuhiko), [[Takagi Ŭataru]] (Genta) Tri samklasanoj de la malgranda Konan, kiuj amikiĝas kun li kaj fondas detektivan klubon. Kelkfoje ili povas helpi al Konan solvi kazon. Al Genta kaj Micuhiko plaĉas Ajumi, sed Ajumi interesiĝas nur pri Konan. * '''Mijano Ŝiho''' (宮野志保 [Mijano Ŝiho]), en ŝia malgranda formo: '''Hajbara Aj''' (灰原哀 [Haibara Ai]) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Hajaŝibara Megumi]] Komence la 18-jara Ŝiho estis biokemiistino, havante la kaŝnomon Ŝereo, apartenis al la "Nigra Organizo", kaj inventis la APTX 4869. Post kiam ŝia pliaĝa fratino Akemi estis murdito de Ĝino, ŝi kontraŭstaris al la "Nigra Organizo" kaj estis kaptita. Atendante sian ekzekuton, ŝi mem englutis la [[toksino]]n kaj kiel Konan malgrandiĝis. Tiele ŝi sukcesis fuĝi kaj kaŝi sin ĉe d-ro Agasa kaj Konan — nur al ili ŝi konfidis sian sekreton. Kiel knabino ŝi uzas la nomon Hajbara Aj kaj iĝas samklasanino de Konan. Aj aliĝas al la detektiva grupo de Ajumi, Genta kaj Micuhiko. * '''Suzuki Sonoko''' (鈴木園子 [Suzuki Sonoko]) : [[Sejuo|Voĉaktoro]] — [[Macui Naoko]] Sonoko estas el tre riĉa familio, sed ne aroganta. Ŝi estas sincera kaj la plej intima kaj lojala amikino de Mori Ran. Propradire ŝi jam havas amikon Kjogoku Makoto, sed li estas plejofte malproksime, kaj tiel ŝia romantika koro ne ĉesas serĉi alian sonĝoprincon. == [[Mangao]] == La mangao "Detektivo Konan" aperas regule en la japana magazeno [[Shōnen Sunday]], ĉiun semajnon proksimume 16 paĝoj (= unu "dosiero"), kaj ekde julio 1994 proksimume ĉiun 11-an semajnon tiuj dosieroj aperas kune kiel [[Tankobon|kompila volumo]]. Ĝis marto 2007, en Japanio aperis jam 88 volumoj. == [[Animeo|Animea]] [[televida serio]] == En Japanio ekde la jaro 1996 ankaŭ animea televida serio "Detektivo Konan" estas realigita, kaj ankaŭ la animea serio havas grandan sukceson en multaj landoj. == [[Doramao]] == En Japanio ekde la 2-a de oktobro 2006 nun ankaŭ [[doramao]] (neanimacia televida serio) "[[Detaktivo Konan (doramao)|Detektivo Konan]]" estas elsendita en [[Yomiuri TV]] kaj [[Nippon TV]]. La ĉefrolantoj estas [[Oguri Ŝun]] (kiel Kudo Ŝiniĉi), [[Kurokaŭa Tomoko]] (kiel Mori Ran), kaj [[Ĝinnaj Takanori]] (kiel Mori Kogoro). == Animaciaj filmoj == Suplemente al la rakontoj en la mangao ankaŭ [[Detektivo Konan (filmo)|animaciaj filmoj "Detektivo Konan"]] estas produktita. Ekde la jaro 1997, en aprilo de ĉiu jaro aperas nova filmo: {| class="wikitable" !'''Jaro''' ! '''Titolo laŭvorte tradukita al Esperanto''' ! '''Originala japana titolo''' ! '''Transskribita japana titolo''' ! '''Angla titolo''' |- ||1997||Horloĝ-mekanismo en la ĉielskrapulo||時計じかけの摩天楼||[Tokei-ĝikake no matenrō]||The Time-Bombed Skyscraper |- ||1998||La 14-a celo||14 番目の標的||[Ĝūyon-banme no tāgetto]||The Fourteenth Target |- ||1999||La sorĉisto de la jarcenta fino||世紀末の魔術師||[Seikimacu no maĝucuŝi]||The Last Wizard of the Century |- ||2000||La murdisto en la pupilo||瞳の中の暗殺者||[Hitomi no naka no ansacuŝa]||Captured in her Eyes |- ||2001||Retronombrado al ĉielo||天国へのカウントダウン||[Tengoku e no kauntodaun]||Countdown to Heaven |- ||2002||La fantomo en la strato Baker ||ベイカー街の亡霊||[Beikā-sutoriito no bōrei]||The Phantom of Baker Street |- ||2003||Krucvojo en la labirinto||迷宮の十字路||[Meikjū no kurosurōdo]||Crossroad in the Ancient Capital |- ||2004||La magiisto kun arĝentaj flugiloj||銀翼の奇術師||[Gin-joku no maiiŝan]||Magician of the Silver Sky |- ||2005||Malbonfaraj intencoj super la marhorizonto||水平線上の陰謀||[Suiheisenĝō no sutorateĝii]||Strategy Above the Depths |- ||2006||Rekviemo de la detektivoj||探偵達の鎮魂歌||[Tanteitaĉi no rekuiemu]||The Private Eyes' Requiem |- ||2007||La ĉerko en la profunda bluo||紺碧の棺||Konpeki no ĝorī-roĝā]||Jolly Roger in the Deep Azure |- ||2008||Plena partituro de palpito||戦慄の楽譜||[Senritsu no furu sukoa]||Full Score of Fear |- ||2009||La nigrega persekutanto ||漆黒の追跡者||[Ŝikkoku no ĉejsā]||The Raven Chaser |- ||2010||La perdita ĉiela ŝipo ||天空の難破船||[Tenkū no Rosuto Ŝippu]||The Lost Ship in the Sky |- ||2011||15 minutoj de silento||沈黙の15分|| [Ĉinmoku no Kŭōtā] ||Quarter of Silence |- ||2012||La 11-a avanulo ||11人目のストライカー|| [Ĝūichi-ninme no Sutoraikā]||The Eleventh Striker |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Mangao]] [[Kategorio:Detektivaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Animeo]] [[Kategorio:Animeaj filmoj]] [[Kategorio:Animaciaj filmoj]] [[Kategorio:Japanaj televidaj serioj]] [[Kategorio:Fikciaj infanoj|Konan]] [[Kategorio:Fikciaj detektivoj|Konan]] lj1gj79d42a0eawz0drh5u32zefb8b7 Evea lingvo 0 196904 9354223 8034735 2026-04-18T04:31:43Z YTY76-EO 249878 Update 9354223 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Evea lingvo |Propra_nomo=Eʋegbe |Landoj= sudorienta [[Ganao]] kaj [[Togolando]] |Denaske= proksimume 10 milionoj da homoj |Fremdlingve= |Fam1=[[Niĝerkonga lingvaro]] |Fam2=[[Atlantik-konga lingvaro]] |Fam3=[[Volta-niĝera lingvaro]] |Fam4=[[Kvaa lingvaro]] |Fam5=okcidenta |Fam6=[[Gbea lingvaro]] |Fam7=Evea lingvo |Oficiala lingvo= |Reguligita de= |Mapo = Gbea lingvaro.png |Mapopriskribo = Distribuo de la ĉefaj lingvoj el la gbea lingvaro<ref>laŭ Capo 1988 kaj 1991)</ref>: <br />flavas la regiono de la evea lingvo | Parencaj lingvoj = * [[Gena lingvo]] (''Gen'') * [[Fonua lingvo]] (''Fon'') * [[Aĝa lingvo]] (''Aja '') * [[Fla-feraaj lingvoj]] (''Phla-Pherá'') |Skribo= Latina skribo |Koloro= Niĝerkonga |ISO1= ee |ISO2B= ewe |ISO2T= ewe |SIL= EWE |Parolantoj=10 000 000}} La '''evea lingvo''' ''(Eʋegbe'', ''Eʋe'' aŭ ''Ɛ̀ʋɛ̀ gbè)'' estas la plej disvastiĝinta lingvo el la [[gbea lingvaro]], parolata de 5 milionoj da parolantoj en [[Ganao]] kaj [[Togolando]] kaj [[Benino]]. La lingvo nomiĝas ankaŭ Eibe, Ebwe, Eve, Efe, Eue, Vhe, Gbe, Krebi, Krebe aŭ Pape. La gbea lingvaro apartenas al la [[kvaa lingvaro]], branĉo de la [[Niĝerkonga lingvaro|niĝerkonga lingvofamilio]], kaj dispartigeblas krom la evea al kvar pliaj ĉefaj lingvoj respektive dialektaroj: la [[gena lingvo|gena]] (''Gen''), [[fonua lingvo|fonua]] (''Fon'') kaj [[aĝa lingvo|aĝa]] (''Aja'') lingvoj, plus la grupo de [[fla-feraaj lingvoj]] (''Phla-Pherá''). La evea lingvo apartenas al la [[tonlingvo|tonaj lingvoj]], [[Lingva tipologio#Analizaj lingvoj|analizaj lingvoj]] kaj la baza vortordo estas ''Subjekto Verbo Objekto''. La evea estas unu el la plej bone dokumentitaj afrikaj lingvoj, precipe danke al la laboro de la germana lingvisto Diedrich Westermann, kiu publikigis multajn vortarojn kaj gramatikajn traktatojn pri la evea kaj la aliaj Gbea-lingvoj. == Vikipedio en la evea == Estas vikipedia sekcio  en la evea lingvo, la unua redakto estis farita en 2004.. Ĝis la 29-an de marto 2023, la sekcio enhavas 819 artikolojn (totala nombro da paĝoj - 3585); 13.911 membroj estas registritaj en ĝi, du el ili havas administran statuson; 29 partoprenantoj faris ion en la lastaj 30 tagoj; la totala nombro da redaktoj dum la ekzisto de la sekcio estas 54 528. == Sintakso == La kutima vortordo estas Subjekto-Verbo-Objekto. En posedkonstruaĵoj, la nomo de la posedanto antaŭas la nomon de la posedaĵo. Adjektivoj, numeraloj, demonstrativoj kaj relativaj pronomoj sekvas la ĉefan substantivon. La evea havas riĉan sistemon de [[Seria verbkonstruo|seriaj verbokonstruoj]] (vidu Ansre 1961). == Alfabeto == Unua ortografio por la evea estis desegnita fare de germanaj misiistoj en la dua duono de la [[19-a jarcento]]. La evea estas skribita en la [[afrika referenca alfabeto]]. Jen la latina alfabeto kun kelkaj [[IPA]]- signaro aldonita: {| class="wikitable" !A a !B b !D d !Ɖ ɖ !Dz dz !E e !Ɛ ɛ !F f !Ƒ ƒ !G g !GB GB !Ɣ ɣ |- |[/a/] <sup>?</sup> |[/b/] <sup>?</sup> |[/d/] <sup>?</sup> |[/ɖ/] <sup>?</sup> |[/dz/] <sup>?</sup> |[/e/, /ə/] <sup>?</sup> |[/ɛ/] <sup>?</sup> |[/f/] <sup>?</sup> |[/ɸ/] <sup>?</sup> |[/ɡ/] <sup>?</sup> |[/ɡ͡b/] <sup>?</sup> |[/ɣ/] <sup>?</sup> |- !H h !Xx !mi i !K k !Kp kp !L l !M m !N n !Ny ny !Ŋ ŋ !Ho ho !Ɔ ɔ !P p |- |[/h/] <sup>?</sup> |[/huh/] <sup>?</sup> |[/i/] <sup>?</sup> |[/k/] <sup>?</sup> |[/k͡p/] <sup>?</sup> |[/l/] <sup>?</sup> |[/m/] <sup>?</sup> |[/n/] <sup>?</sup> |[/ɲ/] <sup>?</sup> |[/ŋ/] <sup>?</sup> |[/o/] <sup>?</sup> |[/ɔ/] <sup>?</sup> |[/p/] <sup>?</sup> |- !R r !S s !T t !Ts ts !Vi vi !V v !Ʋ ʋ !W w !Xx !Y y !Z z |- |[/l/] <sup>?</sup> |[/s/] <sup>?</sup> |[/t/] <sup>?</sup> |[/ts/] <sup>?</sup> |[/u/] <sup>?</sup> |[/v/] <sup>?</sup> |[/β/] <sup>?</sup> |[/w/] <sup>?</sup> |[/x/] <sup>?</sup> |[/j/] <sup>?</sup> |[/z/] <sup>?</sup> |} N ''skribita'' post vokalo indikas nazaligo . Tonalto estas montrata skribe nur kiam necese por eviti ambiguecon. Tiel okazas, ekzemple, kun la vortoj ''mí'' "ni" kontraŭ ''mi'' "vi", kaj ''wò'' "vi/vi" kontraŭ ''wo'' "ili/ili/ili": * ekpɔ wò <nowiki>[[ɛ́k͡pɔ̀ wɔ̀]]</nowiki> <sup>?</sup> — "li vidis vin" * ekpɔ wo <nowiki>[[ɛ́k͡pɔ̀ wɔ́]]</nowiki> <sup>?</sup> — "li vidis ilin" == Eksteraj ligiloj == * (eo) {{ueavikiokat|Evea_lingvo|la {{paĝonomo}}}} * (eo) [https://revuoesperanto.org/evea_lingvo Pri novaj radikoj (neologismoj) en la evea lingvo], artikolo aperinta en [[Revuo Esperanto]] en aprilo 2017 * (eo) [https://www.youtube.com/watch?v=qqMD2Sqjfiw Literoj de la esperanta alfabeto laǔ la eveaj sonoj], filmeto == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj| WT=Ewe_language|WT titolo=Evea_lingvo|WT originalo=Ewe+language| Wl=Evea_lingvo|Wl titolo=Lingvo_ewe|Wl originalo=Idioma_ewe| iwiki=ee}} {{Ĝermo|lingvoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gbea lingvaro]] [[Kategorio:Tonlingvoj]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Ganao]] [[Kategorio:Lingvoj de Togolando]] tata5vo2c21wvj3k9o4b7zaimr2ra1e 9354224 9354223 2026-04-18T04:32:04Z YTY76-EO 249878 9354224 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Evea lingvo |Propra_nomo=Eʋegbe |Landoj= sudorienta [[Ganao]] kaj [[Togolando]] |Denaske= proksimume 5 milionoj da homoj |Fremdlingve= |Fam1=[[Niĝerkonga lingvaro]] |Fam2=[[Atlantik-konga lingvaro]] |Fam3=[[Volta-niĝera lingvaro]] |Fam4=[[Kvaa lingvaro]] |Fam5=okcidenta |Fam6=[[Gbea lingvaro]] |Fam7=Evea lingvo |Oficiala lingvo= |Reguligita de= |Mapo = Gbea lingvaro.png |Mapopriskribo = Distribuo de la ĉefaj lingvoj el la gbea lingvaro<ref>laŭ Capo 1988 kaj 1991)</ref>: <br />flavas la regiono de la evea lingvo | Parencaj lingvoj = * [[Gena lingvo]] (''Gen'') * [[Fonua lingvo]] (''Fon'') * [[Aĝa lingvo]] (''Aja '') * [[Fla-feraaj lingvoj]] (''Phla-Pherá'') |Skribo= Latina skribo |Koloro= Niĝerkonga |ISO1= ee |ISO2B= ewe |ISO2T= ewe |SIL= EWE |Parolantoj=10 000 000}} La '''evea lingvo''' ''(Eʋegbe'', ''Eʋe'' aŭ ''Ɛ̀ʋɛ̀ gbè)'' estas la plej disvastiĝinta lingvo el la [[gbea lingvaro]], parolata de 5 milionoj da parolantoj en [[Ganao]] kaj [[Togolando]] kaj [[Benino]]. La lingvo nomiĝas ankaŭ Eibe, Ebwe, Eve, Efe, Eue, Vhe, Gbe, Krebi, Krebe aŭ Pape. La gbea lingvaro apartenas al la [[kvaa lingvaro]], branĉo de la [[Niĝerkonga lingvaro|niĝerkonga lingvofamilio]], kaj dispartigeblas krom la evea al kvar pliaj ĉefaj lingvoj respektive dialektaroj: la [[gena lingvo|gena]] (''Gen''), [[fonua lingvo|fonua]] (''Fon'') kaj [[aĝa lingvo|aĝa]] (''Aja'') lingvoj, plus la grupo de [[fla-feraaj lingvoj]] (''Phla-Pherá''). La evea lingvo apartenas al la [[tonlingvo|tonaj lingvoj]], [[Lingva tipologio#Analizaj lingvoj|analizaj lingvoj]] kaj la baza vortordo estas ''Subjekto Verbo Objekto''. La evea estas unu el la plej bone dokumentitaj afrikaj lingvoj, precipe danke al la laboro de la germana lingvisto Diedrich Westermann, kiu publikigis multajn vortarojn kaj gramatikajn traktatojn pri la evea kaj la aliaj Gbea-lingvoj. == Vikipedio en la evea == Estas vikipedia sekcio  en la evea lingvo, la unua redakto estis farita en 2004.. Ĝis la 29-an de marto 2023, la sekcio enhavas 819 artikolojn (totala nombro da paĝoj - 3585); 13.911 membroj estas registritaj en ĝi, du el ili havas administran statuson; 29 partoprenantoj faris ion en la lastaj 30 tagoj; la totala nombro da redaktoj dum la ekzisto de la sekcio estas 54 528. == Sintakso == La kutima vortordo estas Subjekto-Verbo-Objekto. En posedkonstruaĵoj, la nomo de la posedanto antaŭas la nomon de la posedaĵo. Adjektivoj, numeraloj, demonstrativoj kaj relativaj pronomoj sekvas la ĉefan substantivon. La evea havas riĉan sistemon de [[Seria verbkonstruo|seriaj verbokonstruoj]] (vidu Ansre 1961). == Alfabeto == Unua ortografio por la evea estis desegnita fare de germanaj misiistoj en la dua duono de la [[19-a jarcento]]. La evea estas skribita en la [[afrika referenca alfabeto]]. Jen la latina alfabeto kun kelkaj [[IPA]]- signaro aldonita: {| class="wikitable" !A a !B b !D d !Ɖ ɖ !Dz dz !E e !Ɛ ɛ !F f !Ƒ ƒ !G g !GB GB !Ɣ ɣ |- |[/a/] <sup>?</sup> |[/b/] <sup>?</sup> |[/d/] <sup>?</sup> |[/ɖ/] <sup>?</sup> |[/dz/] <sup>?</sup> |[/e/, /ə/] <sup>?</sup> |[/ɛ/] <sup>?</sup> |[/f/] <sup>?</sup> |[/ɸ/] <sup>?</sup> |[/ɡ/] <sup>?</sup> |[/ɡ͡b/] <sup>?</sup> |[/ɣ/] <sup>?</sup> |- !H h !Xx !mi i !K k !Kp kp !L l !M m !N n !Ny ny !Ŋ ŋ !Ho ho !Ɔ ɔ !P p |- |[/h/] <sup>?</sup> |[/huh/] <sup>?</sup> |[/i/] <sup>?</sup> |[/k/] <sup>?</sup> |[/k͡p/] <sup>?</sup> |[/l/] <sup>?</sup> |[/m/] <sup>?</sup> |[/n/] <sup>?</sup> |[/ɲ/] <sup>?</sup> |[/ŋ/] <sup>?</sup> |[/o/] <sup>?</sup> |[/ɔ/] <sup>?</sup> |[/p/] <sup>?</sup> |- !R r !S s !T t !Ts ts !Vi vi !V v !Ʋ ʋ !W w !Xx !Y y !Z z |- |[/l/] <sup>?</sup> |[/s/] <sup>?</sup> |[/t/] <sup>?</sup> |[/ts/] <sup>?</sup> |[/u/] <sup>?</sup> |[/v/] <sup>?</sup> |[/β/] <sup>?</sup> |[/w/] <sup>?</sup> |[/x/] <sup>?</sup> |[/j/] <sup>?</sup> |[/z/] <sup>?</sup> |} N ''skribita'' post vokalo indikas nazaligo . Tonalto estas montrata skribe nur kiam necese por eviti ambiguecon. Tiel okazas, ekzemple, kun la vortoj ''mí'' "ni" kontraŭ ''mi'' "vi", kaj ''wò'' "vi/vi" kontraŭ ''wo'' "ili/ili/ili": * ekpɔ wò <nowiki>[[ɛ́k͡pɔ̀ wɔ̀]]</nowiki> <sup>?</sup> — "li vidis vin" * ekpɔ wo <nowiki>[[ɛ́k͡pɔ̀ wɔ́]]</nowiki> <sup>?</sup> — "li vidis ilin" == Eksteraj ligiloj == * (eo) {{ueavikiokat|Evea_lingvo|la {{paĝonomo}}}} * (eo) [https://revuoesperanto.org/evea_lingvo Pri novaj radikoj (neologismoj) en la evea lingvo], artikolo aperinta en [[Revuo Esperanto]] en aprilo 2017 * (eo) [https://www.youtube.com/watch?v=qqMD2Sqjfiw Literoj de la esperanta alfabeto laǔ la eveaj sonoj], filmeto == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj| WT=Ewe_language|WT titolo=Evea_lingvo|WT originalo=Ewe+language| Wl=Evea_lingvo|Wl titolo=Lingvo_ewe|Wl originalo=Idioma_ewe| iwiki=ee}} {{Ĝermo|lingvoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gbea lingvaro]] [[Kategorio:Tonlingvoj]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Lingvoj de Ganao]] [[Kategorio:Lingvoj de Togolando]] dsv32gk4pjks78gp68jfjjx8z9acxmn Sobotka 0 200419 9354252 9232788 2026-04-18T07:45:39Z Petr Tomasovsky 678 9354252 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri ĉeĥa urbo. Pluaj signifoj estas indikitaj en paĝo [[Sobotka (apartigilo)]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sobotka | devena_nomo = Saboth | alia_nomo = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sobotka | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sobotka.jpg | dosiero_priskribo = Urboplaco en Sobotka <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Sobotka CoA CZ.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Sobotka | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | rivero = | montaro = | konstruaĵo = Humprecht | konstruaĵo_tipo = Kastelo | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Sobotka | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 305 | lat_d = 50 | lat_m = 27 | lat_s = 59 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 19.31 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1323 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 507 43 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ052 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0522 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0522 573493 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 7 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 9 | libera1_tipo = Lokaj partoj | libera2 = 9 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.sobotka.cz/ www.sobotka.cz] | commons = Sobotka | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Sobotka''', (historie ankaŭ ''Saboth'') urbo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[distrikto Jičín]], estas refreŝigeja kaj turisma somerrestadejo sur suda rando de [[Ĉeĥa paradizo]]. La urbo havas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Ĝi situas proksimume en duono de vojo inter [[Mladá Boleslav]] kaj [[Jičín]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == [[Dosiero:Humprecht el Sobotka.jpg|eta|maldekstra|250ra|Kastelo Humprecht el Sobotka]] === La plej malnovaj informoj === Sobotka estiĝis sur loko de pli malnova loĝigo; ties fondon eblas meti ĝis duono de la [[12-a jarcento]]. En la jaro [[1287]] nobelo Beneš promesas fidelecon al [[Venceslao la 2-a]] en dokumento, kies originon ni ne konas, tial la mencion pri loko „Sobunka civitas“ ne eblas konsideri kiel fidinda. Fragmento de landa tabulo el la jaro [[1318]] mencias pri loka nobelo Kabalec, kiu partoprenis en atako kontraŭ varo de Vok la 2-a el [[Rotštejn]]. La unua vere kontrolita mencio pri Sobotka datiĝas nur al la jaro [[1323]], en [[1346]] ĉi tien varon proprumas Beneš z Vartemberka, nomata el Sobotka, kie eble foje situis burgaro. Li estis jam senjoro en burgo [[Kost]]. La urbo apartenis al tiu ĉi burgo dum kelke da jarcentoj kaj ĝi fariĝis la ekonomia ĉeburga teritorio. === Akiro de urbaj privilegioj === La privilegiojn donis al Sobotka reĝo [[Vladislao la 2-a Jagello]], kiu en [[1498]] pro rekomendo de Jan ze Šelmberk, la plej supera kanceliero de la reĝlando kaj senjoro el Kost, avancis Sobotkon je urbo. Al la urbo estis donita blazono, permesita ekkonstrui [[remparo]]jn kaj rajton aranĝi du semajnajn foirojn dum jaro. Jan ze Šemberk apartenis inter la plej riĉajn ĉeĥajn nobelojn kaj li volis fari Sobotkon sia reprezenta urbo. Eble li fondis la kvadratan [[urboplaco]]n kaj konstruigis ĉirkaŭ la urbo remparojn, konstruigis ankaŭ preĝejon, al kiu li donis belegan [[ciborio]]n, apartenanta ankaŭ hodiaŭ al trezoroj de la urbo. Imperiestro [[Rudolfo la 2-a]] multobligis la privilegiojn de urbo je ebleco aranĝi la trian datrevenan foiron kaj je rajto sigeli per nigra vakso, li lasis ankaŭ reguligi la urban blazonon. Fine de la [[16-a jarcento]] senjoro en Kost estis Oldřich Felix el [[Lobkovicidoj|Lobkovice]], kiu klopodis pri neperforta rekatoligo de sia senjorejo. === Renaskiĝa agado === En periodo de [[ĉeĥa nacia renaskiĝo|nacia renaskiĝo]] okazas evoluo de civitana socio, oni fondas komunumojn. Ankaŭ en Sobotka en [[1848]] kreiĝas revolucia gardo de la urbo, por kiu [[Josef Mánes]] kreis sian unuan flagon. En Sobotka estis amasiĝejo de revoluciaj gardoj el la tuta nordorienta [[Bohemio]], por ke ili marŝu por helpi la batalantan [[Prago]]n, sed pro rekomendo de regiona komisario ili ĉi tie disiris sin ne daŭrigante plu. Okazis dum tio interkverelo kun germanoj el [[Trutnov]], gviditaj de elokventa poeto [[Uffo Horn]]. Por Sobotka havas tiutempe grandan signifon agado de provosto [[František Vetešník]], la tradukisto kaj verkisto, la lernanto de [[Josef Jungmann]]. Plua stataturo estis vikario Damián Šimůnek, kiu edukis vicon de personecoj de plua generacio. === Industria revolucio === Ekde la [[1830|30-aj jaroj]] de la [[19-a jarcento]] evoluas en Sobotka industrio, kiam Václav Novák fondas [[biero|bierfarejan]] metiejon por bierfarejaj ekipaĵoj. Heredulo kaj filo Václav lasis [[patento|patenti]] [[forno]]n, per kiuj li ekipis multajn lernejoj kaj publikaj konstruaĵoj. La alia filo Josef Vincenc foriris Pragon, kie firmao Novák - Jahn ligis al produktado de ekipaĵoj por bierfarejoj. Lia filo Ladislav estis verkisto kaj kreis kelke da libretoj por [[Oskar Nedbal]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Sobotka de Šrámek == En [[1957]] estis fondita tradicio de [[Sobotka de Šrámek]] kiel nacia festivalo de ĉeĥa lingvo kaj literaturo. Ĝi evoluis el devena festivalo koncentrita al la kreadon de [[Fráňa Šrámek]], en [[1961]] ĝi transformiĝis en semajnan seminarion pri la ĉeĥa lingvo. == Kastelo Humprecht == La kastelo sur monteto super Sobotka estis somerrestadejo de Jan Černín z Chudenic, la imperiestra ambasadoro en [[Venecio]]. Konstruis ĝin Carlo Lurago en la jaroj [[1666]] - [[1668]] kiel parafrazon de [[Turo en Galata]] en [[Konstantinopolo]]. Dum riparoj ĝi estis samtempe plialtigita, pro kio estis tropezigitaj fundamentoj kaj devis esti malkonstruigitaj teretaĝaj mastrumkonstruaĵoj, la fundamentoj plifortigitaj per blokoj en [[sabloŝtono]]. La ora duonluno sur pinto estis lokigita anstataŭ devena en [[1829]] surbaze de mitoj pri tio, ke Heřman Černín z Chudenic estis malliberigita en [Turkio]. == Partoj de urbo == * '''Sobotka''' * [[Čálovice]] * [[Kdanice]] * [[Lavice (Sobotka)|Lavice]] * [[Spyšova]] * [[Staňkova Lhota]] * [[Stéblovice]] * [[Trní (Sobotka)|Trní]] * [[Zajakury]] ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Vesec u Sobotky]] == Literaturo == * 999 turismaj interesaĵoj de Ĉeĥa respubliko, ISBN 80-7001-656-0 {{Larĝa dosiero|Sobotka 01 - central square.jpg|1000ra|Panorama vido al placo en Sobotka}} {{Larĝa dosiero|Sobotka náměstí panorama.jpg|800ra|Panorama vido al placo en Sobotka}} {{Sobotka}} {{Municipoj de Regiono Hradec Králové|Distrikto Jičín}} [[Kategorio:Sobotka| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] kcjpiv2muhdmg3xmkszgw8seubhy64a 9354254 9354252 2026-04-18T07:47:29Z Petr Tomasovsky 678 9354254 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri ĉeĥa urbo. Pluaj signifoj estas indikitaj en paĝo [[Sobotka (apartigilo)]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sobotka | devena_nomo = Saboth | alia_nomo = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sobotka | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sobotka.jpg | dosiero_priskribo = Urboplaco en Sobotka <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Sobotka Flag.jpg | blazono = Sobotka CoA CZ.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Sobotka | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | rivero = | montaro = | konstruaĵo = Humprecht | konstruaĵo_tipo = Kastelo | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Sobotka | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 305 | lat_d = 50 | lat_m = 27 | lat_s = 59 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 19.31 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1323 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 507 43 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ052 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0522 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0522 573493 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 7 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 9 | libera1_tipo = Lokaj partoj | libera2 = 9 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.sobotka.cz/ www.sobotka.cz] | commons = Sobotka | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Sobotka''', (historie ankaŭ ''Saboth'') urbo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[distrikto Jičín]], estas refreŝigeja kaj turisma somerrestadejo sur suda rando de [[Ĉeĥa paradizo]]. La urbo havas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Ĝi situas proksimume en duono de vojo inter [[Mladá Boleslav]] kaj [[Jičín]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == [[Dosiero:Humprecht el Sobotka.jpg|eta|maldekstra|250ra|Kastelo Humprecht el Sobotka]] === La plej malnovaj informoj === Sobotka estiĝis sur loko de pli malnova loĝigo; ties fondon eblas meti ĝis duono de la [[12-a jarcento]]. En la jaro [[1287]] nobelo Beneš promesas fidelecon al [[Venceslao la 2-a]] en dokumento, kies originon ni ne konas, tial la mencion pri loko „Sobunka civitas“ ne eblas konsideri kiel fidinda. Fragmento de landa tabulo el la jaro [[1318]] mencias pri loka nobelo Kabalec, kiu partoprenis en atako kontraŭ varo de Vok la 2-a el [[Rotštejn]]. La unua vere kontrolita mencio pri Sobotka datiĝas nur al la jaro [[1323]], en [[1346]] ĉi tien varon proprumas Beneš z Vartemberka, nomata el Sobotka, kie eble foje situis burgaro. Li estis jam senjoro en burgo [[Kost]]. La urbo apartenis al tiu ĉi burgo dum kelke da jarcentoj kaj ĝi fariĝis la ekonomia ĉeburga teritorio. === Akiro de urbaj privilegioj === La privilegiojn donis al Sobotka reĝo [[Vladislao la 2-a Jagello]], kiu en [[1498]] pro rekomendo de Jan ze Šelmberk, la plej supera kanceliero de la reĝlando kaj senjoro el Kost, avancis Sobotkon je urbo. Al la urbo estis donita blazono, permesita ekkonstrui [[remparo]]jn kaj rajton aranĝi du semajnajn foirojn dum jaro. Jan ze Šemberk apartenis inter la plej riĉajn ĉeĥajn nobelojn kaj li volis fari Sobotkon sia reprezenta urbo. Eble li fondis la kvadratan [[urboplaco]]n kaj konstruigis ĉirkaŭ la urbo remparojn, konstruigis ankaŭ preĝejon, al kiu li donis belegan [[ciborio]]n, apartenanta ankaŭ hodiaŭ al trezoroj de la urbo. Imperiestro [[Rudolfo la 2-a]] multobligis la privilegiojn de urbo je ebleco aranĝi la trian datrevenan foiron kaj je rajto sigeli per nigra vakso, li lasis ankaŭ reguligi la urban blazonon. Fine de la [[16-a jarcento]] senjoro en Kost estis Oldřich Felix el [[Lobkovicidoj|Lobkovice]], kiu klopodis pri neperforta rekatoligo de sia senjorejo. === Renaskiĝa agado === En periodo de [[ĉeĥa nacia renaskiĝo|nacia renaskiĝo]] okazas evoluo de civitana socio, oni fondas komunumojn. Ankaŭ en Sobotka en [[1848]] kreiĝas revolucia gardo de la urbo, por kiu [[Josef Mánes]] kreis sian unuan flagon. En Sobotka estis amasiĝejo de revoluciaj gardoj el la tuta nordorienta [[Bohemio]], por ke ili marŝu por helpi la batalantan [[Prago]]n, sed pro rekomendo de regiona komisario ili ĉi tie disiris sin ne daŭrigante plu. Okazis dum tio interkverelo kun germanoj el [[Trutnov]], gviditaj de elokventa poeto [[Uffo Horn]]. Por Sobotka havas tiutempe grandan signifon agado de provosto [[František Vetešník]], la tradukisto kaj verkisto, la lernanto de [[Josef Jungmann]]. Plua stataturo estis vikario Damián Šimůnek, kiu edukis vicon de personecoj de plua generacio. === Industria revolucio === Ekde la [[1830|30-aj jaroj]] de la [[19-a jarcento]] evoluas en Sobotka industrio, kiam Václav Novák fondas [[biero|bierfarejan]] metiejon por bierfarejaj ekipaĵoj. Heredulo kaj filo Václav lasis [[patento|patenti]] [[forno]]n, per kiuj li ekipis multajn lernejoj kaj publikaj konstruaĵoj. La alia filo Josef Vincenc foriris Pragon, kie firmao Novák - Jahn ligis al produktado de ekipaĵoj por bierfarejoj. Lia filo Ladislav estis verkisto kaj kreis kelke da libretoj por [[Oskar Nedbal]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Sobotka de Šrámek == En [[1957]] estis fondita tradicio de [[Sobotka de Šrámek]] kiel nacia festivalo de ĉeĥa lingvo kaj literaturo. Ĝi evoluis el devena festivalo koncentrita al la kreadon de [[Fráňa Šrámek]], en [[1961]] ĝi transformiĝis en semajnan seminarion pri la ĉeĥa lingvo. == Kastelo Humprecht == La kastelo sur monteto super Sobotka estis somerrestadejo de Jan Černín z Chudenic, la imperiestra ambasadoro en [[Venecio]]. Konstruis ĝin Carlo Lurago en la jaroj [[1666]] - [[1668]] kiel parafrazon de [[Turo en Galata]] en [[Konstantinopolo]]. Dum riparoj ĝi estis samtempe plialtigita, pro kio estis tropezigitaj fundamentoj kaj devis esti malkonstruigitaj teretaĝaj mastrumkonstruaĵoj, la fundamentoj plifortigitaj per blokoj en [[sabloŝtono]]. La ora duonluno sur pinto estis lokigita anstataŭ devena en [[1829]] surbaze de mitoj pri tio, ke Heřman Černín z Chudenic estis malliberigita en [Turkio]. == Partoj de urbo == * '''Sobotka''' * [[Čálovice]] * [[Kdanice]] * [[Lavice (Sobotka)|Lavice]] * [[Spyšova]] * [[Staňkova Lhota]] * [[Stéblovice]] * [[Trní (Sobotka)|Trní]] * [[Zajakury]] ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Vesec u Sobotky]] == Literaturo == * 999 turismaj interesaĵoj de Ĉeĥa respubliko, ISBN 80-7001-656-0 {{Larĝa dosiero|Sobotka 01 - central square.jpg|1000ra|Panorama vido al placo en Sobotka}} {{Larĝa dosiero|Sobotka náměstí panorama.jpg|800ra|Panorama vido al placo en Sobotka}} {{Sobotka}} {{Municipoj de Regiono Hradec Králové|Distrikto Jičín}} [[Kategorio:Sobotka| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] 3p4e4199qon41kuqb8s5kh9gg9neb9f 9354323 9354254 2026-04-18T10:43:08Z Petr Tomasovsky 678 9354323 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri ĉeĥa urbo. Pluaj signifoj estas indikitaj en paĝo [[Sobotka (apartigilo)]].'' {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Sobotka | devena_nomo = Saboth | alia_nomo = | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Sobotka | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Sobotka.jpg | dosiero_priskribo = Urboplaco en Sobotka <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Sobotka Flag.jpg | blazono = Sobotka CoA CZ.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Sobotka | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | rivero = | montaro = | konstruaĵo = Humprecht | konstruaĵo_tipo = Kastelo | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Sobotka | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 305 | lat_d = 50 | lat_m = 27 | lat_s = 59 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 35 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 19.31 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1323 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 507 43 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ052 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0522 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0522 573493 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 7 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 9 | libera1_tipo = Lokaj partoj | libera2 = 9 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.sobotka.cz/ www.sobotka.cz] | commons = Sobotka | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Sobotka''', (historie ankaŭ ''Saboth'') urbo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[distrikto Jičín]], estas refreŝigeja kaj turisma somerrestadejo sur suda rando de [[Ĉeĥa paradizo]]. La urbo havas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Ĝi situas proksimume en duono de vojo inter [[Mladá Boleslav]] kaj [[Jičín]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == [[Dosiero:Humprecht el Sobotka.jpg|eta|maldekstra|250ra|Kastelo Humprecht el Sobotka]] === La plej malnovaj informoj === Sobotka estiĝis sur loko de pli malnova loĝigo; ties fondon eblas meti ĝis duono de la [[12-a jarcento]]. En la jaro [[1287]] nobelo Beneš promesas fidelecon al [[Venceslao la 2-a]] en dokumento, kies originon ni ne konas, tial la mencion pri loko „Sobunka civitas“ ne eblas konsideri kiel fidinda. Fragmento de landa tabulo el la jaro [[1318]] mencias pri loka nobelo Kabalec, kiu partoprenis en atako kontraŭ varo de Vok la 2-a el [[Rotštejn]]. La unua vere kontrolita mencio pri Sobotka datiĝas nur al la jaro [[1323]], en [[1346]] ĉi tien varon proprumas Beneš z Vartemberka, nomata el Sobotka, kie eble foje situis burgaro. Li estis jam senjoro en burgo [[Kost]]. La urbo apartenis al tiu ĉi burgo dum kelke da jarcentoj kaj ĝi fariĝis la ekonomia ĉeburga teritorio. === Akiro de urbaj privilegioj === La privilegiojn donis al Sobotka reĝo [[Vladislao la 2-a Jagello]], kiu en [[1498]] pro rekomendo de Jan ze Šelmberk, la plej supera kanceliero de la reĝlando kaj senjoro el Kost, avancis Sobotkon je urbo. Al la urbo estis donita blazono, permesita ekkonstrui [[remparo]]jn kaj rajton aranĝi du semajnajn foirojn dum jaro. Jan ze Šemberk apartenis inter la plej riĉajn ĉeĥajn nobelojn kaj li volis fari Sobotkon sia reprezenta urbo. Eble li fondis la kvadratan [[urboplaco]]n kaj konstruigis ĉirkaŭ la urbo remparojn, konstruigis ankaŭ preĝejon, al kiu li donis belegan [[ciborio]]n, apartenanta ankaŭ hodiaŭ al trezoroj de la urbo. Imperiestro [[Rudolfo la 2-a]] multobligis la privilegiojn de urbo je ebleco aranĝi la trian datrevenan foiron kaj je rajto sigeli per nigra vakso, li lasis ankaŭ reguligi la urban blazonon. Fine de la [[16-a jarcento]] senjoro en Kost estis Oldřich Felix el [[Lobkovicidoj|Lobkovice]], kiu klopodis pri neperforta rekatoligo de sia senjorejo. === Renaskiĝa agado === En periodo de [[ĉeĥa nacia renaskiĝo|nacia renaskiĝo]] okazas evoluo de civitana socio, oni fondas komunumojn. Ankaŭ en Sobotka en [[1848]] kreiĝas revolucia gardo de la urbo, por kiu [[Josef Mánes]] kreis sian unuan flagon. En Sobotka estis amasiĝejo de revoluciaj gardoj el la tuta nordorienta [[Bohemio]], por ke ili marŝu por helpi la batalantan [[Prago]]n, sed pro rekomendo de regiona komisario ili ĉi tie disiris sin ne daŭrigante plu. Okazis dum tio interkverelo kun germanoj el [[Trutnov]], gviditaj de elokventa poeto [[Uffo Horn]]. Por Sobotka havas tiutempe grandan signifon agado de provosto [[František Vetešník]], la tradukisto kaj verkisto, la lernanto de [[Josef Jungmann]]. Plua stataturo estis vikario Damián Šimůnek, kiu edukis vicon de personecoj de plua generacio. === Industria revolucio === Ekde la [[1830|30-aj jaroj]] de la [[19-a jarcento]] evoluas en Sobotka industrio, kiam Václav Novák fondas [[biero|bierfarejan]] metiejon por bierfarejaj ekipaĵoj. Heredulo kaj filo Václav lasis [[patento|patenti]] [[forno]]n, per kiuj li ekipis multajn lernejoj kaj publikaj konstruaĵoj. La alia filo Josef Vincenc foriris Pragon, kie firmao Novák - Jahn ligis al produktado de ekipaĵoj por bierfarejoj. Lia filo Ladislav estis verkisto kaj kreis kelke da libretoj por [[Oskar Nedbal]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Sobotka de Šrámek == En [[1957]] estis fondita tradicio de [[Sobotka de Šrámek]] kiel nacia festivalo de ĉeĥa lingvo kaj literaturo. Ĝi evoluis el devena festivalo koncentrita al la kreadon de [[Fráňa Šrámek]], en [[1961]] ĝi transformiĝis en semajnan seminarion pri la ĉeĥa lingvo. == Kastelo Humprecht == La kastelo sur monteto super Sobotka estis somerrestadejo de Jan Černín z Chudenic, la imperiestra ambasadoro en [[Venecio]]. Konstruis ĝin Carlo Lurago en la jaroj [[1666]] - [[1668]] kiel parafrazon de [[Turo en Galata]] en [[Konstantinopolo]]. Dum riparoj ĝi estis samtempe plialtigita, pro kio estis tropezigitaj fundamentoj kaj devis esti malkonstruigitaj teretaĝaj mastrumkonstruaĵoj, la fundamentoj plifortigitaj per blokoj en [[sabloŝtono]]. La ora duonluno sur pinto estis lokigita anstataŭ devena en [[1829]] surbaze de mitoj pri tio, ke Heřman Černín z Chudenic estis malliberigita en [Turkio]. == Partoj de urbo == * '''Sobotka''' * [[Čálovice]] * [[Kdanice]] * [[Lavice (Sobotka)|Lavice]] * [[Spyšova]] * [[Staňkova Lhota]] * [[Stéblovice]] * [[Trní (Sobotka)|Trní]] * [[Zajakury]] ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Vesec u Sobotky]] * [[Pordego de Pekař]] == Literaturo == * 999 turismaj interesaĵoj de Ĉeĥa respubliko, ISBN 80-7001-656-0 {{Larĝa dosiero|Sobotka 01 - central square.jpg|1000ra|Panorama vido al placo en Sobotka}} {{Larĝa dosiero|Sobotka náměstí panorama.jpg|800ra|Panorama vido al placo en Sobotka}} {{Sobotka}} {{Municipoj de Regiono Hradec Králové|Distrikto Jičín}} [[Kategorio:Sobotka| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Urboj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Urboj en Bohemio]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] i7u8uooa4i2wvdq912o909y4nlmhrfj Pavol Országh Hviezdoslav 0 203466 9354152 8527600 2026-04-17T20:21:02Z Sj1mor 12103 /* Aperis en Esperanto */ 9354152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | nomo = Pavol Országh Hviezdoslav | dosiero = Hviezdoslav.jpg | grandeco de dosiero = 230px | priskribo = | pseŭdonimo = Hviezdoslav, Jozef Zbranský, Syn ľudu - ''Filo de popolo'' | naskonomo = Pavol Országh | dato de naskiĝo = [[2-a de februaro]] [[1849]] | loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Hungary (1867-1918).svg|20px]] [[Vyšný Kubín]], [[Slovakio]], [[Hungara reĝlando]] | dato de morto = [[8-a de novembro]] [[1921]] | loko de morto = {{Flago|Ĉeĥoslovakio}} [[Dolný Kubín]], [[Slovakio]], [[Ĉeĥoslovakio]] | profesio = [[verkisto]], [[poeto]], [[dramisto]] | nacieco = [[slovako]] | etno = | civitaneco = | edukado = | alma_mater = Jurista akademio en Prešov | aktivaj jaroj = [[1882]] - [[1918]] | ĝenro = | temo = | movado = | notindaj verkoj = | edzo/ino = [[Ilona Nováková]] | partnero = | infanoj = Jaroslav kaj Sidónia - adoptitaj | rilatoj = | influoj = | influituloj = | premioj = | subskribo = | ttt = | montri portalon = Biografio }} '''Pavol Országh Hviezdoslav''' (propranome '''Pavol Országh''', pseŭdonomoj '''Hviezdoslav''', '''Jozef Zbranský''', '''Syn ľudu''' - '''''Filo de popolo''''' k.a.) naskiĝinta la [[2-an de februaro]] [[1849]] en [[Vyšný Kubín]] kaj mortinta la [[8-an de novembro]] [[1921]] en [[Dolný Kubín]]) estis [[slovakoj|slovaka]] [[poeto]], [[verkisto]], [[dramisto]] kaj [[tradukisto]], unu el gvidantaj personecoj de la slovaka literaturo kaj la slovaka kulturo entute. == Biografio == Li naskiĝis en Orava kiel la tria infano de malriĉa kamparano. Bazan klerecon li akiris en sia naskoloko, en [[Jasenová]] kaj en [[Leštiny]]. Kiel lernanto li havis tre bonajn studajn rezultojn kaj en la jaro [[1862]] li venis en gimnazion en hungara [[Miskolc]]. Ĉi tie li loĝis ĉe sia onklo - tajlorista majstro. Li ne iradis hejmen dum ferio, sed li restadis en Miskolc, kie li trastudis la tutan libroŝrankon de la onklo. Tiamaniere li ekŝatis [[poezio]]n kaj verkojn de hungaraj poetoj. Post la morto de onklo en [[1865]] li revenas hejmen [[Slovakio]]n kaj ekstudas en evangelia [[gimnazio]] en Kežmarok. Fininte la studadon en la gimnazio li transloĝiĝis ĝis [[Prešov]], kie li studis en Jurista akademio. Dum la studado li laboris kiel redaktisto de studenta [[almanako]] ''Napred''. Li finis la studadon en [[1872]] kaj komencis agadi kiel advokata koncipiento en urboj kiel [[Dolný Kubín]], [[Martin]] aŭ [[Senica]]. En la jaro [[1875]] li plenumis advokatajn ekzamenojn kaj malfermis en la naska Orava memstaran advokatan praktikon. Ĉiujn siajn kreadjarojn li tiel travivis en Orava, kie li agadis ankaŭ kiel ano de juĝejo aŭ estro de filio de Tatrabanko. En [[1876]] li foriris ĝis Dolný Kubín, kie li fariĝis subjuĝisto, kaj en majo li edziĝis kun Ilona Nováková, filino de loka evangelia senioro. Ilia geedzeco estis seninfana, sed kiam en la jaro [[1887]] mortis lia patrino, en la jaro [[1888]] lia patro kaj je unu jaro pli poste ankaŭ lia frato Mikuláš, li decidiĝis kun la edzino, ke ili adoptos ambaŭ infanojn de Mikuláš, Jaroslav kaj Sidónia. En majo de [[1918]] li gvidis en Slovakio delegitaron dum festotagoj de la 50-a datreveno de estiĝo de [[Nacia Teatro]] en [[Prago]]. En sian prelegon li enmetis aludon de ebla proksima kunvivo de [[slovakoj]] kaj [[ĉeĥoj]]. Tial fine de la sama jaro li entuziasme bonvenigis estiĝon de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj per ĝi ankaŭ formiĝo de realaj perspektivoj por libera evoluo de la slovaka nacia vivo. Mallongtempe post tio en [[1921]] komencis rapide malboniĝi lia sanstato, kaj post kuracado en Prago kaj [[Luhačovice]] li fine mortis en Dolný Kubín, kie li estas ankaŭ sepultita. [[Dosiero:Hviezdoslavova ulica.jpg|dekstra|eta|250px|Estas nomitaj post li stratoj]] == Verkaro == === Lirikaj cikloj === * [[1882]] / [[1886]] - ''Sonety'' * [[1885]] / [[1896]] - ''Letorosty I.'', ''Letorosty II.'' a ''Letorosty III.'' * [[1885]] / [[1896]] - ''Žalmy a hymny'' * [[1898]] - ''Prechádzky jarom'' * [[1898]] - ''Prechádzky letom'' * [[1903]] - ''Stesky'' * [[1914]] - [[1918]] - ''Krvavé sonety'' === Poemaj kolektaroj kaj cetera poezio === * [[1868]] - ''Básnické prviesenky Jozefa Zbranského'' * [[1879]] - ''Ilona Žltovlas'' * [[1880]] - ''Krb a vatra'' (nur manuskripto, la kolektaro ne aperis) * [[1888]] - ''Čierny rok'' * [[1888]] - ''Mlyn v Tatrách'' * [[1889]] - ''Na obnôcke'' * [[1890]] - ''V žatvu'' * [[1891]] - ''Poludienok'' * [[1892]] - ''Večera'' * [[1909]] / [[1911]] - ''Dozvuky'' === Epikaj verkoj === * [[1882]] - ''Agar'' * [[1884]] / [[1886]] - ''Hájnikova žena'' * [[1888]] - ''Bútora a Čútora'' * [[1890]] - ''Ežo Vlkolinský'' * [[1884]] / [[1886]] - ''Gábor Vlkolinský'' * [[1892]] - ''Ráchel'' * [[1897]] - ''Vianoce'' * [[1900]] - ''Kain'' * [[1900]] - ''Sen Šalamúnov'' === Dramoj === * [[1868]] - ''Vzhledanie'' * [[1869]] - ''Pomsta'' * [[1871]] - ''Otčim'' * [[1879]] - ''Oblaky'' * [[1904]] - ''Na Luciu'' * [[1909]] - ''Herodes a Herodias'' == Aperis en Esperanto == * [http://www.esperanto.sk/art/Hviezdoslav_P_O/Krvave_sonety.php Sangaj sonetoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Literaturo pri Hviezdoslav == * [[Stanislav Šmatlák]] (konsistiganto) - ''Hviezdoslav zblízka'' * [[Stanislav Šmatlák]] - ''Vulkán poézie'' * [[Stanislav Šmatlák]] - ''Na návšteve u Hviezdoslava'' * [[Ján Sloboda]] (konsistiganto) - ''A pravda tvoje putá zvliekne'' * [[Augustín Maťovčík]] - ''Herold svitajúcich časov Hviezdoslav'' * [[Nora Baráthová]] - ''Študent'' * ''Hviezdoslav v kritike a spomienkach'' {{Projektoj}} {{Portalo Slovakio}} == Eksteraj ligiloj == * [http://zlatyfond.sme.sk/autor/56/Pavol-Orszagh-Hviezdoslav/ Kompletaj tekstoj de verkoj de Pavol Országh Hviezdoslav] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hviezdoslav, Pavol Országh}} [[Kategorio:Slovakaj verkistoj]] [[Kategorio:Slovakaj poetoj]] [[Kategorio:Slovakaj dramistoj]] [[Kategorio:Slovakaj filozofoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 2-an de februaro]] [[Kategorio:Mortintoj la 8-an de novembro]] [[Kategorio:Mortintoj en Dolný Kubín]] gfmhhdizsn12hcqvsspp2areczg1606 Aszód 0 220353 9354277 9129177 2026-04-18T09:02:57Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9354277 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-PE|tipo1=reliefo|zomo=11}} '''Aszód''' [asOd] estas [[urbo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Meza Hungario]], en [[Pest (departemento)]], en [[Distrikto Aszód]], kies centro ĝi estas. == Geografio == Aszód situas sur mildaj montetoj, laŭ [[fervojo]] kaj ĉef[[vojo]] [[Budapeŝto]]-[[Miskolc]]. Estas fervojo ankaŭ al [[Balassagyarmat]] kaj [[Vác]]. [[Aŭtoŝoseo]] M3 inter Budapeŝto-Miskolc preteriras. Proksime estas [[Gödöllő]] (14 [[km]]-ojn) kaj [[Hatvan]]. == Historio == En [[1404]] [[abatejo]] konstruiĝis. Dum la turka erao la komunumo senhomiĝis. Poste ĝi iĝis [[bieno]]centro de [[familio]] Podmaniczky (podmanicki). La vilaĝo meritis la rangojn [[kampurbo]] en [[1761]] kaj en [[1912]] distriktejo. Inter [[1835]]-38 [[Petőfi]] tie frekventis lernejon. La urbeto degradiĝis al vilaĝo en [[1945]] kaj en [[1991]] urbiĝis. Tie funkcias edukejo pri arestitaj [[infano]]j. == Rememoro de Petőfi pri Aszód == (Fragmento iom arkaike:) {{Citaĵo|„Aszód! Nur unufoje vi devus awdi tiun vorton de mi, vi tuj divenus, ke mi lernis tie 3 jarojn, pli precize mi frekventis la lernejon. Ho, kiaj okazintorichaj 3 jaroj! 1. Tie mi komencis fabrikadi poemojn. 2. Tie mi estis unuafoje enamighinta. 3. Tie mi unuafoje volis aktorighi. La poemverkado estis rezulto de la amoro. Rezulto de volo por esti aktoro ne gravas, sed gravegas la sekvoj. Tio estas kurioza kaj trista.}} == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Aszód Szentháromság.jpg|eta|Katolika kirko en Aszód]] * [[baroko|baroka]] [[Luterana kirko (Aszód)]] de [[1722]], mencienda estas la baroka [[triptiko]], la [[turo]] estas 29 m-ojn alta * [[Preĝejo Sankta Triunuo (Aszód)]] * [[Palaco de Aszód]] == Famuloj == En Aszód naskiĝis: * [[astronomo]] [[Géza Podmaniczky]] * [[bestokuracisto]] [[Gyula Kómár]] * ĉefkuracisto [[Imre Berczeller]] * [[instruisto]] [[Móric Darvai]] * luterana [[pastro]] [[Pál Koren]] * [[Ernő Horváth (muzeologo)]] * operetkantisto [[Manci Herendi]] * [[rabeno]] [[Simon Hevesi]]. En Aszód mortis [[arkitekto]] [[Dezső Magos]]. == Famaj nomportantoj == * [[Imre Aszódi]] * [[Lili Aszódi]] * [[Mária Aszódi]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Germanio}} [[Obernburg]], [[Germanio]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{hu}}) {{Projektoj}} [[Kategorio:Aszód| ]] as688ktoowzkzi1yianfysl7tis6rf6 Antonio Meucci 0 221510 9354314 8779521 2026-04-18T10:33:15Z Sj1mor 12103 9354314 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | priskribo = itala-usona inventisto | loko de naskiĝo = [[San Frediano]], [[Italio]] |loko de morto = [[Novjorko]], [[Novjorkio]], [[Usono]] }} '''Antonio MEUCCI''' ([Esperantigite: '''Antonio Meŭtĉi'''] n. [[13-an de aprilo]] [[1808]] en [[San Frediano]] apud [[Florenco]]; m. [[18-an de oktobro]] [[1889]] en [[Novjorko]]) estis usona [[inventisto]] de [[Italio|itala]] deveno. Li vizitis la akademion de la belaj artoj kaj studis poste kemion kaj [[mekaniko]]n. En 1835 li forlasis Italion kaj iris al [[Kubo (lando)|Kubo]], kaj en 1850 li setlis en [[Novjorko]]. [[Dosiero:Via pellicceria, palazzo delle poste, lapide ad antonio meucci, 1924, 02.jpg|maldekstre|eta|Memorilo]] En [[1854]] Meucci evoluigis la unuan [[telefono|telefonan konekton]], ĉar lia malsana edzino ne povis forlasi la ĉambron. En 1876 [[Alexander Graham Bell]] patentigis sian [[telefono]]n. Li estis antaŭe laborinta en la laborejoj de Meucci, kiel Meucci laboris pri sia telefono. Malgraŭ multjara procesado Meucci ne sukcesis ricevi financan kompenson. Li mortis malriĉa. La kongreso (parlamento) de [[Usono]] en 2001 deklaris en rezolucio ke Meucci estis la inventinto de telefono kaj Bell trompisto : « ''Expressing the sense of the House of Representatives to honor the life and achievements of 19th Century Italian-American inventor Antonio Meucci, and his work in the invention of the telephone.'' » (traduko : ... por honori la vivon ... de ital-usona inventisto de la 19a jarcento Antonio Meucci, kaj lian laboron por la invento de la telefono) ; konkludo de la [http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:H.RES.269: rezolucio 269] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151229022648/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c107:H.RES.269: |date=2015-12-29 }} de la [[17a de oktobro]] [[2001]] de la [[Usona Domo de Reprezentantoj|Domo de Reprezentantoj]] de Usono (107th CONGRESS, 1st Session, H. RES. 269, October 17, 2001). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meucci, Antonio}} [[Kategorio:Italaj inventistoj]] [[Kategorio:Usonaj inventistoj]] fk075mevk06wjpufxsp2rnx8hv33tqv Trosky 0 221531 9354285 9335254 2026-04-18T09:37:00Z Petr Tomasovsky 678 9354285 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri burgo. Por aliaj signifoj vidu paĝon [[Trosky (apartigilo)]].'' {{Geokesto | burgo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Trosky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = burgo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Trosky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hrad Trosky, letecký snímek.jpg | dosiero_priskribo = La burgo el nordoriento <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Liberec | distrikto = Distrikto Semily | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Ĉeĥa reĝlando | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | stilo = [[gotika arkitekturo|gotika]] | publiko = jes | ŝoseo = | montaro = | aliro = [[Troskovice]] <!-- *** Situo *** --> | situo = Trosky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 30 | lat_s = 59 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 13 | long_s = 50 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 14-a jarcento | establita_tipo = Konstruado | establita1 = 17-a jarcento | establita1_tipo = Pereo | dato = | posedanto_tipo = Posedantoj | posedanto = [[Venceslao (Sankta Romia Imperio)|Venceslao la 4-a]]<br />[[Senjoroj el Bergov]]<br />[[Zajícové z Hazmburka]]<br />[[Smiřičtí ze Smiřic]]<br />[[Lexové z Aehrenthalu]] | ĉefulo = Čeněk z Vartenberka | ĉefulo_tipo = Konstruinto | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Trosky | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:Trosky(js).jpg|eta|maldekstra|''Ulino'' al ''Virgulino'']] '''Trosky''' estas burgoruino troviĝanta sur du strangaj [[bazalto|bazaltaj]] aerfumtuboj super municipo [[Troskovice]] proksimume 9 km sudoriente de [[Turnov]] en [[distrikto Semily]]. Ĝi troviĝas sur teritorio de [[Protektita pejzaĝa regiono Bohemia paradizo|PPR Bohemia paradizo]] kaj samtempe ankaŭ de [[Geoparko Bohemia paradizo]]. La burgoruino kreas tipan dominaĵon de [[Bohemia paradizo]]. La konata germana vojaĝisto [[Alexander von Humboldt]] nomigis Trosky-on dum ties vizito kiel [[sep mirakloj de mondo|la oka miraklo de la mondo]]. La burgo estis fondita antaŭ la jaro [[1396]], el kiu estas la unua mencio pri la burgo. Inter la jaroj [[1395]] kaj [[1399]] proprumis ĝin [[Venceslao la 2-a]]. En la jaro [[1428]] ĝi forbrulis kaj iliajn restaĵojn sieĝis [[husmovado|husanoj]]. La turoj havas siajn nomojn - la pli malalta, alta 47 m nomiĝas ''Ulino'' kaj la pli alta, alta 57 m nomiĝas ''Virgulino''. Dum favora vetero eblas vidi el la alia turo urbojn [[Prago]], [[Mladá Boleslav]], [[Turnov]] kaj [[Rovensko pod Troskami]], plu [[Bohemia mezmontaro|Bohemian mezmontaron]], [[Luzacia montaro|Luzacian montaron]], [[Jizera montaro|Jizeran montaron]], [[Gigantmontaro]]n, grandan parton de [[Ĉeĥa paradizo]] kaj multajn aliajn belajn lokojn en la ĉirkaŭaĵo. ==Pluaj fotoj== <gallery> Burg Trosky-20-Baba und Panna-2012-gje.jpg|Trosky Burg Trosky-22-2012-gje.jpg|Trosky Hrad Trosky, zamek Trosky 04.jpg|Trosky TroskyCastle.JPG|Trosky Trosky003.jpg|Trosky Libošovice + Trosky 01.jpg|Vido al Trosky el [[Libošovice]] </gallery> ==Panoramo== {{larĝa dosiero|Panorama der Burg Trosky.jpg|1000px|Panorama vido el Trosky}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.hrad-trosky.cz/cs Oficiala retpaĝaro] [[Kategorio:Burgoruinoj en distrikto Semily]] [[Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en distrikto Semily]] [[Kategorio:Burgoj en Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Burgoj fonditaj en la 14-a jarcento]] [[Kategorio:Troskovice]] [[Kategorio:PPR Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Gotikaj burgoj en Ĉeĥio]] 5jfc3fm5636yzynhmkqkp29yl4fbf5u Berettyóújfalu 0 226079 9354061 9001528 2026-04-17T15:22:37Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9354061 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO=HU | tipo1 = reliefo | zomo = 10}} '''Berettyóújfalu''' [beretjOUjfalu] estas [[urbo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Hajdú-Bihar]], en [[Distrikto Berettyóújfalu]], kies centro estas. En la [[loknomo]] újfalu signifas: nova [[vilaĝo]]. [[Dosiero:Berettyóújfalu, József Attila utca, 2004-04-12 - panoramio.jpg|eta|maldekstre|Strato en Berettyóújfalu]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 171&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 16000 * [[Poŝtkodo]]: 4100 * [[Telefonprefikso]]: 54 == Geografio == Berettyóújfalu situas sur [[ebenaĵo]], en ambaŭ [[bordo]]j de [[Berettyó]], laŭ ĉefvojoj [[Budapeŝto]]-[[Oradea]] kaj [[Debrecen]]-[[Békéscsaba]], laŭ [[fervojo]] Budapeŝto-Oradea. == Historio == La unua mencio pri nuna loko de Berettyóújfalu okazis en la [[13-a jarcento]], tiam pluraj vilaĝoj estis ĉi tie. Unu el tiuj vilaĝoj Berettyószentmárton akiris kampurban statuson kun doganprena rajto en [[1481]]. Alia vilaĝo Herpály jam havis monaĥejon en la [[12-a jarcento]]. Dum la kontraŭturkaj bataloj la vilaĝoj kelkfoje estis detruitaj. Berettyóújfalu ricevis hajdukajn privilegiojn en [[1608]], sed grava evoluo okazis en la dua duono de la [[19-a jarcento]] pro la alveninta fervojo kaj reguligo de la rivereto. La unua helpis la komercon, la dua la agrikulturon. Post [[Traktato de Trianon]] (1920) la tiama [[grandvilaĝoj en Hungario|grandvilaĝo]] Berettyóújfalu iĝis iĝis departementejo en rest-Hungario. La komunumo rapide evoluis, fine akiris urban statuson en 1978, pli frue Berettyóújfalu kaj Berettyószentmárton estis unuigitaj. == Vidindaĵoj == * ruinaĵo de romanika abatejo * [[kalvinana preĝejo (Berettyóújfalu)]] * [[preĝejo Koro de Jesuo (Berettyóújfalu)]] * termala banejo == Famuloj == [[Dosiero:Berettyóújfalu-12.jpg|eta|Abateja ruinaĵo apud Berettyóújfalu]] * en Berettyóújfalu naskiĝis: ** [[Béla Rácz (advokato)]] ** [[aktoro]] [[Ildikó Tornyi]] ** [[arkeologo]] [[László Barkóczi]] ** [[ĉefministro]] [[Gyula Kállai]] ** [[ministro]] [[János Matolcsi]] ** [[ĵurnalisto]] [[Péter Tardos]] ** [[kuracisto]]j [[Róza Ádány]] kaj [[István Levente Garai]] ** [[ministro]] [[Anita Orbán]] ** moderna pentatlonisto [[István Szondy]] ** [[pastro]] [[István Jelenits]] ** [[poeto]] [[Jutka Miklós]] ** [[politikisto]]j [[István Ujhelyi]] kaj [[István Vitányi]] ** [[reĝisoro]] [[Károly Makk]] ** [[skermisto]] [[Imre Bujdosó]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Rumanio}} [[Marghita]], [[Rumanio]] * {{Flago|Italio}} [[Porcia]], [[Italio]] * {{Flago|Italio}} [[Montegrotto Terme]], Italio * {{Flago|Rusio}} [[Viŝnij Voloĉjok]], [[Rusio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Berettyóújfalu| ]] [[Kategorio:Banlokoj]] g2305t4b066gzc2g4qaa1mivg9hs484 Vikipedio:Alinomendaj artikoloj 4 227735 9354159 9352712 2026-04-17T21:02:40Z Spenĉjo 183177 /* Cimo (insekto) => Litocimo */ nova sekcio 9354159 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en laiaj paĝokreoj mi diligente kontrubuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj ne tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > ?== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) 2hplw4593mdw79wu7o2vnmuiczlfrou 9354192 9354159 2026-04-17T22:43:16Z Spenĉjo 183177 /* Ruĝa cimo => Fajrocimo */ nova sekcio 9354192 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en laiaj paĝokreoj mi diligente kontrubuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj ne tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > ?== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) 3dgytt2cotij4g0xbrkr9qve91vahko 9354197 9354192 2026-04-17T23:20:03Z Castelobranco 3895 /* Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar */ Respondo 9354197 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en laiaj paĝokreoj mi diligente kontrubuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj ne tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > ?== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) 3m4x65dpnxrn0e3xf9mj24b56gtrdea 9354249 9354197 2026-04-18T07:39:37Z Lingvano 730 /* Ruĝa cimo => Fajrocimo */ 9354249 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en laiaj paĝokreoj mi diligente kontrubuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj ne tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > ?== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) 2rnlcqj74n6wih6eu8tb17a8wl5n1t0 9354250 9354249 2026-04-18T07:42:34Z Lingvano 730 /* Cimo (insekto) => Litocimo */ 9354250 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en laiaj paĝokreoj mi diligente kontrubuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj ne tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > ?== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) 1bqvrujt9mjjuh19n9oz1h1qbns7ha2 9354253 9354250 2026-04-18T07:47:03Z Lingvano 730 /* Agonia kutimaro => Luktema kutimaro */ 9354253 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|<sup>🪰</sup>]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] <sup>[[Zamenhof|Z]]</sup> kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".<sup>[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]</sup> Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' <sup>©</sup> estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"<sup><small>©</small></sup> estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto<sup><small>©</small></sup>, Volapuko<sup><small>©</small></sup>, Interlingvao<sup><small>©</small></sup> aŭ Sanskrito<sup><small>©</small></sup>. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino<sup><small>©</small></sup>, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"<sup><small>PIV</small></sup>, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en laiaj paĝokreoj mi diligente kontrubuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj ne tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > ?== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Do, por "Daŭho", fontojn vidu supre. Kial ni havus PIV, se ni tamen tiom ofte pridubis ĝian aŭtoritaton? Ĝi aparte ekzistas pro tio, ke unuopaj esperantistoj hobie emas inventi proprajn esperantigojn, kaj en PIV eblas arbitracie vidi kiu estas la plej oficiala formo, sen longaj kaj vanaj disputoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:18, 13 apr. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Atente sekvinte la ĝisnunan diskuton, mi konkludas, ke estas pli prudente dume ne ŝanĝi la titolon de la artikolo kaj ne miksi apartajn artikolojn, almenaŭ ĝis kiam stabiliĝos distingado de historiaj kaj modernaj sencoj de tiu grupo de armiloj (mortiroj, haŭbizoj, minĵetiloj, grenadoĵetiloj ks). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 08:56, 12 apr. 2026 (UTC) {{komento}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) :''Mortiro'' (''mortero'' estas "Miksaĵo de kalko kun sablo, per kiu oni kunigas la ŝtonojn aŭ brikojn de muro, konstruaĵo ks"[https://vortaro.net/#mortero_kd ]) kaj ''haŭbizo'' estas specoj de kanono, kies nomoj nun uzeblas plejparte kiel historiaj terminoj, do ili bezonas apartajn artikolojn kun akcento je historiaj aspektoj. ''Minĵetilo'' estas paŭsaĵo de la slava (rusa, ĉeĥa ktp) termino. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:16, 10 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Eble mi tamen kontraŭas la precizan proponon, ĉar pli bone estas alinomi: [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]]. Poste la enhavo de "[[minĵetilo]]" estu kopiita al "[[bombokanono]]", kaj fine "[[minĵetilo]]" sendu al "[[bombokanono]]". [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 05:57, 11 apr. 2026 (UTC) :Mortiro estis reala armilo, vaste uzita kaj pro tio artikoloj pri ĝi ekzistas en pluraj lingvoj. Por kio perdi tiun ĉi artikolon? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:58, 11 apr. 2026 (UTC) {{komento}}: Diferenco inter kanono kaj minĵetilo estas en trajektorio de pafado. La kanono pafas rekte, la minĵetilo per arko. Laŭ PIV "ĵetilo" estas ilo por ĵeti malproksimen pezan rondan objekton, do minĵetilo ĵetas minojn. Minĵetilo estas do ĝusta termino en Esperanto. El ĵetiloj estas ĉi tie ankaŭ ekz. [[flamĵetilo]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 08:32, 11 apr. 2026 (UTC) :Ni sekvu la jaman tradicion kaj vortarojn, ne inventu novajn vortoversiojn senbezone. Kanonoj pafas ne nur rekte, sed ankaŭ (plej ofte) arke. Krome la bomboj, sendataj de bombokanono, plejparte ne estas rondaj kaj apenaŭ diferencigeblas de tiuj kanonaj. Ili same eksplodas tuj post trafi obstaklon, ne atendas sian viktimon en akvo aŭ tero kiel veraj minoj. Do temas pri speco de kanono sendanta specon de bomboj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:31, 11 apr. 2026 (UTC) :Bombokanono – tiu ĉi nomo sonas kiel io el arsenalo de pirata ŝipo aŭ fantazia sieĝmaŝino, sed ne kiel preciza infanteria armilo pafanta malantaŭ la horizonto. :Minĵetilo - ĝuste tial, ke la minĵetilo estas difinita per la maniero de pafado (malantaŭ monteto) kaj ne nur per tipo de eksplodaĵo, la nomo "minĵetilo" por la armilo estas multe pli preciza. Bombokanono estas ja pli komprenebla por laiko, sed teknike prenite tio estas kontraŭparolo - kanono, kiu ne estas kanono. Se vi tradukas instrukciojn por videoludo, mi sincere rekomendas uzi vian proponon tie. :En Esperanto la vorto "bombo" evokas pli aviadilan bombon. La pafaĵo el minĵetilo estas en Esperanto teknike pafgrenado aŭ minĵetaĵo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:19, 11 apr. 2026 (UTC) Ĉio ĉi estas interesa, sed ni havas la jaman tradicion de lingvouzo kaj dubindan proponon de nova vorto, bazitan sur paŭsaĵo de aliaj lingvoj. Mi aldonu ke en Esperanto ''mino'' elvokas pensojn pri eksplodaĵo metita teren aŭ akven por eksplodi kiam ĝi estos tuŝita, certe ne eksplodaĵon pafatan por eksplodi tuj ĉe sia celo. Do solvante unu (laŭdiran) problemon, vi kreas la alian. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:29, 11 apr. 2026 (UTC) Mi ne konsentas, ke mi 'kreas problemon' defendante la precizan kaj establitan terminon 'minĵetilo'. Male, la problemo aperas ĝuste per la provo senbezone enkonduki neologismon 'bombokanono', kiu estas teknike konfuza kaj balistike nelogika. Se vi insistas pri lingva eksperimento anstataŭ faka precizeco, estas vi, kiuj kreas malkonformecon kun la ĝisnuna tradicio kaj vortaroj. Mi ne intencas plu diskuti pri tiu ĉi artefarita afero – por mi la valida termino restas 'minĵetilo'. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 10:55, 11 apr. 2026 (UTC) :La vorto ''bombokanono'' estas en PIV kaj militvortaroj, la vorto ''minĵetilo'' estas nenie, tamen vi asertas malon kaj nomas la PIV-vorton ''eksperimento''. Tro strange kaj emocie por la enciklopedio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:35, 11 apr. 2026 (UTC) :{{por}} Citiĝis PIV kiel pruvo ke "bombokanono" uziĝas, citiĝis neniu pruvo ke "minĵetilo" uziĝas. {{kontraŭ}} kunigo, ĉar la du artikoloj estas klare distingataj. Mi ne plene konvinkiĝis pri tio, kiu el la du havu la titolon "bombokanono", sed volus ke tiaj duboj ne fariĝu preteksto por daŭrigi la nunan staton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:34, 11 apr. 2026 (UTC) Via kritiko kontraŭ 'minĵetilo' estas tute nelogika kaj malkonsekvenca. Se al vi malplaĉas tiu ĉi vorto, vi devus same ataki ankaŭ la terminon 'flamĵetilo', kiu baziĝas sur tute identa principo de vortformado. Tamen, 'flamĵetilo' al vi ne ĝenas. Ŝajne via obsedo pri la neologismo 'bombokanono' fontas ne el lingva logiko, sed el ia stranga fiksado je la vorto 'bombo'. Viaj argumentoj havas la saman nivelon kiel babilado ĉe la kaso pri krosantoj, kiuj hazarde similas al bomboj. Se vi volas esti seriozaj redaktantoj, vi ne povas uzi duoblajn normojn laŭ via nuna humoro. Minĵetilo restas faka termino, ĉu vi vidas en ĝi krosantojn aŭ ne. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:27, 12 apr. 2026 (UTC) :Pardonon, sed via parolo iĝas tute nekomprenebla. ''Krosanto''? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:47, 12 apr. 2026 (UTC) {{kontraŭ}} Kvankam via malkapablo ĝuste nomi tiun ĉi armilon ne signifas, ke la traduko 'minĵetilo' estas malĝusta. Mi kontraŭas la alinomigon, ĉar 'minĵetilo' estas la ĝusta esprimo por tiu ĉi armilo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:40, 12 apr. 2026 (UTC) == [[Batalo de Slavkov]] => [[Batalo ĉe Austerlitz]] == Ni nomu la artikolon same kiel en ĉiuj enciklopedioj per tiutempa nomo de la setlejo, ne inventu unikajn Esperanto-formojn nekonatajn al la monda historiografio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 12 apr. 2026 (UTC) {{por}} Ĝenerale oni uzu la tiutempajn nomojn, mi supozas. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:13, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}} sekvi la fontojn, sen trudo de propra sistemo, eĉ logika. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:35, 12 apr. 2026 (UTC) :{{por}}[[Batalo ĉe Austerlitz]]--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:39, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Batalo ĉe Austerlitz]]. – [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:51, 14 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Kiel oni elektas inter "Batalo ĉe ..." kaj "Batalo de ..."? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 15:35, 14 apr. 2026 (UTC) :Bona demando, tion mi preteratentis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:49, 14 apr. 2026 (UTC) == [[Mortero (armilo)]] => [[Bombokanono]] == PIV havas la vorton '''bombokanono''': "Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon" laŭ PIV 2020, aŭ "mallongtuba kanono, kiu povas pafi nur laŭ granda celangulo" laŭ testo.vortaro.net. La angla Vikipedio havas [[:en:Mortar (weapon)]], kaj la germana Vikipedio havas [[:de:Mörser (Geschütz)]], kaj tiuj artikoloj estas interligitaj. Angla-Esperanta vortaro de John Wells tradukas ''mortar'' per '''bombokanono''', kaj germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause tradukas ''Mörser'' per '''bombokanono'''. Do ŝajnas al mi, ke la establita Esperanta vortaro estas '''bombokanono''', kaj ne "mortero", kiu laŭ PIV estas "miksaĵo de kalko, cemento kaj sablo". Pli da esplorado pri diversaj specoj de bombokanono kaj parencaj armiloj povus esti utila, sed mi kredas, ke ne necesas atendi tion por efektivigi la evidentan korekton. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 16:06, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] havas paron [https://rueo.ru/sercxo/мортира ''мортира'' — ''mortiro'']. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 12 apr. 2026 (UTC) {{kom}} Ja interese, sed tiu estas pli malnova vortaro, kaj ''mortiro'' ne estas en PIV. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 20:08, 12 apr. 2026 (UTC) : {{por}} bombokanono, vorto perfekte komprenebla ankaŭ por ĉiu ne-militisto. Pri mia ĵusa komento pri PIV vidu supre en ĉapitro "Daŭho". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:21, 13 apr. 2026 (UTC) == Diversaj hungaroj de nomo Péter Magyar == Mi simple kopias la jam diskutpaĝe ekkomencitan proponon ĉi tien, por pliaj komentoj: Ni bezonas alinomigi ĉi tie la tekston [[Péter Magyar (juristo)]] aŭ [[Péter Magyar (politikisto)]] al simple Péter Magyar kaj alinomi la samnomulo [[Péter Magyar]] al [[Péter Magyar (drumisto)]]. La unua estis ekkreita en 2024 kaj la dua en 2019, malgraŭ tio la unua estas multege pli fama. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:31, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}} En 2019 la alia Péter Magyar verŝajne estis pli konata, nun la afero kompreneble ŝanĝiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:44, 13 apr. 2026 (UTC) ::Proponu en [[VP:AA]], laŭ la normala proceduro. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:24, 13 apr. 2026 (UTC) :::{{por}} simpla nomo [[Péter Magyar]] por la politikisto, kaj kun aldonaĵo "...(drumisto)" aŭ "[[Péter Magyar (muzikisto)]]" por la muzikisto. Tiam ankaŭ eblas aldoni ŝablonon {{ŝ|aliaj signifoj}} supre de la paĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 13 apr. 2026 (UTC) ::::PS Se ektroviĝos esperantaj tekstoj pri tria aŭ kvara Péter Magyar, oni povas senprobleme ekhavi apartigilon [[Péter Magyar (apartigilo)]], sed por nur du bonuloj tio estus troigo, kaj utilas havi la simplan nomon sen alfonaĵo por la politikisto, kiel prave proponis Sj1mor! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:29, 13 apr. 2026 (UTC) :{{por}}simple Péter Magyar.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:38, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} la politikisto sen interkrampaĵo, lia samnomulo kun "... (muzikisto)" aŭ "... (drumisto)". [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 14 apr. 2026 (UTC) :{{Komento}} La hungara paĝo prezentas 7 personojn, tamen menciindas nur 3. Ĝi estas ofta nomo. [https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_P%C3%A9ter_(egy%C3%A9rtelm%C5%B1s%C3%ADt%C5%91_lap)].--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:13, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} tute komprenebla. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 23:20, 17 apr. 2026 (UTC) == [[Agonia kutimaro]] => [[Luktema kutimaro]] == Mi mem kreis la iaman artikolon adaptante alilingvajn nomon kaj etimologion el greka ''agon'', sed nun konstatas, ke agonio en PIV tute ne enhavas tiun signifon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 14 apr. 2026 (UTC) :{{por}} "Luktema" aŭ prefere "lukta", kiu estas perfekta traduko etimologie kaj sence, "agonia" havas rilatan devenon sed ŝanĝitan signifon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 14 apr. 2026 (UTC) :{{komento}} Eble "lukta konduto" anstataŭ "kutimaro"? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:46, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Cimo (insekto)]] => [[Litocimo]] == "Cimo (insekto)" ŝajnas esti maltaŭga titolo por ĉi tiu artikolo. [https://www.vortaro.net/#cimo_kd Laŭ PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o laŭ ReVo,] la esperanta vorto "cimo" povas indiki du grupojn de insektoj. Larĝsence, cimo estas [[heteroptero]] - signifo subtenata de la Fundamento. Mallarĝsence, cimo referas al la genro ''Cimex''. Tamen, ĉi tiu artikolo temas nek pri unu nek pri la alia, sed pri "litocimoj", ĉefe sed ne nur pri la specio ''Cimex lectularius''. Ĝi estas nun ligita al la vikidatumero {{wikidata|Q940337}}, sed laŭ mi ĝi estus fakte pli taŭga ĉe {{wikidata|Q48385308}}, datumero pri parazitaj cimoj kun la sama komuna nomo. Mi rekomendas alinomi la artikolon al "Litocimo", kaj ŝanĝi "cimo (insekto)" al alidirektilo al la artikolo [[Heteropteroj]] aŭ al la apartigilo [[Cimo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:02, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:42, 18 apr. 2026 (UTC) == [[Ruĝa cimo]] => [[Fajrocimo]] == La artikolo [[Ruĝa cimo]] prezentas "ruĝa cimo" kiel la ĉefan nomon de la insekto, kaj "fajrocimo" kiel la komunan nomon. Tamen, ŝajnas al mi, ke "ruĝa cimo" estas inventaĵo de la verkintoj de la artikolo, ĉar mi trovas ĝin nur en fontoj rilataj al Wikimedia. [https://www.vortaro.net/#fajrocimo_kd PIV] kaj [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o ReVo] mencias nur "fajrocimo" kaj ne "ruĝa cimo". Ĝi eĉ ne estas traduko de la scienca nomo ''Pyrrhocoris apterus'', ĉar ''Pyrrhocoris'' venas de grekaj vortoj por "fajro" kaj "cimo", kaj ''apterus'' signifas "senflugila". Do la nomo "ruĝa cimo" ŝajnas al mi tute foriginda el la artikolo, kaj la titolo estas ŝanĝinda. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 22:43, 17 apr. 2026 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 07:39, 18 apr. 2026 (UTC) fk71uma48eod2jni1aufupuvw7b7jv5 Libošovice 0 238740 9354283 8465484 2026-04-18T09:29:29Z Petr Tomasovsky 678 9354283 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Libošovice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Libošovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Libošovice + Trosky 01.jpg | dosiero_priskribo = Vido al Libošovice kaj [[Trosky]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Sobotka | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro | montaro_tipo = | urbo = | urbo_tipo = | konstruaĵo = Kost | konstruaĵo_noto = Podkost | geologio = Valo Plakánek | geologio_tipo = Valo <!-- *** Situo *** --> | situo = Libošovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 295 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 26 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 09 | long_s = 46 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 19.81 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1352 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 ĝis 507 44 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ052 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0522 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0522 573116 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 7 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 9 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 10 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.libosovice.craj.cz/ www.libosovice.craj.cz] | commons = Libošovice | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Libošovice''' estas municipo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi troviĝas en [[Regiono Hradec Králové]], en la suda parto de [[Ĉeĥa paradizo]], 3 kilometrojn nordokcidente de [[Sobotka]]. En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}}. {{Najbaraj municipoj}} ==Historio== La unua skriba mencio pri ĝi devenas el [[1353]]. En la vilaĝo daŭre funkcias antaŭlernejo, poŝtoficejo, kolegaro de libervolaj fajrobrigadanoj, ĉasista societo. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de municipo == * '''Libošovice''' * [[Dobšice (Libošovice)|Dobšice]] * [[Malá Lhota (Libošovice)|Malá Lhota]] * [[Malechovice]] * [[Meziluží (Libošovice)|Meziluží]] * [[Nepřívěc]] * [[Podkost]] * [[Rytířova Lhota]] * [[Vesec u Sobotky]] == Ĉirkaŭaĵo == Administre al la komunumo apartenas pluraj etaj vilaĝoj, i.a. [[Podkost]] kun monumenta mezepoka burgo [[Kost]], unu el la plej famaj vidindaĵoj de la regiono. La ĉirkaŭaĵo proponas multnombrajn turismajn allogaĵojn kaj estas teksita per densa reto de biciklopadoj kaj markitaj ekoturismaj vojoj; en la somera sezono funkcias turimaj busoj. {{Libošovice}} {{Municipoj de Regiono Hradec Králové|Distrikto Jičín}} [[Kategorio:Libošovice| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] buged7xvve3ft24bqir91av5togsu08 9354289 9354283 2026-04-18T09:42:04Z Petr Tomasovsky 678 9354289 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Libošovice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Libošovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Libošovice + Trosky 01.jpg | dosiero_priskribo = Vido al Libošovice kaj [[Trosky]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Sobotka | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro | montaro_tipo = | urbo = | urbo_tipo = | konstruaĵo = Kost | konstruaĵo_noto = Podkost | geologio = Valo Plakánek | geologio_tipo = Valo <!-- *** Situo *** --> | situo = Libošovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 295 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 26 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 09 | long_s = 46 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 19.81 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1352 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 ĝis 507 44 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ052 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0522 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0522 573116 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 7 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 9 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 10 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.libosovice.craj.cz/ www.libosovice.craj.cz] | commons = Libošovice | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Libošovice''' estas municipo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi troviĝas en [[Regiono Hradec Králové]], en la suda parto de [[Ĉeĥa paradizo]], 3 kilometrojn nordokcidente de [[Sobotka]]. En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}}. {{Najbaraj municipoj}} ==Historio== La unua skriba mencio pri ĝi devenas el [[1353]]. En la vilaĝo daŭre funkcias antaŭlernejo, poŝtoficejo, kolegaro de libervolaj fajrobrigadanoj, ĉasista societo. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de municipo == * '''Libošovice''' * [[Dobšice (Libošovice)|Dobšice]] * [[Malá Lhota (Libošovice)|Malá Lhota]] * [[Malechovice]] * [[Meziluží (Libošovice)|Meziluží]] * [[Nepřívěc]] * [[Podkost]] * [[Rytířova Lhota]] * [[Vesec u Sobotky]] == Ĉirkaŭaĵo == Administre al la komunumo apartenas pluraj etaj vilaĝoj, i.a. [[Podkost]] kun monumenta mezepoka burgo [[Kost]], unu el la plej famaj vidindaĵoj de la regiono. La ĉirkaŭaĵo proponas multnombrajn turismajn allogaĵojn kaj estas teksita per densa reto de biciklopadoj kaj markitaj ekoturismaj vojoj; en la somera sezono funkcias turimaj busoj. ==Pluaj fotoj== <gallery> Obecni urad-04-2021-libosovice.jpg|Municipa ofico Charita-Dům pokojného stáří-07-2023-libosovice.jpg|Karitato, Domo de trankvila maljuneco Zemedelska budova-04-2021-libosovice.jpg|Agrikultura konstruaĵo </gallery> {{Libošovice}} {{Municipoj de Regiono Hradec Králové|Distrikto Jičín}} [[Kategorio:Libošovice| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] m76allc3m9wg978pof9ers15l8p99mp 9354290 9354289 2026-04-18T09:44:25Z Petr Tomasovsky 678 9354290 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Libošovice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Libošovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Libošovice + Trosky 01.jpg | dosiero_priskribo = Vido al Libošovice kaj [[Trosky]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Sobotka | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro | montaro_tipo = | urbo = | urbo_tipo = | konstruaĵo = Kost | konstruaĵo_noto = Podkost | geologio = Valo Plakánek | geologio_tipo = Valo <!-- *** Situo *** --> | situo = Libošovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 295 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 26 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 09 | long_s = 46 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 19.81 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1352 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 ĝis 507 44 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ052 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0522 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0522 573116 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 7 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 9 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 10 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.libosovice.craj.cz/ www.libosovice.craj.cz] | commons = Libošovice | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Libošovice''' estas municipo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi troviĝas en [[Regiono Hradec Králové]], en la suda parto de [[Ĉeĥa paradizo]], 3 kilometrojn nordokcidente de [[Sobotka]]. En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantojn}}. {{Najbaraj municipoj}} ==Historio== La unua skriba mencio pri ĝi devenas el [[1353]]. En la vilaĝo daŭre funkcias antaŭlernejo, poŝtoficejo, kolegaro de libervolaj fajrobrigadanoj, ĉasista societo. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de municipo == * '''Libošovice''' * [[Dobšice (Libošovice)|Dobšice]] * [[Malá Lhota (Libošovice)|Malá Lhota]] * [[Malechovice]] * [[Meziluží (Libošovice)|Meziluží]] * [[Nepřívěc]] * [[Podkost]] * [[Rytířova Lhota]] * [[Vesec u Sobotky]] == Ĉirkaŭaĵo == Administre al la komunumo apartenas pluraj etaj vilaĝoj, i.a. [[Podkost]] kun la monumenta mezepoka burgo [[Kost]], unu el la plej famaj vidindaĵoj de la regiono. La ĉirkaŭaĵo proponas multnombrajn turismajn allogaĵojn kaj estas teksita per densa reto de biciklopadoj kaj markitaj ekoturismaj vojoj; en la somera sezono funkcias turimaj busoj. ==Pluaj fotoj== <gallery> Obecni urad-04-2021-libosovice.jpg|Municipa ofico Charita-Dům pokojného stáří-07-2023-libosovice.jpg|Karitato, Domo de trankvila maljuneco Zemedelska budova-04-2021-libosovice.jpg|Agrikultura konstruaĵo </gallery> {{Libošovice}} {{Municipoj de Regiono Hradec Králové|Distrikto Jičín}} [[Kategorio:Libošovice| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] 1v1y0k1h89cficxarbnzdc7kzmpewxh Kategorio:Sporto en Germanio 14 240121 9354329 7415902 2026-04-18T10:58:14Z Aidas 3488 9354329 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Germanio]] [[Kategorio:Sporto laŭ landoj|Germanio]] [[Kategorio:Sporto en Eŭropo laŭ landoj|Germanio]] hng51lv6k173xzqwuyw56bxv9qrim7v Kraftwerk 0 252791 9354108 9075805 2026-04-17T18:38:14Z Sj1mor 12103 9354108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto | nomo = Kraftwerk | dosiero = Kraftwerk live in Stockholm.jpg | priskribo de dosiero = Kraftwerk vive en Stockholm en 2004 | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = jes | fono = muzikgrupo | alie nomata = | kromnomo = | deveno = {{Flago|Germanio}} [[Düsseldorf]], [[Germanio]] | ĝenro = [[eksperimenta rok-muziko]]<br />[[elektronika muziko]]<br />[[elektronika popmuziko]] (ekde 1973)<br />[[Krautrock|kraŭtrokmuziko]] (ĝis 1973) | aktivaj jaroj = <!-- ne ekzistas [[1969 en muziko]]-->1969 – nuntempo | eldoninto = [[Kling Klang]], [[EMI]], Astralwerks, Cleopatra, Elektra, [[Capitol Records|Capitol]], Golden Cloud, Parlophone, [[Warner Music]], [[Mercury Records|Mercury]], Vertigo, [[Philips]] | parencaj temoj = <!--[[Organisation]]<br />[[Neu!]]<br />[[Karl Bartos]]<br />[[Wolfgang Flür]]--> | ttt = [http://www.kraftwerk.de www.kraftwerk.de]<br />[http://www.kraftwerk.com www.kraftwerk.com] | nuntempaj membroj = [[Ralf Hütter]]<br />[[Florian Schneider]]<br />[[Fritz Hilpert (Kraftwerk)|Fritz Hilpert]]<br />[[Henning Schmitz]]<br />[[Stefan Pfaffe]] | antaŭaj membroj = Karl Bartos<br />Wolfgang Flür<br />Emil Schult<br />Fernando Abrantes<br />Klaus Röder<br />Plato Kostic<br />Peter Schmidt<br />Michael Rother<br />Houschäng Néjadepour<br />Klaus Dinger <br />Charly Weiss<br />Thomas Lohmann<br />Andreas Hohmann<br />Eberhard Kranemann <!--[[Karl Bartos]]<br />[[Wolfgang Flür]]<br />[[Emil Schult]]<br />[[Fernando Abrantes]]<br />[[Klaus Röder]]<br />[[Plato Kostic]]<br />[[Peter Schmidt (Kraftwerk)|Peter Schmidt]]<br />[[Michael Rother]]<br />[[Houschäng Néjadepour]]<br />[[Klaus Dinger]] <br />[[Charly Weiss]]<br />[[Thomas Lohmann]]<br />[[Andreas Hohmann]]<br />[[Eberhard Kranemann]]--> }} '''Kraftwerk''' estas [[germanoj|germana]] [[muzika grupo]], kiu signife kontribuis al evoluo de [[elektronika muziko]]. Ĝi estis fondita en la germana urbo [[Duseldorfo]] en la jaro [[1969]] fare de duopo ''[[Florian Schneider]]'' kaj ''[[Ralf Hütter]]'', sed pli konataj ili fariĝis nur kiel kvaropo komune kun ''Wolfgang Flür'' kaj ''Karl Bartos''. == Diskaro == * Autobahn * Radioactivity * Trans-Europe Express * The Man Machine * Computerworld * Electric Café * The Mix * Tour de France Soundtracks {{Projektoj}} {{ĝermo|Elektronika muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj muzikaj grupoj]] [[Kategorio:Elektronika muziko]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1969]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1970]] p1c651v18cyr3lmex5vwj97pthfqr7l Memorial 0 256312 9354025 9247671 2026-04-17T13:15:14Z Sj1mor 12103 9354025 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | eonomo = Memorial | bildo = Memorial.gif | bildo_priskribo = Emblemo de la organizaĵo | sidejo = [[Moskvo]], str. ''Karetnij Riad'' }} '''"Memorial"''' kaj "'''''Memorial Society'''''" ({{lang-ru|Мемориал, Обществo Мемориал}}) estas internacia [[ne-registara organizaĵo]] kies ĉefa komenca tasko estis esplori politikan subpremon en [[Sovetunio]]. Poste, ĝis ĝia malpermeso ĝi faris edukan laboron kaj aktivis en la kampo de esploroj pri [[homaj rajtoj]]. La [[28-an de decembro]] 2021, la organizo estis malpermesita en Rusio per decido de la Supera Kortumo de la Rusa Federacio.<ref name="fermo"/><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/12/russia-closure-of-human-rights-group-highlights-accelerating-attacks-on-civil-society/ |titolo=Russia: Closure of human rights group highlights accelerating attacks on civil society |alirdato=2024-02-27 |dato=2021-12-29 |eldoninto=[[Amnestio Internacia]] |lingvo=en}}</ref> La plena oficiala nomo de la [[organizaĵo]] estas '''Internacia Volontula Publika Organizaĵo "Memorial: Historia, Kleriga, Homrajta kaj Bonfara Societo"'''. == Celaro == La celoj, listigaj en ĝia statuto, estas jenaj: * Disvastigi maturan [[civitana socio|civitanan socion]] kaj [[demokratio]]n surbaze de [[regado de la leĝo]] kaj tiel eviti revenon de [[totalismo]]. * Asisti formiĝon de [[publika opinio]] surbaze de la [[valoro]]j de demokratio kaj [[leĝo]], neniigi totalismajn [[stereotipo]]jn kaj establi [[homaj rajtoj|homajn rajtojn]] en [[politiko]] kaj en publika vivo * Helpi disvastigi la [[vero]]n pri la historia pasinteco kaj rememori la [[viktimo]]jn de politikaj [[reprezalio]]j, fare de totalismaj [[reĝimo]]j. [[Dosiero:Sakharov Prize 2009.jpg|eta|Aljuĝo de la premio Saĥarov al la NRO Memoral.]] La asocio estis oficiale fondita dum konferenco en la [[19-a de aprilo]] [[1992]], kies iniciatintoj interalie estis la Nobelpremiita verkisto [[Andrej Saĥarov]] kaj [[Jevgenij Jevtuŝenko]], kvankam ĝi vere komencis funkcii jam en la [[80-aj jaroj]] dum la komenco de [[Perestrojko]] kaj [[Glasnost]]. == Honoroj == 2004: Premio Nansen de la [[Alta Komisiito de Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj]]. En [[2004]] Memorial estis ankaŭ unu el kvar ricevintoj de la [[Premio de ĝusta vivo]], kiun kelkaj nomas alternativa [[Nobelpremio]], por laboro pri [[raporto|raportado]] de malobservo de homaj rajtoj fare de Rusio kaj aliaj eksaj sovetiaj ŝtatoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rightlivelihood.org/memorial.htm |titolo=2004 Right Livelihood Award: Memorial (Russia) |alirdato=2008-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140801213543/http://www.rightlivelihood.org/memorial.htm |arkivdato=2014-08-01 }}</ref>. Laŭ vortoj de ĵurio de la premio "...por montri, en tre malfacilaj kondiĉoj, ke la [[historio]] estu firmigata kaj komprenata kaj homaj rajtoj estimataj ĉie, se konstantaj solvoj por heredaĵo de la pasinto devas esti atingitaj". 2008: Premio Hermann-Kesten de la germana PEN-Klubo. En 2009, la organizaĵo estis premiita per la [[Saĥarov-Premio|Saĥarov-Premio por libereco de pensado]] fare de la [[Eŭropa Parlamento]]. Ankaŭ en 2009, la premio Victor-Gollancz de la Societo de minacataj popoloj. Memorial estis nomumita tri fojojn por la [[Nobel-premio pri paco]], kiun ĝi ricevis en [[2022]]. == Aktivecoj == Memorial esploras la historion de politikaj reprezalioj kaj publikigas la malkovrojn per libroj, artikoloj, ekspozicioj, muzeoj kaj retpaĝaroj. La NRO "Memorial" faras edukajn programojn, monitoradon kaj dokumentadon de kazoj de malobservoj de homaj rajtoj, organizas juran kaj financan helpon por viktimoj de gulagoj, donas konsilojn al rifuĝintoj kaj politikaj kaptitoj<ref>(ru, en, fr + 15 aliaj lingvoj) [https://www.frontlinedefenders.org/fr/profile/memorial-international-historical-and-human-rights-society Internacia Societo pri Historio, Edukado kaj Homaj Rajtoj - "Memorial"], Frontline Defenders, <small>Dato de kuracado: la 30-an de novembro 2021.</ref>. Pro instigo de la asocio en [[30-a de oktobro]] [[1990]] la Memorialo por Viktimoj de [[gulago|Gulag]] (simpla ŝtono de [[Solovecaj insuloj]], kie estis la unua kaj plej fama politika koncentrejo en Sovetunio) estis starigita en [[Lubjanka|Lubjanka Placo]] apud la ĉefsidejo de la [[KGB]] en [[Moskvo]], tre proksime al la [[Fera Feliks]] (monumento de la fondinto de KGB [[Feliks Dzerĵinskij]], kiu poste estas forigita en aŭgusto [[1991]]). En [[1991]] la [[Supera Soveto]] de [[RSFSR]] oficiale agnoskis la tagon de [[30-a de oktobro]] kiel [[Tago de rememoro de viktimoj de politika reprezalio|Tago de rememoro pri viktimoj de politika reprezalio]]. Krome, Memorial klopodis pasigi la Leĝon por rehabilito de viktimoj de politika reprezalio. Ĝi pasis en [[1991]]. En 1994 la asocio subskribis interkonsenton pri kunlaboro kun pola [[KARTA-Centro]]. En 2017 prilaboris specialan [[sono|son]]gvidilon ''Reprezalioj kontraŭ [[poloj]] en Moskvo'' (1917-1939). En 2019 (29.10.) en Moskvo apud [[Lubjanka]] dum 12 horoj Memorial legis nomojn de [[pafekzekutado|pafekzekutitoj]] el inter 1 200 000 homoj — [[viktimo]]j de [[stalinismo]] dum la [[dua mondmilito]] (nur [[NKVD-trio]]j murdis duonmilionon da homoj) Memorial ankaŭ helpas al individuoj trovi informojn pri politike persekutitaj familianoj kaj parencoj. En [[2005]] Memorial havis datumbazon de ĉirkaŭ 1 300 000 nomoj de tiaj personoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rightlivelihood.org/memorial_faq.html |titolo=FAQ about Memorial |alirdato=2008-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070929083632/http://www.rightlivelihood.org/memorial_faq.html |arkivdato=2007-09-29 }}</ref>. Memorial havas sidejon en [[Ĉeĉenio]] kiu observas aktivecon de rusiaj okupantaj trupoj. Ĝi estas ofte atakita fare de la ŝtatistoj. Nobel-premiitoj [[Miĥail Gorbaĉov]] kaj [[Dmitrij Muratov]] alvokis la Oficejon de la Ĝenerala Prokuroro de la Rusa Federacio repreni la aserton ke oni intencas likvidi Memorial<ref>(ru) [https://kasparov.kasparov.ru/material.php?id=6197628C6B911 Nobel-premiitoj Gorbaĉov kaj Muratov alvokis la prokuroron retiri la pretendon likvidi Memorial], ''kasparov.ru'', la 19-an de novembro 2021.</ref>. Dunja Mijatovic. Komisaro pri Homaj Rajtoj de la [[Konsilio de Eŭropo]], publikigis deklaron, en kiu ŝi postulis, ke la rusaj aŭtoritatoj ĉesu persekuti la organizaĵon<ref>(ru) Germanio'','' [https://www.dw.com/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F-%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D1%80%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D1%87%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5/a-1784239 La Konsilio de Eŭropo alvokis Moskvon ĉesigi la likvidon de Memorial], [[Deutsche Welle]], la 17-an de novembro 2021, alirita <small>la 13-an de decembro 2021.</ref><ref>(de) Irina Ščerbakova, ''Memorial unter Druck. Techniken des repressiven Staates in Russland'', en: ''Osteuropa'', 3-4/2020,paĝoj 215–228.</ref>. La [[28-an de decembro]] 2021, la organizo estis fermita per decido de la Supera Kortumo de la Rusa Federacio, asertante ke la organizo laboris por distordi historion kaj "krei malveran bildon de Sovetunio kiel ŝtato de teruro." <ref name="fermo">https://www.rbc.ru/politics/28/12/2021/619f93a29a79479fd98185b7</ref> == Lasta adreso == {{Ĉefartikolo|Lasta Adreso}} La projekto "Lasta Adreso de la Civitana Agado" uzas la Memorial-arkivojn por krei memortabulojn por viktimoj de [[Stalinismo]]. De pli ol 30 jaroj, "Memorial" enketas pri la sovetaj elpurigoj kaj listigas la nuntempajn represiojn, interalie tiujn de la reĝimo de [[Vladimir Putin]]<ref>(eo) [[Rusio : la Supera kortumo malfondas la NeRegistaran Organizaĵon "Memorial", piliero de la defendo de liberecoj]], blogo Neniam milito inter ni, la 28-an de decembro 2021</ref>. La projekto baziĝas sur la ideo de [[Stumbliga ŝtoneto|stumbligaj ŝtonetoj]]<ref>(fr) ''[http://www.lemonde.fr/europe/article/2015/02/16/derniere-adresse-connue_4577426_3214.html?xtmc=derniere_adresse_connue&xtcr=5 Dernière adresse connue... au temps de la terreur stalinienne]'', Le Monde, la 16-an de Februaro 2015</ref> en la post-nazia Germanio. == Strukturoj == La asocio estas organizita sur malcentra bazo. Aldone al ''Memorial Internacia,'' ekzistas laŭleĝe sendependaj regionaj memororganizaĵoj en multaj urbegoj de Rusio.  Ekzistas ankaŭ sendependa jura centro "Memorial" (''Правозащитный центр'') kaj esplor- kaj informcentro "Memorial". Ekzistas ankaŭ grupoj en Ukrainio, Kazaĥio, Latvio, Pollando, Germanio, Italio, Francio kaj ekde 2016 en Ĉeĥio<ref>(de) ''[http://www.radio.cz/de/rubrik/nachrichten/russische-ngo-memorial-zieht-nicht-nach-prag-um Russische NGO Memorial zieht nicht nach Prag um]'', Radio Prago, la 11-an de Oktobro 2016</ref>. == Bibliografio == Nanci Adler, ''Victims of Soviet terror: the story of the Memorial movement'', Praeger 1993, ISBN 0275945022. == Vidu ankaŭ == * [[Stalinismo]] * [[granda purigo|Granda teroro]] * [[Masakro de Katin]] * [[Holodomoro]] * [[Natalia Estemirova]] * [[Sergej Kovalov]] * [[Irina Ŝĉerbakova]] * [[Gulago-muzeo]] en Moskvo == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (ru, en) [http://www.memo.ru/ Oficiala retejo de la Asocio Memorial] * [http://www.memo.ru/eng/ Memorial retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151210065801/http://memo.ru/eng/ |date=2015-12-10 }}, angle * [http://www.astrobl.ru/Memo/default.asp Libro de rememoro de viktimoj de politika reprezalio en Astraĥana Oblasto (ruse)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928040022/http://www.astrobl.ru/Memo/default.asp |date=2007-09-28 }}, listo de ĉ. 10 955 homoj persekutuaj en [[Astraĥana Oblasto]] en 1918-1986. * [http://www.memorial-italia.it/frontend/?rr=chi_siamo Memorial-Italia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111001123049/http://www.memorial-italia.it/frontend/?rr=chi_siamo |date=2011-10-01 }}, establita la 20-an de aprilo 2004 * [https://www.esperanto.be/fel/publika/013092p.php Premo sur la civilan socion], artikolo pri Memorial aperinta en [[Monato (gazeto)|Monato]]. {{Nobel-premio pri paco}} [[Kategorio:Homrajtprotektaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Rusio]] [[Kategorio:Sciencaj societoj]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj]] a1skx2wb59l18dzu67moz4onshbk8us 9354026 9354025 2026-04-17T13:16:11Z Sj1mor 12103 9354026 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | eonomo = Memorial | bildo = Memorial.gif | bildo_priskribo = Emblemo de la organizaĵo | sidejo = [[Moskvo]], str. ''Karetnij Riad'' }} '''"Memorial"''' kaj "'''''Memorial Society'''''" ({{lang-ru|Мемориал, Обществo Мемориал}}) estas internacia [[ne-registara organizaĵo]] kies ĉefa komenca tasko estis esplori politikan subpremon en [[Sovetunio]]. Poste, ĝis ĝia malpermeso ĝi faris edukan laboron kaj aktivis en la kampo de esploroj pri [[homaj rajtoj]]. La [[28-an de decembro]] 2021, la organizo estis malpermesita en Rusio per decido de la Supera Kortumo de la Rusa Federacio.<ref name="fermo"/><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/12/russia-closure-of-human-rights-group-highlights-accelerating-attacks-on-civil-society/ |titolo=Russia: Closure of human rights group highlights accelerating attacks on civil society |alirdato=2024-02-27 |dato=2021-12-29 |eldoninto=[[Amnestio Internacia]] |lingvo=en}}</ref> La plena oficiala nomo de la [[organizaĵo]] estas '''Internacia Volontula Publika Organizaĵo "Memorial: Historia, Kleriga, Homrajta kaj Bonfara Societo"'''. == Celaro == La celoj, listigaj en ĝia statuto, estas jenaj: * Disvastigi maturan [[civitana socio|civitanan socion]] kaj [[demokratio]]n surbaze de [[regado de la leĝo]] kaj tiel eviti revenon de [[totalismo]]. * Asisti formiĝon de [[publika opinio]] surbaze de la [[valoro]]j de demokratio kaj [[leĝo]], neniigi totalismajn [[stereotipo]]jn kaj establi [[homaj rajtoj|homajn rajtojn]] en [[politiko]] kaj en publika vivo * Helpi disvastigi la [[vero]]n pri la historia pasinteco kaj rememori la [[viktimo]]jn de politikaj [[reprezalio]]j, fare de totalismaj [[reĝimo]]j. [[Dosiero:Sakharov Prize 2009.jpg|eta|Aljuĝo de la premio Saĥarov al la NRO Memoral.]] La asocio estis oficiale fondita dum konferenco en la [[19-a de aprilo]] [[1992]], kies iniciatintoj interalie estis la Nobelpremiita verkisto [[Andrej Saĥarov]] kaj [[Jevgenij Jevtuŝenko]], kvankam ĝi vere komencis funkcii jam en la [[80-aj jaroj]] dum la komenco de [[Perestrojko]] kaj [[Glasnost]]. == Honoroj == 2004: Premio Nansen de la [[Alta Komisiito de Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj]]. En [[2004]] Memorial estis ankaŭ unu el kvar ricevintoj de la [[Premio de ĝusta vivo]], kiun kelkaj nomas alternativa [[Nobelpremio]], por laboro pri [[raporto|raportado]] de malobservo de homaj rajtoj fare de Rusio kaj aliaj eksaj sovetiaj ŝtatoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rightlivelihood.org/memorial.htm |titolo=2004 Right Livelihood Award: Memorial (Russia) |alirdato=2008-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140801213543/http://www.rightlivelihood.org/memorial.htm |arkivdato=2014-08-01 }}</ref>. Laŭ vortoj de ĵurio de la premio "...por montri, en tre malfacilaj kondiĉoj, ke la [[historio]] estu firmigata kaj komprenata kaj homaj rajtoj estimataj ĉie, se konstantaj solvoj por heredaĵo de la pasinto devas esti atingitaj". 2008: Premio Hermann-Kesten de la germana PEN-Klubo. En 2009, la organizaĵo estis premiita per la [[Saĥarov-Premio|Saĥarov-Premio por libereco de pensado]] fare de la [[Eŭropa Parlamento]]. Ankaŭ en 2009, la premio Victor-Gollancz de la Societo de minacataj popoloj. Memorial estis nomumita tri fojojn por la [[Nobel-premio pri paco]], kiun ĝi ricevis en [[2022]]. == Aktivecoj == Memorial esploras la historion de politikaj reprezalioj kaj publikigas la malkovrojn per libroj, artikoloj, ekspozicioj, muzeoj kaj retpaĝaroj. La NRO "Memorial" faras edukajn programojn, monitoradon kaj dokumentadon de kazoj de malobservoj de homaj rajtoj, organizas juran kaj financan helpon por viktimoj de gulagoj, donas konsilojn al rifuĝintoj kaj politikaj kaptitoj<ref>(ru, en, fr + 15 aliaj lingvoj) [https://www.frontlinedefenders.org/fr/profile/memorial-international-historical-and-human-rights-society Internacia Societo pri Historio, Edukado kaj Homaj Rajtoj - "Memorial"], Frontline Defenders, Dato de kuracado: la 30-an de novembro 2021.</ref>. Pro instigo de la asocio en [[30-a de oktobro]] [[1990]] la Memorialo por Viktimoj de [[gulago|Gulag]] (simpla ŝtono de [[Solovecaj insuloj]], kie estis la unua kaj plej fama politika koncentrejo en Sovetunio) estis starigita en [[Lubjanka|Lubjanka Placo]] apud la ĉefsidejo de la [[KGB]] en [[Moskvo]], tre proksime al la [[Fera Feliks]] (monumento de la fondinto de KGB [[Feliks Dzerĵinskij]], kiu poste estas forigita en aŭgusto [[1991]]). En [[1991]] la [[Supera Soveto]] de [[RSFSR]] oficiale agnoskis la tagon de [[30-a de oktobro]] kiel [[Tago de rememoro de viktimoj de politika reprezalio|Tago de rememoro pri viktimoj de politika reprezalio]]. Krome, Memorial klopodis pasigi la Leĝon por rehabilito de viktimoj de politika reprezalio. Ĝi pasis en [[1991]]. En 1994 la asocio subskribis interkonsenton pri kunlaboro kun pola [[KARTA-Centro]]. En 2017 prilaboris specialan [[sono|son]]gvidilon ''Reprezalioj kontraŭ [[poloj]] en Moskvo'' (1917-1939). En 2019 (29.10.) en Moskvo apud [[Lubjanka]] dum 12 horoj Memorial legis nomojn de [[pafekzekutado|pafekzekutitoj]] el inter 1 200 000 homoj — [[viktimo]]j de [[stalinismo]] dum la [[dua mondmilito]] (nur [[NKVD-trio]]j murdis duonmilionon da homoj) Memorial ankaŭ helpas al individuoj trovi informojn pri politike persekutitaj familianoj kaj parencoj. En [[2005]] Memorial havis datumbazon de ĉirkaŭ 1 300 000 nomoj de tiaj personoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rightlivelihood.org/memorial_faq.html |titolo=FAQ about Memorial |alirdato=2008-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070929083632/http://www.rightlivelihood.org/memorial_faq.html |arkivdato=2007-09-29 }}</ref>. Memorial havas sidejon en [[Ĉeĉenio]] kiu observas aktivecon de rusiaj okupantaj trupoj. Ĝi estas ofte atakita fare de la ŝtatistoj. Nobel-premiitoj [[Miĥail Gorbaĉov]] kaj [[Dmitrij Muratov]] alvokis la Oficejon de la Ĝenerala Prokuroro de la Rusa Federacio repreni la aserton ke oni intencas likvidi Memorial<ref>(ru) [https://kasparov.kasparov.ru/material.php?id=6197628C6B911 Nobel-premiitoj Gorbaĉov kaj Muratov alvokis la prokuroron retiri la pretendon likvidi Memorial], ''kasparov.ru'', la 19-an de novembro 2021.</ref>. Dunja Mijatovic. Komisaro pri Homaj Rajtoj de la [[Konsilio de Eŭropo]], publikigis deklaron, en kiu ŝi postulis, ke la rusaj aŭtoritatoj ĉesu persekuti la organizaĵon<ref>(ru) Germanio'','' [https://www.dw.com/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F-%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D1%80%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D1%87%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5/a-1784239 La Konsilio de Eŭropo alvokis Moskvon ĉesigi la likvidon de Memorial], [[Deutsche Welle]], la 17-an de novembro 2021, alirita la 13-an de decembro 2021.</ref><ref>(de) Irina Ščerbakova, ''Memorial unter Druck. Techniken des repressiven Staates in Russland'', en: ''Osteuropa'', 3-4/2020,paĝoj 215–228.</ref>. La [[28-an de decembro]] 2021, la organizo estis fermita per decido de la Supera Kortumo de la Rusa Federacio, asertante ke la organizo laboris por distordi historion kaj "krei malveran bildon de Sovetunio kiel ŝtato de teruro." <ref name="fermo">https://www.rbc.ru/politics/28/12/2021/619f93a29a79479fd98185b7</ref> == Lasta adreso == {{Ĉefartikolo|Lasta Adreso}} La projekto "Lasta Adreso de la Civitana Agado" uzas la Memorial-arkivojn por krei memortabulojn por viktimoj de [[Stalinismo]]. De pli ol 30 jaroj, "Memorial" enketas pri la sovetaj elpurigoj kaj listigas la nuntempajn represiojn, interalie tiujn de la reĝimo de [[Vladimir Putin]]<ref>(eo) [[Rusio : la Supera kortumo malfondas la NeRegistaran Organizaĵon "Memorial", piliero de la defendo de liberecoj]], blogo Neniam milito inter ni, la 28-an de decembro 2021</ref>. La projekto baziĝas sur la ideo de [[Stumbliga ŝtoneto|stumbligaj ŝtonetoj]]<ref>(fr) ''[http://www.lemonde.fr/europe/article/2015/02/16/derniere-adresse-connue_4577426_3214.html?xtmc=derniere_adresse_connue&xtcr=5 Dernière adresse connue... au temps de la terreur stalinienne]'', Le Monde, la 16-an de Februaro 2015</ref> en la post-nazia Germanio. == Strukturoj == La asocio estas organizita sur malcentra bazo. Aldone al ''Memorial Internacia,'' ekzistas laŭleĝe sendependaj regionaj memororganizaĵoj en multaj urbegoj de Rusio.  Ekzistas ankaŭ sendependa jura centro "Memorial" (''Правозащитный центр'') kaj esplor- kaj informcentro "Memorial". Ekzistas ankaŭ grupoj en Ukrainio, Kazaĥio, Latvio, Pollando, Germanio, Italio, Francio kaj ekde 2016 en Ĉeĥio<ref>(de) ''[http://www.radio.cz/de/rubrik/nachrichten/russische-ngo-memorial-zieht-nicht-nach-prag-um Russische NGO Memorial zieht nicht nach Prag um]'', Radio Prago, la 11-an de Oktobro 2016</ref>. == Bibliografio == Nanci Adler, ''Victims of Soviet terror: the story of the Memorial movement'', Praeger 1993, ISBN 0275945022. == Vidu ankaŭ == * [[Stalinismo]] * [[granda purigo|Granda teroro]] * [[Masakro de Katin]] * [[Holodomoro]] * [[Natalia Estemirova]] * [[Sergej Kovalov]] * [[Irina Ŝĉerbakova]] * [[Gulago-muzeo]] en Moskvo == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (ru, en) [http://www.memo.ru/ Oficiala retejo de la Asocio Memorial] * [http://www.memo.ru/eng/ Memorial retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151210065801/http://memo.ru/eng/ |date=2015-12-10 }}, angle * [http://www.astrobl.ru/Memo/default.asp Libro de rememoro de viktimoj de politika reprezalio en Astraĥana Oblasto (ruse)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928040022/http://www.astrobl.ru/Memo/default.asp |date=2007-09-28 }}, listo de ĉ. 10 955 homoj persekutuaj en [[Astraĥana Oblasto]] en 1918-1986. * [http://www.memorial-italia.it/frontend/?rr=chi_siamo Memorial-Italia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111001123049/http://www.memorial-italia.it/frontend/?rr=chi_siamo |date=2011-10-01 }}, establita la 20-an de aprilo 2004 * [https://www.esperanto.be/fel/publika/013092p.php Premo sur la civilan socion], artikolo pri Memorial aperinta en [[Monato (gazeto)|Monato]]. {{Nobel-premio pri paco}} [[Kategorio:Homrajtprotektaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Rusio]] [[Kategorio:Sciencaj societoj]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj]] hyr7pj898e48amez1d3hopxr5tqrcjo 9354027 9354026 2026-04-17T13:18:30Z Sj1mor 12103 9354027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | eonomo = Memorial | bildo = Memorial.gif | bildo_priskribo = Emblemo de la organizaĵo | sidejo = [[Moskvo]], str. ''Karetnij Riad'' }} '''"Memorial"''' kaj "'''''Memorial Society'''''" ({{lang-ru|Мемориал, Обществo Мемориал}}) estas internacia [[ne-registara organizaĵo]] kies ĉefa komenca tasko estis esplori politikan subpremon en [[Sovetunio]]. Poste, ĝis ĝia malpermeso ĝi faris edukan laboron kaj aktivis en la kampo de esploroj pri [[homaj rajtoj]]. La [[28-an de decembro]] 2021, la organizo estis malpermesita en Rusio per decido de la Supera Kortumo de la Rusa Federacio.<ref name="fermo"/><ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/12/russia-closure-of-human-rights-group-highlights-accelerating-attacks-on-civil-society/ |titolo=Russia: Closure of human rights group highlights accelerating attacks on civil society |alirdato=2024-02-27 |dato=2021-12-29 |eldoninto=[[Amnestio Internacia]] |lingvo=en}}</ref> La plena oficiala nomo de la [[organizaĵo]] estas '''Internacia Volontula Publika Organizaĵo "Memorial: Historia, Kleriga, Homrajta kaj Bonfara Societo"'''. == Celaro == La celoj, listigaj en ĝia statuto, estas jenaj: * Disvastigi maturan [[civitana socio|civitanan socion]] kaj [[demokratio]]n surbaze de [[regado de la leĝo]] kaj tiel eviti revenon de [[totalismo]]. * Asisti formiĝon de [[publika opinio]] surbaze de la [[valoro]]j de demokratio kaj [[leĝo]], neniigi totalismajn [[stereotipo]]jn kaj establi [[homaj rajtoj|homajn rajtojn]] en [[politiko]] kaj en publika vivo * Helpi disvastigi la [[vero]]n pri la historia pasinteco kaj rememori la [[viktimo]]jn de politikaj [[reprezalio]]j, fare de totalismaj [[reĝimo]]j. [[Dosiero:Sakharov Prize 2009.jpg|eta|Aljuĝo de la premio Saĥarov al la NRO Memoral.]] La asocio estis oficiale fondita dum konferenco en la [[19-a de aprilo]] [[1992]], kies iniciatintoj interalie estis la Nobelpremiita verkisto [[Andrej Saĥarov]] kaj [[Jevgenij Jevtuŝenko]], kvankam ĝi vere komencis funkcii jam en la [[80-aj jaroj]] dum la komenco de [[Perestrojko]] kaj [[Glasnost]]. == Honoroj == 2004: Premio Nansen de la [[Alta Komisiito de Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj]]. En [[2004]] Memorial estis ankaŭ unu el kvar ricevintoj de la [[Premio de ĝusta vivo]], kiun kelkaj nomas alternativa [[Nobelpremio]], por laboro pri [[raporto|raportado]] de malobservo de homaj rajtoj fare de Rusio kaj aliaj eksaj sovetiaj ŝtatoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rightlivelihood.org/memorial.htm |titolo=2004 Right Livelihood Award: Memorial (Russia) |alirdato=2008-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140801213543/http://www.rightlivelihood.org/memorial.htm |arkivdato=2014-08-01 }}</ref>. Laŭ vortoj de ĵurio de la premio "...por montri, en tre malfacilaj kondiĉoj, ke la [[historio]] estu firmigata kaj komprenata kaj homaj rajtoj estimataj ĉie, se konstantaj solvoj por heredaĵo de la pasinto devas esti atingitaj". 2008: Premio Hermann-Kesten de la germana PEN-Klubo. En 2009, la organizaĵo estis premiita per la [[Saĥarov-Premio|Saĥarov-Premio por libereco de pensado]] fare de la [[Eŭropa Parlamento]]. Ankaŭ en 2009, la premio Victor-Gollancz de la Societo de minacataj popoloj. Memorial estis nomumita tri fojojn por la [[Nobel-premio pri paco]], kiun ĝi ricevis en [[2022]]. == Aktivecoj == Memorial esploras la historion de politikaj reprezalioj kaj publikigas la malkovrojn per libroj, artikoloj, ekspozicioj, muzeoj kaj retpaĝaroj. La NRO "Memorial" faras edukajn programojn, monitoradon kaj dokumentadon de kazoj de malobservoj de homaj rajtoj, organizas juran kaj financan helpon por viktimoj de gulagoj, donas konsilojn al rifuĝintoj kaj politikaj kaptitoj<ref>(ru, en, fr + 15 aliaj lingvoj) [https://www.frontlinedefenders.org/fr/profile/memorial-international-historical-and-human-rights-society Internacia Societo pri Historio, Edukado kaj Homaj Rajtoj - "Memorial"], Frontline Defenders, Dato de kuracado: la 30-an de novembro 2021.</ref>. Pro instigo de la asocio en [[30-a de oktobro]] [[1990]] la Memorialo por Viktimoj de [[gulago|Gulag]] (simpla ŝtono de [[Solovecaj insuloj]], kie estis la unua kaj plej fama politika koncentrejo en Sovetunio) estis starigita en [[Lubjanka|Lubjanka Placo]] apud la ĉefsidejo de la [[KGB]] en [[Moskvo]], tre proksime al la [[Fera Feliks]] (monumento de la fondinto de KGB [[Feliks Dzerĵinskij]], kiu poste estas forigita en aŭgusto [[1991]]). En [[1991]] la [[Supera Soveto]] de [[RSFSR]] oficiale agnoskis la tagon de [[30-a de oktobro]] kiel [[Tago de rememoro de viktimoj de politika reprezalio|Tago de rememoro pri viktimoj de politika reprezalio]]. Krome, Memorial klopodis pasigi la Leĝon por rehabilito de viktimoj de politika reprezalio. Ĝi pasis en [[1991]]. En 1994 la asocio subskribis interkonsenton pri kunlaboro kun pola [[KARTA-Centro]]. En 2017 prilaboris specialan [[sono|son]]gvidilon ''Reprezalioj kontraŭ [[poloj]] en Moskvo'' (1917-1939). En 2019 (29.10.) en Moskvo apud [[Lubjanka]] dum 12 horoj Memorial legis nomojn de [[pafekzekutado|pafekzekutitoj]] el inter 1 200 000 homoj — [[viktimo]]j de [[stalinismo]] dum la [[dua mondmilito]] (nur [[NKVD-trio]]j murdis duonmilionon da homoj) Memorial ankaŭ helpas al individuoj trovi informojn pri politike persekutitaj familianoj kaj parencoj. En [[2005]] Memorial havis datumbazon de ĉirkaŭ 1 300 000 nomoj de tiaj personoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rightlivelihood.org/memorial_faq.html |titolo=FAQ about Memorial |alirdato=2008-08-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070929083632/http://www.rightlivelihood.org/memorial_faq.html |arkivdato=2007-09-29 }}</ref>. Memorial havas sidejon en [[Ĉeĉenio]] kiu observas aktivecon de rusiaj okupantaj trupoj. Ĝi estas ofte atakita fare de la ŝtatistoj. Nobel-premiitoj [[Miĥail Gorbaĉov]] kaj [[Dmitrij Muratov]] alvokis la Oficejon de la Ĝenerala Prokuroro de la Rusa Federacio repreni la aserton ke oni intencas likvidi Memorial<ref>(ru) [https://kasparov.kasparov.ru/material.php?id=6197628C6B911 Nobel-premiitoj Gorbaĉov kaj Muratov alvokis la prokuroron retiri la pretendon likvidi Memorial], ''kasparov.ru'', la 19-an de novembro 2021.</ref>. Dunja Mijatovic. Komisaro pri Homaj Rajtoj de la [[Konsilio de Eŭropo]], publikigis deklaron, en kiu ŝi postulis, ke la rusaj aŭtoritatoj ĉesu persekuti la organizaĵon<ref>(ru) Germanio'','' [https://www.dw.com/ru/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F-%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D1%80%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D1%87%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%89%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5/a-1784239 La Konsilio de Eŭropo alvokis Moskvon ĉesigi la likvidon de Memorial], [[Deutsche Welle]], la 17-an de novembro 2021, alirita la 13-an de decembro 2021.</ref><ref>(de) Irina Ščerbakova, ''Memorial unter Druck. Techniken des repressiven Staates in Russland'', en: ''Osteuropa'', 3-4/2020,paĝoj 215–228.</ref>. La [[28-an de decembro]] 2021, la organizo estis fermita per decido de la Supera Kortumo de la Rusa Federacio, asertante ke la organizo laboris por distordi historion kaj "krei malveran bildon de Sovetunio kiel ŝtato de teruro." <ref name="fermo">https://www.rbc.ru/politics/28/12/2021/619f93a29a79479fd98185b7</ref> == Lasta Adreso == {{Ĉefartikolo|Lasta Adreso}} La projekto "[[Lasta Adreso]] de la Civitana Agado" uzas la Memorial-arkivojn por krei memortabulojn por viktimoj de [[Stalinismo]]. De pli ol 30 jaroj, "Memorial" enketas pri la sovetaj elpurigoj kaj listigas la nuntempajn represiojn, interalie tiujn de la reĝimo de [[Vladimir Putin]]<ref>(eo) [[Rusio : la Supera kortumo malfondas la NeRegistaran Organizaĵon "Memorial", piliero de la defendo de liberecoj]], blogo Neniam milito inter ni, la 28-an de decembro 2021</ref>. La projekto baziĝas sur la ideo de [[Stumbliga ŝtoneto|stumbligaj ŝtonetoj]]<ref>(fr) ''[http://www.lemonde.fr/europe/article/2015/02/16/derniere-adresse-connue_4577426_3214.html?xtmc=derniere_adresse_connue&xtcr=5 Dernière adresse connue... au temps de la terreur stalinienne]'', Le Monde, la 16-an de Februaro 2015</ref> en la post-nazia Germanio. == Strukturoj == La asocio estas organizita sur malcentra bazo. Aldone al ''Memorial Internacia,'' ekzistas laŭleĝe sendependaj regionaj memororganizaĵoj en multaj urbegoj de Rusio.  Ekzistas ankaŭ sendependa jura centro "Memorial" (''Правозащитный центр'') kaj esplor- kaj informcentro "Memorial". Ekzistas ankaŭ grupoj en Ukrainio, Kazaĥio, Latvio, Pollando, Germanio, Italio, Francio kaj ekde 2016 en Ĉeĥio<ref>(de) ''[http://www.radio.cz/de/rubrik/nachrichten/russische-ngo-memorial-zieht-nicht-nach-prag-um Russische NGO Memorial zieht nicht nach Prag um]'', Radio Prago, la 11-an de Oktobro 2016</ref>. == Bibliografio == Nanci Adler, ''Victims of Soviet terror: the story of the Memorial movement'', Praeger 1993, ISBN 0275945022. == Vidu ankaŭ == * [[Stalinismo]] * [[granda purigo|Granda teroro]] * [[Masakro de Katin]] * [[Holodomoro]] * [[Natalia Estemirova]] * [[Sergej Kovalov]] * [[Irina Ŝĉerbakova]] * [[Gulago-muzeo]] en Moskvo == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (ru, en) [http://www.memo.ru/ Oficiala retejo de la Asocio Memorial] * [http://www.memo.ru/eng/ Memorial retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151210065801/http://memo.ru/eng/ |date=2015-12-10 }}, angle * [http://www.astrobl.ru/Memo/default.asp Libro de rememoro de viktimoj de politika reprezalio en Astraĥana Oblasto (ruse)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928040022/http://www.astrobl.ru/Memo/default.asp |date=2007-09-28 }}, listo de ĉ. 10 955 homoj persekutuaj en [[Astraĥana Oblasto]] en 1918-1986. * [http://www.memorial-italia.it/frontend/?rr=chi_siamo Memorial-Italia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111001123049/http://www.memorial-italia.it/frontend/?rr=chi_siamo |date=2011-10-01 }}, establita la 20-an de aprilo 2004 * [https://www.esperanto.be/fel/publika/013092p.php Premo sur la civilan socion], artikolo pri Memorial aperinta en [[Monato (gazeto)|Monato]]. {{Nobel-premio pri paco}} [[Kategorio:Homrajtprotektaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Rusio]] [[Kategorio:Sciencaj societoj]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Saĥarov-Premio gajnintoj]] 00zp34cwl53thxwhtdpbm9f7w7c7xb2 Korpa ekzameno 0 267533 9354094 8280124 2026-04-17T18:17:35Z Sj1mor 12103 9354094 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Aeskulap.png|70px|dekstra|float]] '''Korpa ekzameno''', ankaŭ nomata '''medicina''', '''klinika''' aŭ '''fizika''', estas termino uzata en [[medicino]] por la ekzameno de la (tuta) korpo de [[paciento]] fare de [[kuracisto]] pere de ties [[senso]]j kaj per simplaj helpiloj, sen grandaj aparatoj. En pluraj naciaj lingvoj por la fenomeno aparte uzigas ekvivalento al la esperanta "fizika ekzameno", sed en Esperanto kaj "fizika ekzameno" kaj "medicina ekzameno" povus kaŭzi la miskomprenon ke povus temi pri universitata ekzameno de studento dum la studo de la fakoj fiziko respektive medicino, tial la nomo "korpa ekzameno" estas malpli misgvidiga. Alternative ankaŭ eblus la vortumo '''korpa esploro'''. == Priskribo == La korpa ekzameno de paciento estas esenca ero en la kuracista serĉo je [[medicina diagnozo]] por la aktualaj prisanaj problemoj. Kutime la ekzameno uzas la sekvajn metodojn: * inspektado, do la detala rigardado de la unuopaj korperoj, donas unuan superrigardon. Gravas vidi la haŭton de la korpo laŭeble ĉie, do la paciento petiĝu senvestiĝi. Ĉar kompleta nudeco estas socia [[tabuo]] en preskaŭ ĉiuj homaj socioj, sencas kompromise rigardi la plej hontoplene montratajn korperojn nur dum mallonga tempo. Kio estas plej hontoplene montrata korpero, ne nur dependas de la kulturaj konvencioj, sed ankaŭ de la homo mem: ekzemple infano tro dika eble plej hontas montri sian malsveltan ventron, dum plej multaj aliaj infanoj tute ne havas problemon pri montro de ventro al la kuracisto. La inspektado inkluzivas detalan ekzamenon de la okuloj, sen kaj kun helpo de lampeto, ekzamenon de la buŝa kavo kun tonsiloj, dentoj kaj la lango, kaj de la oreloj helpe de lupea lampo, la "oreloskopo". * palpado, do la atenta premado per la kuracistaj fingroj aŭ fingropintoj, ekzemple por senti ŝveliĝintajn aŭ firmiĝintajn limfajn nodojn kaj por prijuĝi la internajn organojn, kaj aldone por senti ĉu en iuj tipaj punktoj dum la premado ekestas doloro (kiu povus esti indiko ekzemple pri inflamo de organo, ekzemple en specifa punkto antaŭ la orelo por [[otito]], aŭ en pluraj specifaj punktoj de la suba ventro por [[apendicito]]), * perkutado, do la frapo de la korpo en iuj punktoj, por laŭ la sono ekzemple senti la limojn de [[koro]] aŭ [[pulmo]], * aŭskultado, ekzemple de la homa voĉo, de la sono de haŭto dum palpado, kaj helpe de [[stetoskopo]] unuavice de la [[koro]], [[pulmo]] kaj [[intestaro]], * flarado, ekzemple de [[amoniako]], [[acetono]], [[alkoholo]] aŭ fumo de [[haŝiŝo]] en la elspira aero de paciento, * neŭrologia ekzameno, interalie la ekzameno de unuopaj [[reflekso]]j (parte per refleksa martelo, sed parte ankaŭ sen helpilo aŭ per uzo de lampeto - ekzemple la testo pri okulokornea reflekso) aŭ la ekzameno de haŭta sentemo, * funkcia ekzameno de iuj korperoj kaj de la tutkorpa ekvilibro, ekzemple movado de fingroj, manoj kaj brakoj, piedoj kaj kruroj, aŭ la starado sur unu kruro per fermitaj okuloj. La korpa ekzameno estas grava ero en la klinika eduko de ĉiu studento pri medicino. Ĝi sekvas firman skemon, por atingi kompletecon kaj sistemecon. Plej ofte la ekzameno komenciĝas ĉe la kapo kaj finiĝas ĉe la piedoj, dume orientiĝante pri la diversaj organaj sistemoj. Plej komence juĝiĝas pri la stato de [[konscio]] (vekiĝinta? orientiĝinta? duondorma aŭ senkonscia?); ĉe senkonsciaj patientoj ekzameniĝas la grado de senkonscio (ĝis la provo kaŭzi doloron per pinĉado). Aparte pala haŭta koloro povas esti indiko pri [[anemio]], iom blueca palo indiko pri pulmaj aŭ koraj malsanoj, flaveca koloro pri [[iktero]]. Specifaj haŭtaj fenomenoj indikas pri infektoj aŭ aliaj maldanoj, [[edemo]]j aparte de la kruroj pri kora malforto aŭ [[reno|rena]] misfunkcio. [[Artrito]] aŭ mana tremado ofte videblas unuarigarde. En la areo de kapo kaj kolo ekzameniĝas pupila reago kaj vidkapablo, krome la okula fundo rigardeblas per lupea lampo. Nekutima impreso pri la okula fundo povas ekzemple esti indiko pri alta sangopremo. Rigardatas la buŝa mukozo, frapiĝas kranio kaj kola vertebraro, palpiĝas limfaj nodoj kaj la [[tiroido|tiroida glando]], la koraj arterioj aŭskultiĝas per stetoskopo. La senta kaj motora funkciado de la dek du kraniaj nervoj povas detale esti ekzamenata sen ajna helpilo. Pluaj areoj de la korpo, kiuj simile alireblas por ekzamenado, estas la [[vertebraro]], la [[torako]] inkluzive de [[koro]], [[pulmo]] kaj [[timuso]], la [[abdomeno]], la [[reno|renaj regionoj]] ambaŭflanke, la regionoj de limfaj nodoj de la akseloj kaj la ingvenoj, la [[generaj organoj]], brakoj kaj kruroj (kun tipaj refleksoj) kaj la centra nerva sistemo. La amplekso de la korpa ekzameno orientiĝas laŭ la specifa aktuala demando. Ofte rapide trovatas unu aŭ du simptomoj, kiuj plugvidas la serĉon al specifa direkto. En maloftaj kazoj de tre neklara simptomaro povas esti necesa kompleta tre detala ekzameno de vere ĉiuj korpaj regionoj, kio povas daŭri ĝis horon. Nur se ĉiuj tiuj ekzamenaj metodoj ne donas klaran indikon pri malsano, aldone uziĝas aparatoj de la moderna okcidenta medicino, ekzemple la [[magneta resonanca bildigo]], por ekhavi pli da certeco pri la malsano kaj ĝia amplekso. Resuma prijuĝo de ĉiuj informoj kolektataj serĉe al plej trafa [[diagnozo]] en fina paŝo ebligas al la kuracisto proponi kaj realigi taŭgan [[terapio]]n. == Vidu ankaŭ == * [[Komplementaj ekzamenoj]] {{Medicinaj temoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Medicinaj testoj]] [[Kategorio:Klinikaj esploroprocedoj]] 2tm1szy9b7d3euh5suvcxgbhga0klxx 9354096 9354094 2026-04-17T18:17:54Z Sj1mor 12103 9354096 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Aeskulap.png|70px|dekstra|float]] '''Korpa ekzameno''', ankaŭ nomata '''medicina''', '''klinika''' aŭ '''fizika''', estas termino uzata en [[medicino]] por la ekzameno de la (tuta) korpo de [[paciento]] fare de [[kuracisto]] pere de ties [[senso]]j kaj per simplaj helpiloj, sen grandaj aparatoj. En pluraj naciaj lingvoj por la fenomeno aparte uzigas ekvivalento al la esperanta "fizika ekzameno", sed en Esperanto kaj "fizika ekzameno" kaj "medicina ekzameno" povus kaŭzi la miskomprenon ke povus temi pri universitata ekzameno de studento dum la studo de la fakoj fiziko respektive medicino, tial la nomo "korpa ekzameno" estas malpli misgvidiga. Alternative ankaŭ eblus la vortumo '''korpa esploro'''. == Priskribo == La korpa ekzameno de paciento estas esenca ero en la kuracista serĉo je [[medicina diagnozo]] por la aktualaj prisanaj problemoj. Kutime la ekzameno uzas la sekvajn metodojn: * inspektado, do la detala rigardado de la unuopaj korperoj, donas unuan superrigardon. Gravas vidi la haŭton de la korpo laŭeble ĉie, do la paciento petiĝu senvestiĝi. Ĉar kompleta nudeco estas socia [[tabuo]] en preskaŭ ĉiuj homaj socioj, sencas kompromise rigardi la plej hontoplene montratajn korperojn nur dum mallonga tempo. Kio estas plej hontoplene montrata korpero, ne nur dependas de la kulturaj konvencioj, sed ankaŭ de la homo mem: ekzemple infano tro dika eble plej hontas montri sian malsveltan ventron, dum plej multaj aliaj infanoj tute ne havas problemon pri montro de ventro al la kuracisto. La inspektado inkluzivas detalan ekzamenon de la okuloj, sen kaj kun helpo de lampeto, ekzamenon de la buŝa kavo kun tonsiloj, dentoj kaj la lango, kaj de la oreloj helpe de lupea lampo, la "oreloskopo". * palpado, do la atenta premado per la kuracistaj fingroj aŭ fingropintoj, ekzemple por senti ŝveliĝintajn aŭ firmiĝintajn limfajn nodojn kaj por prijuĝi la internajn organojn, kaj aldone por senti ĉu en iuj tipaj punktoj dum la premado ekestas doloro (kiu povus esti indiko ekzemple pri inflamo de organo, ekzemple en specifa punkto antaŭ la orelo por [[otito]], aŭ en pluraj specifaj punktoj de la suba ventro por [[apendicito]]), * perkutado, do la frapo de la korpo en iuj punktoj, por laŭ la sono ekzemple senti la limojn de [[koro]] aŭ [[pulmo]], * aŭskultado, ekzemple de la homa voĉo, de la sono de haŭto dum palpado, kaj helpe de [[stetoskopo]] unuavice de la [[koro]], [[pulmo]] kaj [[intestaro]], * flarado, ekzemple de [[amoniako]], [[acetono]], [[alkoholo]] aŭ fumo de [[haŝiŝo]] en la elspira aero de paciento, * neŭrologia ekzameno, interalie la ekzameno de unuopaj [[reflekso]]j (parte per refleksa martelo, sed parte ankaŭ sen helpilo aŭ per uzo de lampeto - ekzemple la testo pri okulokornea reflekso) aŭ la ekzameno de haŭta sentemo, * funkcia ekzameno de iuj korperoj kaj de la tutkorpa ekvilibro, ekzemple movado de fingroj, manoj kaj brakoj, piedoj kaj kruroj, aŭ la starado sur unu kruro per fermitaj okuloj. La korpa ekzameno estas grava ero en la klinika eduko de ĉiu studento pri medicino. Ĝi sekvas firman skemon, por atingi kompletecon kaj sistemecon. Plej ofte la ekzameno komenciĝas ĉe la kapo kaj finiĝas ĉe la piedoj, dume orientiĝante pri la diversaj organaj sistemoj. Plej komence juĝiĝas pri la stato de [[konscio]] (vekiĝinta? orientiĝinta? duondorma aŭ senkonscia?); ĉe senkonsciaj patientoj ekzameniĝas la grado de senkonscio (ĝis la provo kaŭzi doloron per pinĉado). Aparte pala haŭta koloro povas esti indiko pri [[anemio]], iom blueca palo indiko pri pulmaj aŭ koraj malsanoj, flaveca koloro pri [[iktero]]. Specifaj haŭtaj fenomenoj indikas pri infektoj aŭ aliaj maldanoj, [[edemo]]j aparte de la kruroj pri kora malforto aŭ [[reno|rena]] misfunkcio. [[Artrito]] aŭ mana tremado ofte videblas unuarigarde. En la areo de kapo kaj kolo ekzameniĝas pupila reago kaj vidkapablo, krome la okula fundo rigardeblas per lupea lampo. Nekutima impreso pri la okula fundo povas ekzemple esti indiko pri alta sangopremo. Rigardatas la buŝa mukozo, frapiĝas kranio kaj kola vertebraro, palpiĝas limfaj nodoj kaj la [[tiroido|tiroida glando]], la koraj arterioj aŭskultiĝas per stetoskopo. La senta kaj motora funkciado de la dek du kraniaj nervoj povas detale esti ekzamenata sen ajna helpilo. Pluaj areoj de la korpo, kiuj simile alireblas por ekzamenado, estas la [[vertebraro]], la [[torako]] inkluzive de [[koro]], [[pulmo]] kaj [[timuso]], la [[abdomeno]], la [[reno|renaj regionoj]] ambaŭflanke, la regionoj de limfaj nodoj de la akseloj kaj la ingvenoj, la [[generaj organoj]], brakoj kaj kruroj (kun tipaj refleksoj) kaj la centra nerva sistemo. La amplekso de la korpa ekzameno orientiĝas laŭ la specifa aktuala demando. Ofte rapide trovatas unu aŭ du simptomoj, kiuj plugvidas la serĉon al specifa direkto. En maloftaj kazoj de tre neklara simptomaro povas esti necesa kompleta tre detala ekzameno de vere ĉiuj korpaj regionoj, kio povas daŭri ĝis horon. Nur se ĉiuj tiuj ekzamenaj metodoj ne donas klaran indikon pri malsano, aldone uziĝas aparatoj de la moderna okcidenta medicino, ekzemple la [[magneta resonanca bildigo]], por ekhavi pli da certeco pri la malsano kaj ĝia amplekso. Resuma prijuĝo de ĉiuj informoj kolektataj serĉe al plej trafa [[diagnozo]] en fina paŝo ebligas al la kuracisto proponi kaj realigi taŭgan [[terapio]]n. == Vidu ankaŭ == * [[Komplementaj ekzamenoj]] {{Medicinaj temoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Medicinaj testoj]] [[Kategorio:Klinikaj esploroprocedoj]] 4m3xaxs0heiu0ofkbjl38yn90raw31r Perkutado (medicino) 0 267541 9354095 8715412 2026-04-17T18:17:41Z Sj1mor 12103 9354095 wikitext text/x-wiki '''[[Perkutado]]''' laŭ [[PIV]] estas # la frapado de unu malmola objekto kontraŭ alia, kaj # en specifa [[medicino|medicina]] senco frapeti specifan parton de paciento, kaj atente aŭskulti la sonon produktatan, en [[korpa ekzameno]] de la [[paciento]] cele al trovado de [[medicina diagnozo]]. En la specifa [[medicino|medicina]] senco, per perkutado la histo sub la korpa surfaco ekosciliĝas. La rezulta sono donas informon pri la stato de la histo. Sekve povas mezurata la grandeco kaj situo de organo, ekzemple la [[hepato]], aŭ povas esti taksata la enhavo je aero de organo, aparte de la [[pulmo]]. Kiel fondinto de la sistema medicina uzo de perkutado konsideriĝas la aŭstra kuracisto ''Joseph Leopold von Auenbrugger'' ([[1722]]–[[1809]]) el la urbo [[Graz]], kiu unuafoje priskribis la teknikon dum la jaro [[1761]]. La origine de ''Leopold von Auenbrugger'' aplikita tekniko estis la rekta perkutado, kadre de kiu oni per kvar fingroj de unu kuracista mano, svindiĝanta en la manartiko, rekte frapas la ekzamenendan organon. [[Dosiero: Plessimeter.jpg|eta|<center>"plesimetro"]] Pli poste evoluis la nerekta perkutado, kadre de kiu unu fingro de unu mano aŭ speciala ilo nomata "plesimetro" metiĝas tuŝe sur la esplorentan korposurfacon. Per fingro de la alia mano aŭ per perkuta marteleto oni frapas tiun unuan fingron aŭ la plesimetron. La osciloj transdoniĝas de la tuŝa fingro aŭ de la plesimetro al la suba histo. == Sonkvalitoj == * sonora sono: kaverna sono aŭdebla dum perkutado de sana pulmo. * hipersonora sono: (pli laŭta kaj pli kaverneca ol sonora sono, kvazaŭ post frapado de skatolo): indiko pri troa kvanto de aero en la pulmo, ekzemple en la kazo de [[emfizemo]], [[astmo]], [[pneŭmotorako]] ktp. * bremsata sono (malpli laŭta kaj malpli longa sono, komparebla al la frapado de muskola femuro): indiko pri maltro da aero respektive pri likvaĵo en la pulmo, ekzemple en la kazo de [[ascito]], [[pneŭmonio]] ktp. * tambureca sono: tre sonora preskaŭ muzika sono, kvazaŭ de [[tamburo]]: indiko pri aeraj kavernoj, ekzemple ĉe gese plenigita parto de la [[intestaro]] aŭ de la [[stomako]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Klinikaj esploroprocedoj]] 7azrtrf6gh0byvwh5jdyhketqz7ttus Hollóháza 0 276911 9354227 6823316 2026-04-18T04:59:32Z Crosstor 3176 famulo 9354227 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU}} '''Hollóháza''' estas [[vilaĝo]] (fama pri [[porcelano]]) en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Hungario]], en [[departemento]] [[Borsod-Abaúj-Zemplén]], en [[Distrikto Sátoraljaújhely]]. La [[loknomo]] signifas [[hungare]]: [[domo]] de [[korvo]]. [[Dosiero:CivertanlegifotoHollóháza3.jpg|eta|maldekstre|<center>Aerfoto pri Hollóháza]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 2 &nbsp;km² * Alto super marnivelo: 310 m * [[Koordinato]]j de [[Tutmonda loktrova sistemo]]: 48.5392/21.4173 * [[Loĝantaro]]: 1020 * [[Poŝtkodo]]: 3999 * [[Telefonprefikso]]: 47 == Situo == Hollóháza situas en [[valo]], laŭ la slovaka [[landlimo]], laŭ traira flanko[[vojo]]. [[Pálháza]] troviĝas 12, [[Gönc]] 21, [[Sátoraljaújhely]] 30, [[Miskolc]] 100&nbsp;km-ojn. == Historio == La unua mencio devenis el [[1270]], apartenanta al [[fortikaĵo]] de [[Füzér]]. En la [[17-a jarcento]] la vilaĝo senhomiĝis pro la konstantaj militadoj. En [[1777]] [[vitro]]farejo ekfunkciis, kiu produktas ekde [[1831]] ŝtonajn ujojn, ekde [[1956]] [[porcelano]]jn. Post [[Traktato de Trianon]] la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de [[Ĉeĥoslovakio]]. Fine de la [[socialismo]] [[Endre Szász]] faris tie artajn porcelanojn. Ekde [[2008]] ankaŭ [[Slovakio]] apartenas al interna zono de [[Schengen]], sekve la kontrolado ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservo estas [[poŝto]]. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Ladislao la 1-a (Hungario)]] de [[1967]] kun [[golgoto]] kun porcelanaj figuroj * kalvinana preĝejo * [[muzeo]] pri porcelanoj * [[monumento]] pri tutlanda turisma vojo == Famuloj == En Hollóháza naskiĝis [[ginekologo]] [[Tibor Bedő]]. == Fontoj == * WikiTrans [[Dosiero:Hollóháza, Szent László templom.jpg|eta|maldekstre|<center>Katolika preĝejo en Hollóháza]] [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén]] 9v8g1p7lgb2aisnh6a7jyc9uf7fzd81 Paul Otlet 0 279804 9354300 9049105 2026-04-18T10:09:09Z Sj1mor 12103 9354300 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Paul Otlet en 1937 }} '''Paul Marie Ghuislain OTLET''' [pol maRI giLE otLE] (naskiĝis en [[Bruselo]] la {{daton|23|aŭgusto|1868}}, mortis samloke la {{daton|10|decembro|1944}}) estis [[Belgio|belga]] [[bibliografo]]<ref>(franca) Françoise Levie, ''L'homme qui voulait classer le monde : Paul Otlet et le Mundaneum'' , Les Impressions nouvelles, 2006 (ISBN 2874490229,OCLC [http://worldcat.org/oclc/319800262&lang=fr 319800262], [https://www.worldcat.org/oclc/319800262 legeble rete] [arkivo]).</ref>, [[teozofo]]<ref>(franca) ''Paul Otlet, fondateur du Mundaneum (1868-1944) : architecte du savoir, artisan de paix'', Éditions Les Impressions nouvelles, 2010.</ref>, dokumentalisto kaj kreinto kune kun [[Henri La Fontaine]] de la [[Universala dekuma klasifiko|Universala Dekuma Klasifiko]] (CDU) kaj de la Internacia Bibliografia Oficejo, hodiaŭ [[Mundaneum]]. Li estis kaj [[juristo]], [[advokato]], entreprenisto kaj aŭtoro, samkiel socialisma aktivulo, [[Pacismo|pacisto]] kaj kritikanto de koloniismo. Lia ambicio estis "ebligi homojn pli bone koni unu la alian, ne plu timi unu la alian kaj vivi en paco"<ref>(fr) Marie-France Blanquet, [http://www.cndp.fr/savoirscdi/index.php?id=524 Paul Otlet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141216134819/http://www.cndp.fr/savoirscdi/index.php?id=524 |date=2014-12-16 }} [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.cndp.fr%2Fsavoirscdi%2Findex.php%3Fid%3D524 arkivo], decembro 2006.</ref>. == Biografio == [[Dosiero:Mundaneum Tiräng Karteikaarten.jpg|alternative=Bibliografiaj indekskartoj por la "Universala Bibliografia Sistemo" de Paul Otlet, parto de Mundaneum, hodiaŭ en Mons, Belgio.|maldekstra|eta|Bibliografiaj indekskartoj por la "Universala Bibliografia Sistemo" de Paul Otlet, parto de [[Mundaneum]], hodiaŭ en [[Mons (Belgio)|Mons]], Belgio.]] Paul Otlet estis filo de Edouard Otlet [edŭár], konata kiel „imperiestro de la belgaj tramvojoj”. Paul Otlet studis juron, sed multe pli interesiĝis pri bibliografio kaj pro la familia kapitalo povis dediĉi sin dum la tuta vivo al sia pasio. Li, kun [[Henri La Fontaine]], plievoluigis la klasifikon "''Dewey''" por bibliotekoj (1876, nun ankoraŭ uzata en Nord-Ameriko) ĝis la apero de [[Universala Dekuma Klasifiko]] (UDK), unuafoje publikigita en 1905 kaj nun ĝenerale uzata en Eŭropo kaj Azio. Ankaŭ la normigita biblioteka slipo (indekskarto de 12,5 x 7,5&nbsp;mm) estas ilia kreaĵo. == Mundaneum == Pli detala artikolo sub [[Mundaneum]] Paul Otlet estas ankaŭ la instiganto de la [[Mundaneum|Monda Palaco-Mundaneum]] de Bruselo, lokita en alo de konstruaĵo kiu poste fariĝis la «''Cinquantenaire''». En tiu konstruaĵo li volis kolekti liajn multnombrajn realigojn kun la celo arigi ĉiujn sciojn de la mondo: muzeo de la gazetaro, muzeo de la libro, internacia enciklopedia arkivo. En la ideala kazo oni povis trovi tie ĉiujn katalogitajn verkojn publikigitajn sur ajna portilo. La Mundaneum kolektis 16 milionojn da slipoj pri ĉiuj eblaj temoj. Jarcento poste, la franca ĵurnalo [[Le Monde]] nomis la projekton de universala indeksado la "paperan [[Google]]"<ref>(en) «''[https://artsandculture.google.com/exhibit/les-origines-de-l-internet-en-europe/QQ-RRh0A La origino de interreto en Eŭropo - Google Arts and Culure]''» [archive], Google Cultural Institute</ref>. == Urboprojekto == La familio Otlet estis iniciatinto de tute nova ĉemara urbeto konstruita ekde [[1895]] en [[Westende]] (nun parto de [[Middelkerke]], okcidente de [[Oostende]]). Dum la unua jardeko la planadon kontrolis Edouard Otlet, poste Paul. Ĉar la finpretigo de la projekto superis la financajn kapablojn de la familio, en 1906 venis pliaj financistoj kaj la familio perdis sian influon. Westende iĝis ŝatata somerumejo de la belga, franclingva financa kaj kultura elito. La urbeto estis komplete detruita dum la [[unua mondmilito]]. Poste venis aliaj konstruaĵoj kaj nur la stratoplano kaj malnovaj poŝtkartoj memorigas la originalan aspekton. Eblas ke Westende estis etskala provo por grandega urboplanado de [[Heliopolo|Heliopolis]], antaŭurbo de [[Kairo]], ankaŭ konstruita de belgaj financistoj. == Filmo == [[Dosiero:Paul Otlet.jpg|eta|dekstra|225px|Kovrilo de la libro ''International Organisation and Dissemination of Knowledge'' de Paul Otlet]]Filmo pri Paul Otlet estis reĝisorita de Françoise Levie<ref>(fr) Benoit Bruwier, «''[http://www.sofidoc.be/lhomme.htm L'homme qui voulait classer le monde]''» [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.sofidoc.be%2Flhomme.htm arkivo], sofidoc.be</ref> kaj gajnis premion en [[Ateno]]. == Bibliografio == ''Traité de documentation : le livre sur le livre'', Paul Otley, Editiones Mundaneum, 1934, <abbr>p.</abbr> 419 Françoise Levie, ''L'homme qui voulait classer le monde : Paul Otlet et le Mundaneum'', Bruselo, eld. Les Impressions nouvelles, 2006 ''Le Mundaneum : les archives de la connaissance'', eld. Les Impressions nouvelles, 2008, 97 p. ''Cent ans de l'Office International de Bibliographie, 1895-1995'' : les prémisses du Mundaneum, Éditions du Mundaneum, 1995 == Referencoj == {{Referencoj}} {{El Monato2|Otlet|Roland Rotsaert}} == Vidu ankaŭ == * [[Mundaneum]] * {{fr}} [[:fr:Répertoire bibliographique universel|Répertoire Bibliographique Universel]] * {{fr}} [[:fr:Office international de bibliographie - Institut international de bibliographie|Office international de bibliographie]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.mundaneum.be/ Oficiala retejo de Mundaneum] * [http://www.uia.org/ Unio de Internaciaj Asocioj] * [http://www.udcc.org/ Universala Dekuma Klasifiko] * [http://www.archive.org/details/paulotlet/ Informoj pri Paul Otlet] * [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/Lo-289demo.pdf Ĉu nova mondo post la milito? Esperantistoj kaj internaciistoj antaŭ kaj post 1918], En : [[La Ondo de Esperanto]], p.&nbsp;46-48, n-ro 11, 2018. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Otlet, Paul}} [[Kategorio:Belgaj bibliografoj]] [[Kategorio:Belgaj inventistoj]] [[Kategorio:Belgaj sciencistoj]] [[Kategorio:Pioniraj komputikistoj]] plb752fks3me5pricx60w0q6e1w2qe4 Christian Grenier 0 285806 9354134 8705918 2026-04-17T19:48:25Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354134 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Christian GRENIER''' (naskiĝis en [[1945]] en [[Parizo]]) estas [[franca]] [[verkisto]] de [[porinfana literaturo]]. Li verkas en la fakoj de [[teatro|teatraĵoj]], romanoj de [[sciencfikcio]] kaj [[krimliteraturo]]. Christian Grenier estas la filo de ge[[aktoro]]j kaj li revis fariĝi teatra aktoro kiel siaj gepatroj, sed tiuj ĉi oponis. Li iĝis [[instruisto]], li vigligis klubojn pri [[astronomio]], teatro, sciencfikcio. En 1970 li instigis siajn lernantojn verki romanojn, kreante unu el la unuaj [[verkateliero]]jn en Francio. Li raportas tion en [[eseo]]: '''Jeunesse et science-fiction''' (''Junularo kaj Sciencfikcio'') Eldonejo. Magnard En 1972, li ricevas la O.R.T.F.-[[premio]]n por sia verko : '''La Machination'''. (''La Maĥinacio''). Li tiam forlasas la [[instruado]]n por dediĉi sin al la verkado. == Verkaro == === Krimliteraturo === En la kolekto ''Heures Noires'', eldonejo Rageot, la serio ''"Les Enquêtes de Logicielle"'' ("''la Enketoj de Programarino"''<ref>Netradukebla vortludo. La aŭtoro inigis la francan vorton ''Logiciel'' ([[Programaro]])</ref>"): * ''Coups de théâtre'' (1994) = Teatrofrapo * ''L'Ordinatueur'' (1997) = La komputero-murdisto * ''Arrêtez la musique!'' (1999) = Haltigu la muzikon * ''@ssasins.net'' (2001) = Murd@nto.net * ''Simulator'' (2004) = Simulilo * ''Big Bug'' (2005) = Ega Cimo * ''Des Nouvelles de Logicielle'' (2006) = Noveloj pri Programarino * ''Cing degrés de trop'' (2008) = Kvin troaj gradoj * ''Mort sur le Net'' (2009) = Morto sur la Reto '''Eldonejo ''Milan''''' * ''L’Impossible Mlle Muche'' (2003) = La neebla fraŭlino Muŝ === Sciencfikcio === '''Eldonejo ''Hatier Rageot''''' * ''Sabotage sur la Planète Rouge'' (1972) = Sabotado sur la Ruĝa Planedo * ''Aïo, Terre invisible'' (1973)= Ajo, nevidebla tero * ''Ecoland'' (2003) = Ekolando '''Eldonejo ''G.P.''''' * ''La Machination'' (1973) = La Maĥinacio * ''Cheyennes 6112'' (1974) = Cejenoj 6112 * ''Le Satellite venu d’ailleurs'' (1974) = La satelito venita de aliloke * ''Une squaw dans les étoiles'' (1975) = Indianino en la steloj * ''Les Fleurs de l’espace'' (1976) = Spacaj floroj * ''Le Soleil va mourir'' (1977) = Suno tuj mortos * ''Fleur de monstre'' (1990) = Floro de monstro '''Eldonejo ''Édition de l'Amitié''''' * ''Messier 51 ou l’impossible retour'' (1975) = Messier 51 aŭ la neebla reveno * ''Le Secret des mangeurs d’étoiles'' (1978) = La sekreto de la stel-manĝantoj '''Eldonejo ''La Farandole''''' * ''Face au grand jeu'' (1975) = Front'al la granda ludo '''Eldonejo ''Magnard''''' * ''Il y a deux soleils chez les Tortupatons'' (1977) = Estas du sunoj ĉe la ''Testupatoj'' * ''Les Cascadeurs du temps'' (1977) = La stuntisto<ref>[[Stuntado|Stuntisto]]: Ne-piva vorto: Akrobata aktoro, kiu anstataŭigas kine-aktoron en danĝeraj scenoj</ref> de la tempo * ''Gare au robot-prof !'' (2001) Atentu al la profesorroboto ! '''Eldonejo ''Duculot''''' * ''Le complot ordrien'' (1981) = La ordista komploto '''Eldonejo ''Milan''''' * ''Virtuel : attention, danger !'' (1994) = Virtuala, atentu danĝero * ''Futurs antérieurs'' (1995) = estintaj estontoj * ''Le Seigneur des neuf soleils'' (2000) = La senjoro de naŭ sunoj '''Eldonejo ''Hachette Jeunesse''''' * ''Mission en mémoire morte'' (2000) = Misio en morta memoro * ''Cyberpark'' (2000) * ''Les lagunes du temps'' (2000) = La lagunoj de la tempo '''Eldonejo ''Bayard''''' * ''La musicienne de l'aube'' (2000) = La musikistino de aŭroro * ''Le Visiteur de l’An 2000'' (2002) = La vizitanto de la jaro 2000 * ''La cité labyrinthe'' (2009) = La labirinta urbo '''Eldonejo ''Livre de poche jeunesse''''' * ''Le Coeur en abîme'' (2003) = La koro en abismo * ''Un amour d'éternité'' (2003) = Amoro de ĉiameco * ''Virus L.I.V. 3 ou la mort des livres'' (2007) = Viruso L.I.V. 3, aŭ la morto de la libroj. '''Eldonejo ''Nathan''''' * la serio ''Aina, knabino de la steloj'' ** ''La Mission d'Aïna'' (2005) = La misio de Aina ** ''Le Secret des Oglonis'' (2005) = la sekreto de la Oglonioj ** ''Le pirate de la comète'' (2006) = La pirato de la kometo ** ''Kaha, supermaki !'' (2006) = Koho, superlemuro ** ''L'Arbre-Monde'' (2006) = La Arbo-Mondo ** ''Faut-il brûler Jeanne ?'' (2007) = Ĉu nepras brulumi Johanan ? * ''La Boîte à Malix '' (2002) = La skatolo de Malikso * ''Les Surfeurs de l’inconnu'' (2002) = La [[Ondorajdado|ondrajdantoj]] de la nekonato * ''Parfaite petite poupée'' (2003) = Perfekta pupeto * ''Le Château des enfants gris'' (2005) = la kastelo de la grizaj infanoj '''Eldonejo ''MDI''''' * ''La mission du Mistermi'' (2002) = La misio de Mastermi '''Eldonejo ''Mango Jeunesse''''' * ''Allers simples pour le futur'' (2002) = simplaj iroj al estonto '''Eldonejo ''L'Atelier du poisson soluble''''' * ''L'île aux chimères'' (2007) = la insulo de la ĥimeroj . '''Eldonejo ''Tertium Éditions''''' * ''L'éternité, mon amour !'' (2003) = Ciameco, mia amoro ! '''Eldonejo ''L'archipel''''' * ''Robinson des étoiles'' (2008) = Robinsono de la steloj '''Eldonejo ''PorteLune Productions''''' * ''Toi, Lumière de ma nuit'' (2008) = Ci, Lumo de mia nokto == Noto == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.noosfere.org/grenier/Accueil.asp?qs=0 TTT-ejo de Christian Grenier] {{Ĝermo|literaturo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grenier, Christian}} [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Verkistoj de krimromanoj]] [[Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj dramistoj]] 85d6buchlqyd4gpu1rjg7ruib6vlgqv Bohemia paradizo 0 288877 9354320 8929970 2026-04-18T10:42:35Z Petr Tomasovsky 678 9354320 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | protektita areo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bohemia paradizo | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Český ráj''}} | alia_nomo1 = {{LingvoKunNomo|de|german|''Böhmisches Paradies''}} | kategorio = geoparko <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Český ráj | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Cesky Raj.JPG | dosiero_priskribo = [[Rokoj ĉe Praĥov]] <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = [[Regiono Liberec|Liberec]] | regiono1 = [[Regiono Hradec Králové|Hradec Králové]] | regiono2 = [[Mezbohemia regiono|Mezbohemia]] | distrikto_faldo = 1 | distrikto = [[Distrikto Semily|Semily]] | distrikto1 = [[Distrikto Jičín|Jičín]] | distrikto2 = [[Distrikto Jablonec nad Nisou|Jablonec nad Nisou]] | distrikto3 = [[Distrikto Liberec|Liberec]] | distrikto4 = [[Distrikto Mladá Boleslav|Mladá Boleslav]] | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Pojizeří | rivero = [[Jizera (rivero)|Jizera]] | rivero1 = | montaro = | konstruaĵo = Kost | konstruaĵo1 = Trosky | konstruaĵo2 = Pantheon | urbo = Sobotka | urbo1 = Mnichovo Hradiště | urbo2 = [[Sychrov (distrikto Liberec)|Sychrov]] | urbo3 = Frýdštejn | urbo4 = Železný Brod | urbo5 = Semily | urbo6 = Lomnice nad Popelkou | urbo7 = Železnice | urbo8 = Jičín | urbo9 = Turnov | urbo9_noto = koro | urbo_tipo = Kelkaj urboj | urbo_faldo = 1 | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = Burgo Valečov kaj rokĉambretoj | memorindaĵo1 = Kavernoj de rokaro en Praĥov | memorindaĵo2 = Drabaj ĉambretoj | memorindaĵo3 = Rokoj ĉe Praĥov | montaro = | montaro_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Turnov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 37 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta_situo = [[Kozákov]] | plej_alta_leviĝo = 744 <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 181.5 | areo_rondumo = 1 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = | loĝantaro_dato = | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 19-a jarcento | establita_tipo = Unua mencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Správa CHKO Český ráj | libera_tipo = Administrado | libera1 = Antonína Dvořáka 294<br />511 01 Turnov | libera1_tipo = Adreso | libera2 = +420 481 321 900 | libera2_tipo = Telefono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Turnov, la koro de Bohemia Paradizo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.ceskyraj.ochranaprirody.cz/ www.ceskyraj.ochranaprirody.cz] | commons = Český ráj <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Bohemia paradizo''' (ĉeĥlingve '''Český ráj''') estas konata turisma regiono en [[Ĉeĥio]], troviĝanta 50 ĝis 90 km nordoriente de la ĉefurbo [[Prago]]. Geografie ĝi estas limigita per linioj inter la urboj [[Mladá Boleslav]], [[Mnichovo Hradiště]], [[Železný Brod]], [[Semily]], [[Nová Paka]], [[Jičín]], [[Kopidlno]], [[Sobotka]] a [[Dolní Bousov]]. En la milde ondiĝanta pejzaĝo harmonie ligiĝas varieco de naturbelaĵoj ("sablorokaj urboj", eksvulkanoj, fiŝlagoj, pinarbaroj) kun multnombraj kulturaj memorindaĵoj - kasteloj, burgoj, pitoreskaj urbetoj kaj vilaĝoj. Ĝuste pro tio jam en la 19-a jarcento gastoj de la banloko [[Sedmihorky]] komencis nomi tiun ĉi parton de la lando "Bohemia Paradizo". La regiono estis en [[1955]] proklamita kiel la unua naturprotektata regiono en la tiama [[Ĉeĥoslovakio]]. La origina amplekso 95 km<sup>2</sup> post ampleksigo en [[2002]] duobliĝis. Krome, pro sia unikeco la regiono estis en [[2005]] proklamita kiel [[geoparko]] de [[UNESCO]] (ĝis nun unusola en Ĉeĥio, sed ankaŭ en la novaj landoj de la [[Eŭropa Unio]]). Ĝis nun la regiono estas konsiderata kiel unu el la simboloj de Ĉeĥio kaj ĝi apartenas al turisme plej vizitataj lokoj de la lando. <gallery> File:Kost02.jpg| Burgo [[Kost]] File:Schloss Humprecht.jpg|Ĉaskastelo [[Humprecht]] File:Valdštejn (07).jpg | Burgo Valdštejn File:Lomenice Dlaskova statku.jpg|Eta skanzeno en Bieno de Dlask apud [[Turnov]] File:Troskovice, z Trosek.jpg|Panoramo de la pejzaĝo el la burgruino [[Trosky]] File:Prachauer felsen 03.jpg|Prachovské skály (Rokoj de Prachov) File:Drábské světničky (23b).jpg|Drábské světničky ([[Drabaj ĉambretoj]]) File:Pekařova brána.jpg|Pekařova brána ([[Pordego de Pekař]]) en Vyskeř </gallery> == Interesaĵoj == * [[Drabaj ĉambretoj]] * [[Pantheon]] * [[Kost]] * [[Pordego de Pekař]] ==Rilataj artikoloj== * [[Protektita pejzaĝa regiono Bohemia paradizo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bohemia paradizo|*]] [[Kategorio:Geografio de Regiono Liberec]] [[Kategorio:Geografio de Regiono Hradec Králové]] [[Kategorio:Turnov]] [[Kategorio:Geografio de distrikto Jablonec nad Nisou]] [[Kategorio:Geografio de distrikto Jičín]] [[Kategorio:Geografio de distrikto Liberec]] [[Kategorio:Geografio de distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Geografio de distrikto Semily]] [[Kategorio:Karkonoŝa cismontaro]] gggjorwufa2bsusbe610e72pxhf00yz Fratoj Montgolfier 0 319766 9354280 8900789 2026-04-18T09:20:03Z Sj1mor 12103 9354280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Joseph-Michel Montgolfier''', kutime nomata nur ''Joseph Montgolfier'' ([[1740]] - [[1810]]) kaj lia pli juna frato '''Jacques-Étienne Montgolfier''', kutime nomata nur ''Étienne Montgolfier'' ([[1745]] - [[1799]]) estas du [[Francio|francaj]] industriuloj kaj [[inventisto]]j. Ili konsideriĝas la kreintoj de la unuaj [[varmaerbalono]]j (nomataj ''Montgolfière'' franclingve) kapablaj porti homojn. La propra invento portis la nomon de la fratoj (nomatan ''Montgolfière'' franclingve) kaj ĝi markis komencon de la aviada inventaro de la homaro. {{Commons|Category:Montgolfier brothers}} {{Ĝermo|Biografio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Flugpioniroj]] [[Kategorio:Aeronaŭtiko]] [[Kategorio:Francaj inventistoj]] [[Kategorio:Duopoj]] [[Kategorio:Fratoj|Montgolfieroj]] fmry6glxx3wtgo2mpwtqai26875w7fd Nikolaj Basov 0 328406 9354036 8904334 2026-04-17T13:49:27Z Sj1mor 12103 9354036 wikitext text/x-wiki {{informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Nikolay Basov 2022 stamp of Russia.jpg|eta|]] '''Nikolaj Gennadijeviĉ BASOV''' ({{lang-ru|Николай Геннадиевич Басов}}; [[14-an de decembro]] [[1922]] en [[Usmanj]] - [[1-an de julio]] [[2001]] en [[Moskvo]]) estis rusa fizikisto kaj unu el la fondintoj de la [[kvantuma elektroniko]]. Por tiuj laboroj ricevis li en 1964 la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] cum [[Charles Hard Townes]] kaj [[Aleksandr Proĥorov]].<ref>https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1964/basov/facts/</ref> == Vivo == Basov devenis el akademia familio kaj plenkreskis en la mezrusia urbo [[Voroneĵ]]. Post eko de la Dua Mondmilito, li ekstudis en militista akademio, kiun li finis en 1943 en rango de [[leŭtenanto]] de sanitaraj aferoj. Poste li partoprenis la Duan Mondmiliton kiel kuracista helpanto. Li komencis la studadon de fiziko nur en 1946 en Instituto pri Fizikala Teknologio en Moskvo. Li finis la studadon en 1950 kaj ekde tiam laboris pri disertacio en la [[Lebedev-Instituto]] pri fiziko de la Soveta Akademio de Sciencoj, en laboratorio pri oscilada esploro ĉe M. Leontoviĉ kaj [[Aleksander Proĥorov]], ĉe kiu li samtempe plenumis postenon de scienca kunlaboristo (asistento). Li laboris kun Proĥorov je evoluigo de (amonia-) maser-koncepto kaj habilitiĝis en 1956 ĉe li per la laboro kun titolo ''Molekula oscilatoro''. Li estis de 1958 ĝis 1972 vicdirektoro, ekde 1973 ĝis 1988 direktoro de la Lebedev-instituto kaj samtempe ekde 1962 laborgvidanto. Li esploris ekde 1957 la eblecojn de maser-konceptoj en opta areo (lasero). En tiuj jaroj, li laboris en la oscilada laboratorio sub gvido de Proĥorov en grupo de junaj fizikistoj je la nova areo [[radiospektroskopio]]. Basov proponis en 1958 duonkonduktan laseron kaj diskutis diversajn aplikajn terenojn. Tiuj ideoj realiĝis en evoluigo de grandpovuma lasero en 1963. Jam ekde komenco de la 1960-aj jaroj, li esploris la aplikon de laseroj al produktado de plasmoj por termonuklea fusio. Li evoluigis kun [[Kroĥin]] la proponon pri hibrida reaktoro. Ekde 1963, li dediĉis sin al apliko de lasero por opta komputilo kaj ekde 1968 por la televida aparato. Li evoluigis en la [[1970-aj jaroj]] gaslaserojn kaj esploris la kemiajn reakciojn kun laseroj. Por apogi la teknikan eluzeblecon de la laseresploroj, Basov proponis fondon de konvena konstrukcia buroo (realiĝis en 1962 en [[Troick (Moskvo)|Troick]] ĉe Moskvo). Basov estis membro de la soveta akademio de sciencoj (ekde 1962 koresponda, ekde 1966 plena, ekde 1967 prezidia membro) kaj membro de [[Internacia Akademio de Sciencoj]], same kunfondinto de ties rusa sekcio. Li estis nomumita en 1967 koresponda kaj du jarojn poste eksterlanda membro de la [[Akademio de Sciencoj de GDR]] en Berlino kaj en 1971 ankaŭ membro de la [[Germana Akademio de naturesploristo Leopoldina]]. Basov geedziĝis en 1950 kaj havis du filojn. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == *[[3599 Basov]] {{projektoj}} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Basov, Nikolaj}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Rusiaj inventistoj]] [[Kategorio:Rusiaj fizikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj fizikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj redaktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj redaktoroj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Lipecka provinco]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] thdkpaiin6kjtzwh09gmbk5gmoei2vm Fervojlinio Ostrava-Svinov – Český Těšín 0 353757 9354070 8098490 2026-04-17T16:12:21Z Eduuuraqo 255393 9354070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto fervojlinio | fervojlinio=Ostrava-Svinov / Polanka n. O. - Český Těšín | larĝo = 26.5em <!--Alikaze la liniskemo disfalus.--> | dosiero=Ostrava, Svinov (24).JPG | priskribo=Stacidomo en Ostrava-Svinov | mapframe=ne | numero=321 | trafikanto=[[SŽDC]] | longo=38 | ŝpuro= 1435 | fervoja klaso = | tensio = 3000 V [[DC]] | maksimuma dekliniĝo = | minimuma radiuso = | dentfervojo = | reloj1 = | maksimuma rapideco =100 km/h | stacioj={{nenio}} {{FL-tabelo}} {{FL3||BHF||261,86|[[Ostrava-Svinov (stacidomo)|Ostrava-Svinov]]|||}} {{FL3||ABZgl|STR+r|||[[Fervojlinio 270|fervojlinio ĝis Přerov]]||}} {{FL3||SKRZ-Au|SKRZ-Au|||[[Aŭtostrado D1]]||}} {{FL3|ÜST|STR|STR||[[Evitejo]] [[Polanka nad Odrou]]|||}} {{FL3|ABZgl|KRZo|STRr|||||}} {{FL3|STRl|ABZg+r||||||}} {{FL3||BST||{{FLkm|0,182|37,745}}||Deflankiĝo Odra||}} {{FL3||WBRÜCKE1||||[[Odra]]||}} {{FL3||BHF||34,016|[[Ostrava-Vítkovice]]|||}} {{FL3||WBRÜCKE1||||[[Ostravice]]||}} {{FL3|STR+l|KRZo||||[[Fervojlinio Ostrava - Valašské Meziříčí|fervojlinio ĝis Ostrava hlavní nádraží]]||}} {{FL3|STR|ABZg+l|ABZgr|||||}} {{FL3|STRl|ABZg+r|DST||[[Nová huť]] Vh-Vd|||}} {{FL3||BHF||29,228|[[Kunčice (Ostrava)|Ostrava-Kunčice]]|||}} {{FL3||ABZgr||||[[Fervojlinio Ostrava - Valašské Meziříčí|fervojlinio ĝis Valašské Meziříčí]]||}} {{FL3||STR|DST||[[Nová huť]] oriento|||}} {{FL3||ABZg+l|STRr|||||}} {{FL3||BHF||24,95|[[Radvanice kaj Bartovice|Ostrava-Bartovice]]|||}} {{FL3||HST|| 22,618|[[Šenov]]|||}} {{FL3||WBRÜCKE2||||[[Lučina (rivero)|Lučina]]||}} {{FL3||eABZg+l||||fervojlinio direkto Minejo Fučík 1||}} {{FL3||BHF||19,127|[[Havířov]]|||}} {{FL3||ABZgl||||[[Fervojlinio Havířov - Karviná-Doly|fervojlinio ĝis Karviná-Doly]]|||}} {{FL3||HST||15,29|Havířov-Suchá|||}} {{FL3||HST||13,29|[[Horní Suchá]]|||}} {{FL3||eABZg+l|||fervojlinio ĝis Prostřední Suchá|||}} {{FL3||BHF||10,688|[[Albrechtice (distrikto Karviná)|Albrechtice u Českého Těšína]]|||}} {{FL3||ABZgl|STR+r|||[[Fervojlinio Albrechtice u Českého Těšína - Karviná-Doly|fervojlinio ĝis Karviná-Doly]]|||}} {{FL3||WBRÜCKE1|WBRÜCKE1|||[[Stonávka]]||}} {{FL3|STR+l|KRZor||||[[Fervojlinio 320|fervojlinio ĝis Bohumín]]||}} {{FL3|HST|HST||4,625|[[Chotěbuz]]|||}} {{FL3|STR|STR|TZOLLWo|||[[Olše]], ŝtatlimo [[Ĉeĥio|CZ]]/[[Pollando|PL]]||}} {{FL3|STRl|ABZg+lr|STRr|||||}} {{FL3||BHF||0|[[Český Těšín]]|||}} {{FL-tabelfino}} }} '''Fervojlinio Ostrava-Svinov - Český Těšín''' (en horaro por vojaĝantoj markita sub numero '''321''') estas elektrizita tutŝtata fervojo. La fervojlinio estas durela en sektoro [[Deflankiĝo (fervojo)|Deflankiĝo]] Odra - Deflankiĝo Chotěbuz, el [[evitejo]] Polanka nad Odrou kaj el stacio Ostrava-Svinov kondukas ĝis deflankiĝoj Odra unurelaj fervojoj, el Deflankiĝo Chotěbuz ĝis Český Těšín unu relo estas konektita en durelan [[Fervojlinio 320|fervojlinio Bohumín - Čadca]], la alia relo kondukas memstare (krom Deflankiĝo Chotěbuz) el stacio Albrechtice u Českého Těšína ĝis Český Těšín. Ekde la jaro 2008 estas en la horaro por vojaĝantoj sub numero 321 enmembrigita ankaŭ devena fervojlinio 316, kiun priskribas memstara artikolo [[Fervojlinio Ostrava-Svinov - Opava východ]], plu estas sub la fervojo 321 indikitaj ankaŭ trajnoj el [[Fervojlinio Ostrava - Valašské Meziříčí|fervojlinio Ostrava - Valašské Meziříčí]], kiuj daŭrigas el Ostrava-Kunčice ĝis Havířov kaj Český Těšín.<ref>Železniční jízdní řád 2008/2009. [[SŽDC]] 2008</ref> La devena fervojlinio el Kunčice ĝis [[Prostřední Suchá]] estis ektrafikigita la 15-an de novembro 1911, plu el Prostřední Suchá tra la hodiaŭa teritorio de Pollando ĝis Český Těšín la 1-an de septembro 1914. Post ŝovo de la ŝtatlimo la sektoro kondukanta tra Pollando estis nuligita kaj estis konstruita transmetigo tra la ĉeĥa teritorio. La transmetigo de la fervojlinio el [[Havířov]] ĝis [[Albrechtice (distrikto Karviná)|Albrechtice]] ekster Prostřední Suchá estis ektrafikigita en la jaro 1962, inkluzive de dureligo kaj partaj transŝovoj de la tuta fervojlinio Ostrava-Kunčice - Český Těšín. Branĉo de la fervojlinio el Ostrava-Kunčice tra [[Vítkovice (Ostrava)|Vítkovice]] ĝis [[Polanka nad Odrou]] kaj [[Ostrava-Svinov]] estis ektrafikigita la 22-an de decembro 1964. Samtempe kun la transmetigoj kaj la dureligo okazis en la jaroj 1961 ĝis 1965 ankaŭ [[elektrizo]] de la fervojlinio.<ref>Krejčiřík, Mojmír: Po stopách našich železnic. NADAS, Praha 1991</ref> == Ligantaj fervojlinioj == === Ostrava-Svinov === *[[Fervojlinio 270]] Česká Třebová - Třebovice v Č. - Rudoltice v Č. - Zábřeh na Mor. - Červenka - Olomouc hl. n. - Výh. Dluhonice - Přerov - Prosenice - Hranice na Mor. - Suchdol n. O. - Studénka - Ostrava-Svinov - Ostrava hl. n. - Bohumín - Bohumín ŝtatlimo (Chalupki PKP) *[[Fervojlinio 316]] Ostrava Svinov - Opava východ *[[Fervojlinio Z30]] Ostrava Svinov - Klimkovice *[[Fervojlinio Z31]] Ostrava Svinov - Kyjovice-Budišovice === Evitejo Polanka nad Odrou === *[[Fervojlinio 270]] Česká Třebová - Třebovice v Č. - Rudoltice v Č. - Zábřeh na Mor. - Červenka - Olomouc hl. n. - Výh. Dluhonice - Přerov - Prosenice - Hranice na Mor. - Suchdol n. O. - Studénka - Ostrava-Svinov - Ostrava hl. n. - Bohumín - Bohumín ŝtatlimo (Chalupki PKP) === Ostrava-Kunčice === *[[Fervojlinio 323]] Valašské Meziříčí - Hostašovice - Veřovice - Frýdlant nad Ostravicí - Frýdek-Místek - Ostrava-Kunčice - Ostrava hl. n. === Deflankiĝo Chotěbuz === *[[Fervojlinio 320]] (Čadca ŽSR) Mosty u Jablunkova ŝtatlimo - Český Těšín - Deflankiĝo Koukolná - Dětmarovice - Bohumín / Deflankiĝo Závada - Petrovice u Karviné - Petrovice u Karviné ŝtatlimo (Zebrzydowice PKP) === Český Těšín === *[[Fervojlinio 320]] (Čadca ŽSR) Mosty u Jablunkova ŝtatlimo - Český Těšín - Odbočka Koukolná - Dětmarovice - Bohumín / Deflankiĝo Závada - Petrovice u Karviné - Petrovice u Karviné ŝtatlimo (Zebrzydowice PKP) *[[Fervojlinio 322]] Frýdek-Místek - Český Těšín ŝtatlimo (Cieszyn PKP) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Fervojlinioj en Ĉeĥio]] == Eksteraj ligiloj == *[http://www.zelpage.cz/trate/ceska-republika/trat-321] sur ZelPage.cz *[http://www.historie-trati.wz.cz/] Historio de fervojlinioj {{Projektoj}} [[Kategorio:Fervojlinioj en Ĉeĥio|Ostrava Svinov / Evitejo Polanka nad Odrou - Český Těšín]] [[Kategorio:Fervoja transporto en Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Transporto en distrikto Opava]] [[Kategorio:Transporto en distrikto Ostrava-urbo]] [[Kategorio:Transporto en distrikto Frýdek-Místek]] [[Kategorio:Transporto en distrikto Karviná]] [[Kategorio:Svinov (Ostrava)]] [[Kategorio:Ostrava-Sudo]] [[Kategorio:Vítkovice]] [[Kategorio:Silezia Ostrava]] [[Kategorio:Radvanice kaj Bartovice]] [[Kategorio:Vratimov]] [[Kategorio:Šenov]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Havířov]] [[Kategorio:Horní Suchá]] [[Kategorio:Albrechtice (distrikto Karviná)]] [[Kategorio:Chotěbuz]] [[Kategorio:Český Těšín]] r7uduvxy1qt7ru66zlx5r3uo7sh6ik3 Wolf Harranth 0 375473 9354076 9153613 2026-04-17T17:26:24Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo }} '''Wolf HARRANTH''' (naskiĝis la [[19-an de aŭgusto]] [[1941]] en [[Vieno]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[2021]] en [[Klosterneuburg]]<ref>[https://www.derstandard.de/consent/tcf/story/2000128682366/uebersetzerlegende-wolf-harranth-mit-79-jahren-gestorben "Übersetzerlegende Wolf Harranth mit 79 Jahren gestorben"] Ĉe: ''[[Der Standard]]'', 4.8.2021</ref>) estis aŭstra verkisto, tradukisto, filologo, radia [[telegrafisto]] kaj ĵurnalisto. == Vivo == Jam kiel infanon oni dungis lin fare de la radio por laŭtlegado. Dum la jaroj 1960 ĝis 1985 li laboris ĉe la viena eldonejo ''Jungbrunnen'', kie li iĝis baldaŭ lektoro kaj eĉ aferdirektanto. Li estis sendependa aŭtoro kaj tradukisto. Universitate li estis studinta [[anglistiko]]n. Ĝis la hontoplena fermo de [[Radio Aŭstria Internacia]] far la aŭstria registaro en 2003, s-ro Harranth deĵoris kiel altestimata kunlaboristo tie, kiu specialiĝis je la radioteĥnikaj elsendoj por ĉiam scivolema aŭskultantaro. Lia ege ŝatata ĉiusemajna elsendo nomiĝis ''Kurzwellenpanorama'' ("mallongonda panoramo"), kies titolon oni estis ŝanĝonta pli malfrue en ''Intermedia''. Harranth fondis kaj prizorgis la gravan radiarkivon ''Dokufunk-Archiv''. Li publikigis ĉirkaŭ 20 librojn kaj pli ol 50 tradukojn (ĉefe el la angla kaj inter ili eĉ klasikaĵojn de [[Mark Twain]], [[Rudyard Kipling]], [[Oscar Wilde]]), al kio aldoniĝu pluraj valoraj aldonoj por diversaj antologioj literaturaj. == Honoroj == Por lia kreada vivo oni aljuĝis kelkajn dekoraciajn premiojn al li, ekz. la Ŝtatan premion aŭstrian por literatura tradukado (''Österreichischer Staatspreis für literarische Übersetzung'') en 2004. == Verkoj (elekto) == * ''Vademecum für Kurzwellenhörer und Funkfreunde''. Eldonis Assoziation Junger DX-er in Österreich (ADXB). Verlag Jungbrunnen. Wien, München. 1981, ISBN 3-7026-5526-3. * ''Da ist eine wunderschöne Wiese''. Ilustris Winfried Opgenoorth. Tria eldono, Verlag Jungbrunnen. Wien/München 1985, ISBN 3-7026-5575-1. * ''Ein Elefant mit rosaroten Ohren''. Ilustris Barbara Resch. Dulingva eldono (germane/serbokroate), Verlag Jungbrunnen. Wien/München 1993, ISBN 3-7026-5660-X. * ''Mein Opa ist alt und ich hab ihn sehr lieb''. Ilustris Christina Oppermann-Dimow. Maier Verlag. Ravensburg 1987 (dua eldono), ISBN 3-473-33696-3. * ''Aus den Schätzen der QSL-Collection'' (=Funkamateur-Bibliothek, 8), Theuberger, Berlin 1996, ISBN 3-910159-07-9. ; Tradukoj * [[Oscar Wilde]]: ''Das Gespenst von Canterville''. Dressler-Kinder-Klassiker. Dressler Verlag. Hamburg. Hamburg 1993, ISBN 3-7915-3541-2. * [[Mark Twain]]: ''Die Abenteuer des Huckleberry Finn''. Dressler-Klassiker. Dressler Verlag. Hamburg. Hamburg 1998, ISBN 3-7915-3565-X. * [[Rudyard Kipling]]: ''Das Dschungelbuch''. Ilustris Thilo Krapp. Deutscher Taschenbuch Verlag, München 2007, ISBN 978-3-423-71267-5. ; Antologioj * ''Donausagen''. Breitschopf Verlag. Klosterneuburg 2006, ISBN 3-7004-4212-2. * ''Alpensagen''. Breitschopf Verlag. Klosterneuburg 2006, ISBN 3-7004-4211-4. * ''Sagen aus der Zauberwelt''. Breitschopf Verlag. Klosterneuburg 2007, ISBN 978-3-7004-4231-8. * ''Märchen aus Österreich''. Breitschopf Verlag. Klosterneuburg 2007, ISBN 978-3-7004-4230-1. * ''Sagen aus geheimnisvollen Welten''. Breitschopf Verlag. Klosterneuburg 2008, ISBN 978-3-7004-4250-9. * ''Märchen von versunkenen Schlössern und Burgen''. Breitschopf Verlag. Klosterneuburg 2008, ISBN 978-3-7004-4251-6. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.radiojournal.de/1/15jahre-best-of/memories/intermedia/intermedia.htm Wolf Harranth pri la fascino radio ĝenerale] {{de}} * {{DNB-Portal|124862985}} * [https://www.dokufunk.org/index.php?ID=34835#A34835 Reagoj kondolencaj] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Harranth, Wolf}} {{Unua}} [[Kategorio:Aŭstraj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Radio en Aŭstrio]] [[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj tradukistoj]] 8b25punk6c8yryqh0u0iq5zu381jd12 Miĥail Ĵarov 0 380328 9354043 9003826 2026-04-17T14:07:13Z Sj1mor 12103 9354043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Miĥail Ivanoviĉ ĴAROV''' ({{lang-ru|Михаил Иванович Жаров}}; naskiĝis la [[27-an de oktobro]] [[1899]] en [[Moskvo]], mortis la [[15-an de decembro]] [[1981]] samurbe. Li estis eminenta rusa, sovetia aktoro kaj reĝisoro de teatro kaj kino. Patro ''Ivan Nikolajeviĉ Ĵarov'' ([[1871]]-[[1951]]) estis trovito, do en moskva ''Nikolajevskij'' orfejo li akiris familian nomon '''Ĵarov''' de sia vartistino. Patrino ''Anna Semenovna'' ([[1874]]-[[1957]]) estis kamparanino veninta [[Moskvo]]n el [[Smolenska provinco|Smolenska gubernio]]. La patro estis tipografiisto. Krom filon Miĥail la gepatroj havis ankoraŭ tri filinojn: ''Lidia'' (1902-1986), ''Aleksandra'' (1907-1969) kaj ''Nina'' (1911-1989). La familio loĝis en la bela distrikto de [[Moskvo]] nomata ''Samoteka''. Ekde [[1913]] Miĥail laboris kune kun la patro en la presejo kiel kompostisto. == Teatra kariero == En [[1915]] komenciĝis la teatra kariero de Ĵarov, kiu tiam laboris kiel kontoristo kaj asistanto en moskva ''Zimin'' teatro (tie nun funkcias ''Moskva Opereto Teatro''). Iufoje li rolis ordinaran figuranton. En [[1920]] li sukcese finis studion ĉe ''Teatro de Arta Kultura Unio de Laboristaj Organizoj''. Ĝis [[1937]] Ĵarov servis kiel profesia aktoro en kelkaj moskvaj teatroj. Ekde [[1938]] ĝis morto en [[1981]] li estis aktoro kaj reĝisoro de prestiĝa [[Malij-Teatro (Moskvo)|Malij Ŝtata Akademia Teatro de Rusio]]. Tie li aperigis tri siajn spektaklojn, kiuj longtempe furoris. == Kinokariero == Miĥail Ĵarov estis tre populara kinoaktoro, kiu unufoje aperis surekrane en efemera rolo de soldato en filmo ''"Caro [[Ivano la Terura|Ivan Vasiljeviĉ Groznij]]"'' en [[1915]]. Lia lasta rolo de distrikta policano ''Fjodor Aniskin'' okazis en [[1978]]. Entute la aktoro rolis en 63 filmoj kaj reĝisoris siajn tri filmojn. === ''Vivodona Atesto'' === [[Dosiero:Putevka v zhisn poster.jpg|eta|380x380px|afiŝo de la filmo]] La filmo ''"Vivodona Atesto"'' ({{ru}} ''"Путевка в жизнь"'') alportis grandan famon al Miĥail Ĵarov, kiu tre reale rolis banditon ''Ĵigan''. Ĝi estis la unua sona sovetia filmo pri aperigo de komunumo por senhejmuloj. Ĵarov kantis tie akompaninte per gitaro. Premiero okazis la [[1-an de junio]] [[1931]]. Reĝisoro ''Nikolaj Ekk'' gajnis la Unuan premion de [[Festivalo de Venecio]] en [[1932]]. La filmon kun plezuro spektis tiam en 107 landoj de la mondo. Sonon oni registris per patentita sistemo ''"Tagefon"'', kiun inventis la rusa inĝeniero ''Paŭlo Tager''. == Familio == Miĥail Ĵarov estis kvarfoje edzo. * la unua edzino nomiĝis ''Dina'' kaj estis je du jaroj pli aĝa ol la edzo. En [[1921]] naskiĝis ties filo ''Eŭgeno'', kiu poste iĝis aktoro. * la dua ''Ljudmila Poljanskaja'' estis same aktorino. Diverstempe ŝi naskis du filojn, sed tiuj mortis. * la tria ''[[Ljudmila Celikovskaja]]'' kelkfoje partoprenis en filmado kune kun Ĵarov. En filmo ''"Aera koĉero"'' ({{ru}} ''Воздушный извозчик'') elpensita intrigo de amo de la maljuna piloto al juna kantistino feliĉe realiĝis kaj geaktoroj geedziĝis tiam ([[1943]] - [[1950]]). Ili ne havis gefilojn. * la kvara ''Maja Gelŝtejn'' estis je tridek jaroj pli juna (18 j) ol la edzo (48 j), kiam ili konatiĝis. La gepatroj havis du filinojn: ''Anna'' ([[1951]]) kaj ''Liza'' ([[1953]]). == Filatelisto == Ĵarov estis pasia filatelisto. Dumvive li kolektis poŝtmarkojn laŭ du temoj: ''"Arto"'' kaj ''"Portretoj"''. == Gratifikoj == * Popola aktoro de [[USSR]] ([[1949]]) * [[Heroo de Socialisma Laboro]] ([[1974]]) * du [[Lenin-ordeno]]j ([[1970]], [[1974]]) * [[Stalin-premio]] de la Unua grado pro rolo de [[Aleksandr Menŝikov]] en filmo [[Petro la Granda|Petro la Unua]] ([[1941]]) * [[Stalin-premio]] de la Unua grado pro rolo de [[kozako]] Perĉiĥin en filmo "Defendo de [[Volgogrado|Caricin]] ([[1942]]) * [[Stalin-premio]] de la Dua grado pro spektaklo ''Vivu maristoj!'' ({{ru}} ''За тех, кто в море!'') ([[1947]]) * Kelkaj kromaj ordenoj kaj medaloj Miĥail Ivanoviĉ Ĵarov mortis la [[15-an de decembro]] [[1981]] en [[Moskvo]]. Lin oni sepultis en moskva [[Novodeviĉje tombejo]] (la 9-a tereno) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://bozaboza.narod.ru/jarov.html foto de la tombo de liaj parencoj * http://www.maly.ru/news_more.php?number=2&day=23&month=12&year=2005{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ĵarov en [[Malij-Teatro (Moskvo)|Malij Ŝtata Akademia Teatro de Rusio]] {{ru}} * http://www.imdb.com/name/nm0955541/bio biografio kaj filmografio {{en}} * http://www.rusactors.ru/g1/jarov/index.shtml biografio kaj filmografio {{ru}} * http://amnesia.pavelbers.com/Aktery%20i%20sudba%2070%20Mihail%20Zarov.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110910090650/http://amnesia.pavelbers.com/Aktery%20i%20sudba%2070%20Mihail%20Zarov.htm |date=2011-09-10 }} fotoj, teksto, video {{ru}} * http://www.youtube.com/watch?v=tzMg5Lv9DWg gago el la filmo ''Vivodona Atesto'' <gallery> |lia tombo File:Maly Theatr.jpg|Malij-Teatro File:Skyscraper Kotelnicheskaya naberezhnaya.jpg|ĉi-dome Ĵarov loĝis File:Moscow Operetta Theatre.jpg|eksa ''Zimin'' teatro </gallery> {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Ĵarov, Miĥail}} {{Vivtempo|Ĵarov, Miĥail}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Rusiaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj aktoroj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] t1azciyh9509c7h05z6x6aixsu1nadl Stumbliga ŝtoneto 0 383931 9354016 9352302 2026-04-17T12:57:25Z Sj1mor 12103 9354016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Köln-Stolperstein-Rathaus-024.jpg|eta|La unua "''Stolperstein''" starigita la 16-an de decembro 1992 antaŭ la urbodomo de [[Kolonjo]], kun reproduktaĵo de la ordono de [[Heinrich Himmler]] komenci la [[Deporto|deportadojn]]]] [[Dosiero:Stendal Hallstrasse Stolpersteine 2011-09-17.jpg|eta|Stumbligaj ŝtonetoj en la Hallstrato en [[Stendal]].]] [[Dosiero:Verlegung Stolperstein Historisches Rathaus Köln.WebM|eta|thumbtime=12|Video de la instalado]] '''Stumbligaj ŝtonetoj''' (germane: ''Stolpersteine'') estas memoriloj publikaj. Tiaj pavimŝtonoj troviĝas en multaj [[Germanio|germanaj urboj]] je la honoro de la lokaj viktimoj de la [[nazia]] teroro. Ili memorigu la preterirantojn pri la sorto de kuncivitanoj, kiuj estis deportitaj kaj ofte murditaj fare de naziaj sbiroj. Elpensis tiun ĉi projekton la germana artisto Gunter Demnig en la 1992-a jaro. Ekde [[1992]] estas jam pli ol 75.000 stumbligaj ŝtonetoj en Germanio kaj ankaŭ en aliaj landoj okupitaj fare de [[Nazia Germanio]] dum la milito<ref>(eo) [https://eventaservo.org/rails/active_storage/disk/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaDdDRG9JYTJWNVNTSWhhbVZzYm5WcmJ6RjFlSHBuZVc5amNYaHplamhoZW01MWRUbDJiQVk2QmtWVU9oQmthWE53YjNOcGRHbHZia2tpQVl0cGJteHBibVU3SUdacGJHVnVZVzFsUFNKTlpXMXZjbXh2YTI5cUlIQnlhU0JzWVNCb2IyeHZhMkYxYzNSdklHVnVJRXR2Ykc5dWFtOHVjR1JtSWpzZ1ptbHNaVzVoYldVcVBWVlVSaTA0SnlkTlpXMXZjbXh2YTI5cUpUSXdjSEpwSlRJd2JHRWxNakJvYjJ4dmEyRWxRelVsUVVSemRHOGxNakJsYmlVeU1FdHZiRzl1YW04dWNHUm1CanNHVkRvUlkyOXVkR1Z1ZEY5MGVYQmxTU0lVWVhCd2JHbGpZWFJwYjI0dmNHUm1CanNHVkE9PSIsImV4cCI6IjIwMjEtMDItMDFUMjA6NTM6MTcuNzQyWiIsInB1ciI6ImJsb2Jfa2V5In19--a5a8ef67bdbf91fcb842e1de8eff27b592f2b32f/Memorlokoj%20pri%20la%20holoka%C5%ADsto%20en%20Kolonjo.pdf?content_type=application%2Fpdf&disposition=inline%3B+filename%3D%22Memorlokoj+pri+la+holokausto+en+Kolonjo.pdf%22%3B+filename%2A%3DUTF-8%27%27Memorlokoj%2520pri%2520la%2520holoka%25C5%25ADsto%2520en%2520Kolonjo.pdf La holokaŭsto ─ memorlokoj en Kolonjo]</ref>. == SŜ-oj al esperantistoj == <gallery> Dosiero:Stolperstein Jakub Szapiro Białystok.jpg|Ŝtoneto al la esperantisto [[Jakobo Ŝapiro]] en [[Bjalistoko]] Dosiero:Stolperstein Petr Ginz Starkova Praha 05639.JPG|Ŝtoneto al [[Petr Ginz]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Memorpinglo]] * [[Holokaŭsto]] * [[Max Josef Metzger]] == Literaturo (germane) == * Joachim Rönneper (eld.): ''Vor meiner Haustür. Stolpersteine von Gunter Demnig. Ein Begleitbuch'', Eldonejo Arachne, Gelsenkirchen 2010. * NS-Dokumentationszentrum der Stadt Köln (Hrsg.): ''Stolpersteine. Gunter Demnig und sein Projekt'', Eldonejo Emons, Kolonjo 2007, ISBN 978-3-89705-546-9. * Ulrike Schrader: ''Die Stolpersteine oder Von der Leichtigkeit des Gedenkens. En: ''Geschichte im Westen 21/2006, pp. 173–181. * Kirsten Serup-Bilfeldt: ''Stolpersteine. Vergessene Namen, verwehte Spuren. Wegweiser zu Kölner Schicksalen in der NS-Zeit'', Eldonejo Kiepenheuer & Witsch, Kolonjo 2003, ISBN 3-462-03535-5. * Bettina Eisbrenner (Red.): ''Stolpersteine für die von den Nazis ermordeten ehemaligen Nachbarn. Aus Friedrichshain und Kreuzberg. Dokumentation, Texte, Materialien'', Eldonejo Neue Gesellschaft für bildende Kunst, Berlino 2002, ISBN 3-926796-78-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.awchamburg.org/out-and-about/29-about-hamburg/45-the-stumbling-blocks.html Pri la historio kaj la senco de la stumbligaj ŝtonetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111006134921/http://www.awchamburg.org/out-and-about/29-about-hamburg/45-the-stumbling-blocks.html |date=2011-10-06 }} {{en}} * [https://www.youtube.com/watch?v=0Ur5RaY7rGY Esperantlingva filmo pri la persekutoj de judoj] (Michael Vrazitulis, [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO)]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Monumentoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Holokaŭsto]] bkpw3dn9kzrjovwlbt2k1aazs7oetyr 9354017 9354016 2026-04-17T13:00:40Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9354017 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Köln-Stolperstein-Rathaus-024.jpg|eta|La unua "''Stolperstein''" starigita la 16-an de decembro 1992 antaŭ la urbodomo de [[Kolonjo]], kun reproduktaĵo de la ordono de [[Heinrich Himmler]] komenci la [[Deporto|deportadojn]]]] [[Dosiero:Stendal Hallstrasse Stolpersteine 2011-09-17.jpg|eta|Stumbligaj ŝtonetoj en la Hallstrato en [[Stendal]].]] [[Dosiero:Verlegung Stolperstein Historisches Rathaus Köln.WebM|eta|thumbtime=12|Video de la instalado]] '''Stumbligaj ŝtonetoj''' (germane: ''Stolpersteine'') estas memoriloj publikaj. Tiaj pavimŝtonoj troviĝas en multaj [[Germanio|germanaj urboj]] je la honoro de la lokaj viktimoj de la [[nazia]] teroro. Ili memorigu la preterirantojn pri la sorto de kuncivitanoj, kiuj estis deportitaj kaj ofte murditaj fare de naziaj sbiroj. Elpensis tiun ĉi projekton la germana artisto Gunter Demnig en la 1992-a jaro. Ekde [[1992]] estas jam pli ol 75.000 stumbligaj ŝtonetoj en Germanio kaj ankaŭ en aliaj landoj okupitaj fare de [[Nazia Germanio]] dum la milito<ref>(eo) [https://eventaservo.org/rails/active_storage/disk/eyJfcmFpbHMiOnsibWVzc2FnZSI6IkJBaDdDRG9JYTJWNVNTSWhhbVZzYm5WcmJ6RjFlSHBuZVc5amNYaHplamhoZW01MWRUbDJiQVk2QmtWVU9oQmthWE53YjNOcGRHbHZia2tpQVl0cGJteHBibVU3SUdacGJHVnVZVzFsUFNKTlpXMXZjbXh2YTI5cUlIQnlhU0JzWVNCb2IyeHZhMkYxYzNSdklHVnVJRXR2Ykc5dWFtOHVjR1JtSWpzZ1ptbHNaVzVoYldVcVBWVlVSaTA0SnlkTlpXMXZjbXh2YTI5cUpUSXdjSEpwSlRJd2JHRWxNakJvYjJ4dmEyRWxRelVsUVVSemRHOGxNakJsYmlVeU1FdHZiRzl1YW04dWNHUm1CanNHVkRvUlkyOXVkR1Z1ZEY5MGVYQmxTU0lVWVhCd2JHbGpZWFJwYjI0dmNHUm1CanNHVkE9PSIsImV4cCI6IjIwMjEtMDItMDFUMjA6NTM6MTcuNzQyWiIsInB1ciI6ImJsb2Jfa2V5In19--a5a8ef67bdbf91fcb842e1de8eff27b592f2b32f/Memorlokoj%20pri%20la%20holoka%C5%ADsto%20en%20Kolonjo.pdf?content_type=application%2Fpdf&disposition=inline%3B+filename%3D%22Memorlokoj+pri+la+holokausto+en+Kolonjo.pdf%22%3B+filename%2A%3DUTF-8%27%27Memorlokoj%2520pri%2520la%2520holoka%25C5%25ADsto%2520en%2520Kolonjo.pdf La holokaŭsto ─ memorlokoj en Kolonjo]</ref>. == SŜ-oj al esperantistoj == <gallery> Dosiero:Stolperstein Jakub Szapiro Białystok.jpg|Ŝtoneto al la esperantisto [[Jakobo Ŝapiro]] en [[Bjalistoko]] Dosiero:Stolperstein Müllerstr 161 (Weddi) Max Josef Metzger.jpg|Ŝtoneto al [[Max Josef Metzger]] en [[Berlin-Wedding]] Dosiero:Stolperstein Petr Ginz Starkova Praha 05639.JPG|Ŝtoneto al [[Petr Ginz]] en [[Prago]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Memorpinglo]] * [[Holokaŭsto]] * [[Lasta Adreso]] == Literaturo (germane) == * Joachim Rönneper (eld.): ''Vor meiner Haustür. Stolpersteine von Gunter Demnig. Ein Begleitbuch'', Eldonejo Arachne, Gelsenkirchen 2010. * NS-Dokumentationszentrum der Stadt Köln (Hrsg.): ''Stolpersteine. Gunter Demnig und sein Projekt'', Eldonejo Emons, Kolonjo 2007, ISBN 978-3-89705-546-9. * Ulrike Schrader: ''Die Stolpersteine oder Von der Leichtigkeit des Gedenkens. En: ''Geschichte im Westen 21/2006, pp. 173–181. * Kirsten Serup-Bilfeldt: ''Stolpersteine. Vergessene Namen, verwehte Spuren. Wegweiser zu Kölner Schicksalen in der NS-Zeit'', Eldonejo Kiepenheuer & Witsch, Kolonjo 2003, ISBN 3-462-03535-5. * Bettina Eisbrenner (Red.): ''Stolpersteine für die von den Nazis ermordeten ehemaligen Nachbarn. Aus Friedrichshain und Kreuzberg. Dokumentation, Texte, Materialien'', Eldonejo Neue Gesellschaft für bildende Kunst, Berlino 2002, ISBN 3-926796-78-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.awchamburg.org/out-and-about/29-about-hamburg/45-the-stumbling-blocks.html Pri la historio kaj la senco de la stumbligaj ŝtonetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111006134921/http://www.awchamburg.org/out-and-about/29-about-hamburg/45-the-stumbling-blocks.html |date=2011-10-06 }} {{en}} * [https://www.youtube.com/watch?v=0Ur5RaY7rGY Esperantlingva filmo pri la persekutoj de judoj] (Michael Vrazitulis, [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO)]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Monumentoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Holokaŭsto]] i0dmduzba99yn7ii0gf5pdbtkcg7b5m Paul Federn 0 389227 9354131 9276029 2026-04-17T19:35:47Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Paŭlo FEDERN''' (naskiĝinta la 13-an de oktobro 1871 en [[Vieno]], sinmortiginta la 4-an de majo 1950 en [[Novjorko]]) estis kuracisto kaj [[psikanalizo|psikoanalizisto]]. Li estis la filo de [[Joseph Salomon Federn|Jozefo Salomono Federn]], frato de [[Karl Federn|Karlo Federn]] kaj amiko kaj lernanto de [[Sigmund Freud]]. Lia filo estis [[Ernst Federn]]. Ekde 1881 li kuneldonis la gazeton por psikanaliza pedagogio (''Zeitschrift für Psychoanalytische Pädagogik''). En la 1938-a jaro li elmigris Novjorkon kie li akiris grandan sciencan renomon. == Fakverkoj == * ''Zur Psychologie der Revolution: Die vaterlose Gesellschaft'', Leipzig: Suschitzky 1919 * ''Das psychoanalytische Volksbuch. Seelenkunde. Hygiene. Krankheitskunde. Kulturkunde'', Stuttgart: Hippokrates 1926; Bern: Huber 1939 * ''Hygiene des Geschlechtslebens für den Mann'', Stuttgart: Hippokrates 1930 * ''Bis der Arzt kommt'', Stuttgart: Hippokrates 1930 * ''Gesundheitspflege für Jedermann''. Heft 1-2. Stuttgart: Hippokrates 1930 * ''Ichpsychologie und die Psychosen'', Bern, Stuttgart: Huber 1956, Frankfurt: [[Suhrkamp]] 1978 == Literaturo == * Edoardo Weiss: Antaŭparolo, en: Paul Federn: ''Ichpsychologie und die Psychosen'', Frankfurt: [[Suhrkamp]] 1978, pp. 9-27. * Art. Federn, Paul, en: Elisabeth Roudinesco/Michel Plon: ''Wörterbuch der Psychoanalyse. Namen, Länder, Werke, Begriffe'', Wien, New York: Eldonejo Springer 2004, pp. 236-238. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://austria-lexikon.at/af/AEIOU/Federn%2C_Paul/Bilder_Federn_Paul Federn faranta diskurson antaŭ la naskiĝdomo de Sigmund Freud.] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Federn, Paul}} [[Kategorio:Psikoanalizistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1871]] [[Kategorio:Mortintoj en 1950]] [[Kategorio:Judaj rifuĝintoj]] 6sijxj7i0txvpotjfz2s6dz8i9pmtlb Ponto de Alkantaro (Toledo) 0 397307 9354062 9070263 2026-04-17T15:22:54Z Sngpra 217903 9354062 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|ponto |kategorio = |lando = Hispanio |regiono = Kastilio-Manĉo |situo = [[Toledo (Hispanio)|Toledo]] |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = ES-CM |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo1 lokumilo = Toledo (urbo) |zomo = 16 }} La '''Ponto de Alkantaro''' ({{lang-ar|القنطرة}} ''al-qanṭara<sup>tu</sup>'', "ponto") staras super la [[rivero Taĵo]], en la urbo de [[Toledo]] ([[Hispanio]]). Situanta ĉe la [[Kastelo de Sankta Servando]], oni scias pri ekkonstruo en epoko romiana, dum la fondo de [[Toletum]]. Estis unu el la pontoj kiuj utilis kiel enirejo al la urbo kaj estis en la [[Mezepoko]] deviga enirejo por ĉiu pilgrimanto. Estas forte protektita per du pordoj fortifikitaj en ties pintoj, unu el ili baroka kaj alia konstruita en Mezepoko. Tiu ponto suferis konstantajn atakojn en la periodo de la [[Reconquista]], kaj rerekonstruita. Ĝi estis deklarata Nacia Monumento en [[1921]]. Ĉar "''alkantara''" signifas "ponton" en la araba, estas similnomaj pontoj en [[Alcántara]], (Cáceres), [[Hispanio]], kaj [[Lisbono]] (fakte kvartalo jam anstataŭ ponto), [[Portugalio]], hazarde super la sama rivero en tre malproksimaj lokoj. == Bildaro == <gallery mode="packed" caption="Vidoj de la Ponto de Alkantaro" heights="200px"> Image:Puente Alcantara toledo.jpg|Ponto de Alkantaro Image:Alkantara-Toledo.JPG|Ponto de Alkantaro kaj fone la [[Alkazaro de Toledo]] Image:Puente de Alcántara Toledo.jpg|Ponto de Alkantaro vidata el Toledo Image:001 Alcantara - the roman bridge.jpg|Colotipo de 1889: iam estis similaj turoj ambaŭflanke, tiu dekstra (en la foto) estis detruita por konstrui ĉirkaŭan ŝoseon </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Pontoj en Hispanio|Alkantaro (Toledo)]] [[Kategorio:Monumentoj de Toledo]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Toledo (Hispanio)]] [[Kategorio:Taĵo|Alcántara (Toledo)]] si5r6pgym9wj0siqfhux50i0zvyv5tj Collina d'Oro 0 430761 9354050 8815912 2026-04-17T14:17:52Z CommonsDelinker 2357 Forigis la dosieron [[commons:File:2012-07-04_Montagnola_Hesse_Museum_30.JPG|2012-07-04_Montagnola_Hesse_Museum_30.JPG]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Herma 9354050 wikitext text/x-wiki {{Informkesto komunumo de Kantono Tiĉino |nomo=Collina d'Oro |blazono=[[Dosiero:CHE Collina d'Oro COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Collina d'Oro </small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Collina d'Oro |bildo=[[Dosiero:St. Abbondio in Montagnola (Ticino)-2.jpg|285ra|centre|<small>Preĝejo Sant'Abbondio en Collina d'Oro</small>]] |priskribo de bildo=Preĝejo Sant'Abbondio en Collina d'Oro |distrikto=[[Lugano (distrikto)|Lugano]] |komunumaro=[[Carona (komunumaro)|Carona]] |koord={{Koordinatoj gms|46|59|0|N|8|55|0|E}} |enloĝantoj=4338 |areo=6,90 |alteco=469 |poŝtkodo=6926 |kodo=5236 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Collina d'Oro 2012.png|285ra|centre|<small>Mapo de Collina d'Oro</small>]] |priskribo de mapo=Mapo de Collina d'Oro}} '''Collina d'Oro''' estas komunumo de la [[Komunumaro Carona]] kaj la [[Distrikto Lugano]] en [[Kantono Tiĉino]], [[Svislando]]. Ĝi havis 4338 loĝantojn je la 31-a de decembro [[2011]]. == Geografio == Collina d'Oro situas sudoriente de la distriktĉefurbo [[Lugano]] sur la duoninsulo Ceresio ĉe la bordo de la [[Lago de Lugano]]. Ĉe la norda komunumlimo situas la [[Lago de Muzzano]]. La komunumo konsistas el la vilaĝoj [[Agra TI|Agra]], [[Arasio]], [[Barca]], [[Carabietta]], [[Certenago]], [[Gentilino]], [[Montagnola]], [[Orino]], [[Poprino]], kaj [[Viglio]].<ref>Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=714537&y=93497# Reta mapo 1:20000 de Swisstopo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La teritorio de la komunumo etendiĝas inkluzive Carabiette sur areo de 6,90&nbsp;km², de kiuj 42,9% estas kovritaj de [[arbaro]], 10,1% servas por [[agrikulturo]] kaj 34,2% por [[setlado]].<ref>Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]</ref> == Najbaraj komunumoj == La komunumo Collina d'Oro limas en nordo al [[Muzzano]], en nordnordoriento al [[Sorengo]], en oriento kaj sudo al [[Lugano]], en sudoriento al [[Grancia]], kaj en okcidento al la [[Lago de Lugano]]. == Trafiko == Tra Collina d'Oro pasas en nordo la kantona ĉefvojo de Lugano al Ponte Tresa kaj la kantona ĉefvojo n-ro 404 de Muzzano al Figino. La alveturejo Lugano Sudo al la [[svisa aŭtovojo A2]], kiu pasas tra la komunuma teritorio situas rekte oriente de la komunumlimo sur la teritorio de la urbo Lugano. Gentilino disponas pri [[Cappella-Agnuzzo (stacidomo)|haltejo]] ĉe la etspura [[tramo|trama]] [[Fervojo Lugano-Ponte Tresa|fervojo de Lugano al Ponte Tresa]]. La ceteraj partoj de la komunumo estas konektitaj al la publika transportreto pere de la busreto de la urbo Lugano. == Historio == La komunumo Collina d'Oro estis fondita en la jaro [[2004]] per kunigo de la ĝis tiam sendependaj komunumoj [[Agra (apartigilo)|Agra]], [[Gentilino]] kaj [[Montagnola]]. Kun efiko de la 1-a de aprilo [[2012]] ankaŭ [[Carabietta]] estis integrita al Collina d'Oro. <ref>Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D48673.php ''Chiara Orelli'': '' Collina d'Oro'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2005-01-12)]</ref> == Famaj personecoj == De [[1919]] ĝis sia morto en [[1962]] la verkisto germana kaj svisa [[Hermann Hesse]] vivis en Collina d'Oro. En julio [[1997]] honore al la verkisto kun subteno de lia filo estis malfermita en Montagnola la ''Muzeo Hermann Hesse''. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Vidu ankaŭ == * [[Cappella-Agnuzzo (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.collinadoro.ch Oficiala retejo de la komunumo Collina d'Oro] * [http://www.hessemontagnola.ch/index.php?node=2&lng=2&rif=1d1299fee6 Retejo de la Muzeo Hermann Hesse en Montagnola] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110519141843/http://www.hessemontagnola.ch/index.php?node=2&lng=2&rif=1d1299fee6 |date=2011-05-19 }} {{Komunejokat| Collina d'Oro}} == Bildoj == <gallery> </gallery> <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Lugano|Carona}} lc69hhngep6zdhw8gny1bemw4coe1lj Medicina diagnozo 0 432537 9354092 9035558 2026-04-17T18:16:31Z Sj1mor 12103 9354092 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:PikiWiki Israel 15790 Subtle diagnosis.jpg|eta|dekstra|<center> {{PAĜNOMO}} </center>]] '''Diagnozo''' ([[greke]] διάγνωση, laŭ nuntempa prononco ''diágnosi'', el la vorteroj δια-, dis-, kaj γνώση, la scio, do la disapartigo per scio) laŭ [[PIV]] estas en pri-sanaj fakoj kiel [[medicino]], [[klinika psikologio]] kaj [[fizioterapio]], la identigo de malsano per esploro de la [[simptomo]]j prezentataj de la [[paciento]], per ties deklaro, per korpa ekzameno kaj per teknikaj eblecoj (laboratoriaj ekzamenoj de korpaj likvaĵoj aŭ histoj, [[radiologio]], [[sonografio]] kaj aliaĵoj). {{Patologio}} {{Projektoj|ReVo=diagno|ReVo titolo=Diagnozo}} [[Kategorio:Medicina diagnozo| ]] 5qvjedzij1ibsacyv78ecmifcbwdxsa Maĥmud Esambajev 0 436276 9354051 9342236 2026-04-17T14:19:42Z Sj1mor 12103 9354051 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Maĥmud Alisultanoviĉ Esambajev |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Monumento de Maĥmud Esambajev |naskonomo = Maĥmud Alisultanoviĉ Esambajev |dato de naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|1924|15|7}} |loko de naskiĝo = Starije Atagi, Grozna distrikto, [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR]], [[USSR]] |dato de morto = [[7-an de januaro]] [[2000]] |loko de morto = [[Moskvo]], [[Rusio]] |kromnomo = |aktivaj jaroj = [[1939]] - |geedzo = Esambajeva Nina Arkadievna |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj =<br /> * Popola artisto de USSR ([[1974]]) * Heroo de Socialisma Laboro ([[1984]]) * Ordeno de Amikeco ([[1994]]) * Ordeno «Por meritoj antaŭ patrio» III grado ([[1999]]) }} '''Maĥmud Alisultanoviĉ Esambajev''' ({{l-ru|Махмуд Алисултанович Эсамбаев}}; ([[15-an de julio]] [[1924]] — [[7-an de januaro]] [[2000]]) estis sovetia [[ĉeĉenoj|ĉeĉena]] [[baleto|baleta]] kaj sceneja [[dancisto]], [[Koreografio|koreografo]], [[artisto]], [[Popola artisto de Sovetunio]] ([[1974]]), [[Heroo de Socialisma Laboro]] ([[1984]]). == Biografio == [[Dosiero:Esambaev avenue.jpg|eta|dekstra|Prospekto en Grozno nomita Esambaev]] Maĥmud Esambajev naskiĝinta la [[15-an de julio]] [[1924]] en vilaĝo Starije Atagi, Grozna distrikto, [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR]], [[USSR]]. Li apartenis al la gento Iŝĥoj. Li ŝatis danci ekde infanaĝo. Je la 7 jaroj li jam dancis en geedziĝoj, kie lia patro prenis lin kun si. En [[1939]] - [[1941]] jaroj li lernis en [[Grozno|Grozna]] baleta [[skolo]]. En 15 jaroj li komencis danci en Ĉeĉena-Inguŝa ŝtata ensemblo de [[kanto]] kaj [[danco]], en 19 jaroj - en [[Pjatigorsk]]a [[teatro]] de muzika [[komedio]]. En tempo de [[Granda Patriota Milito]] li dancis en fronta koncerta teamo en linio de fronto, militaj malsanulejoj, konstruoj de defendaj strukturoj. En [[1944]] - [[1956]] jaroj li estis solisto de Nacia akademia teatro de opero kaj baleto laŭ la nomo A. Maldibajev en [[Biŝkeko|Frunze]] (lia familio estis deportita en Centra Azio kun ĉiuj ĉeĉenoj). Li dancis ĉefajn partojn de baletoj «Baĥĉisaraja [[fontano]]», «Cigna lago», «La dormanta belulino». En [[1950]]-aj jaroj li lasis akademian scenon kaj komencis danci popolajn dancojn. En [[1957]] li iĝis solisto de filarmonio de [[Ĉeĉena-Inguŝa ASSR]]. En [[1959]] Esambajev elstaris kun sia programo en [[Moskvo]]. Tiam kun teamo «Steloj de soveta baleto» li vizitis [[Francio]]n kaj [[Sudameriko]]n kun granda sukceso. Tiam li kreis sian teamon. Esambajev estis unua kreinto en USSR de danca programo «Dancoj de popoloj de la mondo». Li dancis multnombre diversajn dancojn: «Paŝtisto» (ĉeĉena-inguŝa, uzbeka), «Ora dio» (barata), rita «Danco de fajro», «La korrida» (hispania), «Danco kun tranĉiloj» (taĝika) kaj multaj aliaj. Esambajev estis deputito de Supera Konsilio de Ĉeĉena-Inguŝa ASSR, [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|RSFSR]] kaj [[Sovetunio]]. Li estis prezidanto de Internacia Unio de figuroj de poparto, akademiano de Internacia Akademio de Danco. Danke al lia aktiva subteno oni konstruis novajn konstruaĵojn de drama teatro kaj [[cirko]]. Esambajev mortis en [[7-an de januaro]] [[2000]]. Li estis sepultita en la [[tombejo]] Danilovskoe en Moskvo. == Ludoj == === Kirgiza teatro de opero kaj baleto === * «Baĥĉisaraja fontano» — ''Girej'' * «Taras Bulba» — ''Taras'' * «La dormanta belulino» — ''feino Karabos'' * «Anar» — ''Kudake'' * «Ruĝa floro» — ''Dancisto al restoracio ''. == Filmaro == # [[1961]] — «En la mondo de danco» # [[1962]] — «Mi dancos» — ''Maĥmud Iŝĥojev'' # [[1968]] — «Cignolago» — ''Rotbard'' # [[1972]] — «Vino el leontodo» # [[1973]] — «Lando de Sannikov» — ''Ŝamano'' # [[1975]] — «Je la fino de la mondo» # [[1976]] — «Kiel la horloĝo batas» — ''Kortega violonisto Igi Nagi Tugi'' # [[1976]] — «Honesta magia vorto» — ''Fajro'' # [[1983]] — «Aventuroj de malgranda Muk» — ''Kasisto'' # [[1984]] — «Raporto de la Abismo» # [[1988]] — «La Vojo al la Infero» # [[1994]] — «Uverturo» # [[1995]] — «Voko de prapatroj» == Premioj == * Honora artisto de RSFSR ([[1957]]) * Popola artisto de RSFSR ([[1966]])<ref>[http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/Culture/Teatr/_267.php Театральная Энциклопедия. драма опера балет оперетта цирк эстрада драматург режиссёр]</ref> * Popola artisto de Kirgiza SSR ([[1969]])<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kirghiz.ru/enc/premii_i_pochetnye_911/pochtnye_zvaniya_kirgizskoy_922/narodnye_artisty_kirgizskoy_926/ |titolo=Народные артисты Киргизской ССР — Энциклопедия Киргизская ССР |alirdato=2013-04-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141006074428/http://www.kirghiz.ru/enc/premii_i_pochetnye_911/pochtnye_zvaniya_kirgizskoy_922/narodnye_artisty_kirgizskoy_926/ |arkivdato=2014-10-06 }}</ref> * Popola artisto de USSR ([[1974]]) * Heroo de Socialisma Laboro ([[1984]]) * Ordeno de Patriota Milito II gradon ([[11-an de marto]] [[1985]]) * Ordeno de Amikeco ([[20-an de julio]] [[1994]])<ref>Указ Президента РФ от 20 июля 1994 г №1501</ref> * Ordeno «Por meritoj antaŭ patrio» III grado ([[15-an de julio]] [[1999]])<ref>Указ Президента РФ от 15 июля 1999 г №891</ref> * Laŭreato de multaj internaciaj konkursoj == Familio == * Lia edzino estis Esambajeva Nina Arkadievna, doktoro. Ŝi postvivis sian edzon du jarojn<ref>http://shkolazhizni.ru/archive/0/n-28344/</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2004/07/m28485.htm|title=Елизавета Маетная. Махмуд Эсамбаев: “Как шило из мешка вылезает, так и я из своего народа выскочил. Оказался у меня талант...”|accessdate=2013-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110802040229/http://memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2004/07/m28485.htm|archivedate=2011-08-02|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-04-29|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110802040229/http://memo.ru/hr/hotpoints/caucas1/msg/2004/07/m28485.htm|arkivdato=2011-08-02}}</ref>. ** Lia filino nomiĝis Stella. == Memoro == * En [[17-an de julio]] [[2008]] estis la granda malfermo de la monumento al Esambajev en Grozno dediĉitas al la 84-jariĝo de naskiĝtago de la dancisto. La monumento instalita apud Respublika centro de kulturo kaj arto. * En Grozno estas strato kun la nomo Maĥmud Esambajev. * En [[2011]] en eldonejo «Молодая гвардия» estis publikita libro «Maĥmud Esambajev» (aŭtoro A. N. Musaev). * Lia nomo estis donita al [[4195 Esambaev|asteroido 4195]] malkovrita la [[19-an de septembro]] [[1982]] de la rusa [[Astronomo|astronomino]] [[Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ]] elde la [[Krimea astrofizika observatorio]] de [[Nauĉno]] en [[Ukrainio]]. * Nomo de Esambajev estis skribita sur telero en galerio «Popsteloj de la Rusa Federacio» en Moskvo antaŭ la Nacia koncerta salono "Rusio". == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * ''Нашхоев Р.'' Чародей танца, Грозный, 1971; * ''Пожидаев Г.'' Повесть о танце, М., 1972. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://kavkaz.strana.ru/catalogue/culture/88543.html Известные деятели культуры Чечни] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090420014159/http://kavkaz.strana.ru/catalogue/culture/88543.html |date=2009-04-20 }} * [http://esambaev.ru/ Всемирный Благотворительный Фонд Махмуда Эсамбаева] * [http://www.kavkazweb.net/forum/lofiversion/index.php/t28283.html Махмуд ЭСАМБАЕВ: «На одном из костюмов было 1200 бриллиантов», или Почему Лужков сказал: «Выберите сами себе квартиру» (Виктория МОЛОДЦОВА)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180819215318/http://www.kavkazweb.net/forum/lofiversion/index.php/t28283.html |date=2018-08-19 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maĥmud Alisultanoviĉ Esambajev}} [[Kategorio:Ĉeĉenaj aktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj aktoroj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktoroj]] [[Kategorio:Rusiaj baletistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj baletistoj]] [[Kategorio:Baletaj koreografoj de Sovetunio]] [[Kategorio:Baletaj koreografoj de Rusio]] [[Kategorio:Sovetiaj dancistoj]] [[Kategorio:Rusiaj dancistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj aktivuloj]] [[Kategorio:Rusiaj aktivuloj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Ĉeĉenio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] foh0q2pvubq87ygo1cyjcf3jbs31162 Malsanulejo Rókus 0 441703 9354243 9266355 2026-04-18T07:03:46Z Crosstor 3176 /* Elektitaj kuracistoj de la malsanulejo */ 9354243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = HU-BU | Mapo en angulo=Budapeŝto | situo sur mapo = Centra Budapeŝto |zomo=13 }} [[Malsanulejo]] '''(Szent) Rókus''' [rOkuŝ] aŭ '''[[Sankta Roĥo]]''' apartenas al la plej malnovaj hospitaloj en [[Hungario]]. Ĝi situas (parte) laŭ [[Placo Blaha Lujza]]. [[Dosiero:Rokus chapel.jpg|eta|maldekstre|Malsanulejo Rókus kun [[Kapelo de Sankta Roĥo (Budapeŝto)]]]] == Historio == Tiu ĉi hospitalo konstruiĝis apud [[Kapelo Sankta Roĥo (Budapeŝto)]] inter [[1795]]-[[1798]]. Pro la infektoj oni trovis lokon por la malsanulejo for de la [[urbomuro]]j, nun tiu loko estas trafika centro de la urbo. La surskribo super la iama enirejo ankaŭ nun estas legebla [[latine]]: ''Pestanum Calamitosorum Domicilium'' (=Burĝa hospitalo de Pest). La malsanulejo estis duetaĝa kun 237 [[lito]]j, krome akceptis ankaŭ hejmon por malriĉuloj aŭ senhejmuloj. Komence 20 homoj laboris en la [[konstruaĵo]]. En [[1838]] la granda [[Inundo de la Danubo (1838)|inundo de la Danubo]] atingis eĉ la malsanulejon. En [[1847]] [[kirurgo]] [[Ferenc Flór]] uzis unuafoje en Hungario [[kloroformo]]n. En [[1851]] [[Ignaz Semmelweis]] transprenis la akuŝadon, samtempe li ordonis [[higieno]]n. Inter [[1860]]–[[1862]] la malsanulejo pligrandiĝis, jam estis tie 678 litoj. En [[1898]] tie ekfunkciis la unua [[Rentgeno]] de [[Eŭropo]]. Dum la [[revolucio]] en [[1956]] la hospitalo kuracis multe da vundigitojn. Dum la [[socialismo]] la malsanulejo moderniĝis, sed el la nomo "szent" estis forigita, nur Rókus restis. [[Dosiero:Tormay Cécile (1).JPG|eta|Antaŭ la malsanulejo troviĝas [[busto]] pri [[Cécile Tormay]]]] En la malsanulejo laboris kremo de hungaraj kuracistoj. == Elektitaj kuracistoj de la malsanulejo == * [[József Pólya]], 1831-1842 - spertulo pri [[ĥolero]] * ĉef[[kirurgo]] [[Sebestény Endre Kovács]], 1849 * ĉefkuracisto [[Ignaz Semmelweis]], 1850 * [[Sándor Lumniczer]], 1855 * ĉefkuracisto [[Ignác Hirschler]], 1859 * [[István Báthory (kuracisto)]], 1859 * ĉefkuracisto [[Frigyes Korányi]], 1865 * [[Károly Tormay]], hospitalestro (1867-1871) * [[Endre Hőgyes]] kaj [[Károly Kétly]], 1871 * [[Tivadar Bakody]], 1874- * la unua [[Haŭtmedicino|haŭtkuracisto]] en Hungario [[Ernő Schwimmer]] * ĉefkuracisto [[Károly Laufenauer]], 1881 * ĉefkuracisto [[Géza Antal]], 1888 * ĉefkuracisto, kirurgo [[Jonathán Pál Haberern]] 1888-1927 * ĉefkuracisto [[Zsigmond Gerlóczy]], 1890 * kuracisto [[Béla Török]], 1897 * kuracisto [[Pál Szily]], 1905 * kirurgo [[Manó Herczel]], 1905 * kuracisto [[József Szinnyei (kuracisto)|József Szinnyei]], 1908 * ĉefkuracisto [[István Tóth (kuracisto)|István Tóth]], 1910 * ĉefkuracisto [[Ferenc Poór]], 1910 * ĉefkuracisto [[István Tóth (kuracisto)]], 1910 * ĉefkuracisto [[Géza Krepuska]], 1911 * ĉefkuracisto [[Géza Illyés (kuracisto)|Géza Illyés]], 1913 * ĉefkuracisto [[Elemér Scipiades]], 1919 {{Div col|cols = 2}} * ĉefkuracisto, kirurgo [[Hümér Hültl]], 1919 * kuracisto [[István Lichteneckert]], 1920-1929 * kirurgo [[László Scheitz]], 1925 * ĉefkuracisto [[Vilmos Czunft]], 1931 * radiologo [[Zoltán Zsebők]], 1934-1939 * ĉefkuracisto [[Endre Kubányi]], 1938-1970 * kuracisto [[Imre Haynal]], 1940 * ĉefkuracisto [[Ödön Zalka]], 1945 * kuracistino [[Zsuzsa Hollán]], 1945-1950 * ĉefkuracisto [[Ákos Kovács (kuracisto)]], 1952-1973 * ginekologo [[György Békés]], 1967-1969 * ĉefkuracisto [[Márk Molnár]], 1988- * ĉefkuracisto [[István Kausz]], 1993- {{Div col end}} == Aliaj == Dum jardekoj estis apotekisto de la Malsanulejo Rókus [[János Molnár (apotekisto)]]. == Fontoj == * [http://www.rokus.hu/tortenet.htm hungare] {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Malsanulejoj en Hungario]] 1ti8ky5za9zev03ldfhn43c8j3xzp8f Kategorio:Germanoj laŭ profesioj 14 447530 9354327 7374859 2026-04-18T10:53:24Z Aidas 3488 9354327 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Germanoj| profesioj]] [[Kategorio:Homoj laŭ landoj kaj profesioj]] [[Kategorio:Eŭropanoj laŭ profesioj| ]] fabv4tfvkev40r429byzucpo1vvalcd József Forgács 0 476897 9354087 7660840 2026-04-17T18:11:40Z Sj1mor 12103 9354087 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Jozefo|József]] Forgács''' [jOĵef forgAĉ], ofte '''Joseph Paul Forgas,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Forgács József''' estas [[hungara]]-aŭstralia [[psikologo]], [[profesoro]], [[membro]] (ekstera en [[2004]]) de [[Hungara Scienca Akademio]]. József Forgács [http://www2.psy.unsw.edu.au/Users/jforgas/] naskiĝis la {{daton|16|majo}} [[1947]] en [[Budapeŝto]]. == Biografio == József Forgács migris al [[Aŭstralio]] en [[1969]]. Li akiris [[diplomo]]n en [[Sidnejo]]. Helpe de [[stipendio]] li plulernis en [[Okcidenta Germanio]] kaj [[Oksfordo]]. En tiu urbo li doktoriĝis. Baldaŭe li revenis al Sidnejo por instrui en la universitato. En Aŭstralio li edziĝis baldaŭe havanta 2 infanojn. Li okupiĝis precipe pri [[socia psikologio]]. Li partoprenas en redaktado de fak[[revuo]] ''"Frontiers of Social Psychology"''. Li ricevis aŭstraliajn [[premio]]jn. == Elektitaj publikaĵoj == * ''A társas érintkezés pszichológiája'' (1994, 1997, 1999, 2000, 2002, 2003, 2007) * ''Az érzelmek pszichológiája'' (2003) * ''Az evolúció és a társas megismerés'' (2008) * diversaj anglalingvaj verkoj == Fontoj == * [http://www2.psy.unsw.edu.au/Users/jforgas/ biografio kun foto] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Forgacs, Jozsef}} [[Kategorio:Hungaraj psikologoj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj psikologoj]] [[Kategorio:Hungaraj akademianoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] cngftcwvqagamhbjyo6fex4widopgab Universitato Tufts 0 482456 9354064 9342914 2026-04-17T15:30:13Z Crosstor 3176 studento 9354064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = ''Pax et Lux''<br />(Paco kaj Lumo) |lando = |situo = |establita = |speco = privata |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-MA |situo sur mapo=Usono Bostono |zomo = 13 |retejo = }} [[Dosiero:Tufts Medical Center.jpg|eta]] '''Universitato Tufts''' estas [[Usono|usona]] [[universitato]] kun [[kampuso]]j en [[Bostono]], Medford, [[Somerville (Masaĉuseco)|Somerville]], kaj Grafton en [[Masaĉuseco]] kaj Talloires en [[Francio]]. Ĝi fondiĝis en [[1852]] fare de universalista grupo. Ĝi estas nomita laŭ Charles Tufts, kiu terenon, sur kio la universitato konstruiĝis. Ĝia maskoto estas Jumbo la elefanto. == Elektitaj studentoj == * [[Anita Orbán]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|universitato}} [[Kategorio:Universitatoj en Usono]] 9p295sbfhfsypewe9jhbsbrdo92y9md Paul Émile Lecoq de Boisbaudran 0 494947 9354336 9278514 2026-04-18T11:25:43Z Sj1mor 12103 9354336 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Paul Émile Lecoq de Boisbaudran''' (1838-1912) estis franca kemiisto, konata dank'al siaj malkovroj de la kemiaj elementoj [[Galiumo]], [[Samario (kemio)|Samario]] kaj [[Disprozio]]. Liaj ĉefaj laboroj rilatas al la [[spektroskopio]] kaj ties aplikado en la elementoj konataj kiel [[Rara tero|raraj teroj]]. Li multe kontribuis por la disvolviĝo de la perioda klasifikado de la elementoj, proponante, tuj post ties malkovro, ke la [[Argono]] estu membro de nova kaj antaŭe nesuspektita serio da kemiaj elementoj, pli malfrue konataj kiel [[Nobla gaso|noblaj gasoj]]. Li ricevis la [[Medalo Davy|Medalon Davy]] de la [[Reĝa Societo de Londono]] en [[1879]]. == Elektita verkaro == * [http://archive.org/stream/spectreslumineu00boisgoog#page/n11/mode/2up Spectres Lumineux], [[1874]] * Sur un nouveau métal, le gallium, [[1877]] * Séparation du gallium d'avec les autres éléments, [[1884]] * Encyclopédie chimique: Métaux. Glucinium, zirconium, thorium, cérium, lanthane, didyme, samarium, décipium et terbium, yttrium, holmium, ytterbium, scandium, gallium et indium, Volume 3, [[1884]] * Remarques sur un discours de m. W. Crookes relatif à l'histoire des terres rares: Remarks on occasion of a speech delivered by Mr. Wm. Crookes respecting the history of the rare earths, [[1889]] * Analyse spectrale appliquée aŭ recherches de chimie minérale. 1re partie : Dessins et leurs descriptions, par F. Lecoq de Boisbaudran,... 2e partie : Dispositifs, méthodes et observations générales, par Arnaud de Gramont,... Texte, [[1923]] == Literaturo == * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Paul_%C3%89mile_Lecoq_de_Boisbaudran Personensuche] * [http://viaf.org/viaf/47127172/ Virtual International Authority File] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n91-74169/ WorldCat Identities] * [http://catalogue.bnf.fr/servlet/RechercheEquation?TexteCollection=HGARSTUVWXYZ1DIECBMJNQLOKP&TexteTypeDoc=DESNFPIBTMCJOV&Equation=IDP%3Dcb10668806n&host=catalogue Bibliothèque Nationale de France] * [http://books.google.com.br/books?id=Io_nAgAAQBAJ&pg=PA51&dq=Paul-%C3%89mile+Lecoq+de+Boisbaudran&hl=en&sa=X&ei=MRwOVKHiFI7OggTKtIL4Dw&ved=0CCoQ6AEwAg#v=onepage&q=Paul-%C3%89mile%20Lecoq%20de%20Boisbaudran&f=false The Periodic Table of Elements and Dmitry Mendeleyev], Fred Bortz * [http://books.google.com.br/books?id=Ck9jBAAAQBAJ&pg=PA213&dq=Paul-%C3%89mile+Lecoq+de+Boisbaudran&hl=en&sa=X&ei=MRwOVKHiFI7OggTKtIL4Dw&ved=0CCMQ6AEwAQ#v=onepage&q=Paul-%C3%89mile%20Lecoq%20de%20Boisbaudran&f=false The Lost Elements: The Periodic Table's Shadow Side], Marco Fontani, Mariagrazia Costa, Mary Virginia Orna * [http://books.google.com.br/books?id=079t8r9RIcIC&pg=PA220&dq=Paul-%C3%89mile+Lecoq+de+Boisbaudran&hl=en&sa=X&ei=MRwOVKHiFI7OggTKtIL4Dw&ved=0CD0Q6AEwBQ#v=onepage&q=Paul-%C3%89mile%20Lecoq%20de%20Boisbaudran&f=false Chronology of Science], Lisa Rezende * [http://books.google.com.br/books?id=kgVAlzGX6oC&pg=PA66&dq=Paul-%C3%89mile+Lecoq+de+Boisbaudran&hl=en&sa=X&ei=MRwOVKHiFI7OggTKtIL4Dw&ved=0CEkQ6AEwBw#v=onepage&q=Paul-%C3%89mile%20Lecoq%20de%20Boisbaudran&f=false Elements of Faith: Hydrogen to Tin, Faith Facts and Learning Lessons from ...]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Richard Duncan * [http://books.google.com.br/books?id=BY8IAAAAQBAJ&pg=PA380&dq=Paul-%C3%89mile+Lecoq+de+Boisbaudran&hl=en&sa=X&ei=xyQOVOmcIZS-ggT27ILwDg&ved=0CCUQ6AEwAjgK#v=onepage&q&f=false Descriptive Inorganic, Coordination, and Solid State Chemistry], Glen Rodgers ==Vidu ankaŭ== <center> <gallery> Dysprosium.jpg|<center>[[Disprozio]]</center> Gadolinium.jpg|<center>[[Gadolinio]]</center> Gallium.png|<center>[[Galiumo]]</center> dosiero:Johan_Gadolin.jpg|<center>[[Johan Gadolin]]<br>([[1760]]-[[1852]])</center> dosiero:Robert_Bunsen_portrait.jpg|<center>[[Robert Bunsen]]<br>([[1811]]-[[1899]])</center> dosiero:Galissard_de_Marignac.jpg|<center>[[Galissard de Marignac]]<br>([[1817]]-[[1894]])</center> dosiero:Charles-Adolphe_Wurtz.jpg|<center>[[Charles-Adolphe Wurtz]]<br>([[1817]]-[[1884]])</center> dosiero:Gustav_Robert_Kirchhoff.jpg|<center>[[Gustav Robert Kirchhoff]]<br>([[1824]]-[[1887]])</center> dosiero:Friedel_Charles_photograph.jpg|<center>[[Charles Friedel]]<br>([[1832]]-[[1899]])</center> dosiero:Medeleeff_by_repin.jpg|<center>[[Dmitrij Mendelejev]]<br>([[1834]]-[[1907]])</center> dosiero:Émile Jungfleisch (1839-1916).jpg|<center>[[Émile Jungfleisch]]<br>([[1839]]-[[1916]])</center> </gallery> </center> {{Div col|cols = 3}} * [[Kemia elemento]] * [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]] * [[Listo de kemiistoj]] * [[Samario (kemio)|Samario]] * [[Spektroskopio]] {{Div col end}} {{Projektoj}} {{ĝermo|Biografio|Kemiisto|Mineralogo}} {{Portalo|Kemio|Homoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lecoq de Boisbaudran, Paul Émile}} [[Kategorio:Malkovrintoj de kemiaj elementoj]] [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] [[Kategorio:Francaj mineralogoj]] [[Kategorio:Disprozio]] [[Kategorio:Galiumo]] [[Kategorio:Samario]] ha4p0gtyeeo3eq5sxuo9jdw1i3es8m6 Kritika pensado 0 494952 9354005 9332944 2026-04-17T12:18:07Z Sj1mor 12103 9354005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''kritika pensado''' (angle: ''critical thinking'', ofte ankaŭ '''kritika spirito''' (france: ''esprit critique''<ref name=":03">(fr) Thierry Herman, ''Le courant du Critical Thinking et l'évidence des normes : réflexions pour une analyse critique de l'argumentation'' (La fluo de kritika pensado kaj la evidenteco de normoj: pripensaĵoj por kritika analizo de la argumentado), En: ''A Contrario'', Vol. n-ro 16, n-ro 2n p. 41 (ISSN 1660-7880 kaj 1662-8667; [[doi:10.3917/aco.112.0041|DOI 10 3917/aco 112 0041]]. </ref>) estas koncepto de kiu la difinoj estas multnombraj, kiuj foje sin kontraŭdiras<ref>(fr) Jacques Boisvert, ''[https://www.erudit.org/fr/revues/rse/2000-v26-n3-rse368/000292ar/ Le développement de la pensée critique au collégial: étude de cas sur un groupe classe en psychologie]'' (La evoluo de kritika pensado en kolegio: kazesploro pri klasgrupo en psikologio), Revue des sciences de l'éducation, Vol. 26, n-ro 3,  2000, paĝoj 601–624, ISSN 1705-0065,[[doi:10.7202/000292ar|doi.org/10.7202/000292ar]], alirite la 5-an de januaro 2020)</ref>, kaj kiuj ĝenerale indikas la kapablojn kaj sintenojn kiuj permesas rigorajn [[Rezonado|rezonadojn]] por atingi celon aŭ analizi [[Fakto|faktojn]] por povi formuli [[Juĝo (filozofio)|juĝon]]. La termino "kritika pensado" esence rilatas al la kapablo analizi, evalui kaj esplori ideojn, argumentojn, kaj informon kun la celo esti pli racia, objektiva, kaj pravigita en siaj konkludoj. Kritika pensado estas esence lernkapablo kaj kognitiva procezo, kiuj ludas gravan rolon en la kampoj de [[esploro]], [[Scienco|sciencoj]], [[filozofio]] kaj la ĉiutaga vivo. == Metodo == === Kiu, kio, kie, kiam, kiel, kial === Metodo de pridemandao: kiam [[informo]] ne kontentige responda al la demandoj "kiu, kio, kie, kiam, kiel, kialo", ĝi estas konsiderita kiel malmulte kredinda. * Kiu: la aŭtoro de la informo, la ĉefroluloj surscenigitaj en la informo, per kiu, por kiu, kontraŭ kiu. * Kio: trajtoj de la informo * Kie: ŝtataneco, deveno, fonto de la informo. * Kiam: kronologio de la informo, ligoj de kaŭzeco, eblas trovi [[Anakronismo|anakronismoj]]. * Kiel: maniero laŭ kiu la informo estas disvastigita, per asertoj, argumentoj aŭ en polemika formo, kune de la metodaro celanta tuŝi la publikon, ebleco trovi [[Kontraŭdiro (filozofio)|kontraŭdiroj]]<nowiki/>n. * Kial: motivoj de la aŭtoro de la informoj (altruismo, humanismo, manipulado, ideologia [[propagando]], [[prozelitismo]], [[merkatiko]] aŭ komerca [[Reklamo|varbado]], bezono de socia rekono…). == Pedagogia uzo == Okazas debatoj pri la kondiĉoj kaj ebloj rilate al la edukado en spirito de kritika pensado en la edukaj sistemoj: iuj konsideras ke tio devas esti aparta kurso, dum aliaj opinias ke necesas integri ĝin interne de la diversaj fakaj kampoj kiujn oni instruas. En 2019, la franca ĵurnalo ''[[Le Monde]]'' pridemandis la [[Sociologo|sociologon]] Gérald Bronner kiu respondis jene : "La instruado de la kritika pensado estas kerna ambicio por la franca eduksistemo. Kiel klarigi kial la falsaj novaĵoj (angle: "''[[fake news]]''") aŭ komplotaj teorioj renkontas tiom da sukceso ĉe la plej junaj homoj?". Bronner respondas: "De mia vidpunkto, la kritika spirito (kritika pensado) neniam estis sisteme instruita en la lernejoj kiel tia. Lernantoj estu invitataj sisteme pripensi la demandon 'kiel scii kio veras kaj kio ne?'<ref name=":42">[https://www.lemonde.fr/campus/article/2019/06/11/gerald-bronner-l-esprit-critique-peut-s-enseigner-et-s-apprendre-en-tant-que-tel_5474678_4401467.html Gérald Bronner : « L’esprit critique peut s’enseigner et s’apprendre en tant que tel »], ''Le Monde'', 11 juin 2019</ref>. == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Pedagogio]] [[Kategorio:Scienca skeptikismo]] [[Kategorio:Logiko]] [[Kategorio:Konceptoj de sciteorio]] [[Kategorio:Ligoj al bibliotekoj]] r2782r2yufbo3hvfhastafmxhfyus1r Alkulturigo 0 495146 9354091 8967327 2026-04-17T18:14:27Z Sj1mor 12103 9354091 wikitext text/x-wiki Ne konfuzenda kun enkulturado kaj [[kultura asimilado]].[[Dosiero:Akkulturationsformen.svg|alternative=La kvar esencaj formoj de alkulturigo.|eta|La kvar esencaj formoj de alkulturigo.]] '''Alkulturigo''' (de latina ''ad'' kaj ''cultura'' aŭ "aldono al kulturo"<ref>(germana) Ulrich Ammon: ''Akkulturation.'' In: Helmut Glück, Michael Rödel (Hrsg.): ''Metzler Lexikon Sprache.'' Metzler Verlag, Stuttgart 2016, ISBN 978-3-476-02641-5, S. 21.</ref>), '''alkulturiĝo''' (germane: ''Akkulturation''; pole: ''akulturacja'', ruse: ''Akkelturacoja''; angle kaj angle: ''acculturation'') estas procezo, en kiu popolo parte aŭ plene akceptas la normojn, valorojn kaj tradiciojn de la kulturo de alia popolo, sen perdo de sia identeco<ref>Katarzyna Tempczyk''',''' [http://esperanto-ondo.ru/Ondo/221-lode.htm#221-12 Novaj kampoj por esplorado], ''La Ondo de Esperanto'', 2013, 3 (221).</ref>. Alkulturiĝo povas konduki al [[kultura asimilado]]. Akkulturigo estas procezo de socia, psikologia, kaj kultura ŝanĝo kiu devenas de la ekvilibro de du kulturoj dum adaptado al la domina kulturo de la socio. Akkulturado estas procezo en kiu individuo adoptas, akiras kaj adaptiĝas al nova kultura medio kiel rezulto de esti metita en novan kulturon, aŭ kiam alia kulturo estas alportita al vi.[1] <span data-segmentid="6" class="cx-segment">Kiel [[Terminego|ombrela termino]] alkulturigo rilatas al ĉiuj procezoj de adaptado de individuoj aŭ [[Socia grupo|sociaj grupoj]] al kulturo koncerne valoroj, moroj, [[kutimo]]j, [[lingvo]], [[religio]], [[teknologio]] kaj aliaj aferoj. </span><span data-segmentid="16" class="cx-segment">La termino </span><span data-segmentid="6" class="cx-segment">r</span><span data-segmentid="16" class="cx-segment">icevas malsimilan difinon depende la scienca fako.</span> <span data-segmentid="6" class="cx-segment">Esence ĝi </span>klarigas la procezon de kultura kaj psikologia ŝanĝoj kiuj rezultas el rektaj kaj daŭraj reciprokaj interagoj inter homoj de malsimilaj kulturoj<ref name="SamBerry">{{Cite journal|last=Sam|first=David L.|author2=Berry, John W.|title=Acculturation When Individuals and Groups of Different Cultural Backgrounds Meet, la 1-a de julio 2010|journal=Perspectives on Psychological Science|date=|volume=5|issue=4|page=472|doi=10.1177/1745691610373075}}</ref>. Ĝin pristudas ĉefe la [[antropologio]] kaj [[etnologio]]. == Terminologio == Alilingvaj terminoj iam proponitaj estis la hispana ''transculturado'' (F. Ortiz),  dum anglaj aŭtoroj proponis krom ''acculturation'' iam ankaŭ ''cultural change'' (kultura ŝanĝo) kaj la francoj parolis pri ''interpénétration des civilisations (''interpenetrado de civilizacioj) kiu en [[kultura antropologio]] rilatas al fenomenoj de interpenetrado pro kontaktoj inter malsamaj civilizacioj. . En sociologio, alkulturigo aŭ transigo de ideoj, rilatas al fenomenoj kiuj rezultas el la daŭraj kaj rektaj kontaktoj de grupoj de individuoj kun malsamaj kulturoj kaj el la ŝanĝoj en la originalaj kulturoj de la du grupoj aŭ de unu inter ili. == Formoj de alkulturigo == <span data-segmentid="65" class="cx-segment">Laŭ [[John W. Berry]], de la [[Migrationsforschung|migrado-esplorado]] dedukteblas kvar strategioj resp. f</span><span data-segmentid="68" class="cx-segment">ormoj de alkulturigo</span><span data-segmentid="65" class="cx-segment">,</span> <span data-segmentid="68" class="cx-segment">depende</span> <span data-segmentid="65" class="cx-segment">ĉu</span> <span data-segmentid="68" class="cx-segment">la [[Malplimulto|malplimulta grupo]] deziras konservi sian propran kulturon retenis aŭ ne kaj ĉu iu formo de [[Komunikado|kontakto]] inter la plimulto kaj la malplimulto restu aŭ ne [6] :</span> * <span data-segmentid="71" class="cx-segment">[[Segregation (Soziologie)|Apartigo aŭ disigo]] : konservado de la propra kulturo ''sen'' kontakto al la plimulto. </span><span data-segmentid="73" class="cx-segment">La malplimulto alstrebas fortan kulturan izol</span><span data-segmentid="71" class="cx-segment">acion</span> <span data-segmentid="73" class="cx-segment">kaj malakceptas la dominan kulturon.</span> * <span data-segmentid="74" class="cx-segment">[[Integration (Soziologie)|Integriĝo]] : vasta konservado de la propra kulturo en kontakto al la plimulto ''kun'' reciproka influo. </span><span data-segmentid="76" class="cx-segment">Ambaŭ grupoj alstr</span><span data-segmentid="74" class="cx-segment">ebas</span> <span data-segmentid="76" class="cx-segment">[[multkulturismo]]n.</span> * <span data-segmentid="78" class="cx-segment">[[Kultura asimilado|Asimilado]], ankaŭ [[Inklusion (Soziologie)|inkluziveco]] : forlaso de la propra kulturo en kontakto al la plimulto. </span><span data-segmentid="81" class="cx-segment">La procezo kondukas al fuzio, miksaĵo kun la domina kulturo.</span> * <span data-segmentid="82" class="cx-segment">[[Marginalisierung|Marĝenigo]], [[Exklusion|ekskludado]] : forlaso de la propra kulturo ''sen'' kontakto al la plimulto. </span><span data-segmentid="85" class="cx-segment">Tiu formo ofte</span> <span data-segmentid="82" class="cx-segment">sekvas</span> <span data-segmentid="82" class="cx-segment">post </span><span data-segmentid="85" class="cx-segment">[[Kulturelle Identität|kultura]] aŭ etna elradikiĝo.</span> == Konfuzo inter alkulturigo kaj asimilado == [[Kultura asimilado]] estas ekstrema kazo de alkulturigo, nome la kompleta malapero de la kulturo de grupo kiu asimilas kaj plene akceptas, internigas la valorojn de la kulturo de la alia grupo kiun ĝi kontaktas. Alkulturigo povas okazi libervole, sed ankaŭ sub devigo. Foje ĉi tio estas fizika devigo, sed en la nuna epoko ankaŭ ekzistas ekonomia neceso aŭ sub premo de interesogrupoj. Krom asimilado estas ankaŭ tri aliaj specoj de alkulturigo : * la sinkretigo (kombinaĵo inter la origina kaj la nova kulturoj, ĝi estas kultura miksaĵo kiu kombine al interpenetrado de kulturoj kondukas al nova, originala kulturo kiel ekzemple la bantua kulturo), * la multkulturismo (kunvivado de pluraj kulturoj sen ke estas asimilado aŭ miksaĵo) kaj * kontraŭ-alkulturigo, kio estas la malakcepto kaj rifuzo de la nova kulturo, kiu rezultas en la reveno al la origina kulturo aŭ formas rezistajn ideologiojn kiel ekzemple la "[[négritude]]" (negreco, nigruleco aŭ la deziro konservi afrikajn tradiciojn ene de alkulturigaj procezoj) aŭ apartigan sintenon en kiu unu kulturo servu ekzemple por relilgiaj eventoj kaj alia, fremda kulturo por la ekonomia vivo, iom malhelpante procezon de senkulturigo. (ref. Bastide, 1960) == Efikoj de alkulturigo == La efikoj de kulturigo povas esti viditaj sur multoblaj niveloj en ambaŭ interrilatantaj kulturoj. Sur la grupnivelo, kulturigo ofte rezultas en ŝanĝoj al kulturo, kutimaro, kaj sociaj institucioj. Videblaj grupnivelaj efikoj de kulturigo ofte inkluzivas ŝanĝojn en manĝaĵo, vestaro, kaj [[lingvo]], ekzemple la [[angla]] anstataŭ multaj aliaj en moderna epoko. Sur la individua nivelo, diferencoj en la maniero kiel individuoj senkulturiĝas povas esti asociitaj ne kun ŝanĝoj en ĉiutaga konduto, sed kun multaj iniciatoj de psikologia kaj fizika bonfarto. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * (en) Ward, C. (2001). ''The A, B, C's of acculturation''. en : D. Matsumoto (Ed.) "The handbook of culture and psychology" (pp.&nbsp;411–445). Oxford University Press. * (en) Berry, J.W. (1997): "Immigration, Acculturation, and Adaptation" in ''Applied Psychology: An International Review'', 46 (1), 5-68 * (en) Herskovits, M. (1938), ''Acculturation, the study of the culture contact'', New-York, 1938, New York, 174 <abbr>p.</abbr> == Vidu ankaŭ == * [[Interkultura edukado]] * [[Koloniismo]] * [[Asimilismo]] * [[Sinkretismo]] * Tiu ĉi artikolo estas traduko parte bazita sur la samtema artikolo en la franca, germana kaj nederlanda vikipediaj versioj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturo]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Psikologio]] f5amdh6c8p66cv7bjrbt1so5grap1lc Johannes Nicolaus Brønsted 0 514052 9354332 9278531 2026-04-18T11:14:14Z Sj1mor 12103 9354332 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Johannes Nicolaus Brønsted<br>(1879-1947) |dosiero =Johannes_Br%C3%B8nsted.jpg |priskribo =dana fizikisto kaj kemiisto |dato de naskiĝo =[[22-a de februaro]] [[1879]] |loko de naskiĝo =Varde, {{DNK}} |dato de morto =[[17-a de decembro]] [[1947]] |loko de morto =[[Kopenhago]], {{DNK}} | alma_mater = [[Universitato de Kopenhago ]]<br>[[Universitato de Yale]] }} '''Johannes Nicolaus BRØNSTED''' {{prononco|br''o''nste<sup>''d''</sup>}} (1879-1947) estis dana inĝeniero, fizikisto kaj kemiisto, li estis multefaka esploristo, studinte kemion kaj fizikon en ties plej scienca formo. Li disvolvis plurajn teoriojn pri termokemio, energio, kemia energio, kemia afineco, [[Kalorimetrio|kalorimetriaj determinoj]], konceptoj pri bazoj kaj acidoj, ktp. En 1899 li ricevis sian diplomon pri inĝenierado en la [[Universitato de Kopenhago]], kaj en 1908 li licenciiĝis kiel doktoro pri fiziko, kaj tuje li estis indikita kiel profesoro pri fiziko kaj kemio en la sama universitato. Laŭ la teorio de [[August Svante Arrhenius]] (1859-1927) ĉia acido formas hidrogenan jonon en akva medio kaj bazo estas ĉio kio formas hidroksilan jonon kiel anjono en akva medio. La [[Acido#Laŭ la koncepto de Brønsted kaj Lowry|teorio de Brønsted]], Thomas Lowry (1874-1936)<ref>[https://books.google.com.br/books?id=IMKPXYN_NuoC&pg=PA301&dq=Bronsted+Lowry&hl=pt-BR&sa=X&ei=n57gVKyHHtaSsQSu14L4BA&ved=0CCYQ6AEwAQ#v=onepage&q=Bronsted%20Lowry&f=false Acido-baza Teorio]</ref> kaj [[Gilbert Newton Lewis]] (1875-1946) establigas ke acido estas ĉia substanco protondonanta kaj bazo estas ĉia substanco protonricevanta. ==Biografio== Okaze de la studoj de '''Julius Thomsen''' (1826-1909) pri [[termokemio]], en 1886, fiziko-kemio estis iom neglektita en [[Danio]], kvankam la esploroj de [[Wilhelm Ostwald]] (1853-1932), Arrhenius kaj [[Walther Nernst]] (1864-1941) trovis sekvantojn en multaj aliaj landoj. Brønsted alprenis la teorion de Thomsen pri determinado de la kemia afineco mezurante ĉiujn etapojn de iu kemia procezo, sed, anstataŭ uzi kalorimetriajn determinojn, li uzis mezurojn je la elektromovaj fortoj en la [[Galvana pilo]] kiu donas la korektajn valorojn laŭ [[meditemperaturo]]. Tamen, la kalorimetria metodo donas erarajn valorojn per proporcia amaso al la [[Entropio|entropiaj ŝanĝoj]] okazantaj dum la procezo en iu kemia reakcio. Liaj esploroj estis publikigitaj laŭ serio da dektri monografioj pri kemia afineco (1906-1921). Li defendis la trian dokumenton de ĉi serio, rilate al la afineco pri miksado en binaraj sistemoj, dum sia diplomiĝo kiel doktoro en la [[Universitato de Kopenhago]]. Post 1913, Brønsted faris aliajn esplorojn pri fiziko-kemio, ne nur rilate al la determino de specifaj varmoj sed ankaŭ pri la determino de la konstantoj je afineco, publikigitaj laŭ serio da studoj pri solvebleco (1921-1923) kaj pri specifa jona interreakcio (1921-1927). Ĉi esploroj vekis signifoplenan intereson inter la fiziko-kemiistoj, ĉefe en [[Usono]] kaj [[Anglio]], kaj inter 1921 kaj 1935 al la laboratorio de Brønsted alsvarmis amaso da eksterlandaj gastoj dezirantaj studi sub lia orientiĝo. La simplaj instalaĵoj de la laboratorio sufiĉe pliboniĝis kiam la Internacio Konsilio pri Edukado proponis financi la kostojn pri konstruado de nova Instituto pri Fiziko-kemio, kondiĉe ke la [[Dana Registaro|dana registaro]] ekprenu sur sin la administrado de la instituto, kies ekfunkcio estis en 1930. Famaj inter tiuj studoj estas dokumento, skribita de Victor Kuhn LaMer (1895-1966) pri la rilato inter koeficientoj pri aktiveco kaj jona forto en liu solvaĵo, kies teorio estis samtempe disvolvita teorie de [[Peter Debye]] (1884-1966) kaj '''Erich Hückel''' (1896-1980). Brønsted ankaŭ firmiĝis kiel aŭtoritato pri katalizo inter acidoj kaj bazoj pere de la kataliza ekvacio de Brønsted, kiu elmontras la rilaton inter la forto de acido kaj ties kataliza aktiveco. Ĉi-interrilato implicas ke la libera energio de Gibbs por dissociiĝo de protono estas proporcia al la energio je aktivado por iu kataliza reakcio. == Elektita verkaro== * [https://books.google.com.br/books?id=e8LVAAAAMAAJ&q=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CCsQ6AEwAg Energiaj principoj kaj problemoj], [[1955]] * [https://books.google.com.br/books?id=HtMKkgAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CBwQ6AEwAA La proprecoj termodinamikaj de parafinaj miksaĵoj], [[1946]], Johannes Nicolaus Brønsted, Jørgen Koefoed * [https://books.google.com.br/books?id=_0QPAQAAMAAJ&q=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CFsQ6AEwCQ Principoj kaj problemoj de la energio], [[1946]] * [https://books.google.com.br/books?id=tIYbSQAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CDIQ6AEwAw On the Concept of Heat], [[1941]] * [https://books.google.com.br/books?id=CqIaAAAAIAAJ&q=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CCEQ6AEwAA Physical Chemistry], [[1938]] * [https://books.google.com.br/books?id=q50nMwEACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CFQQ6AEwCA Lernolibro pri fiziko-kemio], [[1937]], Johannes Nicolaus Brønsted, Ronald Percy Bell * [https://books.google.com.br/books?id=SmylSQAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CE0Q6AEwBw Pri la difino de la Gibsa potencialo] [[Josiah Willard Gibbs]], [[1933]] * [https://books.google.com.br/books?id=rEOgGwAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CEYQ6AEwBg La aktiveco de la jonaj koeficientoj en tre diluitaj solvaĵoj], [[1924]], Johannes Nicolaus Brønsted, Victor Kuhn La Mer * [https://books.google.com.br/books?id=crEjQAAACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CD8Q6AEwBQ Studoj pri solvebleco], [[1919]] * [https://books.google.com.br/books?id=A578MgEACAAJ&dq=inauthor:%22Johannes+Nicolaus+Br%C3%B8nsted%22&hl=pt-BR&sa=X&ei=r6PfVL_aJdKIsQTriIDgDw&ved=0CDkQ6AEwBA Pri la ŝanĝo de la energiliberiĝo en la kemiaj procezoj], [[1904]] ==Literaturo== {{Div col|cols = 3}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/80949/Johannes-Nicolaus-Bronsted Encyclopædia Britannica] * [http://www.chemistryexplained.com/Bo-Ce/Br-nsted-Johannes-Nicolaus.html Chemistry Explained] * [http://www.dec.ufcg.edu.br/biografias/JohbNico.html Universidade Federal de Campina Grande] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150218142308/http://www.dec.ufcg.edu.br/biografias/JohbNico.html |date=2015-02-18 }} * [http://www.biografiasyvidas.com/biografia/b/bronsted.htm BiografíasyVidas] * [http://www.encyclopedia.com/topic/J.N._Bronsted.aspx Encyclopedia.com] * [http://canov.jergym.cz/objevite/objev2/broa.htm Canov.jergym.cz] * [https://snl.no/Johannes_Nicolaus_Br%C3%B8nsted Store Norske Leksikon] * [http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=bronsted-johannes-nicolaus MCN Biografías] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140702015704/http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=bronsted-johannes-nicolaus |date=2014-07-02 }} * [http://www.universalis.fr/encyclopedie/johannes-nicolaus-bronsted/ Encyclopedia Britannica] * [http://www.universalis.fr/encyclopedie/johannes-nicolaus-bronsted/ Encyclopædia Universalis] * [http://www.euchems.eu/publications/100-distinguished-european-chemists/20th-century/broensted-johannes-nicolaus.html European Association for Chemical and Molecular Sciences] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150218130714/http://www.euchems.eu/publications/100-distinguished-european-chemists/20th-century/broensted-johannes-nicolaus.html |date=2015-02-18 }} * [http://www.denstoredanske.dk/It,_teknik_og_naturvidenskab/Kemi/Danske_kemikere/Johannes_Nicolaus_Br%C3%B8nsted Den Store Danske] * [http://todayinsci.com/2/2_22.htm TodayInScience] * [http://www.spektrum.de/lexikon/biologie/br%C3%B8nsted-johannes-nicolaus/10759 Spektrum] * [http://www.puskas.hu/ttk/elet/9.html Puskas] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=bronsted&nev5=Br%26%23248%3Bnsted,+Johannes+Nicolaus tudósnaptár] * [http://portalcienciaecultura.blogspot.com.br/2010/08/acidos-e-bases.html Portal Ciência e Cultura] * [https://books.google.com.br/books?id=s-sCt4RT0bMC&pg=PA81&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CFoQ6AEwCDgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Pathways to Modern Chemical Physics], Salvatore Califano * [https://books.google.com.br/books?id=h2TvBQAAQBAJ&pg=PA4&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CGIQ6AEwCTgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Theoretical and Computational Research in the 21st Century], Nazmul Islam * [https://books.google.com.br/books?id=KkNb9mOioPYC&pg=PA33&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CEsQ6AEwBg#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false The Chemical Reactions of Life: From Metabolism to Photosynthesis], Kara Rogers * [https://books.google.com.br/books?id=e_Mb-zRltjQC&pg=PA105&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CFIQ6AEwBw#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Chemical History: Reviews of the Recent Literature], Colin Archibald Russell, Gerrylynn K. Roberts * [https://books.google.com.br/books?id=tqQ5AgAAQBAJ&pg=PA127&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CFgQ6AEwCA#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Química - 11ed], Leandro F. Malloy-Diniz, Daniel Fuentes, Ramon M. Cosenza * [https://books.google.com.br/books?id=kQujBQAAQBAJ&pg=PA2&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=dqPfVKOZKOyHsQSsq4DIAw&ved=0CFwQ6AEwCQ#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Procedures in Cosmetic Dermatology Series: Chemical Peels], Rebecca Tung,Mark G. Rubin * [https://books.google.com.br/books?id=s_BgJ3aulIsC&pg=PA720&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Chemistry: The Practical Science], Paul B. Kelter, Michael D. Mosher, Andrew Scott * [https://books.google.com.br/books?id=g1DGAwAAQBAJ&pg=PA58&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CDIQ6AEwAzgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Química Orgânica - 6.ed.: Estrutura e Função], Peter Vollhardt, Neil E. Schore * [https://books.google.com.br/books?id=rJCZgjzE6FkC&pg=PA4&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CDgQ6AEwBDgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false The Facts on File Dictionary of Organic Chemistry], John Daintith * [https://books.google.com.br/books?id=FMuLzpHEhCwC&pg=PA272&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CD8Q6AEwBTgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false General, Organic, and Biological Chemistry], H. Stephen Stoker * [https://books.google.com.br/books?id=4TBWg3dIyKQC&pg=PA83&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CEcQ6AEwBjgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Electrochemical Dictionary], Allen J. Bard, [[György Inzelt]], Fritz Scholz * [https://books.google.com.br/books?id=VsbEBAAAQBAJ&pg=PA408&dq=johannes+nicolaus+br%C3%B8nsted&hl=pt-BR&sa=X&ei=b6jfVLaSL8qIsQTrtwE&ved=0CFEQ6AEwBzgK#v=onepage&q=johannes%20nicolaus%20br%C3%B8nsted&f=false Lazare and Sadi Carnot: A Scientific and Filial Relationship], Charles C. Gillispie, Raffaele Pisano * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Johannes_Nicolaus_Br%C3%B8nsted Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-no2002-110724/ WorldCat Identities] {{Div col end}} ==Vidu ankaŭ== <center> <Gallery> Beakers.jpg|<center>[[Listo de kemiistoj]]</center> Nitramide-resonance-2D.png|<center>[[Nitrilamido]]</center> NO2_Arrhenius_k_against_T.svg|<center>[[Ekvacio de Arrhenius]]</center> J%C3%B6ns_Jakob_Berzelius.jpeg|<center>[[Jöns Jakob Berzelius]]<br>([[1779]]-[[1848]])</center> Friedrich_W%C3%B6hler_Stich.jpg|<center>[[Friedrich Wöhler]]<br>([[1800]]-[[1882]])</center> Clausius.jpg|<center>[[Rudolf Clausius]]<br>([[1822]]-[[1888]])</center> Julius_Thomsen_1884.png|<center>[[Julius Thomsen]]<br>([[1826]]-[[1909]])</center> Wilhelm_Ostwald.jpg|<center>[[Wilhelm Ostwald]]<br>([[1853]]-[[1932]])</center> Arrhenius2.jpg|<center>[[August Svante Arrhenius]]<br>([[1859]]-[[1927]])</center> Walther_Nernst_SI.jpg|<center>[[Walther Nernst]]<br>([[1864]]-[[1941]])</center> Thomas_Martin_Lowry2.jpg|<center>[[Thomas Lowry]]<br>([[1874]]-[[1936]])</center> Weymouth_Seafront.jpg|<center>[[Gilbert Newton Lewis]]<br>([[1875]]-[[1946]])</center> Greater_coat_of_arms_of_Copenhagen.svg|<center>[[Niels Bjerrum]]<br>([[1879]]-[[1958]])</center> Debije-boerhaave.jpg|<center>[[Peter Debye]]<br>([[1884]]-[[1966]])</center> George_de_Hevesy.jpg|<center>[[George de Hevesy]]<br>([[1885]]-[[1966]])</center> Leavenworth_county_kansas_courthouse_2009.jpg|<center>[[Victor Kuhn LaMer]]<br>([[1895]]-[[1966]])</center> Hueckel.jpg|<center>[[Erich Hückel]]<br>([[1896]]-[[1980]])</center> </Gallery> </center> ==Referencoj== {{referencoj}} {{Portalo|Danio|Homoj|Kemio|Fiziko}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bronsted, Johannes Nicolaus}} [[Kategorio:Danaj fizikistoj]] [[Kategorio:Danaj kemiistoj]] 78wq3ebokvg1fd4xl4lpvgn8s9r7l7a Émilie du Châtelet 0 517687 9354155 8972518 2026-04-17T20:53:12Z Sj1mor 12103 9354155 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil, markizino de Châtelet''', ofte nomita '''Émilie du Châtelet''' (naskiĝis la [[17-an de decembro]] [[1706]] en [[Parizo]], mortis la [[10-an de septembro]] [[1749]] en [[Lunéville]]) estis [[matematikisto]], [[Beletristiko|beletristo]] kaj [[fizikisto]] de [[Francio]]. Ŝi elstaris pro plej konata atingo estis traduko al la franca, akompanata de notoj pri la libro de [[Isaac Newton]], ''Principes mathématiques de la philosophie naturelle (''Matematikaj Principoj de Natura Filozofio), kiu faris ŝin fakulino ĝis nun. La originala libro, ''[[Philosophiae naturalis principia mathematica|Principia Mathematica]]'', estis verkita latine kaj eldonita en [[1687]]. Ĉi tiu estas la unua traduko de la libro kaj la sola kompleta. La graveco de traduko devenas parte de tio, ke Francio estis unu el la tiamaj sciencaj centroj. Ŝi enmetis en la tradukajn notojn, sugestojn kaj analizojn, en kiuj ŝi uzis "novan" kalkulon ([[eŭklida geometrio]]). La traduko estis publikigita en 1756, post la morto ŝia, kaj ankoraŭ estas konsiderata la akceptata franca traduko. Ŝiaj notoj pri traduko inkluzivas signifan kontribuon al [[neŭtona mekaniko]] - supozo pri la [[Konservado de energio|konservado de totala energio]], el kiu la mova [[kineta energio]] estas parto. Ĉi tio kondukis al la konceptado de la [[koncepto]] de [[energio]], kaj la ligo inter ĝi kaj la [[maso]] kaj [[Rapido|rapideco]] de fizika objekto. Ŝi estis elektita al la [[:en:Academy_of_Sciences_of_the_Institute_of_Bologna|Akademio de Sciencoj de Bolonjo]] kaj ĝia kastelo fariĝis intelekta centro. Ŝia filozofia eseo ''Institutions de Physique'' unue estis publikigita en 1740. La libro estis vaste disvastigita, estigis varmajn debatojn, reeldonita kaj tradukita al pluraj aliaj lingvoj ene de du jaroj de sia originala publikigo. Ŝi partoprenis la faman diskuton de ''[[:en:Vis_viva|Vis viva]]'', pri la plej bona maniero mezuri la potencon de la korpo kaj la plej bonajn rimedojn por pensi pri la [[Principo de konservado de energio|principoj de konservado de energio]]. Post ŝia morto, ŝiaj ideoj estis vaste reprezentitaj en la plej fama teksto de la Franca Klerismo, la "[[Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers|Granda Enciklopedio]]" de [[Denis Diderot|Danis Diderot]], [[Jean le Rond d'Alembert|Jean le Rond D'Alembert]] kaj aliaj, kaj unue estis publikigita baldaŭ post ŝia morto. Ŝi ankaŭ subtenis la edukadon por virinoj. Multaj biografioj, libroj kaj teatraĵoj estis verkitaj pri ŝia vivo kaj laboro dum la ducent jaroj post ŝia morto. Komence de la 21a jarcento ŝiaj vivo kaj ideoj kreis renovigitan intereson. [[Voltaire]], kun kiu ŝi havis rilaton de 15 jaroj, kuraĝigis ŝin sekvi siajn sciencajn esploradojn.<ref>https://www.bbc.com/mundo/noticias-50300716</ref> == Biografio == [[Dosiero:Le Tonnelier de Breteuil, Emilie.jpg|maldekstre|eta|Portreto fare de [[Marianne Loir]], Muzeo de Belarto de [[Bordozo]].]] [[Dosiero:Voltaire Philosophy of Newton frontispiece.jpg|eta|Kovrilpaĝo de la traduko de ''Principia'' de Newton<ref>Émilie Du Châtelet estis tie pentrita kiel la muzo de Voltaire.</ref>. Voltaire ĉe skribanta ĉe tablo de sube kaj Emilie direktante al li la lumon de supre apud Newton mezuranta la globon.]] Ŝi estis la filino de [[Louis Nicolas Le Tonnelier de Breteuil]] ''introducteur des ambassadeurs'' (enkondukisto de ambasadoroj) en la kortego de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]]. En 1733, [[Voltaire]] iĝis la amanto de S-ino du Châtelet, nome Émilie du Châtelet 27-jaraĝa, 12 malpli ol Voltaire. Filino de sia antikva protektanto, nome la [[barono de Breteuil]], ŝi decidis dum dekses jaroj pri la orientado de sia vivo, en situacio preskaŭ geedza (ŝia edzo, militisto kiu postenas tra Eŭropo kun sia reĝimento, ne postulis el ŝi fidelecon, kondiĉe ke oni ŝajnigu normalecon, regulon kiun Voltaire «amiko de la familio» sciis respekti). Ili havas komunan entuziasmon por la studo kaj sub la influo de sia amikino, Voltaire enpasiigas por la sciencoj. Ŝi ludis gravan rolon en la metamorfozo de la ĝistiama beletristo en «filozofon». Ŝi lernigis al li la [[diplomatio]]n, bremsis sian senordan ardon. Ili konos dek jarojn de feliĉo kaj komuna vivo. La pasio malvarmiĝis poste. La malfideleco estas reciproka (la nevino de Voltaire, [[Marie Louise Mignot|S-ino Denis]], iĝis la amatino de Voltero fine de 1745, sekreto tre kaŝita dumvive; S-ino du Châtelet enamiĝis pasie de Saint-Lambert en 1748), sed ili ne separiĝos dume, male la rilato inter ambaŭ spiritoj eĉ plifortiĝis. Je ŝia morto, en 1749, ŝi neniam estos anstataŭata. S-ino Denis, kiun Voltaire amos tenere, zorgos pri hejmaj aferoj (pri kiuj ne zorgis S-ino du Châtelet), sed ŝi neniam estos la konfidenculino kaj konsilistino de liaj laboroj, kiel ja estis Émilie. Émilie estis vera [[Sciencisto|scienculino]]. La etendo de ŝiaj konoj en [[matematiko]] kaj en [[fiziko]] faris el ŝi escepton en tiu jarcento. Ŝi estis ankaŭ monduma virino kiu vivis modernan vivon krom siaj studoj. Ŝi amis la amon (ŝi jam estis havinta plurajn amantojn, el kiuj la duko de Richelieu; ŝi iĝis en 1734 la amatino de sia profesoro de matematiko, [[Pierre Louis Moreau de Maupertuis|Maupertuis]], kiun prezentis al ŝi Voltaire) kaj la [[vetludo]]n, pro kio ŝi perdis multon da mono. Ŝi serĉas viron je sia mezuro por atingi sian intelektan sukceson: Voltaire estis elstara verkisto, de eŭropa famo, same deziranta sukceson ankaŭ li mem. == Verkoj == * ''Institutions de Physique'', Paris, 1740, in-8° * ''Analyse de la philosophie de Leibniz'', 1740 * ''Réponse à la lettre de Mairan sur la question des forces vives'', Bruxelles, 1741, in-8° * ''Dissertation sur la nature et la propagation du feu'', Paris, 1744, in-8° * Trad. des ''Principes de Newton'', publikigita de Clairaut, 1756, kun laŭdo de Voltaire. * ''Principes mathématiques de la philosophie naturelle'' traduko de Newton, Paris, 1766<ref>Ĉe Gallica : [http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&O=NUMM-29037 vol. 1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311041036/http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&O=NUMM-29037 |date=2007-03-11 }} kaj [http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&O=NUMM-29038 vol. 2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110812075909/http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Gallica&O=NUMM-29038 |date=2011-08-12 }}.</ref> * ''Discours sur le bonheur'', 1779 * ''Doutes sur les religions révélées'', direktitaj al Voltaire (Paris, 1792, in-8°) * ''Opuscules philosophiques et littéraires'', 1796 * ''De l’Existence de Dieu'', (imprimé à la suite de l’édition de ses lettres de 1806, chez N. Xhrouet) et un certain nombre de lettres inédites au comte d’Argental, Paris, 1782 ; Paris, 1806, in-12 ; Paris, 1818, in-8, éditées par Eugène Asse, Paris, 1878, in 12. == Bibliografio == === Angla === * Judith Zinsser, ''Dame d'Esprit: A Biography of the Marquise du Châtelet'', Wiking, New York, (2006) {{ISBN|0670038008}}. === Franca === * Élisabeth Badinter, ''Émilie, ou l’ambition féminine au XVIIIe siècle'', Flammarion, Paris, 1983 {{ISBN|9782082100892}}, réédition 2006 * Élisabeth Badinter, Danielle Muzerelle, ''Madame Du Châtelet : la femme des Lumières'' : [exposition présentée par la Bibliothèque nationale de France, site Richelieu, du 7 mars au 3 juin 2006], Paris : Bibliothèque nationale de France, 2006 {{ISBN|978-2-7177-2348-9}} * Robert Debever, « La marquise du Châtelet traduit et commente les Principia de Newton », Bulletin de la Classe des Sciences, 5e série (Bruxelles : Académie royale des Sciences, des Lettres et des Beaŭ-Arts), vol. 73,‎ 1987, p. 509-527 * Jean-François Gauvin, ''Le Cabinet de physique du château de Cirey et la philosophie naturelle de Mme Du Châtelet et de Voltaire''. In : SVEC, 1, 2006 {{ISBN|0729408728}} * Françoise de Graffigny, ''La Vie privée de Voltaire et de Mme Du Châtelet'', Treuttel et Wurtz, Paris, 1820 * Ulla Kölving kaj Olivier Courcelle (dir.), ''Émilie du Châtelet, éclairages et documents nouveaux''<ref>Vidu [http://c18.net/18/p.php?nom=p_duchat sur ''c18.net''.]</ref>, Centre international d’étude du XVIIIe siècle, Ferney-Voltaire, 2008 {{ISBN|978-2-84559-054-0}} * Charles Augustin Sainte-Beuve, ''Causeries du lundi, Voltaire à Cirey'', Garnier frères, Paris, 1881 * Louise Colet, ''Deux femmes célèbres, Madame du Châtelet et Madame Hoffmann-Tanska'', Pétion, 1847<ref>Disponebla ĉe: [http://books.google.pl/books/about/Deŭ_femmes_c%C3%A9l%C3%A8bres_Madame_du_Ch%C3%A2tel.html?id=P4pdEXQKL5sC livre numérique Google].</ref> == Eksteraj ligiloj == * [http://expositions.bnf.fr/lumieres/ Exposition virtuelle ''Le siècle des Lumières : un héritage pour demain''], Bibliothèque nationale de France * [http://www.visitvoltaire.com/f_emilie_du_chatelet_bio.htm Le château de Cirey, Voltaire et Émilie du Châtelet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110222210523/http://www.visitvoltaire.com/f_emilie_du_chatelet_bio.htm |date=2011-02-22 }} * [http://aura.u-pec.fr/duchatelet/ Site de l’exposition Émilie Du Châtelet qui s’est tenue à l’Université Paris 12, du 18 octobre au 16 décembre 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140717174944/http://aura.u-pec.fr/duchatelet/ |date=2014-07-17 }} * [http://wodka.over-blog.com/article-1864944.html Émilie Du Chatelet et Louise d’Épinay] * La présentation des ''Principia'' d'Isaac Newton par la marquise du Châtelet, texte et analyse sur le [http://www.bibnum.education.fr/physique/m%C3%A9canique/exposition-abr%C3%A9g%C3%A9e-du-syst%C3%A8me-du-monde site BibNum.] * [http://www.friedrich.uni-trier.de/oeuvres/17/toc/text/ Correspondance de Frédéric II. de Prusse avec la marquise du Châtelet] Bibliothèque numérique de la BU de Trèves. * [http://www.emilieduchatelet.net/ Retejo pri Émilie du Châtelet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150227115214/http://www.emilieduchatelet.net/ |date=2015-02-27 }} * [http://www.museedeslettres.fr/public/sous-thematique/emilie-du-ch-telet-la-femme-savante/158 Correspondances et manuscrits d'Emilie du Châtelet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141029163746/http://www.museedeslettres.fr/public/sous-thematique/emilie-du-ch-telet-la-femme-savante/158 |date=2014-10-29 }} au [http://www.museedeslettres.fr/public/index.php Musée des Lettres et Manuscrits de Paris] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141029163750/http://www.museedeslettres.fr/public/index.php |date=2014-10-29 }} == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chatelet, Emilie du}} [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 18-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] [[Kategorio:Klerismo]] [[Kategorio:Francaj tradukistoj]] [[Kategorio:Francaj markizoj]] sdslwcx7n0f6jtg6dk0gojpt8hjpabd Herbert Read 0 522047 9354264 8961696 2026-04-18T08:16:53Z Sj1mor 12103 /* Elektitaj verkoj */ 9354264 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} Sir '''Herbert Edward Read''' (naskiĝinta la {{daton|4|decembro|1893}} en Kirkbymoorside, Yorkshire, mortinta la {{daton|21|junio|1968}} en Stonegrave) estis angla [[filozofo]], politika filozofo, [[poeto]], [[romanisto]], [[kritikisto]] kaj [[Anarkiismo|anarkiisma]] fakulo pri [[literaturo]] kaj [[arto]]. Li faris pli ol 1000 verkojn pri malsamaj areoj de la pensaro. Li gajnis en 1966 la Premion Erasmus. Li estis unu el anglaj verkistoj kiuj plej frue ekkonis pri [[ekzistadismo]]. En lia laboro kiel artkritikisto elstaris la graveco donita al la tuŝa kaj estetika valoro de la optika aŭ pli "justa" vida brilaĵoj. == Read kaj edukado == La angla anarkiisma filozofo, artokritikisto kaj poeto, [[Herbert Read]] disvolvigis fortan intereson en la afero de edukado kaj partikulare en [[arta edukado]]. La anarkiismo de Read estis influita de [[William Godwin]], [[Petro Kropotkino]] kaj [[Max Stirner]]. Read "iĝis tre interesata en la desegnoj kaj pentraĵoj de infanoj post inviti kolekti verkojn por ekspozicio de brita arto kiu torneus tra aliancanaj kaj neŭtralaj landoj dum la Dua Mondmilito. Ĉar estis konsiderata tro riska transporti tra la Atlantiko verkojn de establita gravo por la nacia heredo, oni proponis ke la desegnoj kaj pentraĵoj de infanoj estu sendita anstataŭe. Read, farante sian kolekton, neespereble estis tuŝita de la esprimiva povo kaj emocia enhavo de kelkaj verkoj el la plej junaj artistoj. Tiu sperto akcelis sian specialan atenton al ties kultura valoro, kaj lia engaĝiĝo en la teorio de la kreivo de infanoj serioze kongruis kun lia dediĉo al la avangardo. Tiu laboro kaj ŝanĝis fundamente la verkaron de sia propra vivo tra la cetero de liaj 25 jaroj kaj havigis artedukon per racio de senantaŭaĵa saĝeco kaj konvinkivo. Ŝlosilaj libroj kaj broŝuroj rezultis: ''Education through Art'' (Read, 1943); ''The Education of Free Men'' (Read, 1944); ''Culture and Education in a World Order'' (Read, 1948); ''The Grass Read'', (1955); and ''Redemption of the Robot'' (1970)".<ref name="ibe.unesco.org">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/publications/ThinkersPdf/reade.pdf |titolo=David Thistlewood. "HERBERT READ (1893–1968)" en ''PROSPECTS: the quarterly review of comparative education''. Paris, UNESCO: International Bureau of Education, vol. 24, no.1/2, 1994, p. 375–90 |alirdato=2016-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160312175641/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/Publications/thinkerspdf/reade.pdf |arkivdato=2016-03-12 }}</ref> Read "prilaboris soci-kulturan dimension de kreiva edukado, proponante la nocion de pli granda internacia kompreno kaj kohereco radike en principoj de disvolvigo de la tute ekvilibra personeco pere de artedukado. Read argumentis en ''Education through Art'' ke "ĉiu infano, oni diras ke estas ebla neŭrozulo kapabla esti savita el tiu prognozo, sed frue, ege denaske, kreivaj kapabloj ne estis subpremata de konvencia edukado. Ĉiu estas artisto de ia tipo kies specialaj kapabloj, eĉ se preskaŭ ne gravaj, devas esti kuraĝigitaj ĉar kontribuas al la senfina riĉo de la kolektiva vivo. La nova esprimita vidpunkto de Read pri esenca ‘kontinueco’ de la kreivo de infano kaj plenkreskulo en ĉiu reprezentas sintezon de ambaŭ oponitaj modeloj de la arteduko de la 20a jarcento kiuj hegemoniis ĝis tiu punkto... Read ne proponas studobjektaron sed teorian defendon de tio aŭtenta kaj vera. Liaj postuloj por aŭtenteco kaj vereco estis bazitaj sur la neeltenebla evidento de karakteroj montritaj en lia studo de la infana arto... El 1946 ĝis sia morto en 1968 li estis prezidento de la ''Society for Education in Art'' (SEA), la fama ATG, en kies sino li havis platformon por direkti sin al [[UNESCO]]... Sur la bazo de tia reprezenteco Read, kun aliaj, sukcesis establi la ''International Society for Education through Art'' (INSEA) kiel plenuma branĉo de UNESCO en 1954."<ref name="ibe.unesco.org"/>" {{-}} == Elektitaj verkoj == {{Div col|cols = 3}} === Kritikaj verkoj === * ''The True Voice of Feeling'' 1953) * ''Form of Modern Poetry'' (1932) * 'What is a Poem' (1926) * 'Phases of English Poetry' (1928) * ''Essays of Literary Criticism'' (1969) === Poezio === * Collected Poems (1966) === Membiografio === * ''Innocent Eye'' (1933). Infana membiografio * ''The Full Experience'' (1963). Membiografio === Prozo === * ''Art and Industry'' (1934) * ''Education Through Art'' (1954) * ''In Retreat'' (1925) * ''Ambush'' (1930) * ''Arp (The World of Art Library)'' (1968) * ''Art and Alienation'' (1967) * ''The Redemption of the Robot - My Encounter with Education through Art'' (1966) * ''My Anarchism'' (1966) * ''Art & Industry'' (1934) * ''Unit One'' (1966), editor * ''To Hell With Culture'' (1963) * ''Eric Gill'' (1963) * ''The Contrary Experience: autobiographies'' (1963) * ''Introduction to ''Hubris: A Study of Pride'' de Pierre Stephen Robert Payne (1960) * ''The Tenth Muse'' (1957) * ''Icon and Idea'' (1955) * ''Revolution & Reason'' (1953) * ''The Art of Sculpture'' (1951) * ''Education for Peace'' (1950) * ''Existentialism, Marxism and Anarchism, Chains of Freedom'' (1949) * ''Art and Society'' (1945) * ''Education Through Art'' (1943) * ''The Paradox of Anarchism'' (1941) * ''Philosophy of Anarchism'' (1940) * ''Anarchy & Order; Poetry & Anarchism'' (1938) * ''Collected Essays in Literary Criticism'' (1938) * ''The Grass Roots of Art'' (1937) * ''The Green Child'' (1935) * ''Art Now'' (1933) * ''Wordsworth'' (1932) * ''The Meaning of Art'' (1931) * ''English Prose Style'' (1931) * ''Naked Warriors'' (1919) * ''A Concise History of Modern Painting'' (1959) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Read, Herbert Edward}} [[Kategorio:Anglaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] iw8qe6ngur314f7askg0himcsig7bsi Aleksandro Popov (kemiisto) 0 523057 9354325 8803669 2026-04-18T10:46:05Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo =Aleksandr Popov<br>([[1837]]-[[1881]]) |dosiero =Kazan_University,_1832.jpg |priskribo de dosiero=[[Ŝtata Universitato de Kazano|Universitato de Kazano]], 1832 |dato de naskiĝo =[[1837]] |loko de naskiĝo =Vitebska gubernio, [[Rusia imperio]] |dato de morto =[[18-a de aŭgusto]] [[1881]] |loko de morto =[[Varsovio]], [[Rusia imperio]] |alma_mater = [[Universitato de Varsovio ]]<br>[[Ŝtata Universitato de Kazano|Universitato de Kazano ]]<br>[[Bonna universitato|Universitato de Bonno]]<br>[[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato|Ŝtata Universitato de Sankt-Peterburgo]] }} '''Aleksandro Nikiforoviĉ Popov''' ([[1837]]-[[1881]]) ({{lang-ru|Александр Никифорович Попов}}), estis rusa kemiisto, studis la oksidigon de la kemiaj substancoj, tiaj kiaj [[ketono|ketonoj]], [[alkoholo|alkoholoj]], [[Karboksilata acido|karboksilatacidoj]] kaj [[aldehido]]j. Li estis disĉiplo de [[Aleksandr Butlerov|Aleksandro Butlerov]] ([[1828]]-[[1886]]) kaj profesoro en la [[Universitato de Varsovio]]. En 1869, Popov kreis la regulon por oksidigo de organikaj kombinaĵoj, kiu ricevis lian nomon: '''Regulo de Popov'''<ref>[http://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/popov-aleksandr-nikiforivich Encyclopedia.com]</ref>. ==Biografio== Post la militservo, en 1861, li enmatrikuliĝis en la Fakultato pri Juro [[Ŝtata Universitato de Kazano|Universitato de Kazano]], kaj influita de la instruoj de Butlerov li interesiĝis pri kemio. En 1865, li diplomiĝis per la tezo "Pri la afineco de la karbonatomo". Per ĉi-laboro, li eksperimente elmontras -- kontraŭe al la asertoj de la germana kemiisto [[Hermann Kolbe]] ([[1818]]-[[1884]]) rilate al la malsimilaj valentoj de la karbonatomoj --, ke, ĉiuj valentoj estas identaj, kio provizis signifoplenan subtenon al la teorio pri afineco de sia majstro Butlerov. Post diplomiĝo, li laboris kiel kuratoro de la Historia Muzeo apud la Kemia Laboratorio (1865) kaj en la farmacia laboratorio de la Medicina Fakultato (1866). Li plu laboris en la Universitato de Kazano, kie, en 1868, li defendis sian majstrecan tezon. En 1869, fondojaro de la [[Universitato de Varsovio]], li estis invitita por okupi la postenon kiel eksterordinara profesoro. Inter 1871 kaj 1872, li studis en la [[Bonna Universitato|Universitato de Bonno]] en la laboratorio de [[August Kekulé|Aŭgusto Kekuleo]] ([[1829]]-[[1896]]). En 1872, li defendis sian doktorecan tezon: "Pri la oksidigo de la unuhidraj ketonoj", en la [[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato|Ŝtata Universitato de Sankt-Peterburgo]], kie li formulis sian regulon por determinado de la kemia strukturo de ketonoj, acidoj, alkoholoj kaj hidrokarbonidoj. Inter 1877 kaj 1878, li aktive partoprenis en la milito de [[Rusio]] kontraŭ la turkoj. Li estis membro de la Rusa Societo pri Kremio. Liaj eksperimentoj fokusiĝis ĉefe pri la strukturoj de la organikaj kombinaĵoj. Unue li elmontris la kvarvalenton de la karbonatomoj. Kune kun Aŭgusto Kekuleo kaj [[Theodor Zincke]] ([[1843]]-[[1928]]), li konkludis ke la oksidigo de la [[benzeno]]-[[Homologio (kemio)|homologoj]] komencas rekte sur la karbonatomo ligita al la benzena ringo. Li klasifikis la karboksilatacidojn en primaraj, sekundaraj kaj terciaraj. Li same studis la oksidigon de la [[Grasacido|grasacidoj]]<ref>[http://www.physchem.chimfak.rsu.ru/Source/History/Persones/Popov.html Биография] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170517163052/http://www.physchem.chimfak.rsu.ru/Source/History/Persones/Popov.html |date=2017-05-17 }}</ref>. ==Literaturo== * [https://books.google.com.br/books?id=xvVzuzbBMYgC&pg=PA333&dq=Aleksandr+Popov+chemistry&hl=en&sa=X&ei=isY7VYaRDPPisATfyoCgAg&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q=Aleksandr%20Popov%20chemistry&f=false Liquid-Liquid InterfacesTheory and Methods], Alexander G. Volkov, David W. Deamer ** [https://books.google.com.br/books?id=w0WMP_CqHjQC&pg=PA93&dq=Aleksandr+chromic+acid+Popov&hl=en&sa=X&ei=d8w7Vc7TFeq0sAT3z4GABw&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=Aleksandr%20chromic%20acid%20Popov&f=false Early Russian Organic Chemists and Their Legacy], David Lewis * [https://books.google.com.br/books?id=V50eAQAAMAAJ&q=Aleksandr+chromic+acid+Popov&dq=Aleksandr+chromic+acid+Popov&hl=en&sa=X&ei=d8w7Vc7TFeq0sAT3z4GABw&ved=0CCIQ6AEwAQ Science and Medicine in Imperial Russia], Anatoly Bezkorovainy * [https://books.google.com.br/books?id=86YLAQAAIAAJ&q=%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA+%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82+%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80+%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%A1%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA+%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82+%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80+%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2&hl=en&sa=X&ei=nc47VcSkEc7IsATWzIGIBw&ved=0CBwQ6AEwAA История химии в России: научные центры и основные направления исследований], (Historio de Kemio en Rusio, sciencaj institutoj kaj ĉefaj esplorfakoj) * [https://books.google.com.br/books?id=UMv-AgAAQBAJ&pg=PA235&dq=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80+%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2&hl=en&sa=X&ei=yc87VZb_G-2IsQTvlID4Cw&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%20%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%20%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2&f=false Основные начала органической химии], А. Е. Чичибабин (Bazaj principoj de Organika Kemio, Aleksandro Evgnijeviĉ Ĉiĉibabin) * [https://books.google.com.br/books?id=hKoPAQAAIAAJ&q=%22%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80+%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2%22&dq=%22%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80+%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2%22&hl=en&sa=X&ei=ENE7VevLFKHIsQSZp4GgCA&ved=0CC4Q6AEwAg Очерки истории Ростовского университета], Семен Ефимович Белозеров], 1959, (Eseoj pri la Historio de la Universitato de Rostofo, Sjemjen Efimoviĉ Beloserov * [https://books.google.com.br/books?id=LqQLAQAAIAAJ&q=%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%B8.+%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B5+%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%B8+%D1%81+%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B8%D1%85+%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD+%D0%B4%D0%BE+%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B0+XIX+%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0&dq=%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%B8.+%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B5+%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%B8+%D1%81+%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B8%D1%85+%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD+%D0%B4%D0%BE+%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B0+XIX+%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0&hl=en&sa=X&ei=btg7VYaGA4XLsASZyYG4Bg&ved=0CB0Q6AEwAA История химии. Развитие химии с древнейших времен до конца XIX века], (Historio de Kemio: Disvolviĝo de la kemio ekde la antikva epoko ĝis la fino de la 19-a jarcento), Jurij I. Soloviev ==Vidu ankaŭ== <Center> <Gallery> #N/D Benzene_balls.png|<center>[[Benzeno|Benzolo]] Stearic_acid.svg|<center>[[Grasacido|Grasacidoj]] Kalottenmodell_Ethin.png|<center>[[Hidrokarbonido]] Carboxylic-acid.svg|<center>[[Karboksilata acido]] Ketone_Structural_Formulae_V.1.png|<center>[[Ketono]] ChromicAcid.svg|<big><center>'''Kromata acido'''</center></big> Nikolay Zinin (1812-1880).png|<center>[[Nikolao Zinin|Nikolaj Zinin]]<br><center>([[1812]]-[[1880]]) Hermann_Kolbe2.jpg|<center>[[Hermann Kolbe]]<br><center>([[1818]]-[[1884]]) Butlerov_A.png|<center>[[Aleksandr Butlerov|Aleksandro Butlerov]]<br><center>([[1828]]-[[1886]]) Heinrich_von_Angeli_-_Friedrich_August_Kekul%C3%A9_von_Stradonitz.jpg|<center>[[August Kekulé|Aŭgusto Kekuleo]]<br><center>([[1829]]-[[1896]]) Borodin.jpg|<center>[[Aleksandr Porfirjeviĉ Borodin|Aleksandro Borodino]]<br><center>([[1833]]-[[1887]]) Dmitri_Ivanowitsh_Mendeleev.jpg|<center>[[Dmitrij Mendelejev]]<br><center>([[1834]]-[[1907]]) VladimirMarkovnikov.jpg|<center>[[Vladimir Markovnikov|Vladimiro Markovnikov]]<br><center>([[1837]]-[[1904]]) Theodor Zincke ca1900 Marburg.jpg|<center>[[Theodor Zincke]]<br><center>([[1843]]-[[1928]]) Ipatieff1.jpg|<center>[[Vladimiro Ipatiefo|Vladimir Ipatieff]]<br><center>([[1867]]-[[1952]]) %D0%A7%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D1%83_%D0%90.%D0%95.%D0%B8_%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D1%83%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B5.jpg|<center>[[Aleksej Ĉiĉibabin|Aleksejo Ĉiĉibabin]]<br><center>([[1871]]-[[1945]]) Acetylene-3D-vdW.png|<center>[[Ivan Nazarov]]<br><center>([[1906]]-[[1957]]) </Gallery> </Center> ==Referencoj== {{referencoj}} {{Portalo|Rusio|Homoj|Kemio|Fiziko}} {{Projektoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Popov, Aleksandro_Nikolajeviĉ}} {{ĝermo|Biografio|Rusio|kemiisto}} [[Kategorio:Rusiaj kemiistoj]] gl4c2sqxa92r8ry93n8s3a82tuon63o Listo de famuloj naskiĝintaj en Szolnok 0 523590 9354242 8865064 2026-04-18T06:57:25Z Crosstor 3176 /* B */ 9354242 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Szolnok]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ferenc Anisits]], [[inĝeniero]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Mária Aszódi]], [[operkantisto]] == B == * [[Pál B. Nagy]], skermisto * [[Nándor Bacsó]], [[meteologo]] * [[Márta Balázs]], internisto * [[György Balla (politikisto)]] * [[Kálmán Balogh (kuracisto)]] * [[László Bánhidi (maŝininĝeniero)]] * [[Attila Barát]], aktoro * [[Zoltán Bárdosi]], anestezisto * [[György Békés]], [[ginekologo]] * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[István Bergendy]], muzikisto * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Yvette Bozsik]], [[baletisto]] == C == * [[Zoltán Csankó]], [[aktoro]] * [[Erika Csányi]], aktoro * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[István Csekey]], juristo * [[Tibor Cservenyák]], akvopilkisto * [[Szilvia Csonka]], aktoro == D == * [[József Deme]], kajakisto * [[Jenő Déri]], operkantisto * [[Enikő Détár]], aktoro == F == * [[Tibor Farkas (arkitekto pri internaj spacoj)]] * [[István Fazekas]], aktoro * [[Géza Fehér]], gitaristo * [[Éva Ferencz]], operetkantisto * [[Sándor Forgách]], aktoro * [[Antal Forgács (produktoro)]] == G == * [[Péter Gál]], kajakisto * [[János Gálcsiki]], aktoro * [[Júlia György]], [[psikologo]] * [[Miklós Gyulassy]], fizikisto == H == * [[István Hasznos]], akvopilkisto * [[Sára Hegmanné Nemes]], [[subministro]] * [[Henriett Hellebrand]], pentristo * [[Csaba Horváth]], [[kemiisto]] == J == * [[Zoltán Jeney]], [[komponisto]] * [[Zsolt Jószay]], skulptisto * [[Adrián Juhász]], remisto == K == * [[Endre Kátay]], aktoro * [[Gábor Kecskeméti]], literaturhistoriisto * [[Csaba Kelemen]], aktoro * [[Béla Kenéz]], [[statistikisto]] * [[Erzsébet Kertész]], [[verkisto]] * [[András Kispál]], gitaristo * [[Károly Kocsis (geografo)]] * [[László Levente Kocsis]], aktoro * [[Albert Kónya]], [[fizikisto]] == L == * [[Kálmán Laki]], [[biokemiisto]] * [[Béla Lányi]], kemiisto == M == * [[Zoltán Mága]], violonisto * [[János Megyik]], [[skulptisto]] * [[Zsuzsa Molnár]], aktoro == N == * [[Márton Nagy (bankisto)]] == O == * [[Oszkár Ökrös]], [[muzikisto]] == P == * [[István P. Szabó]], dancisto * [[Elemér Pászti]], gimnastikisto * [[Gábor Benő Pogány]], skulptisto * [[Iván Pólya]], pentristo * [[Tibor Pólya]], pentristo * [[Kornél Preisich]], kuracisto == R == * [[Beáta Rónay]], dancisto == S == * [[István Sándor (monaĥo)]] * [[Béla Simon (remisto)]] * [[Kázmér Simon]], aktoro * [[István Somló]], aktoro * [[Sándor Straub]], inĝeniero * [[Sándor Szandai]], skulptisto * [[Attila Szász]], reĝisoro * [[Imre Szekeres]], [[ministro]] * [[Géza Szikla (inĝeniero)]] * [[Andor Szilágyi]], scenaristo * [[Lajos Szilvási]], [[verkisto]] == T == * [[Mária Tiboldi]], operetkantisto * [[Sándor Tímár]], [[dancisto]] * [[József Tisza]], ministro * [[Zsigmond Török]], juĝisto * [[István Tóth (luktisto)]] * [[Tihamér Tóth]], [[episkopo]] == U == * [[Ferenc Újházy]] == V == * [[Tamás Varga (akvopilkisto)]] * [[Zsolt Varga (1978)]], akvopilkisto * [[Imre Vargha]], [[ekonomikisto]] * [[István Vermes]], kuracisto * [[Ferenc Verseghy]], [[poeto]] * [[Miklós Világhy]], [[juristo]] * [[Francis Viner]], komponisto == Z == * [[Gábor Zombori]], naĝisto == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Szolnok]] [[Kategorio:Szolnok]] iymq7bcyu4uh7zuu87ahw9qvqx40k9z Ŝablono:Kemiistoj 10 528369 9354317 7056582 2026-04-18T10:38:40Z Sj1mor 12103 9354317 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |titolo = [[Listo de kemiistoj|Ĉefaj kemiistoj]] |nomo = Kemiistoj |state = collapsed |grupo1 = Famaj kemiistoj |listo1 ={{·}}[[Adolf von Baeyer]] ([[1835]]-[[1917]]){{·}}[[Albert Szent-Györgyi]] ([[1893]]-[[1986]]){{·}}[[Aleksandr Butlerov|Aleksandro Butlerov]] ([[1828]]-[[1886]]){{·}}[[Aleksandro Popov (kemiisto)|Aleksandro Popov]] ([[1840]]-[[1881]]){{•}}[[Aleksandr Zajcev|Александр Зайцев]] ([[1841]]-[[1910]]) {{•}}[[Aleksejo Favorskij|Alexey Favorsky]] ([[1860]]-[[1945]]) {{•}}[[Alexandre Brongniart]] ([[1770]]-[[1847]]) {{•}}[[Amedeo Avogadro]] ([[1776]]-[[1856]]) {{•}}[[Antoine Charlard]] ([[1796]]-[[1879]]) {{•}}[[Antoine Lavoisier]] ([[1743]]-[[1794]]){{•}}[[Archibald Scott Couper]] ([[1831]]-[[1892]]) {{•}}[[Ascanio Sobrero]] ([[1812]]-[[1888]]) {{•}}[[August Kekulé|Aŭgusto Kekuleo]] ([[1829]]-[[1896]]) {{•}}[[August Svante Arrhenius|Svante Arrhenius]] ([[1859]]-[[1927]]) {{•}}[[August von Hofmann]] ([[1818]]-[[1892]]) {{•}}[[Bernard Courtois]] ([[1777]]-[[1838]]) {{•}}[[Carl Auer von Welsbach]] ([[1858]]-[[1929]]) {{•}}[[Carl Friedrich Gauss|Carl Friedrich Gauß]] ([[1777]]-[[1855]]) {{•}}[[Carl Gräbe]] ([[1841]]-[[1927]]) {{•}}[[Charles Friedel]] ([[1832]]-[[1899]]) {{•}}[[Charles Gerhardt]] ([[1816]]-[[1856]]) {{•}}[[Charles-Adolphe Wurtz]] ([[1817]]-[[1884]]) {{•}}[[Dmitri Mendeleev]] ([[1834]]-[[1907]]) {{•}}[[Emil Erlenmeyer]] ([[1825]]-[[1909]]) {{•}}[[Émile Clapeyron|Emilio Klapejrono]] ([[1799]]-[[1864]]) {{•}}[[Erwin Schrödinger]] ([[1887]]-[[1961]]) {{•}}[[Ferdinand Tiemann]] ([[1848]]-[[1899]]) {{•}}[[François Stanislas Cloez]] ([[1817]]-[[1883]]) {{•}}[[Friedrich Konrad Beilstein|Frederiko Beilŝtejno]] ([[1838]]-[[1906]]) {{•}}[[Friedrich Mohs]] ([[1773]]-[[1839]]) {{•}}[[Friedrich Wöhler]] ([[1800]]-[[1882]]) {{•}}[[Fritz Haber]] ([[1868]]-[[1934]]) {{•}}[[Gilbert Newton Lewis]] ([[1875]]-[[1946]]) {{•}}[[Hans Adolf Krebs]] ([[1900]]-[[1981]]) {{•}}[[Hans Meerwein|Johano Miarvajno]] ([[1879]]-[[1965]]) {{•}}[[Heinrich Caro]] ([[1834]]-[[1910]]) {{•}}[[Henry Moseley]] ([[1887]]-[[1915]]) {{•}}[[Henry Louis Le Châtelier]] ([[1850]]-[[1936]]){{•}}[[Hermann Emil Fischer|Emil Fischer]] ([[1852]]-[[1919]]) {{•}}[[Hermann Julius Kolbe]] ([[1855]]-[[1939]]) {{•}}[[Hermann Kolbe]] ([[1818]]-[[1884]]) {{•}}[[Humphry Davy]] ([[1778]]-[[1829]]) {{•}}[[Igor Kurĉatov|Igor Kurĉatovo]] ([[1903]]-[[1960]]) {{•}}[[Ivan Turgenev]] ([[1818]]-[[1883]]) {{•}}[[Jacobus Henricus van 't Hoff]] ([[1852]]-[[1911]]) {{•}}[[Jean-Baptiste Dumas]] ([[1800]]-[[1884]]) {{•}}[[Jegor Vagner|Егор Вагнер]] ([[1849]]-[[1903]]) {{•}}[[Johann Andreas Buchner|Johano Buknero]] ([[1783]]-[[1852]]) {{•}}[[Johannes Nicolaus Brønsted|Johannes Brønsted]] ([[1879]]-[[1947]]) {{•}}[[Jöns Jakob Berzelius]] ([[1779]]-[[1848]]) {{•}}[[Josiah Willard Gibbs]] ([[1839]]-[[1903]]) {{•}}[[Julja Lermontova|Юлия Лермонтова]] ([[1846]]-[[1919]]){{•}}[[Justus von Liebig|Justo de Libiko]] ([[1803]]-[[1873]]){{•}}[[Karl Weierstrass|Karlo Vajarstraso]] ([[1815]]-[[1897]]) {{•}}[[Kurt Alder]] ([[1902]]-[[1958]]) {{•}}[[Leopold Gmelin]] ([[1788]]-[[1853]]) {{•}}[[Linus Pauling]] ([[1901]]-[[1994]]) {{•}}[[Louis Joseph Gay-Lussac|Gay-Lussac]] ([[1778]]-[[1850]]) {{•}}[[Louis-Jacques Thénard]] ([[1777]]-[[1857]]) {{•}}[[Ludwig Claisen]] ([[1851]]-[[1930]]) {{•}}[[Michel-Eugène Chevreul]] ([[1786]]-[[1889]]) {{•}}[[Miĥail Ljvov|Михаил Львов]] ([[1848]]-[[1899]]) {{•}}[[Modest Petroviĉ Musorgskij|Modesto Musorgskij]] ([[1839]]-[[1881]]) {{•}}[[Nikolao Demjanov]] ([[1861]]-[[1938]]) {{•}}[[Nikolaj Kiĵner|Николай Кижнер]] ([[1867]]-[[1935]]) {{•}}[[Nikolaj Vavilov|Nikolao Vavilov]] ([[1887]]-[[1943]]) {{•}}[[Nikolao Beketov|Nikolay Beketov]] ([[1827]]-[[1911]]) {{•}}[[Nikolao Zinin|Nikolay Zinin]] ([[1812]]-[[1880]]) {{•}}[[Otto Diels]] ([[1876]]-[[1954]]) {{•}}[[Paul Ehrlich]] ([[1854]]-[[1915]]) {{•}}[[Paul Émile Lecoq de Boisbaudran|Lecoq de Boisbaudran]] ([[1838]]-[[1912]]) {{•}}[[Paul Sabatier]] ([[1854]]-[[1941]]) {{•}}[[Pierre Joseph Pelletier|Petro Jozefo Peletiero]] ([[1788]]-[[1842]]) {{•}}[[Robert Bunsen]] ([[1811]]-[[1899]]) {{•}}[[Rudolf Clausius]] ([[1822]]-[[1888]]) {{•}}[[Sergej Lebedev|Sergej Lebedefo]] ([[1874]]-[[1934]]) {{•}}[[Stanislao Cannizzaro|Stanislao Kanicaro]] ([[1826]]-[[1910]]) {{•}}[[Théophile-Jules Pelouze|Teofilo Julio Peluzo]] ([[1807]]-[[1867]]) {{•}}[[Trofim Lisenko|Трофим Лысенко]] ([[1898]]-[[1976]]) {{•}}[[Viktor Grignard]] ([[1871]]-[[1935]]) {{•}}[[Vladimir Markovnikov|Vladimiro Markovnikof]] ([[1837]]-[[1904]]) {{•}}[[Vladimiro Ipatiefo|Vladimir Ipatieff]] ([[1867]]-[[1952]]) {{•}}[[Wilhelm Ostwald]] ([[1853]]-[[1932]])}} <noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Kemio|{{PAGENAME}}]] </noinclude> o9afl24wrfrfehhc2gwgcpfx40fq2cm 9354319 9354317 2026-04-18T10:40:44Z Sj1mor 12103 9354319 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |titolo = [[Listo de kemiistoj|Ĉefaj kemiistoj]] |nomo = Kemiistoj |state = collapsed |grupo1 = Famaj kemiistoj |listo1 ={{•}} [[Adolf von Baeyer]] ([[1835]]-[[1917]]) {{•}} [[Albert Szent-Györgyi]] ([[1893]]-[[1986]]) {{•}} [[Aleksandr Butlerov|Aleksandro Butlerov]] ([[1828]]-[[1886]]) {{•}} [[Aleksandro Popov (kemiisto)|Aleksandro Popov]] ([[1840]]-[[1881]]) {{•}} [[Aleksandr Zajcev|Александр Зайцев]] ([[1841]]-[[1910]]) {{•}} [[Aleksejo Favorskij|Alexey Favorsky]] ([[1860]]-[[1945]]) {{•}} [[Alexandre Brongniart]] ([[1770]]-[[1847]]) {{•}} [[Amedeo Avogadro]] ([[1776]]-[[1856]]) {{•}} [[Antoine Charlard]] ([[1796]]-[[1879]]) {{•}} [[Antoine Lavoisier]] ([[1743]]-[[1794]]) {{•}} [[Archibald Scott Couper]] ([[1831]]-[[1892]]) {{•}} [[Ascanio Sobrero]] ([[1812]]-[[1888]]) {{•}} [[August Kekulé|Aŭgusto Kekuleo]] ([[1829]]-[[1896]]) {{•}} [[August Svante Arrhenius|Svante Arrhenius]] ([[1859]]-[[1927]]) {{•}} [[August von Hofmann]] ([[1818]]-[[1892]]) {{•}} [[Bernard Courtois]] ([[1777]]-[[1838]]) {{•}} [[Carl Auer von Welsbach]] ([[1858]]-[[1929]]) {{•}} [[Carl Friedrich Gauss|Carl Friedrich Gauß]] ([[1777]]-[[1855]]) {{•}} [[Carl Gräbe]] ([[1841]]-[[1927]]) {{•}} [[Charles Friedel]] ([[1832]]-[[1899]]) {{•}} [[Charles Gerhardt]] ([[1816]]-[[1856]]) {{•}} [[Charles-Adolphe Wurtz]] ([[1817]]-[[1884]]) {{•}} [[Dmitri Mendeleev]] ([[1834]]-[[1907]]) {{•}} [[Emil Erlenmeyer]] ([[1825]]-[[1909]]) {{•}} [[Émile Clapeyron|Emilio Klapejrono]] ([[1799]]-[[1864]]) {{•}} [[Erwin Schrödinger]] ([[1887]]-[[1961]]) {{•}} [[Ferdinand Tiemann]] ([[1848]]-[[1899]]) {{•}} [[François Stanislas Cloez]] ([[1817]]-[[1883]]) {{•}} [[Friedrich Konrad Beilstein|Frederiko Beilŝtejno]] ([[1838]]-[[1906]]) {{•}} [[Friedrich Mohs]] ([[1773]]-[[1839]]) {{•}} [[Friedrich Wöhler]] ([[1800]]-[[1882]]) {{•}} [[Fritz Haber]] ([[1868]]-[[1934]]) {{•}} [[Gilbert Newton Lewis]] ([[1875]]-[[1946]]) {{•}} [[Hans Adolf Krebs]] ([[1900]]-[[1981]]) {{•}} [[Hans Meerwein|Johano Miarvajno]] ([[1879]]-[[1965]]) {{•}} [[Heinrich Caro]] ([[1834]]-[[1910]]) {{•}} [[Henry Moseley]] ([[1887]]-[[1915]]) {{•}} [[Henry Louis Le Châtelier]] ([[1850]]-[[1936]]) {{•}} [[Hermann Emil Fischer|Emil Fischer]] ([[1852]]-[[1919]]) {{•}} [[Hermann Julius Kolbe]] ([[1855]]-[[1939]]) {{•}} [[Hermann Kolbe]] ([[1818]]-[[1884]]) {{•}} [[Humphry Davy]] ([[1778]]-[[1829]]) {{•}} [[Igor Kurĉatov|Igor Kurĉatovo]] ([[1903]]-[[1960]]) {{•}} [[Ivan Turgenev]] ([[1818]]-[[1883]]) {{•}} [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] ([[1852]]-[[1911]]) {{•}} [[Jean-Baptiste Dumas]] ([[1800]]-[[1884]]) {{•}} [[Jegor Vagner|Егор Вагнер]] ([[1849]]-[[1903]]) {{•}} [[Johann Andreas Buchner|Johano Buknero]] ([[1783]]-[[1852]]) {{•}} [[Johannes Nicolaus Brønsted|Johannes Brønsted]] ([[1879]]-[[1947]]) {{•}} [[Jöns Jakob Berzelius]] ([[1779]]-[[1848]]) {{•}} [[Josiah Willard Gibbs]] ([[1839]]-[[1903]]) {{•}} [[Julja Lermontova|Юлия Лермонтова]] ([[1846]]-[[1919]]) {{•}} [[Justus von Liebig|Justo de Libiko]] ([[1803]]-[[1873]]) {{•}} [[Karl Weierstrass|Karlo Vajarstraso]] ([[1815]]-[[1897]]) {{•}} [[Kurt Alder]] ([[1902]]-[[1958]]) {{•}} [[Leopold Gmelin]] ([[1788]]-[[1853]]) {{•}} [[Linus Pauling]] ([[1901]]-[[1994]]) {{•}} [[Louis Joseph Gay-Lussac|Gay-Lussac]] ([[1778]]-[[1850]]) {{•}} [[Louis-Jacques Thénard]] ([[1777]]-[[1857]]) {{•}} [[Ludwig Claisen]] ([[1851]]-[[1930]]) {{•}} [[Michel-Eugène Chevreul]] ([[1786]]-[[1889]]) {{•}} [[Miĥail Ljvov|Михаил Львов]] ([[1848]]-[[1899]]) {{•}} [[Modest Petroviĉ Musorgskij|Modesto Musorgskij]] ([[1839]]-[[1881]]) {{•}} [[Nikolao Demjanov]] ([[1861]]-[[1938]]) {{•}} [[Nikolaj Kiĵner|Николай Кижнер]] ([[1867]]-[[1935]]) {{•}} [[Nikolaj Vavilov|Nikolao Vavilov]] ([[1887]]-[[1943]]) {{•}} [[Nikolao Beketov|Nikolay Beketov]] ([[1827]]-[[1911]]) {{•}} [[Nikolao Zinin|Nikolay Zinin]] ([[1812]]-[[1880]]) {{•}} [[Otto Diels]] ([[1876]]-[[1954]]) {{•}} [[Paul Ehrlich]] ([[1854]]-[[1915]]) {{•}} [[Paul Émile Lecoq de Boisbaudran|Lecoq de Boisbaudran]] ([[1838]]-[[1912]]) {{•}} [[Paul Sabatier]] ([[1854]]-[[1941]]) {{•}} [[Pierre Joseph Pelletier|Petro Jozefo Peletiero]] ([[1788]]-[[1842]]) {{•}} [[Robert Bunsen]] ([[1811]]-[[1899]]) {{•}} [[Rudolf Clausius]] ([[1822]]-[[1888]]) {{•}} [[Sergej Lebedev|Sergej Lebedefo]] ([[1874]]-[[1934]]) {{•}} [[Stanislao Cannizzaro|Stanislao Kanicaro]] ([[1826]]-[[1910]]) {{•}} [[Théophile-Jules Pelouze|Teofilo Julio Peluzo]] ([[1807]]-[[1867]]) {{•}} [[Trofim Lisenko|Трофим Лысенко]] ([[1898]]-[[1976]]) {{•}} [[Viktor Grignard]] ([[1871]]-[[1935]]) {{•}} [[Vladimir Markovnikov|Vladimiro Markovnikof]] ([[1837]]-[[1904]]) {{•}} [[Vladimiro Ipatiefo|Vladimir Ipatieff]] ([[1867]]-[[1952]]) {{•}} [[Wilhelm Ostwald]] ([[1853]]-[[1932]])}} <noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Kemio|{{PAGENAME}}]] </noinclude> itq8aa6dqvzn1rc2yho835v3rx3fuc3 Studentoj de Universitato Corvinus de Budapeŝto 0 535436 9354063 9334782 2026-04-17T15:23:39Z Crosstor 3176 /* O */ 9354063 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto]] (elekto): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[László Abelovszky]] * [[László Andor]] * [[László Antal (ekonomikisto)]] * [[Zoltán Antal]] * [[Annamária Artner]] * [[Mária Augusztinovics]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[László Baán]] * [[Péter Bacsa]] * [[József Bacskai]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Gábor Bagdy]] * [[Gusztáv Báger]] * [[Gordon Bajnai]] * [[Rezső Bajusz]] * [[Ede Bakó]] * [[Csaba Baksa]] * [[Tibor Bakonyi (politikisto)]] * [[Béla Balogh (geografo)]] * [[Ottó Balogh]] * [[Tibor Bana]] * [[Kornél Pál Bánsági]] * [[Róza Baranyai]] * [[Gyula Barna]] * [[András Bársony]] * [[Imre Barta (ekonomikisto)]] * [[Andrea Bártfai-Mager]] * [[Ferenc Bartha]] * [[István Bartke]] * [[Tamás Bauer]] * [[Pál Becker]] * [[András Becsei]] * [[György Becsky]] * [[Iván Berend]] * [[János Betlen]] * [[Imre Bóc]] * [[László Bogár]] * [[György Bolgár]] * [[Donát Bonifert]] * [[Imre Boros]] * [[Zoltán Bors]] * [[Árpád István Borsos]] * [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[András Bródy (ekonomikisto)]] * [[Konstantin Buják]] * [[László Bujtás (ekonomo)]] * [[Sándor Burány]] {{Div col end}} == C == * [[László Csaba]] * [[István Csahók]] * [[János Csák]] * [[Magdolna Csath]] * [[Anna Marie Cseh]] * [[Ádám Csepeti]] * [[Ernőné Csizmadia Magda Székely]] * [[Attila Czene]] == D == * [[József Dancsó]] * [[István Dékány (reĝisoro)]] * [[László Diószegi]] * [[László Dobos (oficisto)]] * [[Klára Dobrev]] * [[Zoltán Dömötör]] * [[Gábor Dömsödi]] * [[Dávid Dorosz]] * [[Imre Dunai]] == E == * [[Béla Éless]] * [[Sándor Erdős]] == F == * [[Gusztáv Faller (1930)]] * [[Szabolcs Fazekas]] * [[Ádám Ficsor]] * [[Ferenc Forgó]] * [[Bence Forró]] == G == * [[László Gábor (sociologo)]] * [[István Gál]] * [[István Levente Garai]] * [[Pál Gáspár]] * [[Iván Gátos]] * [[Ferenc Gegesy]] * [[Erzsébet Gidai]] * [[Anna Gimes]] * [[György Gonda (politikisto)]] * [[János Gosztonyi (politikisto)]] * [[Vince Grolmusz]] * [[József Gulyás (altlerneja instruisto)]] * [[Zita Gurmai]] * [[István Gyenesei]] * [[János Gyenis (ekonomikisto)]] * [[László Gyetvai (ekonomikisto)]] * [[Enikő Győri]] * [[Géza Gyulai]] == H == * [[László Habis]] * [[István Hagelmayer]] * [[Aurél Hajtó]] * [[Antal Halmos]] * [[László Hantos]] * [[Ákos Hanzély]] * [[Gábor Harsányi (ekonomo)]] * [[Gábor Havas (ekonomikisto)]] * [[Sára Hegmanné Nemes]] * [[Béla Heinrich]] * [[Krisztina Heller]] * [[László Herczog]] * [[Zsolt Hernádi]] * [[Gábor Horn]] * [[Miklós Horn (instruisto)]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ernő Huszár]] == I == * [[Iván Illés]] == J == * [[László Jankovics]] * [[Zsigmond Járai]] * [[Anna Jónás]] * [[Gábor Juhász]] * [[Pál Juhász (ekonomo)]] * [[Zoltán Jutasi]] == K == {{Div col|cols = 2}} * [[András Kármán]] * [[József Kárpáti (ekonomikisto)]] * [[Béla Katona (ministro)]] * [[Emil Katona]] * [[Lajos Kesztyűs]] * [[Éva Kocsis]] * [[Károly Kocsis (inĝeniero)]] * [[Gergely Kollmann]] * [[Imre Koltai]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Miklós Kőtörő]] * [[Ágnes Kovács (naĝisto)]] * [[Ákos Kovács]] * [[Barnabás Kovács]] * [[Géza Kovács (futurologo)]] * [[László Kovács (politikisto)]] * [[Danuta Kozák]] * [[György Krassó]] * [[Béla Krekó (pli aĝa)]] * [[Béla Krekó (pli juna)]] * [[Ferenc Kumin]] {{Div col end}} == L == * [[László Lackó]] * [[Csaba Lantos]] * [[Imre Lengyel]] * [[Márton Lengyel]] * [[Csaba Lentner]] * [[Miklós Locsmándi]] == M == * [[István Magas]] * [[László Mandur]] * [[Péter Márki-Zay]] * [[György Matolcsy]] * [[Péter Medgyessy]] * [[Imre Menyhay]] * [[Attila Mesterházy]] * [[Tamás Mészáros]] * [[Miklós Meszéna]] * [[Péter Mihályi]] * [[Kálmán Mizsei]] * [[József Móczár]] * [[János Mohácsi]] * [[Géza Morcsányi]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[Márton Nagy (bankisto)]] * [[Balázs Nemes]] * [[Miklós Németh]] * [[Miklós Németh (lancoĵetisto)]] * [[György Nógrádi]] * [[Erzsébet Nováky]] * [[László Nyikos]] == O == * [[Anita Orbán]] * [[Anna Orosz]] == P == * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Levente Pápa]] * [[Mihály Patai]] * [[Sándor Peisch]] * [[László Pongrácz (oficisto)]] * [[József Popp]] * [[Miklós Pulai]] == R == * [[László Radácsi]] * [[Péter Rajkovics]] * [[Gábor Rekettye (pli aĝa)]] * [[Imre Ritter]] * [[Antal Rogán]] * [[Zsolt Rostoványi]] == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Gábor Scheiring]] * [[Pál Schmitt]] * [[Erzsébet Schmuck]] * [[Veronika Simon M.]] * [[András Simor]] * [[Ferenc Somogyi]] * [[Ágnes Sós]] * [[Károly Attila Soós]] * [[István Stadinger]] * [[Antal Stark]] * [[Botond Storcz]] * [[György Surányi]] * [[András György Szabó]] * [[Júlia Szalai]] * [[Péter Szijjártó]] * [[György Szilvásy]] * [[Ágnes Szabó (1995)]] * [[György Szabó (ministro)]] * [[Pál Szabó (ministro)]] * [[Csilla Szalók]] * [[Tibor Szanyi]] * [[Jenő Szász]] * [[Balázs Szepesi]] * [[Gábor Szetey]] * [[Imre Szöllősi]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Erika Szűcs]] * [[Csaba Szummer]] {{Div col end}} == T == * [[Előd Takáts]] * [[Imre Tarafás]] * [[Balázs Taróczy]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Bence Tordai]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Erzsébet Tóth]] * [[Magdolna Tóth (agronomo)]] == U == * [[Klára Ungár]] == V == * [[Ferenc Vági]] * [[Gábor Vágó (politikisto)]] * [[József Váradi (negocisto)]] * [[István Varga (ministro)]] * [[Kata Varga]] * [[Mihály Varga]] * [[Éva Várhegyi]] * [[Imre Vejkey]] * [[János Veres]] * [[András Vértes]] * [[Imre Vincze (subministro)]] * [[Miklós Virág]] * [[Dávid Vitézy]] * [[Éva Voszka]] == Z == * [[Sarolta Zárda]] * [[Péter Závada]] * [[Zoltán Roy Zsiday]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] g0i1ql3jh1uvysk80khu4fye5acwxet Klinika psikologio 0 564433 9354093 9306718 2026-04-17T18:16:52Z Sj1mor 12103 9354093 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Psi2.png|dekstra|eta|221x221ra|Simbolo de la Klinika Psikologio.]] La '''klinika psikologio''' estas branĉo [[Psikologio|psikologia]] kiu okupiĝas pri la esploro de ĉiuj faktoroj, taksado, [[diagnozo]], traktado kaj prevento kiuj tuŝas la [[Mensa sano|mensan sanon]] kaj la [[konduto]] [[adaptiĝo|adaptada]], en kondiĉoj kiuj povas generi subjektivan misfarton kaj suferadon al la homa individuo. La klinika psikologio havas iujn primarajn teoriajn orientiĝojn: [[Konduta terapio|kondukta terapio]], [[kogna terapio]], psikanaliza aŭ psikdinamiko, [[Humanisma psikologio]] kaj [[familia sistema terapio]]. Faroj centraj de ĉi tiu disciplino estas la diagnozo de la psikologiaj malordoj kaj la psikoterapio, tiel ankaŭ la esploro, instruado, konsulto, jura atesto kaj disvolviĝo de programoj kaj administrado. Oni konsideras en Nord-Ameriko ke ĉi tiu areo de la psikologio komencis en la jaro [[1896]], kiam [[Lightner Witmer]] fondis la unuan psikologian klinikon en la [[Universitato de Pensilvanio.]] Ankaŭ oni rekonas en Eŭropo kiel pioniro de la klinika psikologio [[Sigmund Freud]] kaj lian teorion de la [[psikoanalizo]], kiu jam en 1895 alfrontis opozicion pro siaj praktikoj de psikoterapia interveno kaj klinikaj teoriaj proponoj strukturitaj en tri niveloj: esploro, psikoterapia interveno kaj formulado de psikologiaj kaj psikopatologiaj teorioj, anticipante al Witmer kaj establante la fundamentajn kriteriojn de la klinika psikologio aplikita; kvankam ambaŭ fondintoj de la klinika psikologio (kaj Freud kaj Witmer) inkludis la traktadon kiel unu el ĝiaj ĉefaj funkcioj, fakte la psikodiagnozo, tiel kiel la esploro, estis la plej grandaj indikiloj de identeco de la klinika psikologo. En la unua duono de la 20a jarcento, la klinika psikologio estis enfokusigita en la psikologia taksado kun malmulta atento al la traktado. La apogeo de ĉi tiu enfokusigo komencas post la 1940-aj jaroj, kiam la [[Dua Mondmilito]] produktis pliigon en la neceso de klinikaj kapabluloj. La klinika psikologio povas esti konfuzita kun la [[psikiatrio]], ĉar ĝi ĝenerale havas similajn celojn (ekzemple, la malpezigo de mensaj malordoj), sed la ĉefa diferenco estas ke la formado de bazo de la klinikaj psikologoj estas la psikologio (la mensaj procezoj kaj la [[homa konduto]]) kaj tiu de la [[psikiatro]]j estas la [[medicino]] (la homa korpo). Aliflanke, la psikiatroj, por esti [[Kuracisto|medicinistoj]], estas laŭleĝe rajtigitaj por preskribi [[kuracilo]]jn. En la praktiko la psikologoj kaj psikiatroj laboras kune en teamoj apud aliaj profesiuloj, kiel [[Okup-terapio|okup-terapiistoj]] kaj [[Sociala laboro|socialaj laboristoj]], por doni enfokuson multfakan al kompleksaj problemoj, kiuj afektas la pacientojn. Estas diversaj manieroj kompreni la kontakton kun la objekto de klinika studo. Por iuj estas malfacile videbla kaj mezurebla, pro tio oni apelacias fakte kvalitajn metodojn kiuj ne nepre plenumas kun la kriterioj de tio kion oni konsideras sciencan. Por aliaj, kontraŭe, la fokuso de la ago devas esti direktita ĉiam al la observo kaj la diagnozo de la konduto, difinante ĉi tiun medion kiel tion vere videbla por la konstruo de teorio kaj por la traktado de la konduktaj "malordoj". == Vidu ankaŭ == * [[Psikologio]] * Komunuma psikologio * [[Socia psikologio]] * Psikopatologio * Psikologo Specialisto en Klinika Psikologio * [[Psikiatrio]] == Referencoj == * American Psychological Association, Division 12, "[http://www.apa.org/divisions/div12/aboutcp.html About Clinical Psychology]" * Evans, Rand. (1999). [http://www.apa.org/monitor/dec99/ss12.html Clinical psychology born and raised in controversy.] APA Monitoro, 30(11) * Blogo en la hispana de artikoloj en Klinika Psikologio, "[http://actualidadclinica.wordpress.com/ Klinika Aktualeco en Psikologio]" [[Kategorio:Klinika psikologio| ]] [[Kategorio:Studfakoj de psikologio]] 2im4ftjaseomkxstgdc9uhea2yx70u8 Affonso Borges Gallego Soares 0 571413 9354205 7764577 2026-04-18T00:05:32Z Vikiano 121598 9354205 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Affonso Borges Gallego Soares''' (Affonso Soares) (naskiĝis en [[Rio-de-Ĵanejro]], la [[28an de oktobro]] [[1940]]) estas brazila esperantisto, emerita bankoficisto, iama estrarano de [[Brazila Spiritisma Federacio]] de 1978 ĝis 2015, kunredaktoro de ties oficiala organo [[Reformador]]. == Agado == Konatiĝis kun Esperanto en la jaro 1961 okaze de vizito al brazila verkistino kaj [[mediumo|mediumino]] [[Yvone Amaral Pereira|Yvonne do Amaral Pereira]], kiu lin instigis al lernado de la lingvo. Li vizitis kursojn ofertatajn de [[Brazila Esperanto-Ligo]] kaj [[Kultura Kooperativo de Esperantistoj]], en sia naskiĝurbo. Dum multe da jaroj li gvidis, en la Federacio, kursojn de Esperanto kaj grupojn por studado de [[spiritismo]] en la Internacia Lingvo. En sia poresperanta agado li ankoraŭ prelegas, verkas artikolojn por la revuo Reformador kaj tradukas spiritismajn tekstojn. Li estas ankaŭ prezidanto de la komitato de la [[Spiritisma Eldona Asocio F. V. Lorenz]].<ref>Biografiaj informoj eltiritaj el pluraj numeroj de [[Reformador]]</ref> == Tradukoj == Reviziinte unu lian provtradukon en la jaro 1964, [[Ismael Gomes Braga]] instigis lin al Esperantigo de spiritismaj verkoj, el kio rezultis jenaj tradukoj: * [[La Genezo]] (de [[Allan Kardec]]) * [[La Kialo de l' Vivo]] (de [[Léon Denis]]) * [[Memoraĵoj de Sinmortiginto]] (de [[Camilo Castelo Branco|Camilo Cândido Botelho]], [[mediumeco|mediume]] verkita de [[Yvone Amaral Pereira|Yvonne do Amaral Pereira]]) * [[Patro Nia (libro)|Patro Nia]] (de [[Meimei]], [[mediumeco|mediume]] verkita de [[Francisco Cândido Xavier]]) * [[Penso kaj Vivo]] (de [[Emmanuel]], [[mediumeco|mediume]] verkita de [[Francisco Cândido Xavier]]) * [[Post la Morto]] (de [[Léon Denis]]) * [[Postmortaj Verkoj]] (partnere kun [[Paulo Sérgio Viana]]) (de [[Allan Kardec]]) == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Spiritisma Konsilantaro]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/download-elsutoj/ Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj el la retejo de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160825235557/http://www.febnet.org.br/blog/geral/estudos/download-elsutoj/ |date=2016-08-25 }} [[Brazila Spiritisma Federacio]], inkluzive de libroj tradukitaj de Affonso Soares. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Gallego Soares, Affonso Borges}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Brazilaj spiritistoj]] 4snrful5onejiabs2whotvbuwmja6o6 Malek Bennabi 0 577218 9354270 8525009 2026-04-18T08:40:52Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354270 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Malik''' aŭ '''Malek Bennabi''' (1905–1973) ({{lang-ar|مالك بن نبي}}) estis [[Alĝerio|alĝeria]] verkisto kaj filozofo, kiu verkis pri homa socio, partikulare pri la islama socio kun fokuso al la tialoj malantaŭ la falo de la civilizo de [[Islamo]]. Li estas ĉefe konata pro la koncepto de ''kolonieblo'' kiu estas la interna kapablo de kelkaj socioj por esti koloniigitaj (ĉefe nigr-afrikaj). La falo de la dinastio de [[Almohadoj]] kiu regis en [[Nordafriko]] kaj en islama Hispanio markis novan detruan tendencon [[subfoso|subfosi]] ideojn. La manko de novaj ideoj samtempe evitis la morton de novaj civilizoj. Laŭ Malik Bennabi, pro tio, aperis tio kion li stampis kiel ''civiliza bankroto''.<ref name="african history">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.routledge-ny.com/ref/africanhist/algeria.html|titolo=African History|alirdato=30a de Septembro 2012}}</ref> Malek Bennabi studentiĝis ĉe [[École spéciale de mécanique et d'électricité]].<ref>[https://oumma.com/la-vie-de-malek-bennabi-8/ La vie de Malek Bennabi (8)]</ref> == Bibliografio (parta listo) == * Les conditions de la renaissance (Kondiĉoj de Renesanco) * Vocation de l'Islam (Alvoko de Islamo) * Le problème des idées dans le monde musulman (Problemo de ideoj en islama mondo) * Le phénomène coranique (La korana fenomenono) * ''Lebbeik'' * La lutte idéologique (La ideologia lukto en landoj de la tria mondo) * L'Afro-asiatisme (Afrik-aziismo) * Islam et Démocratie (Islamo kaj demokratio) * Dans le souffle de la bataille. (En batalblovo) * S.O.S Algérie (Savu Alĝerion) * Idée d'un commonwealth islamique (Ideo de Islama Komunumo) * Naissance d'une société (Nasko de socio) * Perspectives Algérienne (Alĝeriaj vidpunktoj) * Mémoires d'un témoin du siècle (Memoroj de atestanto de la jarcento) * Le rôle du musulman dans le dernier tiers du 20ème siècle (Rolo de islamano en la lasta triono de la 20a jarcento) * Le role du musulman dans le monde de l'economie (Rolo de islamano en la mondo de ekonomio) * Le livre et le milieu humain (nepublikigita en 2006) (Libro kaj homa medio) * l'Oeuvre des orientalistes (La verko de orientalistoj) * Contemplations (Kontemploj) * Le Musulman dans le Monde de l'Economie (Islamano en la mondo de ekonomio) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{cite web | url=http://www.binnabi.net/ | title=Official Site | accessdate=30a de Septembro 2012 | language=ar | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2021-08-15 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20171231051450/http://www.binnabi.net/ | arkivdato=2017-12-31 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bennabi, Malek}} [[Kategorio:Alĝeriaj filozofoj]] [[Kategorio:Alĝeriaj verkistoj]] [[Kategorio:Islamaj filozofoj]] [[Kategorio:Islamaj reformistoj]] [[Kategorio:Alĝeriaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] 4wsryxw38ansi5mjhy31m93kq1uoggz Miguel Otero Silva 0 578708 9354257 8972384 2026-04-18T07:59:20Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Miguel OTERO SILVA''' ([[Barcelono (Venezuelo)|Barcelono]], [[Venezuelo]], [[26-a de oktobro]] de [[1908]] — [[Karakaso]], [[28-a de aŭgusto]] de [[1985]]) estis [[Venezuelo|venezuela]] verkisto, humuristo, ĵurnalisto, inĝeniero kaj politikisto. Lia patro estis Henrique Otero Vizcarrondo kaj lia patrino estis Mercedes Silva Pérez kiu mortiĝis kiam Miguel Otero Silva ankoraŭ estis infana. Li legis la [[Biblio]]n ekde infanaĝo spite ke li apartenis al neniu kulto difinita. Pere de la literaturo kaj la ĵurnalismo, rakontis nombrajn epizodojn de la historia venezuela en la [[20a jarcento]]. Formis parton de la nomita Generacio de 28 kiu insurekciis kontraŭ la diktaturo de la generalo [[Juan Vicente Gómez]]; li estis kritikisto pri arto kaj arda sekvanto de [[basbalo]]. Ekzilita en [[Kuracao]], en la [[8-a de junio]] de [[1929]] formis parton de grupo de 39 homoj estritaj de Rafael Simón Urbina kiu atakis la fortikaĵon Amsterdamo de [[Vilemstado]] kaj kaptis la nederlandan guberniestron Leonard Albert Fruytier. Poste, la insurekciuloj (inter ili Gustavo Machado, José Tomás Jiménez kaj Guillermo Prince Lara) kaptis la usonan vaporŝipon «Maracaibo», kunportis la guberniestron Fruytier kiel ostaĝo kaj invadis Venezuelon tra [[La Vela de Coro]] kun la intencio elpostenigi la diktatoron Gómez. La registaraj trupoj, komanditaj de la Generalo León Jurado, prezidanto de la ŝtato [[Falcón]] malsukcesigis la klopodon en la 13-a de junio de 1929. Antaŭ la malsukceso de la ekspedicio vidinte ke la plej parto el la partianoj mortiĝis aŭ kaptiĝis, ili rifuĝiĝis en la Montaro de Falcón. Finfine li fuĝis perpiede ĝis [[Kolombio]] akompane de Machado kaj Urbina. En la 8-a de aŭgusto de [[1937]] estas unu de la 17 delegitoj kiuj partoprenas en la Unua Nacia Konferenco de la Komunisma Partio de Venezuelo. En [[1942]], ĵus reveninta el ekzilo li fondis la maldekstreman ĉiusemajnan gazeton ''Aquí está'' (Ĉi tie ĝi estas), kiam la politiko venezuela estis liberaligita sub la regado de la generalo [[Isaías Medina Angarita]].<ref name="ach"> Boletín de la Academia Nacional de la Historia 84 (333). Caracas: Academia Nacional de la Historia. 2001. pp. 227, 229. [https://books.google.es/books?id=2CETAQAAIAAJ&redir_esc=y] Konsultita en la 13-a de Januaro 2017.</ref><ref> Gil Guzmán, Rosamelia (1994). Figuras sobresalientes de la comunicación social: un perfil de ejemplaridad de los comunicadores. Caracas: Universidad Católica Andrés Bello, Escuela de Comunicación Social. pp. 147-148. [https://books.google.es/books?id=uwQbv349huUC&pg=PA147&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Konsultita en la 13-a de Januaro 2017.</ref> ''Aquí está'' anstataŭis la antanŭan organon de la Komunisma Partio, ''El martillo'' (La martelo), kiu estis relanĉita en [[1938]].<ref name="ach"/> ''Aquí está'' estis markita de redaktorado '[[Earl Browder|broŭderisma]]'.<ref> Pino Iturrieta, Elías (1998). Venezuela metida en cintura, 1900-1945. Caracas: Universidad Católica Andrés Bello. p. 81. [https://books.google.es/books?id=jN8LnciR0LwC&pg=PA81&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false] Konsultita en la 13-a de Januaro 2017.</ref> Kun sia patro, li fondis la gazeton ''El Nacional'' (La nacia), kiu ekcirkulis en la 3-a de aŭgusto 1943. Post 40-jaraĝa, li edziĝis al la ĵurnalistino kaj aktivulino María Teresa Castillo, unu el la plej gravaj figuroj de la kulturo venezusla, kun kiu li havis du filojn. En [[1979]] li ricevis la Premion Lenino pri paco el [[Sovetunio]], nome soveta ekvivalento al la [[Nobel-premio pri paco]]. Miguel Otero Silva lasis post sia morto ampleksan literaturan heredon kiu enhavas el teatraĵojn al poeziaĵojn, nome heredo kiu meritis la admiro de aŭtoroj tiom konataj kiel [[Pablo Neruda]] kaj [[Gabriel García Márquez]]. == Verkoj == ;Romanoj * ''Fiebre'' (febro, 1939) * ''Casas Muertas'' (mortintaj domoj, 1955) * ''Oficina Nº 1'' (oficejo no 1a, 1961) * ''La muerte de Honorio'' (la morto de Honorio, 1963) * ''Cuando quiero llorar no lloro'' (kiam mi volas plori, mi ne ploras, 1970) * ''[[Lope de Aguirre, príncipe de la libertad]]'' (Lope de Aguirre, princo de la libereco, 1979) * ''La piedra que era Cristo'' (la ŝtono kiu estis Kristo, 1985) ;Poezio * ''Agua y cauce: poemas revolucionarios'' (1937) * ''25 poemas'' (1942) * ''Elegía coral a Andrés Eloy Blanco'' (1959) * ''La Mar que es el Morir'' (1965) * ''Las Celestiales'' (1965) * ''Umbral'' (1966) ;Aliaj * ''México y la revolución mexicana : un escritor venezolano en la Unión Soviética'' (1966) * ''Florencia: ciudad del hombre'' (1974) * ''Ocho palabreos'' (1974) * ''Obra humorística completa'' (1977) * ''Prosa completa: opiniones sobre arte y política'' (1977) * ''Un morrocoy en el infierno: humor... humor... humor'' (1982) * ''Escritos periodísticos'' (1998) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160304190629/http://www.fundacionjoseguillermocarrillo.com/sitio/narramos.php Fundación Internacional José Guillermo Carrillo] * [https://web.archive.org/web/20130608083738/http://www.analitica.com/bitblioteca/mos/default.asp Miguel Otero Silva en la BitBlioteca] * [https://web.archive.org/web/20060320122526/http://www.venezuelatuya.com/biografias/oterosilva.htm Biografio en Venezuelatuya.com] * [https://web.archive.org/web/20090211140054/http://200.2.12.152/cic/mosdigital/paginas/archivodigital.html Cifereca arkivo kun jŭrnalismaj artikoloj de Miguel Otero Silva] * [http://www.vivir-poesia.com/2003/03/miguel-otero-silva/ Miguel Otero Silva. poemoj, parto de lia verkaro.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930161203/http://www.vivir-poesia.com/2003/03/miguel-otero-silva/ |date=2007-09-30 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Otero Silva, Miguel}} [[Kategorio:Venezuelaj verkistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj politikistoj]] [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj komunistoj]] blvsi2zgmexng8dtexpjfk1k2tp4nzk Ángela Reyes 0 578713 9354144 9048062 2026-04-17T20:03:03Z Sj1mor 12103 9354144 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ángela REYES''' ([[Jimena de la Frontera]], [[Provinco Cádiz|Cádiz]], [[19-a de aŭgusto]] [[1946]]) estas [[Hispanoj|hispana]] [[verkistino]], dediĉita ekde 1980 al la literaturo kaj al la kultura disvastigo kun sia edzo [[Juan Ruiz de Torres]]. == Enhavo == Oni vidas en ŝia poezío la maltrankviliĝon pro problemoj de la mondo, kies solvo mankas. Ŝia poezio malproksimiĝas de intimismo kaj tuŝas temojn rilate al la aliuloj: ŝia poemaro ''La muerte olvidada'' (la forgesita morto) estas kanto al la militistinoj de la [[okcidentsaharanoj|sahara]] [[Frente Polisario]]; ''Lázaro dudaba'' (Lazaro dubis) pridemandas la ekziston de Dio; ''Cartas a Ulises de una mujer que vive sola'' (letero al Odiseo de virino kiu vivas sole) parolas pri soleco kaj forgeso, kiun suferas la edzino de la heroo; ''Breviario para un recuerdo'' (meslibro por memoro) estas tributo al [[Miguel Hernández]]; ''No llores, Poseidón'' (ne ploru, Posejdono) estas dediĉita al la figuro de maljunuloj: ''Fantasmas de mi infancia'' (fantomoj de mia infanaĝo), nome lia lasta poemaro publikigita, trairas siajn unuajn jarojn, ĉefe tiuj vivitaj en Granada, ĉe sia patrino, al kiu ŝi dediĉas la libron. == Verkaro == === Poezio === * 1981: ''Amaranta'', Kol. Poesía Nueva, APP, Madrid. * 1984: ''La muerte olvidada'', Kol. Puerta de Alcalá, APP. * 1987: ''Lázaro dudaba'', Kol. Julio Nombela, A.E.A.E., Madrid. * 1991: ''La niña azul'' (skizo), Corona del Sur, Málaga. * 1992: ''Cartas a Ulises de una mujer que vive sola'', Diputación de Soria. * 1997: ''Breviario para un recuerdo'', Ayuntamiento de [[Valencia]]. * 2000: ''Hija de la Frontera'' (antologieto), Altorrey Edit., Madrid. * 2001: ''Carméndula'', Col. Julio Nombela, A.E.A.E., Madrid. * 2008: ''No llores, Poseidón'', Edit. Vitruvio, Madrid. * 2011: ''Fantasmas de mi infancia'', Edit. Huerga y Fierro, Madrid. ==== Kunlaborado kun Juan Ruiz de Torres ==== * 1985: ''Labio de hormiga'', Kol. Altazor, Madrid. * 1987: ''Calendario helénico'', Kol. Altazor, Madrid. * 1987: ''Viaje a la Mañana'' (kaj kun Alfredo Villaverde), Kol. Estrabón, A.P.P., Madrid. * 1988: ''Sonetos para la vida'', Kol. Altazor, Madrid. === Rakontaro === ==== Romanoj ==== * 1999: ''Morir en Troya'', Editorial Verbum, Madrid. * 2004: ''Adiós a las amazonas'', Editoria Betania, Madrid. * 2008: ''Los trenes de marzo (11-M)'', Editorial SIAL, Madrid. * 2009: ''Benedicamus Domino (Alabemos al Señor'') Editorial Everest, León, 1a eld.; Editorial Vitruvio, Madrid, 2a eld. <ref>poesiaynarrativajuancalderon.blogspot.com/.../benedicamus-domino-nueva-novela-de.html</ref> ==== Rakontaro ==== * 1991: ''Crónica de un lirista naufragado (prosa poética''), Col. Río Aulencia. * 2005: ''Cuentos en la Arganzuela'', Editorial Altorrey Editorial, Madrid. == Rekonoj == === Premioj al poemaroj === * 1986: "San Lesmes Abad", Burgos * 1991: "Leonor", Soria * 1991: "Villa de La Roda", La Roda * 1994: "Ciudad de Valencia-Vicente Gaos", Valencia * 2000: "Blas de Otero", Majadahonda (Madrid) === Premioj pri rakontaro === ==== Priromanaj ==== * 1999: "Juan Pablo Forner", Mérida * 2008: "Ciudad de Majadahonda", Madrid == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.prometeodigital.org/FD_LISTATOTAL.htm Prometeo Digital] * [http://www.prometeodigital.org/MUESTRA_REYES.htm Prometeo Digital] * [http://www.prometeodigital.org/PP_R.htm Prometeo Digital] * [https://web.archive.org/web/20100713230234/http://www.prometeodigital.org/RESE%C3%91AS_REYES.htm Prometeo Digital] * [http://www.prometeodigital.org/RESEÑAS_REYES_II.htm Prometeo Digital]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.matematicasypoesia.com.es/colaboraciones/Angela_Reyes.htm Matemáticas y Poesía] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110923041945/http://www.matematicasypoesia.com.es/colaboraciones/Angela_Reyes.htm |date=2011-09-23 }} * [http://www.poeticas.com.ar/Directorio/Poetas_miembros/Angela_Reyes.html Poéticas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090912142959/http://www.poeticas.com.ar/Directorio/Poetas_miembros/Angela_Reyes.html |date=2009-09-12 }} * [https://web.archive.org/web/20111117091109/http://www.catedramdelibes.com/archivos/000183.html Cátedra Miguel Delibes] * [https://web.archive.org/web/20100824041531/http://www.telefonica.net/web2/caprichos-ingenieros/angelareyes/angelareyes4.html Telefónica] * [https://web.archive.org/web/20090213020504/http://fis.ucalgary.ca/ACH/Registro/Angela_Reyes/index.html ACH Registro Creativo] * [https://web.archive.org/web/20100615005720/http://www.conplumaypapel.com/2010/02/hay-mujeres-que-nunca-se-asomaron.html Con Pluma y Papel] * [http://www.literatura.inba.gob.mx/literaturainba/diccionarios/notas_more.php?id=5597_0_4_0_C Literatura]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20101003073030/http://www.narrador.es/blog/2009/05/13/angela-reyes/#more-2196 Narrador] * [http://www.oriflama.es/PDF/ORIFLAMA%2012.pdf Oriflama] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100405024657/http://oriflama.es/PDF/ORIFLAMA%2012.pdf |date=2010-04-05 }} * [http://www.laprensagrafica.com/opinion/editorial/135451--cofre-de-misericordias-10-espanoles-y-yo.html La Prensa Gráfica]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.manuelmendez.com.es/elcuerpoysuslenguajes.htm El cuerpo y sus lenguajes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110723162302/http://manuelmendez.com.es/elcuerpoysuslenguajes.htm |date=2011-07-23 }} * [https://web.archive.org/web/20131216122754/http://www.prometeodigital.org/nueva66.htm "Era un trabajo de mujeres"] * [http://www.tuspoemas.net/angela-reyes/esta-mi-tiempo-acomodado "Está mi tiempo acomodado"] * [http://www.tuspoemas.net/angela-reyes/de-mujeres "De mujeres"] {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Reyes, Angela}} [[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Andaluzoj]] 11dtsvhltudxqt37rurmrvewxrdgt3n Bataldraŝilo 0 585640 9354181 8571089 2026-04-17T22:12:27Z Redaktor GLAM 218997 Higher resolution version of image 9354181 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flails (warfare) (99308641).jpg|eta]] La '''bataldraŝilo''' estas mezepoka [[armilo]], kiu evoluiĝis en la [[12-a jarcento]] el la agrikultura [[draŝilo]]. La draŝilo estas [[fraparmilo]], ĉar ĝi ne penetras la korpon. Ekzistis variantoj, kiuj havis klingojn kaj pikilojn. Ankaŭ tiuj formoj de la bataldraŝilo estis batarmiloj, ĉar ili povas enpenetri la korpon. La bataldraŝilo estis uzata ĝis la komenco de la [[17-a jarcento]]. Tiu armilo estas tipa armilo de la la [[husana revolucio]] (1419–1434).<ref>Karl Heinz Ludwig, Volker Schmidtchen: ''Propyläen Technik-Geschichte Band 2, 1000 bis 1600, Metalle und Macht.'' Propyläen/Ullstein, Berlin 1997, ISBN 3 549 07111-6, S. 349</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * George Cameron Stone, Donald J. LaRocca: ''A Glossary of the Construction, Decoration and Use of Arms and Armor: in All Countries and in All Times'', Verlag Courier Dover Publications, 1999, Seite 228, ISBN 978-0-486-40726-5 * ''Stadt im Wandel: Kunst und Kultur des Bürgertums in Norddeutschland 1150–1650'', Autoren: Cord Meckseper, Braunschweigisches Landesmuseum, Braunschweigisches Landesmuseum für Geschichte und Volkstum, Herzog Anton-Ulrich-Museum Braunschweig, Dom St. Blasii (Braunschweig, Germany), Cord Meckseper, Verlag Edition Cantz, 1985, ISBN 978-3-922608-37-0 * Manuel Braun, Cornelia Herberichs: ''Gewalt im Mittelalter: Realitäten – Imaginationen'', Wilhelm Fink Verlag, 2005, ISBN 978-3-7705-3881-2 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Flails (warfare)}} * [http://books.google.com/books?id=qfQIK51neBIC&pg=PA46&lpg=PA46&dq=Gewalt+im+Mittelalter+Kriegsflegel++Manuel+Braun&source=bl&ots=0laxQwR0lB&sig=r6w6pUJxexDljLuvTFIlAtzSskA&hl=de&ei=mzpcSqThMI6OnQPg-onkAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1 bataldraŝilo en ''perforto de la mezepoko''] * [http://collections.royalarmouries.org/index.php?a=subjects&s=item&key=SYToyOntpOjA7aToxO2k6MTtzOjExOiJPYmplY3QgTmFtZSI7fQ==&pg=80 bataldraŝilo en la reĝaj armeoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140420101355/http://collections.royalarmouries.org/index.php?a=subjects&s=item&key=SYToyOntpOjA7aToxO2k6MTtzOjExOiJPYmplY3QgTmFtZSI7fQ==&pg=80 |date=2014-04-20 }} [[Kategorio:Armiloj]] [[Kategorio:Stangarmiloj]] [[Kategorio:Mezepoko]] [[Kategorio:Agrikulturaj iloj]] szhikqg9qo5kf6rp51g6d7cq1v05wyt Eksperimenta kinarto 0 587568 9354103 8918353 2026-04-17T18:36:49Z Sj1mor 12103 9354103 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Eksperimenta kinarto''', aŭ pli simple '''eksperimenta kino''', estas tiu kiu ampleksigas aŭ movas la limojn de la konvencia esprimmaniero de la [[kinarto]] kaj ĉefe de la rakonta kino tradicie strukturita ĉirkaŭ historia intriga [[rakonto]], respektante eble nur la skeleton de [[scenaro]], uzante novajn rimedojn por esprimi kaj sentigi emociojn, espertojn, sentojn, mondorigardojn, kritikojn al la propra kinarto ktp. En multaj [[filmo]]j, la rakonto permesas vojon al [[eksperimento]]j de tipo forma, kaj oftas la uzado de plastikaj aŭ ritmaj rimedoj, ligite al la traktado aŭ manipulado de la figuro aŭ la [[sono]]. La eksperimenta kino difiniĝas laŭ sia etoso de aplikado kaj ricevo, ĉar ĝi ne kutimas esti ligita al la [[Kulturo|kultura industrio]], nek direktas sin al ampleksa publiko, sed male ĝi estas tre specifa kaj minoritata, kaj kunhavas intereson por produktoj pritakseblaj kiel marĝenaj, ankaŭ nomataj "de kulto". [[Superrealismo]] estas unu el la movadoj de [[avangardo]] kiu plej multe influis en la apero de la eksperimenta kino. Nuntempe ĝi estas nepra stilo se temas pri montrado de [[koŝmaro]]j. Kelkaj famaj reĝisoroj kiuj almenaŭ foje dediĉis sin al la eksperimenta kino estas la jenaj: [[Lars von Trier]], [[Alejandro Jodorowsky]], [[Jean-Luc Godard]], [[Steven Soderbergh]], [[Curtis Harrington]], [[Andy Warhol]], [[Peter Greenaway]], [[Jean Cocteau]], [[David Lynch]], [[Gus Van Sant]], [[Pier Paolo Pasolini]] kaj [[Luis Buñuel]], kvankam la grado laŭ kiu ties filmoj iras aŭ ne al la ĉefa komerca estetiko ege diferencas. == Listo de filmoj == * ''[[Un chien andalou]]'' ([[La andaluza hundo]]) de [[Luis Buñuel]] * ''La Cravate'' (la kravato), ankaŭ nomita ''Les têtes interverties'' (la interŝanĝitaj kapoj) kaj ''[[El Topo]]'' de [[Alejandro Jodorowsky]] * ''Sex, Lies, and Videotape'' de [[Steven Soderbergh]] == Bibliografio == * André Parente, “A forma Cinema: Variaçoes e Rupturas”; Río de Janeiro, 2009: 23. * José Antonio González, La historia del cine experimental. Tesis profesional; México, 2005. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kina terminologio]] [[Kategorio:Moderna arto]] [[Kategorio:Filmĝenroj]] [[Kategorio:Eksperimentado|Kino]] [[Kategorio:Kinarto]] 7nuit4ofzg01we0bz2ihiq6m88bclko Joachim Oppenheim 0 587946 9354120 8521513 2026-04-17T19:14:22Z Sj1mor 12103 9354120 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Joachim (Ḥayyim) Oppenheim''' aŭ '''Joachim Heinrich Oppenheim''' ([[jide]] חיים אפפענהיים, naskiĝis la [[29-a de septembro]] [[1832]] en [[Ivančice]], [[Moravio]], mortis la [[27-a de aprilo]] [[1891]] en [[Berlino]]) estis [[ĉeĥa]] [[aŭtoro]] kaj [[rabeno]] de [[Toruń]].<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://kehila-olomouc.cz/rs/1739/phdr-berthold-oppenheim/ | titolo = PhDr. Berthold Oppenheim | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 4-a de decembro 2008 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = cs | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |familia nomo = Oppenheim |persona nomo = Joach. |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |titolo = תולדות המשנה |origindato = |originjaro = |originmonato = |url = http://hebrewbooks.org/39583 |format = |eldono = |serio = |volume = |dato = |jaro = |monato = |eldoninto = Druck von LÖWY & ALKALAY |loko = Pressburg |lingvo = he |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = |ĉapitro = |ĉapitrourl = |citaĵo = |ref = }}</ref><ref name=Enciklopedio>{{citaĵo el libro |familia nomo = Deutsch |persona nomo = Gotthard |aŭtoroligilo = |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |titolo = Juda Enciklopedio |origindato = |originjaro = |originmonato = |url = http://jewishencyclopedia.com/articles/11724-oppenheim#anchor3 |format = |eldono = |serio = |volume = |dato = |jaro = |monato = |eldoninto = |loko = |lingvo = en |isbn = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = |ĉapitro = |ĉapitrourl = |citaĵo = |ref= }}</ref> El liaj verkoj oni konservas nur du predikojn nome "Das Tal-Gebet" ([[Vieno]], 1862). Li estis ofta kontribuinto de judaj sciencaj gazetoj, verkante prefere en [[Hebrea]].<ref name=Enciklopedio/> == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Oppenheim, Joachim}} [[Kategorio:Hebrelingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Judaj verkistoj]] [[Kategorio:Judaj malfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Rabenoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj religiaj verkistoj]] [[Kategorio:Personoj de Moravio]] [[Kategorio:Verkistoj de la 19-a jarcento]] {{Ĝermo|biografio}} en4x6a9b78559u79l1augm6m6vflf33 Gustavo Bueno 0 590142 9354268 9280025 2026-04-18T08:37:19Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354268 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Gustavo BUENO MARTÍNEZ''' [gustAbo bŭEno] (1924-2016) estis fama hispana [[filozofo]], kreinto de la „[[filozofa materiismo]]“, kaj unu el la plej famaj filozofoj de Hispanio dum la 20-a kaj 21-a jarcentoj. Lia verkaro miksiĝis tuttempe kun [[scienco]] kaj [[filozofihistorio]]. Li ankaŭ verkis pri [[ontologio]], [[sciencfilozofio]], [[historio]], [[antropologio]], [[religifilozofio]], [[Politika filozofio|politikfilozofio]], [[ateismo]], ktp. En liaj lastaj jaroj li filmetis sin pri multaj temoj filozofaj. Oni konas lin en Hispanio pro lia partopreno en televidaj interparoladoj. Lia teorio farigis grandan kiomon da kaj poraj kaj malporaj tezoj. La Filozofa Skolo de [[Oviedo]] kunsidas en la Fondaĵo Gustavo Bueno por instrui sciencon kaj filozofion. Lia pensado suferis polemikon kaj nekomprenon. == Pensado kaj filozofio == * ''<u>Filozofa materiismo</u>'': neas la [[Spiritualismo|spiritualismon]] kaj ties eston da spiritaĵoj. Tamen oni ne limigas tion nur en korpismon. La filozofa materiismo akceptas materiajn estaĵojn ''nekorpajn''; nome, la fakta distanco (ne per-mense) inter du akvoboteloj sur tablo estas tiel reala, kiel tiuj du akvoboteloj mem. Jen materia kaj nekorpa distanco, neniom spirituala. * ''<u>Katolika sendieco</u>'': kerne ateo, sed akceptante la katolikan etoson en kiu li naskiĝis. Laŭ li, [[Dio]] estas kontraŭdira, nefundamenta, kontraŭracia. Li malŝatis ĉiun politikagadon baze de ajna [[religio]], ĉar oni bezonas klaran [[Apartigo de eklezio kaj ŝtato|malkunecon inter la ŝtato kaj la religio]]. * ''<u>Kontraŭfundamenta marksismo</u>'': malŝatis li la „komunan marksismon“, kiun li filozofe anstataŭigas por „filozofa materiismo“. Li havis materiisman pensadon. * <u>''Nereligema tomasano''</u>: poranto de la [[skolastikismo]] kiu ekis en la [[Skolo de Tradukistoj de Toledo]]. * ''<u>Platonano</u>'': tiusence je la [[akademio de Platono]] kaj ties kialo kaj kielo. * ''<u>Maldekstrano</u>'': mallaŭdanto de la dekstro, trapasis sovetunian ŝatecon antaŭ 1991 ĝis pori materiisman maldekstron ege mallaŭdate. * ''<u>Nacie hispanano</u>'': defendas Hispanion li kiel politikan nacion laŭ la [[Klerismo]] (ĉefe kontraŭ sendepencaj movadoj kaj novaj historiaj ismoj pri la landa hispaneco aŭ katolikeco). * ''<u>Matematiko kiel argumentilo</u>'': lia pensamaniero uzas ĉefe la geometrion por montri klarecon de raciigo. Influas ĝi lian verkaron. == ''Hispanio kontraŭ Eŭropo'' == Ĉe ĉi-tiu fama verko Bueno priparolas la naciecon de Hispanio kaj la kielon, ke tiu historia vero perdiĝis tra la tempo. Atakis li la "Leyenda negra" (la [[Nigra legendo de la Inkvizicio|nigran legendon]]), t. e. la komunan eŭropan kritikon pri la agmaniero de la hispanoj en [[Hispanameriko]], kiel amasmurdema, [[Hispana Imperio|imperiestra]], [[Sklaveco|sklavema]] kaj [[Ŝtelisto|ŝtelista]]. Male, li asertas, Hispanio respektis la rajtojn de la tieaj homoj aliĝante ilin en la komunan hispanan nacion egalrajte ol ĉiu civitano, malkiel la „ĉasakiranta“ [[brita imperio]], kiu kreis ĉie [[Subuloj|subulojn]] kun ĉiaj malegalecoj, kaj eĉ malkiel la [[Romio|romianoj]], kiuj, malgraŭ estigi en la novaj landoj propran kaj egalan komunecon, havadis sklavojn kiel iloj. Hispanio unue malpermesis sklavecon kaj leĝigis la tieulajn rajtojn rapide kaj moderne, li diras. Kontraŭ nuntempaj disiĝaj movadoj, li memorigas la historion de la hispana ŝtato kreinte ĉiujn regionojn<ref>''Es el Estado el que dio a luz a la nación política, y no la nación política la que se autoconstituyó como Estado. [...] Esta es la razón por la cual el nacionalismo canónico procede buscando borrar las diferencias étnicas, sociales, culturales, etc. que puedan subsistir y encontrando los puntos comunes, frente a terceros, entre diferentes fracciones que constituyen la "res publica".''</ref> pere de ĝia helpo<ref>''¿Acaso el País Vasco evolucionó por sí solo, en el "sentido de la Humanidad", desde una situación prehistórica no muy lejana, hasta la situación de vanguardia industrial, cultural, etc., que comenzó a ocupar hace ya cien años en el conjunto de Europa?''</ref>, la neekzistantan ĉeeston de la katalunia ŝtato iam, kaj la malsamtempecon kaj malsaman evoluon de la aliaj lingvoj de Hispanio (la [[Kataluna lingvo|kataluna]], la [[Galega lingvo|galega]], la [[Eŭska lingvo|eŭska]], kaj aliaj pli malgrandaj, kiel la [[Astura lingvo|astura]]). Aldone, li diras, ke ĉiu sendependenca movado ene de Hispanio estas ĉefe kontraŭhispana, nek „propra“ nek „memdefenda“. Liapense, la ĉefa karakterizo de Hispanio estas la [[neislameco]], la neeŭropeco, la neafrikeco kaj la partoprenado en [[Ameriko]]. Li mallaŭdas la volon pli ŝajnigi eŭropmaniere, kaj asertas, ke la katolika tradicio donis pli da modernecon al Hispanio antaŭ ol la aliaj landoj havus ĝin. Fine, Bueno malporas [[Eŭropa Unio|eniĝon de Hispanio eŭropen]] kiel ero de [[Tutmondiĝo|tutmondiĝa]] kaj [[Kapitalismo|kapitalisma]] agado; kontraŭe li defendas unuecon kun [[Hispana Imperio|intaj kolonioj de Ameriko]] [[Komunumo de Nacioj|britmaniere]], rigardi kaj provi eniĝi kun ili kreante novan grupon komerce kaj internaci-rilate. == ''Materiismaj eseoj'' == Li alfrontas la ideojn de Dio kaj la [[animo]] per spiritismo. [[Homa historio]] bezonis ideon de sendependa Dio, li diras.<ref>https://elpais.com/cultura/2016/08/07/actualidad/1470571931_361684.html</ref> Sed ne pro tio lia intenco estas skizi "enciklopediecan [[Sintezo|sintezon]]" de scienca scio en ĝia aktuala stato. La libroj de "sintezo" - kia grava rolo ili ludas - konsistigas literaturan ĝenron, ĝuste kiam "sintezo" celas en ili, la kontraŭfiguro de filozofia materiismo. Anstataŭ sekvi [[Alfabeta ordo|alfabetan ordon]], kaj komenci per A, ili kutime komencas per [[Galaksio|galaksioj]], sintezaj libroj kiel ĉi-tiu sekvas kun [[Nukleata acido|nukleaj acidoj]] kaj finiĝas per la homara [[epopeo]]. Ili estas do mitikaj rakontoj ("Iam ..."), kun scienca materialo. Filozofia materiismo ankaŭ alfrontas la temojn de libro de sintezo: galaksioj, neŭtrinoj kaj sociaj klasoj. Sed ilia perspektivo estas tute malsama, ĉar nun tradicia disciplino estas daŭrigita - la kritika filozofia disciplino. Ĝuste per ĉi tiu libro, Gustavo Bueno estas reakironta tradician [[Ontologio|ontologion]], inkluzive [[Teologio|teologion]], per rigardado de filozofia materiismo.<ref>http://fgbueno.es/gbm/gb1972em.htm</ref> == ''La dia besto'' == Jen unu el la plej polemikaj verkoj liaj. Bueno branĉis la religiojn je tri kategoriojn, naskiĝinte per besta [[kulto]]. Tiusence, la filozofo Gustavo Bueno donas revolucian legon pri tio, kio religioj klopodas malkovri, kiu estas la vera celo instigante ilin, rimarkante, ke religioj estas socialgrava kaj kulturega fenomeno. La fundamenta tezo de ĉi-tiu libro estas malkunigi la ligon, kiun pli altaj religioj kreas inter Dio kaj religio, por sekve provi montri, ke oni devas vidi la religifonton je Dio aŭ je la dioj - tamen je la viroj. Estas nenial diri, kio estas religio, kvazaŭ ĝi estus senŝanĝajo, sed kiumaniere ĝi estiĝas. La nova teorio ofertita en ĉi tiu libro ecas je efektive starigi tri historiajn fazojn de la religikreskado, fazoj kiuj sinsekvas. La religia vivo de la homaro ekis specife rezulte de bestkunestado - kun certaj specoj de bestoj, dum Paleolitiko. Ĉi-tiuj bestoj reprezentis por la Paleolitiko homo, la rolon da nombroj, da entoj, kiuj sen homaj centro,j estis tamen centroj de volo kaj kompreno, entoj, trompotaj, petegotaj, obeota, mortigotaj. Ĉi-tiuj nombroj respondas al la figuroj reprezentitaj en antaŭhistoriaj kavernoj. Ĉi-tiu unua religia fazo finiĝas per hejmbestiĝo de bestoj. La bestaj figuroj reprezentitaj ĉe kavernvolboj estas nun projekciitaj en ĉiela volbo: jen dua fazo de la religio, religio de la dioj, mitologia religio. "Viro - oni diras en la libro - faris siajn diojn laŭ la bildo kaj simileco de bestoj" - ne laŭ la bildo kaj simileco de homo, kiel diris Feuerbach. La mitologia religia fazo estas esence falsa transira fazo, imaga deliro, kiu malrapide disfalas antaŭ la racia kritiko de la tiel nomataj "pli altaj religioj" - la tria fazo, la filozofiaj religioj -, kie la dioj-Bestoj estas anstataŭitaj de antropomorfaj dioj kaj, de unika kaj nekredebla Dio. Sed ĝuste dum la tria fazo la religiofonto jam formortis: tiu nekrola Dio, la "dio de filozofoj", estas estulo kiu ne povas preĝi- jene aperas ateismo.<ref>http://www.fgbueno.es/gbm/gb1985ad.htm</ref> == ''Televidaĉo kaj kulturo'' == Pripensante, ke [[rubo]] estas bezona, Gustavo Bueno pripensas la [[Televidaĉeco|televidaĉecon]], konsiderante ke "rubeco ofte ĉeestas en la televidan spektanton li rigardas televidon" kaj ne ĉe la ilo mem. Tial li sekvis la sperton de "[[Granda Frato (televidseria koncepto)|La Granda Frato]]" [fama tutmonda kunloĝantula [[Realeca televido|realeca televidprogramo]]] per [[Antropologiisto|antropologiista]] [[meditado]], ĉar ĝi estas eksperimentejo de Hispanio. La libro kolektas la brilan analizon de ĉi-tiu filozofo pri la programsukceskialoj, ĝi sidinte 11 milionoj da hispanoj. Ĉe lia nova verko, Gustavo Bueno difinas la econ de ĉi-tiuj ruboj cele de poste enprofundiĝi pri televidejoj, reviziante la hispanan televidprogramon de la lastaj jardekoj por memorigi al ni, ke en demokratia socio la publiko devas ĉiam pravas pri ŝatecoj «La spektantaro en demokratia socio estas prizorganto kaj ruba televido devas obei ĉi-tiun peton. Kaj ne por etikaj aŭ moralaj kialoj, sed pro simplaj demokratiaj pretervivado. [[Lope de Vega]], teatrulo, konis la leĝojn de la merkato jarcentojn antaŭ la televido: "Se la vulgara estas malsaĝulo, estas bezone paroli al li malsaĝe por feliĉigi ĝin." == Verkaro == * ''La rolo de la filozofio en la sciaro'' (1971) * ''Materiismaj eseoj'' (1972) * ''Eseo pri la kategorioj de la politika ekonomio'' (1973) * ''La antaŭsokrata metafiziko'' (1975) * ''La ideo pri scienco el la teorio de la kategoria fermiĝo'' (1977) * ''Etnologio kaj utopio'' (1982) * ''Ni kaj ili'' (1983) * ''La dia besto'' (1985) * ''Kuodliberalaj demandoj pri Dio kaj la religio'' (1989) * ''Materio'' (1990) * ''Unua eseo pri la kategorioj de la „politikaj sciencoj“'' (1991) * ''Teorio de la kategoria fermiĝo (kvin eroj de dek-kvin)'' (1993) * ''Kio estas la filozofio?'' (1995) * ''Kio estas la scienco?'' (1995) * ''La kulturmito: eseo pri materiisma teorio de la kulturo'' (1997) * ''Hispanio kontraŭ Eŭropo'' (2000) * ''Televidaĉo kaj demokratio'' (2002) * ''La mito de la maldekstro: la maldekstroj kaj la dekstro'' (2003) * ''Ree kavernen: terorismo, milito kaj tutmondiĝo'' (2004) * ''Hispanio ne estas mito: kialoj por prava defendo'' (2005) * ''Zapatero''<ref>Zapatero estis laborista ĉefministro de Hispanio kiu estis fama pro esti malrealema kaj utopema.</ref> ''kaj la penso de Alico: prezidento en mirlando'' (2006) * ''La fido de la ateisto'' (2007) * ''La mito de la dekstro'' (2008) * ''La demokratia fundamentismo: pririgardante la hispanan demokration'' (2010) * ''La sciencoj kiel kategoriaj fermiĝoj'' (2013) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bueno, Gustavo}} [[Kategorio:Hispanaj filozofoj]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] 2wvodg2b4lobl66kxjq7h7zs4v75gru 33129 Ivankrasko 0 607796 9354148 8571470 2026-04-17T20:08:56Z Sj1mor 12103 9354148 wikitext text/x-wiki {{Informkesto astronomia objekto |Nomo = 33129 Ivankrasko |Kategorio = asteroido |Oficiala_nomo = 33129 Ivankrasko |Aliaj_nomoj = '''1998 CB''' ; 1986 VV<sub>1</sub> |Dato_de_malkovro = {{dato|1|februaro|1998}} |Malkovrintoj = [[Peter Kolény|P. Kolény]] kaj [[Leonard Kornoš|L. Kornoš]] |Loko_de_malkovro = [[Modra]] ([[Slovakio]]) |Epoko = 2458200.5 {{dato|23|marto|2018}} TDB |Granda_duonakso = 423,931 [[1 E9 m|Gm]] (2,834 [[astronomia unuo|AU]]) |Periapsido = 362,817 Gm (2,425 AU) |Apoapsido = 485,044 Gm (3,242 AU) |Discentreco = 0,1442 |Periodo = 1742,418&nbsp;[[tago]]j&nbsp;(4,7701&nbsp;[[jaro#Julia jaro|jaroj]])<!-- ~5:2 Jupiter --> |Klinangulo = 8,780° |Meza_anomaliangulo = 282,569°<br /><small>[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|23|marto|2018}}</small> |Longitudo_de_suprenira_nodo = 108,770° |Argumento_de_periapsido = 195,832° |Terdistanco_min = 211,047 [[1 E9 m|Gm]] (1,411 [[astronomia unuo|AU]]) |Absoluta_magnitudo = 14,3 }} '''33129 Ivankrasko''' estas asteroido de la [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|1|februaro|1998}} de la slovakaj [[astronomo]]j [[Peter Kolény]] kaj [[Leonard Kornoš]] elde la [[Observatorio de Modra]] en [[Slovakio]]. == Nomo == Ĝi estis nomita en memoro de la slovaka [[simbolismo (arto)|simbolisma]] [[poezio|poeto]] [[Ivan Krasko]] (realnome ''Ján Botto'', [[1876]]–[[1958]]), fondinto de la slovaka [[modernisma literaturo]] kaj [[tradukisto]] elde la [[rumana lingvo|rumana]] kaj [[germana lingvo]]j. Profesie, li estis [[kemia inĝenierarto|kemia inĝeniero]]. == Eksteraj ligiloj == * {{JPL Small-Body Database}} * {{Minor Planet Center}} * {{Space Reference|33129-ivankrasko-1998-cb}} * {{sk}} [http://www.pluska.sk/slovensko/spolocnost/ivankrasko-rufusom-lietaju-vo-vesmire.html Ivan Krasko kaj Rúfus ekflugas en la kosmon ; el ''Pluska''] {{sinsekvo |titolo = [[Listo de asteroidoj (33001–34000)#33101-33150|Listo de asteroidoj (33001 – 34000)]] |antaŭ = [[(33128) 1998 BU48|(33128) 1998 BU<sub>48</sub>]] |periodo = '''33129 Ivankrasko''' |post = [[(33130) 1998 CR1|(33130) 1998 CR<sub>1</sub>]] }} {{DEFAŬLTORDIGO:Ivankrasko}} [[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]] [[Kategorio:Malkovrita de Leonard Kornoš]] [[Kategorio:Malkovrita de Peter Kolény]] [[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998]] g9hh6bm9plv2fti21xxf38c6wmdnu1p Antonio Rüdiger 0 613926 9354299 9343663 2026-04-18T10:08:14Z Aidas 3488 9354299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Antonio Rüdiger''' <!-- (prononco laŭ sistemo [[IFA]] {{IFA|?ː}})--> estas [[Germanoj|germana]]-[[sieraleono|sieraleona]] [[futbalisto]] (la patro estas [[Germanio|germana]] kaj la patrino [[sieraleono|sieraleona]]). Li naskiĝis {{naskiĝtago|1993|3|3}} en la urbodistrikto [[Neukölln]] de [[Berlino]] kaj pasigis la infanaĝajn jarojn tie, do nun estas {{aĝo|1993|3|3}}-jara. Post du jaroj ĉe la klubo ''[[AS Roma]]'' inter 2015 kaj 2017 kaj kvin ĉe la klubo ''[[Chelsea FC]]'', ekde la jaro [[2022]] li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la klubo ''[[Real Madrid]]''. Krome ekde la jaro 2014 li estas membro de la vira [[germana nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en Rusio. Matĉe li en la nacia teamo de 2018 rekoneblis per la numero "16". En la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] li havis la teaman numeron "2". == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Germana nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Germana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Germana nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Germana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Ĝermo|germana futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rudiger, A}} [[Kategorio:Germanaj futbalistoj]] [[Kategorio:Sieraleonaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio]] jj1rv4ekwylhqlp0lssqr1s1gd6hj6d 9354308 9354299 2026-04-18T10:20:34Z Aidas 3488 bildo aldonata 9354308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Antonio Rüdiger''' <!-- (prononco laŭ sistemo [[IFA]] {{IFA|?ː}})--> estas [[Germanoj|germana]]-[[sieraleono|sieraleona]] [[futbalisto]] (la patro estas [[Germanio|germana]] kaj la patrino [[sieraleono|sieraleona]]). Li naskiĝis {{naskiĝtago|1993|3|3}} en la urbodistrikto [[Neukölln]] de [[Berlino]] kaj pasigis la infanaĝajn jarojn tie, do nun estas {{aĝo|1993|3|3}}-jara. Post du jaroj ĉe la klubo ''[[AS Roma]]'' inter 2015 kaj 2017 kaj kvin ĉe la klubo ''[[Chelsea FC]]'', ekde la jaro [[2022]] li profesie ludas futbalon en la unua vira teamo de la klubo ''[[Real Madrid]]''. Krome ekde la jaro 2014 li estas membro de la vira [[germana nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2018]] en Rusio. Matĉe li en la nacia teamo de 2018 rekoneblis per la numero "16". En la [[Futbala Mondpokalo 2022]] en [[Kataro]] li havis la teaman numeron "2". == Eksteraj ligilojĵo== {{Projektoj}}MA * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[dosiero:2021 FIFA Club World Cup Final - 19.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centra|kun Mateo Kovačić, ambaŭ membroj de ''[[Chelsea FC]]'' en la [[finalo]] de 2021 en la [[Kluba Mondpokalo de FIFA]]}}]] {{Germana nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}} {{Germana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2021}} {{Germana nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}} {{Germana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2024}} {{Ĝermo|germana futbalisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rudiger, A}} [[Kategorio:Germanaj futbalistoj]] [[Kategorio:Sieraleonaj futbalistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio]] h42ws8938eiixgzjbcv2x9vpb2rbnnl The Allman Brothers Band 0 614771 9354003 8477892 2026-04-17T12:07:48Z Sj1mor 12103 9354003 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto muzikgrupo}} [[Dosiero:Duane Allman.jpg|eta|dekstre|175ra|Duane Allman, la grupestro, mortis en motorcikla akcidento en 1971.]] [[Dosiero:Gregg Allman 1975.JPG|eta|dekstre|175ra|Gregg Allman en la turneo de la bando de 1975.]] [[Dosiero:Sea Level - Chuck Leavell (color fix).jpg|eta|dekstre|Klavaristo Chuck Leavell ekkontribuis al la bando en 1973.]] [[Dosiero:Govt. Mule - Warren Haynes.jpg|eta|dekstre|Gitaristo Warren Haynes, tie en la fino de la 1990-aj jaroj, aliĝis al la bando por ties dua kunsido.]] '''The Allman Brothers Band''' estis usona [[rok-muziko|rok-bando]] formita en [[Jacksonville]], [[Florido]], [[Usono]], en 1969 fare de la fratoj Duane Allman ([[glitogitaro]] kaj ĉefa [[gitaro]]) kaj Gregg Allman (voĉo, klavaroj, kantoverkado), same kiel Dickey Betts (ĉefa gitaro, voĉo, kantoverkado), Berry Oakley (basgitaro), Butch Trucks (drumoj), kaj Jai Johanny "Jaimoe" Johanson (drumoj). La bando enkondukis elementojn de [[sudusona rokmuziko]], [[bluso]], [[ĵazo]], kaj [[kontreo]], kaj iliaj koncertaj prezentoj montris elementojn de improvizado kaj de [[instrumenta muziko]]. La du unuaj studiaj sonregistraĵoj de la grupo malsukcesis komerce, sed iliaj koncerta registraĵo de 1971, nome At Fillmore East, reprezentis artan kaj komercan malkovron. La albumo aperigas etendajn versiojn de iliaj kantoj "In Memory of Elizabeth Reed" kaj "Whipping Post", kaj estas ofte konsiderata inter la plej bonkvalitaj koncertalbumoj iam faritaj. Grupestro Duane Allman mortis en motorcikla akcidento poste en tiu jaro, kaj la bando dediĉis ''Eat a Peach'' (1972) en sia memoro, duobla studi/koncerta albumo kiu cementis la popularecon de la bando. Post la morto, ankaŭ en motorcikla akcidento) de la basisto Berry Oakley poste tiun jaron, la grupo rekrutis la klavariston Chuck Leavell kaj la basiston Lamar Williams por la produktaĵo de 1973 nome ''Brothers and Sisters'' (gefratoj), kiu, kombine kun la [[Ŝlagro|sukcesa unuopaĵo]] "Ramblin' Man", metis la grupon en la pinto de la rok-muziko de la 1970-aj jaroj. Interna kverelo skuis ilin tuj poste; la grupo dissolviĝis en 1976, re-formiĝis por mallonge fine de la jardeko kun aldonaj personaraj ŝanĝoj, kaj dissolviĝis denove en 1982. La bando re-formiĝis unu fojon plie en 1989, kaj publikigis serion de novaj albumoj kaj ege turneis. Serio de personaraj ŝanĝoj en la fino de la 1990-aj jaroj estis limigita pro la foriro de Betts. La grupo trovis stabilecon dum la 2000-aj jaroj kun la basisto Oteil Burbridge kaj la gitaristoj Warren Haynes kaj [[Derek Trucks]] (la nevo de ilia drumisto) kaj famiĝis pro monat-daŭra serio de koncertoj ĉe la Novjorka Teatro Beacon ĉiuprintempe. La bando retiriĝis senprobleme en 2014 pro la foriro de la menciitaj membroj. Gregg Allman mortis pro komplikaĵoj el [[hepata kancero]] en Majo 2017. La bando ricevis premiojn de sep oraj kaj kvar platenaj albumoj,<ref>[https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Allman+brothers#search_section "Gold & Platinum - RIAA".] Recording Industry Association of America. Alirita la 15an de Julio 2018. </ref> kaj estis enmetita en la [[Fam-Salono kaj Muzeo de Rokenrolo]] en 1995. [[Rolling Stone]] rangigis ilin la 52a en sia listo de la 100 Plej Grandaj Artistoj Ĉiutempaj en 2004.<ref>[https://web.archive.org/web/20090517075311/http://www.rollingstone.com/news/story/7235465/the_immortals__the_greatest_artists_of_all_time_52_the_allman_brothers_band "The Immortals".] [[Rolling Stone]] numero 946. Rolling Stone. Arkivita el la originalo en 2009-05-17. Alirita la 15an de Julio, 2018. </ref> == Diskaro == * The Allman Brothers Band (1969) * Idlewild South (1970) * At Fillmore East (1971) * Eat a Peach (1972) * Brothers and Sisters (1973) * Win, Lose or Draw (1975) * Wipe the Windows, Check the Oil, Dollar Gas (1976) * Enlightened Rogues (1979) * Reach for the Sky (1980) * Brothers of the Road (1981) * Seven Turns (1990) * Shades of Two Worlds (1991) * An Evening with the Allman Brothers Band: First Set (1992) * Where It All Begins (1994) * An Evening with the Allman Brothers Band: 2nd Set (1995) * Peakin' at the Beacon (2000) * Hittin' the Note (2003) * One Way Out (2004) == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Allman Brothers Band, The}} [[Kategorio:Usonaj rokmuzikaj grupoj]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1960-1969]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979]] [[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1969]] 7nut0y1xnr01fqqe1nnmfcfdd4kfeu9 Eksperimenta rok-muziko 0 665721 9354105 8144611 2026-04-17T18:37:11Z Sj1mor 12103 9354105 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Beatles and George Martin in studio 1966.JPG|eta|dekstre|[[The Beatles]] labore en la studio kun sia produktoro [[George Martin]], ĉirkaŭ 1965.]] [[Dosiero:Frank Zappa - Capt. Beefheart - crop.jpg|eta|dekstra|[[Frank Zappa]] kun [[Captain Beefheart]], side maldekstre, dum koncerto en 1975.]] '''Eksperimenta rok-muziko''' estas subĝenro de [[rok-muziko]]<ref> Rosenberg 2009, p. 179. </ref> kiu transiras la limojn de la komunaj komponarto kaj la [[koncerto|koncertaj]] teknikoj<ref> Bogdanov 2001, p. 10. </ref> aŭ kiu eksperimentas per la bazaj elementoj de la ĝenro.<ref> Martin 1998, p. 93. </ref> Artistoj celas liberiĝi kaj plinovigi, kaj kelkaj el la distingaj karakteroj de la ĝenro estas [[Improvizado (muziko)|Improviza ludado]], [[avangardo|avangardaj]] influoj, malkutima instrumentaro, kripta vortumado (aŭ instrumentado), neortodoksaj strukturoj kaj rithmoj kaj subtena malakcepto de komercaj deziroj.<ref>[https://www.allmusic.com/style/experimental-rock-ma0000002583 "Experimental Rock".] [[AllMusic]]. Alirita la 25an de oktobro, 2019. </ref> == Vidu ankaŭ == * [[Elektronika muziko]] * [[Postroka muziko]] * [[Psikedela rokmuziko]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Bogdanov, Vladimir, eld. (2001). [https://archive.org/details/allmusicguidetoe00vlad All Music Guide to Electronica.] Backbeat Books. ISBN 0-87930-628-9. * Martin, Bill (1998). Listening to the Future: The Time of Progressive Rock, 1968–1978. Open Court. ISBN 0-8126-9368-X. * Rosenberg, Stuart (2009). [https://books.google.es/books?id=736Mu91q_fcC&pg=PA179&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Rock and Roll and the American Landscape: The Birth of an Industry and the Expansion of the Popular Culture, 1955-1969.] iUniverse. ISBN 978-1-4401-6458-3. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eksperimenta roko| ]] [[Kategorio:Rokmuzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Eksperimentaj muzikaj ĝenroj]] 5ztocn451x1zqfytewb2j6pn6lnhajh Nicolas Leblanc 0 670720 9354284 7823903 2026-04-18T09:31:50Z Sj1mor 12103 9354284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} [[Dosiero:Nicolas Leblanc. Photograph after a Wellcome V0028733.jpg|eta|]] '''Nicolas LEBLANC''' (6a de decembro [[1742]] - 16a de januaro [[1806]]) estis franca [[kemiisto]]. Li disvolvigis la metodon de preparado de la [[natria karbonato]], metodo kiu portas lian nomon. En 1786 li famiĝis pro siaj verkoj pri [[kristaliĝo]]. Tri jarojn poste li malkovris preparprocedon de natria karbonato (komerca natro) el ordinara [[salo]] ([[natria klorido]]), nome procedo Leblanc, kio ebligis la disvolvigon de la mineralkemia industrio. En 1791 li malfermis fabrikon kiu uzis tiun novan procedon. Sed li bankrotis (ĉefe je la eksplodo de la [[Franca Revolucio]] kaj la gilotinigo de sia patrono la Duko de Orleano en 1793) kaj post aliaj malsukcesaj klopodoj, ki [[sinmortigo|memmortigis]] sin en 1806 en [[Saint-Denis]]. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Leblanc, Nicolas}} [[Kategorio:Francaj inventistoj]] [[Kategorio:Francaj kemiistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] lixzv3oqdonnja1trxf6whteswm2asv Listo de studentoj en Universitato de Debrecen 0 672734 9354228 9353180 2026-04-18T05:01:02Z Crosstor 3176 /* B */ 9354228 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli signifaj [[studento]]j en [[Universitato de Debrecen]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato kun la aliĝintaj altlernejoj ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Ervin Aba]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]] * [[László Ablonczy]], [[ĵurnalisto]] * [[Pál Ablonczy]], [[ĝenerala kuracisto]] * [[Ernő Ábrahám]], ĵurnalisto * [[Géza Aczél]], [[redaktoro]] * [[János Áfra (poeto)]] * [[Lajos Agárdi]], [[instruisto]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[János Aranyosi]], anestezisto * [[Sándor Árvay (ginekologo)]] * [[Imre Aszódi (ginekologo)]] * [[Lili Aszódi]], [[hematologio|hematologo]] * [[Sándor Asztalos (redaktoro)]] == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Jolán Babus]], instruisto * [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo * [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro * [[József Bakos]], pedagogo * [[Iván Balassa]], etnografo * [[Péter Balczó]], [[operkantisto]] * [[János Bálint (kemiisto)]] * [[József Balla (kuracisto)]] * [[Elemér Balogh (filozofo)]] * [[Éva Balogh (dermatologo)]] * [[István Balogh (historiisto)]] * [[Kálmán Balogh (geologo)]] * [[Tamás Balogh (aktoro)]] * [[Tibor Balogh (kritikisto)]] * [[Tibor Balogh (matematikisto)]] * [[Zoltán Tibor Balogh]], matematikisto * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[Erzsébet Bánkiné Molnár]], muzeestro * [[Gedeon Barcza]], ŝakisto * [[István Bárdosi]], juristo * [[Gyula Barla]], [[filologo]] * [[Béla Barna (matematikisto)]] * [[József Bártfay (kemiisto)]] * [[Júlia Bartha]], turkologo * [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomo * [[Katalin Bartha (lingvisto)]] * [[Bertalan Baskay Tóth]], agronomo * [[Imre Bata]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Bauer]], agronomo * [[Tibor Bedő]], [[ginekologo]] * [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto * [[Tibor Bellon]], muzeestro * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[Pál Beluszky]], [[geografo]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[György Benkő (radiologo)]] * [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo * [[András Béres (etnografo)]] * [[Gyula Bereznai]], matematikisto * [[Zoltán Bertha]], literaturhistoriisto * [[József Bihari (lingvisto)]] * [[Ferenc Boján]], kuracisto * [[Zsolt Boldogkői]], [[biologo]] * [[Szilárd Borbély]], redaktoro * [[Antal Borsi]], instruisto * [[Árpád István Borsos]], [[geografo]] * [[Zoltán Borsy]], geografo * [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]] * [[Béla Brindza]], matematikisto * [[Róbert Brósz]], juristo * [[Edit Buzás]], [[genetikisto]] {{Div col end}} == C == * [[Márta Csabai]], psikologo * [[Ervin Cséka]], juĝisto * [[János Csontos]], ĵurnalisto * [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto * [[Judit Czeglédy]], [[virologo]] == D == * [[Csaba Danku]], juristo * [[István Dobos]], kritikisto * [[János Dombay]], arkeologo * [[Zoltán Dövényi]], geografo * [[Károly Duló]], filmisto == E == * [[Ottó Eiben]], [[antropologo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto * [[Sándor F. Kovács]], politikisto * [[Eszter Faragó]], pulmonologo * [[Ibolya Fekete]], reĝisoro * [[László Filep]], matematikisto * [[Mária Filep]], arkitekto * [[Csaba Földes]], [[germanisto]] * [[Márta Fügedi]], muzeologo * [[Ferenc Fülep]], arkeologo == G == * [[Aurél Gábor]], kuracisto * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[László Gali]], [[reĝisoro]] * [[Sándor Gardó]], ginekologo * [[János Gárdus]], instruisto * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[Endre Gáspár]], ĵurnalisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Péter Gaszner]], psikiatro * [[Artúr Gergely]], kemiisto * [[Jenő Gergely (psikologo)]] * [[Olga Geszti]], [[radiobiologio|radiobiologo]] * [[Mária Gődény]], radiologo * [[Iván Gönczi]], ekonomo * [[Béla Gróf]], agronomo * [[Sándor Gyimesi]], arkivisto * [[Endre Gyökössy (poeto)]] * [[Zoltán Györgydeák]], kemiisto * [[Csaba Gyüre]], politikisto == H == * [[István Hatvani (okulkuracisto)]] * [[András Hegedűs]], juristo * [[Gábor Herpay]], arkivisto * [[István Hoffmann]], lingvisto * [[Gábor Hollósi]], [[zoologo]] * [[József Hullay]], neŭrologo == I == * [[József Igmándy]], instruisto * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[Nándor Ikvai]], muzeestro * [[Zsuzsanna Izsvák]], [[genetikisto]] == J == * [[Éva Jakab Tóth]], kemiisto * [[József Jámbor]], aktoro * [[Ferenc Jánosi (politikisto)]] * [[György Jánosi]], ministro * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Gábor Jóna]], radiologo * [[István Jóna]], radiologo * [[Árpád Juhász (sociologo)]] * [[Béla Juhász]], redaktoro == K == * [[István Káldor]], venerologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Ferenc Kardos (ginekologo)]] * [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] * [[Andrea Katona]], bibliotekisto * [[Anna Katona]], literaturhistoriisto * [[Mihály Kecskés]], mikrobiologo * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Tibor Keresztury]], redaktoro * [[Menyhért Kéri]], meteologo * [[András Béla Kiss]], kemiisto * [[Ferenc Kiss (literaturhistoriisto)]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Eszter Kokas]], kuracisto * [[Mihály Komóczi]], psikologo * [[Tibor Koppányi]], biologo * [[László Kordos]], geologo * [[Gergő Kosina]], naĝila naĝisto * [[Imre Kovách]], sociologo * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[János Kubassek]], geografo == L == * [[János Lakos (arkivisto)]] * [[Gábor Laurenczy]] * [[Nándor Less]] == M == * [[Pál Maday]] * [[Enikő Magyari]] * [[Béla Márkus]] * [[László Matkó]] * [[Sándor Mészáros (literaturisto)]] * [[Lajos Molnár (ministro)]] == N == * [[László Nagy (biokemiisto)]] * [[Lajos Nemes]], arkivisto * [[Norbert Németh]], kuracisto * [[Balázs Nyilasy]], poeto == P == * [[József Pálfy (prezentisto)]] * [[Márk Papp]], naĝisto * [[Katalin Péter]], historiisto * [[Sándor János Petőfi]], [[lingvisto]] * [[Ferenc Pongor]], pulmonologo == R == * [[Alfréd Rényi]], matematikisto (1921–1970) * [[Erzsébet Rózsa]], [[filozofo]] == S == * [[István Samu]], psikiatro * [[Zoltán Seregi]], reĝisoro * [[Árpád Sopsits]], reĝisoro * [[János Sőregi]], muzeestro * [[János Sugár]], patologo * [[Pál Sümegi]], geologo * [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo * [[László Szabó (skulptisto)]] * [[Magda Szabó]], verkisto * [[Mária Szatmáriné Balogh]], kuntrejnadisto * [[Tamás Székely (biologo)]] * [[Vilma Széky]], geologo * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[Miklós Szilágyi (etnografo)]] * [[Anna Szöőr]], psikologo * [[Sándor Szűcs (etnografo)]] == T == * [[Mihály Takaró]] * [[János Tibori]] * [[István Török (teologo)]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Zsombor Tóth]] * [[Zoltán Trócsányi (fizikisto)]] * [[Ferenc Túry]] == V == * [[Eszter Vágó]] * [[István Pál Vallasek]] * [[Zsuzsanna Varga (historiisto)]] * [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]] == Fontoj == * ĉerpoj el la koncernaj biografioj * ''La listo havas ankaŭ tiujn studentojn, kiuj studis en universitato, se ĝi havis alian nomon!'' * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] 07ooooo02b1pkfkapleifpuwczk85cq Eksperimenta teatro 0 678035 9354106 8144612 2026-04-17T18:37:19Z Sj1mor 12103 9354106 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:robinwhitewhorecrosshalf.jpg|eta|Robin Bittman en produktaĵo de Corner Theatre ETC en 1981 de la verko de Tom Eyen nome ''The White Whore and the Bit Player,'' reĝisorita de Brad Mays.]] '''Eksperimenta teatro''' estas ĝenerala termino por diversaj movadoj en la historio de okcidenta [[teatro]], kiu en la 20-a jarcento oponis kontraŭ al la tiam regantaj konvencioj pri verkado kaj produktado de scenejaj [[dramo]]j. Ĝi ankaŭ starigis sin kontraŭ la teatra skolo de ''Naturismo''. La termino 'Eksperimenta Teatro' estas uzata pli-malpli interŝanĝeble kun la titolo [[Avangardo|Avangarda]] teatro. Unu aparta, tempe limigita fazo de eksperimenta teatro en la 20-a jarcento estas karakterizita kiel "[[Absurda Teatro]]" ("Teatro de la Absurdoj"), sed nur kelkaj dramistoj estas konsiderataj tiel esti nomataj: aparte menciindas [[Samuel Beckett]], [[Václav Havel]], [[Eugène Ionesco]], [[Alfred Jarry]], [[Sławomir Mrożek]], [[Harold Pinter]], [[Tadeusz Różewicz]] kaj [[Jean Tardieu]]. == Vidu ankaŭ == * [[Stratoteatro]] == Literaturo == * Hildegard Seipel: ''Untersuchungen zum experimentellen Theater von Beckett und Ionesco'' ([[germane]]: "Esploroj pri la Eksperimenta Teatro de Beckett kaj Ionesco", Bonn 1962. {{Ĝermo|teatro}} [[Kategorio:Teatro]] r13hzp4bpnuxubm7bqjcbhssautf6uf Retuzino (izoflavono) 0 679447 9354341 8682190 2026-04-18T11:52:44Z ~2026-71097-7 252566 better image 9354341 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Retuzino'''</font></big></big></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Retusin isoflavone 2D.png|200ra|retuzino (izoflavono)]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Retuzino (izoflavono)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|200ra|retuzino (izoflavono)]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Retuzino (izoflavono)''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Prosopis juliflora, known as the Velvet Mesquite (10078437503).jpg|200ra]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Retuzino (izoflavono) estas flava antioksidigaĵo trovata en plantoj tia kia la [[Prozopo|Prosopis juliflora]]<ref>[https://books.google.com.br/books?id=pqOcEBcwySkC&pg=PA1014&dq=Retusin+Prosopis+juliflora&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiC8_jT9rXnAhV2E7kGHZiRCGMQ6AEIKTAA#v=onepage&q=Retusin%20Prosopis%20juliflora&f=false Phytochemical Dictionary of the Leguminosae]</ref></small>''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|16|H|12|O|5'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=37816-19-6 37816-19-6] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.4587189.html 4587189] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5481240 5481240] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||flaveca solidaĵo |- |[[Molmaso]]||284,0684 g·mol<sup>-1</sup> |- |[[Denseco]]|| 1,42g cm<sup>−3</sup><ref>[https://amp.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB6947105.htm?N=China Chemical Book]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||315°C-323°C |- |[[Bolpunkto]]||520,9°C |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.669}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||199 °C |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||6,84 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,021 g/L |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||329 mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/39|R36/37/39]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S22|S22]] [[Listo da S-Deklaroj#R24/25|S24/25]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25 °C kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Retuzino (izoflavono)''', '''(4'-metokso,7,8-duhidrokso-izoflavono)''' aŭ '''C<sub>16</sub>H<sub>12</sub>O<sub>5</sub>''' estas natura izoflavono trovata en diversaj plantoj tiaj kiaj [[Tonka fabo|Dipteryx odorata]], [[Fabacoj|Dalbergia retusa]], [[Faboideoj|Millettia nitida]], ktp. Ĝi estas flaveca solidaĵo nesolvebla en akvo kaj iomete solvebla en alkoholo kun antioksidigaj<ref>[https://www.researchgate.net/figure/Likely-pathway-of-retusin-transformation-in-the-intermembrane-space-generation-of_fig3_277561901 Researchgate]</ref>, antibakteriaj,<ref>[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13880200490902626 Taylor & Francis online]</ref> antitumoraj<ref>[https://books.google.com.br/books?id=AhalDwAAQBAJ&pg=PT321&lpg=PT321&dq=retusin+antitumor&source=bl&ots=9vKZsEKWYL&sig=ACfU3U3poqiHetnSQuxdTmA0poJGgpmBEg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYm7bLjbbnAhWpK7kGHV6dDRgQ6AEwAHoECAkQAQ#v=onepage&q=retusin%20antitumor&f=false Handbook of Medicinal Mints: Aromathematics: Phytochemicals and Biological ...]</ref> kaj antifungaj<ref>[https://europepmc.org/article/PMC/6710790 Europe PMC]</ref> proprecoj. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado ekde la [[genisteino]] per aldono de la hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de la hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj interŝanĝo de la hidroksila grupo je metoksila grupo en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Genistein-3D-balls.png|90ra|genisteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado ekde la [[gliciteino]] per forigo de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, per aldono de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo kaj interŝanĝo de la hidroksila grupo je metoksila grupo en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado ekde la [[irigenino]] per forigo de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj aldono de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Irigenin-3D-balls.png|100ra|irigenino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado ekde la [[kalikozino]] per aldono de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo kaj forigo de hidroksila grupo en la 3-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Calycosin-3D-balls.png|100ra|kalikozino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado ekde la [[pratenseino]] per forigo de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, per aldono de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo kaj forigo de hidroksila grupo en la 3-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Pratensein-3D-balls.png|100ra|pratenseino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado ekde la [[prunetino]] per forigo de la hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, aldono de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj interŝanĝo de la metoksila grupo je hidroksila grupo en la 7-a pozicio de la kromenonila grupo kaj interŝanĝo de la hidroksila grupo je metoksila grupo je en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Prunetin-3D-balls.png|100ra|prunetino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado ekde la [[tektorigenino]] per forigo de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, aldono de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj interŝanĝo de la hidroksila grupo je metoksila grupo en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Tectorigenin-3D-balls.png|100ra|tektorigenino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Konvertado al [[genisteino]] per forigo de la hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo, aldono de la hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj interŝanĝo de la metoksila grupo je hidroksila grupo en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Genistein-3D-balls.png|90ra|genisteino]] |} </center> === Reakcio 2 === * Konvertado al [[gliciteino]] per aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, per forigo de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo kaj interŝanĝo de la metoksila grupo je hidroksila grupo en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]] |} </center> === Reakcio 3 === * Konvertado al [[irigenino]] per aldono de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj forigo de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Irigenin-3D-balls.png|100ra|irigenino]] |} </center> === Reakcio 4 === * Konvertado al [[kalikozino]] per forigo de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo kaj aldono de hidroksila grupo en la 3-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Calycosin-3D-balls.png|100ra|kalikozino]] |} </center> === Reakcio 5 === * Konvertado al [[pratenseino]] per aldono de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo kaj aldono de hidroksila grupo en la 3-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Pratensein-3D-balls.png|100ra|pratenseino]] |} </center> === Reakcio 6 === * Konvertado al [[prunetino]] per aldono de la hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj interŝanĝo de la hidroksila grupo je metoksila grupo en la 7-a pozicio de la kromenonila grupo kaj interŝanĝo de la metoksila grupo je hidroksila grupo en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Prunetin-3D-balls.png|100ra|prunetino]] |} </center> === Reakcio 7 === * Konvertado al [[tektorigenino]] per aldono de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj interŝanĝo de la metoksila grupo je hidroksila grupo en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Tectorigenin-3D-balls.png|100ra|tektorigenino]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB6947105.htm Chemical Book] * [https://www.chemsrc.com/en/cas/37816-19-6_429878.html Chemsrc] * [https://www.carbosynth.com/carbosynth/website.nsf/(w-productdisplay)/C6203E279D07CBCE80257ED90052BC39 Carbosynth] * [https://books.google.com.br/books?id=rchJAAAAQBAJ&pg=PA77&dq=Retusin+isoflavone&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwia4YbB9LXnAhVsIbkGHbhuAVkQ6AEIQjAD#v=onepage&q=Retusin%20isoflavone&f=false Bioactive Molecules and Medicinal Plants] * [https://books.google.com.br/books?id=SHS6K_cmJMgC&pg=PA300&dq=Retusin+isoflavone&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwia4YbB9LXnAhVsIbkGHbhuAVkQ6AEISjAE#v=onepage&q=Retusin&f=false Studies in Natural Products Chemistry] * [https://books.google.com.br/books?id=jZvqBwAAQBAJ&pg=PA720&dq=Retusin+properties&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi_u5C697XnAhWIK7kGHczWDQAQ6AEIMjAB#v=onepage&q=Retusin%20properties&f=false Plant Polyphenols: Synthesis, Properties, Significance] * [https://books.google.com.br/books?id=xeA8DwAAQBAJ&pg=PA128&dq=Retusin+properties&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi_u5C697XnAhWIK7kGHczWDQAQ6AEIOjAC#v=onepage&q=Retusin&f=false The Power Of Jamu] * [https://books.google.com.br/books?id=-tg7R4hU8hkC&pg=PA238&dq=Retusin+Dipteryx+odorata&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiB5JuAi7bnAhURK7kGHSBrDGwQ6AEIMjAB#v=onepage&q=Retusin%20Dipteryx%20odorata&f=false CRC Handbook of Alternative Cash Crops] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Izoflavonoj]] [[Kategorio:Izoflavonoloj]] nl9ukolimg0svf4jhoa7kxntcafow69 Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Korvo 4 700839 9354291 7701819 2026-04-18T09:47:15Z Kani 670 9354291 wikitext text/x-wiki <!-- {{subst:fermita/komenco}} --> === [[Korvo]] === <div class="boilerplate metadata vfd" style="background-color: #F3F9FF; margin: 0 auto; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''La teksto en tiu ĉi kesto enhavas jam fermitan baloton. <span style="color:red">'''Bonvolu ne plu redakti ĝin.'''</span>{{#if:|<br>}}'' ---- Scienca artikolo kun interesaj kulturaj nuancoj. ==== Por ==== # {{Por}} --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:00, 9 sep. 2020 (UTC) # {{Por}} --Mi bluigis du terminojn. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 9:39, 13 jun. 2022 (UTC) # {{Por}} -- [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:57, 24 aŭg. 2022 (UTC) ==== Kontraŭ ==== # {{Kontraŭ}} ==== Detenas ==== # {{Sindetena}} ==== Komentoj ==== :{{atendante}} Kelkaj ĉapitroj ankoraŭ ne havas referencojn. Ĉu eblas aldoni ilin? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:47, 13 jun. 2022 (UTC) :Tiu propono ne sekvis la regularan proceduron kaj forgesiĝis dum jaroj. Mi aprobas legindecon pro malnovaj voĉoj kaj klopodos por plibonigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 18 apr. 2026 (UTC) ==== Rezulto ==== * {{Por}} : 3 * {{Kontraŭ}} : 0 * {{Sindetena}} : 0 La artikolo estis elektita kiel leginda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 18 apr. 2026 (UTC) ---- :''La supra teksto enhavas jam fermitan baloton. <span style="color:red">'''Bonvolu ne plu redakti ĝin.'''</span>''</div> m209ehaxfajuipboaa7rdxo0ehho7eq Christian Gottlob Heyne 0 708002 9353998 9353997 2026-04-17T11:59:29Z Claudio Pistilli 25073 /* Vivo */ 9353998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Christian Gottlob HEYNE''' (naskiĝinta la {{daton|25|9|1729}} en [[Chemnitz]], mortinta la {{daton|14|7|1812}} en [[Göttingen]]) estis [[germanio|germana]] arĥeologo kaj filologo. == Vivo == Frekventinte la gimnazion de naskiĝurbo sia li dediĉis sin ekde 1748 en [[Lepsiko]] al la studoj de filologio kaj jursciencoj ĉe [[:de: Johann Friedrich Christ|Johann Friedrich Christ]], [[Johann August Ernesti]] kaj [[:de:Johann August Bach|Johann August Bach]]. En 1753 li iĝis kopiisto ĉe la biblioteko de grafo [[:de:Heinrich von Brühl|Heinrich von Brühl]] en [[Dresdeno]]. Nur la malriĉeco pelis lin je la verkado. Ties fruktoj estis, krom kelkaj tradukoj, la prilaborado de [[Tibulo]] (Leipzig 1755) kaj de [[Epikteto]] (Dresden 1756). En [[Wittenberg]] kien li venis en 1759 kiel edukisto de nobla junulo, li kontinuigis la studojn kaj revenis en 1760 al Dresdeno. De ĉi tie li vokitis kiel profesoro pri [[retoriko]] en la jaro 1763-a al Göttingen. La sekvanjarojn li iĝis unua universitata bibliotekisto, poste kortega konsilisto kaj sekretario de la Akademio de la sciencoj kaj sekreta justickonsilisto. Per siaj prelegoj pri la klasika antikveco kaj la gvidado de la filologia seminario li ege helpis la ekfloron de la universitato kaj la plivigligon de la studoj pri la fruaj epokoj. Tamen la studo de lingvo kaj gramatiko estis por li nenio se ne antaŭkondiĉo por povi ekkompreni la spiriton de la antikveco! Filologio en si neniam estu la ĉefa celo. Pro tio li kritikitis ofte, i.a. fare de [[Johann Heinrich Voß]]. Ankaŭ [[Friedrich August Wolf]], estinte iam fidela aŭskultanto lia, iĝis ties polemika malamiko. La agado de Heyne verkiste komprenas la antikvecon entute kaj temigis mitologion, arĥeologion, historion kiel ankaŭ memkompreneble la interpretadon de la klasikaj verkistoj, speciale de la poetoj. Inter liaj skribitaĵoj tre menciindas, krom la kolekto esea/programa »Opuscula academica« (Göttingen 1785–1812), la supre menciita Tibulo-eldono (4-a eldono prizorgita de Wunderlich, Leipzig 1817), de [[Vergilio]] (Leipzig 1767–75), de [[Pindaro]] (Göttingen 1773), de la [[homero|homera]] »Iliado« (Leipzig 1882) kaj de la apolodora »Bibliotheca graeca« (Göttingen 1782); bonegas ankaŭ lia enkondukŝlosilo »Einleitung in das Studium der Antike« (Göttingen 1772); liaj komentoj »Erläuterungen« al la tischbein-a verko »Homer nach Antiken« (Göttingen 1801–05) kaj »Lobschrift auf Winckelmann« (Kassel 1778). La gazeto »Göttinger gelehrten Anzeigen«, kiu aperis ekde 1770 sub lia gvido, ja enhavas ankaŭ multaĵojn de Heyne. »Akademische Vorlesungen über die Archäologie und Kunst des Altertums« aperis en Braunschweig en 1821. Filino lia estis la verkistino [[Therese Huber]]. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 9. Leipzig 1907, p. 306 ([http://www.zeno.org/nid/2000677203X tie ĉi interrete]) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Heyne, Christian Gottlob}} [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj arkeologoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Redaktoroj]] [[Kategorio:Retorikistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] 817uyhbxkgzof9gnxbf27a0ptktjehw 9353999 9353998 2026-04-17T12:00:14Z Claudio Pistilli 25073 /* Vivo */ 9353999 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Christian Gottlob HEYNE''' (naskiĝinta la {{daton|25|9|1729}} en [[Chemnitz]], mortinta la {{daton|14|7|1812}} en [[Göttingen]]) estis [[germanio|germana]] arĥeologo kaj filologo. == Vivo == Frekventinte la gimnazion de naskiĝurbo sia li dediĉis sin ekde 1748 en [[Lepsiko]] al la studoj de filologio kaj jursciencoj ĉe [[:de:Johann Friedrich Christ|Johann Friedrich Christ]], [[Johann August Ernesti]] kaj [[:de:Johann August Bach|Johann August Bach]]. En 1753 li iĝis kopiisto ĉe la biblioteko de grafo [[:de:Heinrich von Brühl|Heinrich von Brühl]] en [[Dresdeno]]. Nur la malriĉeco pelis lin je la verkado. Ties fruktoj estis, krom kelkaj tradukoj, la prilaborado de [[Tibulo]] (Leipzig 1755) kaj de [[Epikteto]] (Dresden 1756). En [[Wittenberg]] kien li venis en 1759 kiel edukisto de nobla junulo, li kontinuigis la studojn kaj revenis en 1760 al Dresdeno. De ĉi tie li vokitis kiel profesoro pri [[retoriko]] en la jaro 1763-a al Göttingen. La sekvanjarojn li iĝis unua universitata bibliotekisto, poste kortega konsilisto kaj sekretario de la Akademio de la sciencoj kaj sekreta justickonsilisto. Per siaj prelegoj pri la klasika antikveco kaj la gvidado de la filologia seminario li ege helpis la ekfloron de la universitato kaj la plivigligon de la studoj pri la fruaj epokoj. Tamen la studo de lingvo kaj gramatiko estis por li nenio se ne antaŭkondiĉo por povi ekkompreni la spiriton de la antikveco! Filologio en si neniam estu la ĉefa celo. Pro tio li kritikitis ofte, i.a. fare de [[Johann Heinrich Voß]]. Ankaŭ [[Friedrich August Wolf]], estinte iam fidela aŭskultanto lia, iĝis ties polemika malamiko. La agado de Heyne verkiste komprenas la antikvecon entute kaj temigis mitologion, arĥeologion, historion kiel ankaŭ memkompreneble la interpretadon de la klasikaj verkistoj, speciale de la poetoj. Inter liaj skribitaĵoj tre menciindas, krom la kolekto esea/programa »Opuscula academica« (Göttingen 1785–1812), la supre menciita Tibulo-eldono (4-a eldono prizorgita de Wunderlich, Leipzig 1817), de [[Vergilio]] (Leipzig 1767–75), de [[Pindaro]] (Göttingen 1773), de la [[homero|homera]] »Iliado« (Leipzig 1882) kaj de la apolodora »Bibliotheca graeca« (Göttingen 1782); bonegas ankaŭ lia enkondukŝlosilo »Einleitung in das Studium der Antike« (Göttingen 1772); liaj komentoj »Erläuterungen« al la tischbein-a verko »Homer nach Antiken« (Göttingen 1801–05) kaj »Lobschrift auf Winckelmann« (Kassel 1778). La gazeto »Göttinger gelehrten Anzeigen«, kiu aperis ekde 1770 sub lia gvido, ja enhavas ankaŭ multaĵojn de Heyne. »Akademische Vorlesungen über die Archäologie und Kunst des Altertums« aperis en Braunschweig en 1821. Filino lia estis la verkistino [[Therese Huber]]. == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 9. Leipzig 1907, p. 306 ([http://www.zeno.org/nid/2000677203X tie ĉi interrete]) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Heyne, Christian Gottlob}} [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Germanaj arkeologoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Redaktoroj]] [[Kategorio:Retorikistoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] 1yzeq37z0hmfj1jpcsw4ppkk2qabsu8 Pordego de Pekař 0 722324 9354313 8410111 2026-04-18T10:28:11Z Petr Tomasovsky 678 9354313 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pordego de Pekař | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = tunelo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Pekařova brána | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Pekařova brána 2.jpg | dosiero_priskribo = Pordego de Pekař <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Liberec | distrikto = Distrikto Semily | municipo = Vyskeř | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = [[Lažany (Vyskeř)|Lažany]] | rivero = | montaro = Jiĉina montetaro | ŝoseo = III/27926 | longo = 4 | longo_unuo = m | longo_tipo = Trafika longo <!-- *** Situo *** --> | situo = Pordego de Pekař | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 30 | lat_s = 51 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 07 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 9.61 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Vyskeř <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1914 | establita_tipo = Malfermo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Pekařova brána | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Pordego de Pekař''' (ĉeĥe '''Pekařova brána''') estas mallonga ŝosea [[tunelo]], respektive rokpordego sur katastro de municipo [[Vyskeř]] en [[distrikto Semily]] en [[Regiono Liberec]]. Ĝi troviĝas en [[Bohemia paradizo]] sur ŝoseo III/27926 (km 10,9, registra numero 27926-4) sub [[Lažany (Vyskeř)|Lažany]], parto de municipo Vyskeř, proksimume 5 km norde de urbo [[Sobotka]].<ref>{{Citaĵo el la reto | příjmení = | jméno = | titolo = Pekařova brána | url = https://mapy.cz/turisticka?x=15.1662847&y=50.5207794&z=15&source=base&id=1719458 | eldoninto = mapy.cz | místo = | datum vydání = | alirdato = 2019-09-20 | korporace = Seznam }}</ref> La tunelo havas longecon 4 m, helan altecon 4,9 m kaj trafikigita ĝi estis en la jaro 1914. Sed pro la formo de la [[romp-arko]] la enveturo estas limigita nur por veturiloj ĝis 3,8 metroj de alteco. La pordego estis kreita artefarite. Ĝi estiĝis dum konstruado de ŝoseo, kiam ĝiaj konstruintoj trovis grejsan rokon nomata Mnich (Monaĥo) kaj ili decidiĝis, ke ili konservos ĝin. Ili elhakis en ĝin gotikan arkon kaj samtempe ili alirebligis ĝian supraĵon sur ŝtupoj. La nomo Pordego de Pekař devenas el la tempo, kiam tra ĉi tie kondukis devena turisma pado el burgo [[Kost]] al burgo [[Valdštejn (burgo)|Valdštejn]], nomita laŭ ĉeĥa historiisto [[Josef Pekař]]. == Pluaj fotoj == <gallery> File:Pekarova brana 02.JPG|Pordego de Pekař en direkto de la valo de [[Žehrovka]] File:Pekařova brána 1.jpg|La pordego en direkto de Lažany, dekstre ŝtuparejo por supreniro sur la pordego. </gallery> == Ligiloj == === Referencoj === {{Referencoj}} === Eksteraj ligiloj === * {{Commonscat linio}} * [http://www.trosky.cz/rajnet/web/zobraz.asp?id=351 Pekařova brána] * [https://www.hrady.cz/index.php?OID=9737 Pekařova brána sur hrady.cz] [[Kategorio:Pordegoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Rokformacioj en distrikto Semily]] [[Kategorio:Rokformacioj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Ŝoseaj tuneloj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Semily]] [[Kategorio:Teknikaj memorindaĵoj en Regiono Liberec]] [[Kategorio:Transporto en distrikto Semily]] [[Kategorio:Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Vyskeř]] [[Kategorio:Rokpordegoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Arkitekturaj kuriozaĵoj en Ĉeĥio]] n3p3y42nyo3sykvmknpx1ckccer4cnv Marja-Sisko Aalto 0 731215 9354141 9353545 2026-04-17T20:00:48Z Näin on näreet 255377 [[Uzanto:Taylor 49]], kial vi forigis tiujn sciojn? 9354141 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marja-Sisko Aalto''', antaŭe '''Olli-Veikko Aalto''', estas finna [[luteranismo|luterana]] [[pastro]] kaj [[verkisto]]. Post naskiĝo ri ricevis masklan sekson. Ekde 1986 ĝis 2010 ri estis vikario en [[Imatra]]. En novembro 2008 ri publike anoncis ke ri estis transseksulo, kaj intencis transformi siajn seksajn ecojn al virinaj. Ri ekuzis virinan hormonon, kaj la genitala transformada operacio okazis en 2011. Ri elektis kiel sia virinnomo la nomon ''Marja-Sisko'', ĉar pre ria naskiĝo riaj gepatroj decidis, ke se la infano estas knabino, ili donas la nomon ''Marja-Sisko''. Ria mensa sekso komenci esti montrata jam en la infaneco. Ri rakontis publike, ke sesjare ri demandis, kial ri ne havis jupon kiel aliaj knabinoj kaj lerneje estis malfacile uzi knabnecesejon. Ri klarigis, ke ri komencis kredi, ke temus pri [[transvestismo]], sed iom post iom iĝis klare, ke temas pri transsekseco. Tio kaŭzis problemojn en la eklezio. Teorie ne estis juraj maleventualecoj por ria daŭrigo en la vikaria profesio. [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando]] akceptis la pastrecon de virinoj en 1986, kaj ĝiaj unuaj virinaj pastroj estis inaŭguritaj 1988. Seta (''Seksuaalinen Tasavertaisuus'' "seksuala egeleco"), finnlanda asocio de seksualaj kaj seksaj malplimultoj, anoncis, ke Aalto havu nepre rajton daŭri en sia oficio. [[Voitto Huotari]], episkopo de la Episkopejo de Mikkeli, al kiu Imatra apartenas, tamen ne taksis, ke ria daurigo praktike estus realigebla. Aalto revenis al laboro, sed baldaŭ denove foriĝis el ĝi pro konduto de iuj paroĥanoj, kaj disvastiĝinta opinio ke la seksa transformo neripareble forigis fidon de ri. Fine tio rezultigis ke Aalto forlasis la eklezian profesion, kaj fariĝis verkisto anstataŭe. Ri estas la unua publike konata transseksula finna pastro. Antaŭe Aalto havis tri infanojn. Priparolado de Marja-Sisko Aalto ne kaŭzis iujn problemojn en finnlingvaj gazetoj, ĉar la finna havas unu solan triapersonan pronomon "hän" kiu neniel dependas de sekso, kaj same neniu alia gramatikaĵo en la lingvo dependas de sekso. Ekde jaro 2013 Marja-Sisko Aalto publikigis sep romanojn, la plej frua nomiĝas ''Murha tuomiokapitulissa'' (= "murdo en episkopa konsistorio"). Ri loĝas nuntempe en [[Kuopio]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{Vivtempo|Aalto, Marja-Sisko}} [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Finnaj luteranoj]] [[Kategorio:Finnaj pastroj]] c5qv9uqti1itaufh3erarwa3s0i378k 9354147 9354141 2026-04-17T20:08:32Z Näin on näreet 255377 9354147 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marja-Sisko Aalto''', antaŭe '''Olli-Veikko Aalto''', estas finna [[luteranismo|luterana]] [[pastro]] kaj [[verkisto]]. Post naskiĝo ri ricevis masklan sekson. Ekde 1986 ĝis 2010 ri estis vikario en [[Imatra]]. En novembro 2008 ri publike anoncis ke ri estis transseksulo, kaj intencis transformi siajn seksajn ecojn al virinaj. Ri ekuzis virinan hormonon, kaj la genitala transformada operacio okazis en 2011. Ri elektis kiel sia virinnomo la nomon ''Marja-Sisko'', ĉar pre ria naskiĝo riaj gepatroj decidis, ke se la infano estas knabino, ili donas la nomon ''Marja-Sisko''. Ria mensa sekso komenci esti montrata jam en la infaneco. Ri rakontis publike, ke sesjare ri demandis, kial ri ne havis jupon kiel aliaj knabinoj kaj lerneje estis malfacile uzi knabnecesejon. Ri klarigis, ke ri komencis kredi, ke temus pri [[transvestismo]], sed iom post iom iĝis klare, ke temas pri transsekseco. Sed pre la jaro 2003 la ebloj ricevi seksan transformadan flegon en Finnlando estis vere malbonaj kaj tial ri daŭriĝis sian vivon kiel viro. Tio kaŭzis problemojn en la eklezio. Teorie ne estis juraj maleventualecoj por ria daŭrigo en la vikaria profesio. [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando]] akceptis la pastrecon de virinoj en 1986, kaj ĝiaj unuaj virinaj pastroj estis inaŭguritaj 1988. Seta (''Seksuaalinen Tasavertaisuus'' "seksuala egeleco"), finnlanda asocio de seksualaj kaj seksaj malplimultoj, anoncis, ke Aalto havu nepre rajton daŭri en sia oficio. [[Voitto Huotari]], episkopo de la Episkopejo de Mikkeli, al kiu Imatra apartenas, tamen ne taksis, ke ria daurigo praktike estus realigebla. Aalto revenis al laboro, sed baldaŭ denove foriĝis el ĝi pro konduto de iuj paroĥanoj, kaj disvastiĝinta opinio ke la seksa transformo neripareble forigis fidon de ri. Fine tio rezultigis ke Aalto forlasis la eklezian profesion, kaj fariĝis verkisto anstataŭe. Ri estas la unua publike konata transseksula finna pastro. Antaŭe Aalto havis tri infanojn. Priparolado de Marja-Sisko Aalto ne kaŭzis iujn problemojn en finnlingvaj gazetoj, ĉar la finna havas unu solan triapersonan pronomon "hän" kiu neniel dependas de sekso, kaj same neniu alia gramatikaĵo en la lingvo dependas de sekso. Ekde jaro 2013 Marja-Sisko Aalto publikigis sep romanojn, la plej frua nomiĝas ''Murha tuomiokapitulissa'' (= "murdo en episkopa konsistorio"). Ri loĝas nuntempe en [[Kuopio]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{Vivtempo|Aalto, Marja-Sisko}} [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Finnaj luteranoj]] [[Kategorio:Finnaj pastroj]] 58bqkmq1klk7lqfoqwimza7f8vdw6we Esztella Levko 0 738937 9354089 8156028 2026-04-17T18:14:22Z Sj1mor 12103 9354089 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Esztella Levko |dosiero = Levko Esztella kép.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Esztella Levko |naskonomo = }} '''Esztella Levko''' [estela], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Levko Esztella''' estas [[Hungario|hungara]] [[aktoro]]. Esztella Levko<ref>https://www.imdb.com/name/nm7580456/</ref><ref>https://port.hu/adatlap/szemely/levko-esztella/person-512274</ref> naskiĝis la {{daton|14|oktobro|1986}} en [[Uĵhorodo]] ([[Sovetunio]], nuntempe en [[Ukrainio]])<!--, ŝi mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Esztella Levko apartenis al la hungara [[minoritato]] en Sovetunio. Ŝi kreskiĝis en [[Eger]], kie ŝi maturiĝis en [[mezlernejo]], poste ŝi akiris aktoran [[diplomo]]n en [[:en:Rose Bruford College]] en [[Londono]] en [[2008]]. Pli poste ŝi studis jaron en [[Talino]], post jaroj en [[Moskvo]]. Ŝi komencis sian aktoran karieron en ''Centre for Theatre Practices Gardzienice'' en [[Pollando]], kie ŝi pasis 4 jarojn. Baldaŭ ŝi aliĝis al pluraj teatroj [[Francio]], [[Italio]], [[Slovenio]]. Ŝi moviĝis al Budapeŝto, kie ŝi doktoriĝis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] pri [[kultura antropologio]]. Ŝi estas aktiva en festivaloj kaj teatraj aranĝaĵoj. == Ŝiaj teatraj roloj (elekto) == * [[William Shakespeare]]: ** [[Henriko la 5-a]] en Italio ** [[Somermeznokta sonĝo]] en [[Zsámbék]] * [[Eŭripido]]: ** [[Elektro (mitologio)|Elektra]] en Pollando ** [[Ifigenio en Taŭrido]] en Pollando == Ŝiaj filmaj roloj (elekto) == * ''Galloping Mind'' (2015) - flegistino * ''Jóban Rosszban'' (televizia serio, 2020) - Szilvia Deák == Fontoj == * [https://marieclaire.hu/kultura/2018/08/07/feltorekvok-levko-esztella-szinmuvesz/] * [https://www.heol.hu/heves/kozelet-heves/hodit-a-vilag-szinpadain-a-fiatal-tehetseges-egri-lany-518241/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210921091408/https://www.heol.hu/heves/kozelet-heves/hodit-a-vilag-szinpadain-a-fiatal-tehetseges-egri-lany-518241/ |date=2021-09-21 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Levko Esztella}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] {{Portalstrio|Biografio}} jo30ikwv42atf0luxqb3ewo9pin2o79 Janus Secundus 0 739723 9354342 8576051 2026-04-18T11:55:29Z Claudio Pistilli 25073 9354342 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="yellow"><big><big>'''Johannes Secundus<br />(1511-1536)'''</font></big></big></span> |dosiero =Portret_van_Janus_Secundus,_RP-P-1906-1544.jpg |priskribo =Bildo de Janus Secundus (1730) |dato de naskiĝo =[[15-a de novembro]] [[1511]] |loko de naskiĝo = [[Hago]], [[Nederlando]] |dato de morto =[[25-a de septembro]] [[1536]] |loko de morto = [[Tournai|Doornik]], [[Nederlando]] | alma_mater = }} '''Janus Secundus''' (1511-1536), "Johannes Secundus" aŭ "‎Joannes Nicolai Secundus" estis nederlanda humanisto, pentristo, skulptisto kaj poeto en la latina lingvo, kiu famiĝis nur post sia morto pro liaj kolektitaj poemoj. Dividita en dek libroj, la Verkoj de Ĵanus Sekundus estis unue publikigitaj en [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]], en 1541. En ĉiuj postaj eldonoj la teksto de la poemoj sekvas tiun de ĉi tiu postmorta unua eldono, escepte de kelkaj detaloj. Malgraŭ ŝanĝo en la ordo de la libroj kaj en serio da kelkaj eldonoj, tio validas ankaŭ por la aŭtoritata Lejdena eldono de la 17-a-jarcenta humanisto, filologo kaj historiisto [[Petrus Scriverius]] (1575-1660), el kiuj la dua presado de 1631 estas plej konata. Liaj du fratoj [[:nl:Hadrianus Marius|Hadrianus Marius]] (1509-1568) kaj [[:nl:Nicolaus Grudius|Nicolaus Grudius]] (1504-1570), ankaŭ estis famaj novlatinaj poetoj. == Biografio == Lia patro Nicolaas Everaerts (1462-1532) estis fama advokato kaj amiko de [[Erasmo de Roterdamo]]. En 1528 la familio transloĝiĝis de [[Hago]] al [[Meĥleno]], kie Sekundus lanĉis sian unuan verkon kun latinaj elegioj. [[Dosiero:Ioannis Secvndis Hagiensis Opera (1541).jpeg|eta|maldekstre|260px|<center>"Verkoj de Janus Sekundus", eldonita en [[1541]] far Harmannus Borculous, unu el la unuaj kolektantoj de la poemaro de Janus Secundus.</center>]] En 1532 li iris al [[Bourges|Burĝo]] kun sia frato por studi juron. Tie li akiris sian licencon kaj en 1533 li iris al Madrido al la hispana kortego de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]], kie Grudius, lia alia frato, laboris. Tie Ĵanus pasis du jarojn kiel sekretario de la ĉefepiskopo de Toledo. Pro malsano, li revenis al Meĥleno kaj mortis proksime de Sankta Amando en septembro 1536 en la aĝo de 24 jaroj. Sekundus estis fervora verkisto kaj en sia mallonga vivo li verkis multajn librojn kun elegioj, epigramoj, odoj, epistoloj kaj ankaŭ multajn prozajn verkojn en la novlatina lingvo. Liaj plej gravaj verkoj estas la "Basia", kompilaĵo de 19 poemoj en diversaj metrikoj, en kiu li traktas la temon pri la kiso imitante Katulon. La temoj inkluzivas la naturan fekundecon, la "aritmetikon de la kiso", kisojn kiel fonto de manĝado kaj resanigo, kisojn, kiuj kaŭzas vundojn aŭ morton, kaj la interŝanĝon de animoj per kisado. Secundus enkondukis elementojn de la Neoplatonismo kaj Petrarkismo en sian verkon. == Verkaro == {{Div col|cols = 3}} * [https://www.google.com.br/books/edition/Opera/lpxiAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Opera], [[1541]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Joannis_Secundi_Opera_qu%C3%A6_reperiri_potu/Ht9oAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Opera quæ reperiri potuerunt omnia], Petrus Scriverius, [[1619]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Opera_quae_reperiri_potuerunt_omnia/sD5mAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Opera quae reperiri potuerunt omnia], [[1619]][[Petrus Scriverius]], [[1619]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Joannis_Secundi_Opera_Accurate_recognita/E91oAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22+Regin%C3%A6+Pecuni%C3%A6+Regia&pg=PA211&printsec=frontcover Reginæ Pecuniæ Regia], [[1623]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Iohannis_Secundi_Opera/i8BcJJfpP8AC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Iohannis Secundi Opera], [[1631]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Iohannis_Secvndi_opera/p3Y06tvjClwC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Iohannis Secvndi opera], Petrus Scriverius, [[1651]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Iuvenilia/phJjAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Iuvenilia], [[1757]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Les_baisers_de_Jean_Second/C0FaAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Les baisers de Jean Second], [[1771]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Kisses_being_an_English_translation_in_v/CvleAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Kisses, being an English translation in verse of the Basia of J. Secundus], [[1775]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Basia/NqZZAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+Secundus%22&printsec=frontcover Kisses: a poetical translation of the Basia of Joannes Secundus Nicolaïus], [[1778]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Kisses_a_poetical_translation_of_the_Bas/0KJWAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Kisses: a poetical translation of the Basia of Joannes Secundus ... ], [[1779]] * Basia Elegantiae Studiosis Basiatoribus Denuo, [[1791]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Epithalamium_The_Bridal_Night_Translated/P_leAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Epithalamium. The Bridal Night], [[1792]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Kisses_being_a_poetical_translation_of_t/5p5WAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Kisses: being a poetical translation of the Basia of Joannes Secundus Nicolaius.], [[1812]] * Joannes Secundus Basia Elegantiae studiosis Basiatoribus, [[1819]] * [https://www.google.com.br/books/edition/The_Basia_of_Johannes_Secundus_Nicolaius/9tEGAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover The Basia of Johannes Secundus Nicolaius], [[1824]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Kusjens_nevens_het_oorspronkelijke_van_J/r7hkAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Joannes+(Secundus)%22&printsec=frontcover Kusjens, nevens het oorspronkelijke van Janus Secundus], [[1845]] {{Div col end}} == Literaturo == * [https://persondata.toolforge.org/p/Johannes_Secundus Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n83-40505/ WorldCat Identities] * [http://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/adam/adam1/s117.html Melchior Adam] * [https://www.deutsche-biographie.de/pnd118712594.html#adbcontent Deutsche Biographie] * [https://gedichte.xbib.de/biographie_Secundus.htm Die Deutsche Gedichtebibliothek] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Secundus,_Johann Wikisource] * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Janus%2C%20Secundus%2C%201511%2D1536 The Online Books Page] * [https://www.dbnl.org/tekst/aa__001biog11_01/aa__001biog11_01_0246.php Digitale bibliothek voor de Nederlandse letteren] * [https://www.jstor.org/stable/23973900 JSTOR] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Katulo]] (82 a. K. - 54 a. K.) * Nicolaas Everaerts (1462-1532) * [[Erasmo de Roterdamo]] (1465-1536) * [[Andrea Alciato]] (1492-1550) * [[François Rabelais]] (1494-1533) * Jan van Scorel (1495-1562) * Georg von Egmond (1504-1559) * Nicolaus Grudius (1504-1570) * Hadrianus Marius (1509-1568) * [[Michel de Montaigne]] (1533-1592) * [[Bálint Balassi]] (1554-1594) * [[Petrus Scriverius]] (1576-1660) * Peter Francius (1645-1704) * [[Johann Wolfgang von Goethe]] (1749-1832) * Franz Passow (1783-1833) * Albert Schumann (1835-1897) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 15-an de novembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 25-an de septembro]] [[Kategorio:Nederlandaj humanistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj verkistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj poetoj]] [[Kategorio:Nederlandaj latinistoj]] gguih9wiv8pgcid1nmnk7l9qndgekvm Bailey Jay 0 739901 9354153 9131846 2026-04-17T20:33:41Z Näin on näreet 255377 9354153 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Bailey Jay''' - n. la [[5-an de novembro]] [[1988]] (do nun {{aĝo|1988|11|05}}-jaraĝa) en [[Richmond (Virginio)]] - estas usona [[transvirino]], kiu aktivas kiel [[transsekseco|transseksula]] (havas ankoraŭ penison) [[pornografio|pornaktorino]]. Ŝi kunlaboras en [[podkasto]]j. En 2011<ref>[https://avn.com/business/articles/video/avn-announces-the-winners-of-the-2011-avn-awards-421782.html premioj de 2011 atribuitaj per la rubrika magazino ''AVN''] ({{en}})</ref> kaj 2012<ref>[https://avn.com/business/articles/video/avn-announces-the-2012-avn-award-winners-461715.html premioj de 2012 atribuitaj per la rubrika magazino ''AVN''] ({{en}})</ref> ŝi ricevis premion de la plej bona transseksula ludanto atribuita per la rubrika magazino ''AVN'' pri la pornografia industrio, kiu havas sian sidejon en [[Los-Anĝeleso]], sed ĉiujare en [[Las-Vegaso]] okazigas foiron de la pornografia industrio, kadre de kiu distribuiĝas la premioj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{en}}) * {{IMDb nomo}} {{Projektoj}} {{ĝermo|usonano}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj pornoaktoroj]] [[Kategorio:GLAT-aktoroj]] [[Kategorio:Transgenruloj]] pqkqy36b0ojovxyep03o1h3r9v1cyrg Modelo (arto) 0 746259 9354102 8823076 2026-04-17T18:34:06Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 062.jpg]] → [[File:Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 9354102 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=korpo kiel modelo en arto|apa=Modelo}} [[Dosiero:Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg|dekstra|eta|256x256ra| Knabo kun fruktokorbo, la verko de la [[Italio|itala]] [[Baroko|baroka]] artisto [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]], en kiu la modelo estas lia plej bona amiko, la sicilia pentristo Mario Miniti kiu estis 16-jara tiutempe.]] '''Modelo''' estas homo, kiu prezentas sian korpon antaŭ [[pentristo]], [[fotisto]], [[skulptisto]] aŭ spektakloartisto, aŭ antaŭ klaso, kiu lernas ĉi tiujn artajn profesiojn, por produkti artaĵon bazitan sur la modela figuro, sen fidi nur sur imago. == La modelo kiel profesio aŭ agado == Kiam la modelo laboras, li estas petata resti en fiksa [[pozicio]] (oni diras, ke li "pozas") kaj ne paroli dum kelkaj minutoj aŭ horoj. Kelkfoje la modelo estas uzata nur en parto de la krea procezo, kiu povas esti sufiĉe longa, kaj pli ofte la artisto estas kontenta kun [[Portreto|portretaj]] fotoj de la modelo. La okupo kutime ne estas [[plentempa laboro]] sed flanka, kvankam ekzistas homoj, kies profesio estas modelado. Modeloj povas esti de ambaŭ seksoj. Pagitaj modeloj ne estas kutime rekonitaj, kaj kutime restas anonimaj. En aliaj kazoj, la modelo inspiras la artiston, kies laboro dependas de lia ĉeesto, kaj tiam ofte estas ankaŭ referenco al lia identeco. En aliaj kazoj la modeloj estas parto de la privata mondo de la artisto, kaj tute ne estas profesiuloj. Usona ilustristo, [[Norman Rockwell]], uzas amikojn kaj najbarojn kiel modelojn por laboro, ĉu komerca reklamo aŭ arta laboro. Kiam la modelo estas fakte persono serĉanta artaĵon kiu prezentas sian figuron, li pagas la artiston por sia laboro. En tiaj kazoj ĝi ne estas modelo sed kliento "sidanta" antaŭ la artisto. Tio estis antaŭe akceptita nur en alta socio ĉar tia artverko ne estis malmultekosta. == Historio == La uzo de la modelo verŝajne komenciĝis en [[antikva Grekio]]. En tiu tempo modeloj kun kaj sen vestaĵo estis utiligitaj kiel videblas el la skulptaĵoj de tiu periodo. Poste en la [[Mezepoko]] tiu uzo de la [[Nudeco|nuda korpo]] estis verŝajne ĉesigita, eble pro la influo de [[kristanismo]]. Kun la apero de la [[Renesanco]], la artistoj revenis kaj uzis modelojn por siaj verkoj. Ŝajnas, ke kun la tempo la referenco al la [[homa korpo]] ŝanĝiĝis, kaj kun ĝi la sinteno al ĝia uzo en [[arto]]. == Nuda modelo == [[Nudeco|Nuda]] modelo estas modelo, kiu prezentas sian korpon kiam ŝi aŭ li estas nuda, por krei [[Nudeco (arto)|bildon aŭ statuon]]. Nuda modelado por arto diferencas de [[pornografio]] en tio, ke ĝia celo ne estas krei [[Stimulo|stimulon]] por la eligo de seksaj impulsoj, sed uzi la korpon por krei arton. == Modelo en fotoarto == Ekde la komenco de la uzo de fotarto, ankaŭ estis bezonataj modeloj por ĉi tiu arto. Ĉar bezonis tempon por ke ankaŭ fotarto estu konsiderita formo de arto, fotistoj havis malfacilecon en akirado de modeloj, kaj precipe [[Nudeco (arto)|nudaj modeloj]]. Posttempe, regularoj estis realigitaj kiuj konservas la [[Rajto|rajtojn]] de la modelo al [[privateco]]. Ekzistis kazoj kiam modeloj en pli posta aĝo gajnis famon kaj iĝis steluloj en sia propra rajto, en kiuj ekestis demandoj koncerne la rajtojn uzi tiujn fotojn, ĉar ilia valoro pliiĝis, pro la evoluo de la modelo kaj ne la pliiĝo de la graveco de la fotisto. {{Projektoj}} [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Nudeco]] [[Kategorio:Perkorpa modelado]] ammnks3hohl5vwklnw1dg9q9cbdv8lz Premio Deux Magots 0 746606 9354229 8411493 2026-04-18T05:16:28Z Sj1mor 12103 9354229 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |bildo=Lesdeuxmagots.jpg |priskribo de bildo={{centre|la kafejo "Les Deux Magots" en 2006}} }} La '''Premio Deux Magots''', prononco [{{IFA|dø maGO}}], origine ({{lang-fr|prix des Deux Magots}}) estas grava franca [[literatura premio]]. Ĝi estas prezentita al novaj verkoj, kaj estas ĝenerale aljuĝita al verkaĵoj kiuj estas pli eksterordinaraj kaj malpli konvenciaj ol tiuj kiuj ricevas la pli ĉefan [[Prix Goncourt]]. La nomo venas de la pluekzistanta pariza [[kafejo Les Deux Magots]], al kiu ekde sia malfermo ĉirkaŭ la jaro [[1885]], pluraj verkistoj ekkutimis kuniĝi, interalie [[Paul Verlaine]], [[Arthur Rimbaud]] kaj [[Stéphane Mallarmé]]. Ekde tiam, la kafejo ĉiam konservis gravan rolon por la kultura vivo de [[Parizo]]. {{-}} == Premiitoj == {{Div col}} * 1933: [[Raymond Queneau]] ''Le Chiendent'' ("la [[kviko]]" / "la trudherbo") * 1934: [[Georges Ribemont-Dessaignes]] ''Monsieur Jean ou l'Amour absolu'' ("sinjoro Johano aŭ la absoluta amo") * 1935: [[Jacques Baron]] ''Charbon de Mer'' ("mara lignokarbo") * 1936: [[Michel Matveev]] ''Étrange Famille'' ("stranga familio") * 1937: [[Georges Pillement]] ''Plaisir d'Amour'' ("plezuro de amo") * 1938: [[Pierre Jean Launay]] ''Léonie la Bienheureuse'' ("''Léonie'' la bonŝanca") * 1941: [[J.M. Aimot]] ''Nos mitrailleuses n'ont pas tiré'' ("niaj maŝinpafiloj ne pafis") * 1942: [[Olivier Séchan]] ''Les Corps ont soif'' ("la korpoj soifas") * 1944: [[Jean Milo]] ''L'Esprit de famille'' ("la spirito de familio") * 1946: [[Jean Loubes]] ''Le Regret de Paris'' ("la bedaŭro de Parizo") * 1947: [[Paule Malardot]] ''L'Amour aux deux visages'' ("Amo kun du vizaĝoj") * 1948: [[Yves Malartic]] ''Au Pays du Bon Dieu'' ("En la Lando de la Bona Dio") * 1949: [[Christian Coffinet]] ''Autour de Chérubine'' ("ĉirkaŭ [[kerubino]]") * 1950: [[Antoine Blondin]] ''L'Europe buissonnière'' ("Eŭropo ĝenita") * 1951: [[Jean Masarès]] ''Le Pélican dans le désert'' ("la pelikano en la dezerto") * 1952: [[René-Jean Clot]] ''Le Poil de la Bête'' ("La Haro de la Besto") * 1953: [[Albert Simonin]] ''Touchez pas au grisbi'' * 1954: [[Claude Cariguel]] ''S'' * 1955: [[Pauline Réage]] ''Histoire d'O'' ("historio de ''O''") * 1956: [[René Hardy]] ''Amère Victoire'' ("amara venko") * 1957: [[Willy de Spens]] ''Grain de Beauté'' ("[[nevuso]]") * 1958: [[Michel Cournot]] ''Le Premier Spectateur'' ("la unua spektanto") * 1959: [[Henri-François Rey]] ''La Fête Espagnole'' ("la hispana festo") * 1960: [[Bernard-G. Landry]] ''Aide-mémoire pour Cécile'' ("memorhelpo por Cécile") * 1961: [[Bernard Jourdan]] ''Saint-Picoussin'' * 1962: [[Loys Masson]] ''Le notaire des noirs'' ("La nigra advokato") * 1963: [[Jean Gilbert]] ''L'Enfant et le Harnais'' ("La infano kaj la jungilaro") * 1964: [[Clément Lépidis]] ''La Rose de Büyükada'' ("La Rozo de [[Büyükada]]") * 1965: [[Fernand Pouillon]] ''Les Pierres sauvages'' ("La sovaĝaj ŝtonoj") * 1966: [[Michel Bataille]] ''Une Pyramide sur la mer'' ("Piramido sur la maro") * 1967: [[Solange Fasquelle]] ''L'Air de Venise'' ("La Aero de Venecio") * 1968: [[Guy Sajer]] ''Le soldat oublié'' ("La forgesita soldato") * 1969: [[Elvire de Brissac]] ''A Pleur-Joie'' ("plori pro ĝojo") * 1970: [[Roland Topor]] ''Joko fête son anniversaire'' ("Joko festas sian naskiĝtagon") * 1971: [[Bernard Frank]] ''Un siècle débordé'' ("jarcento superfortita") * 1972: [[Alain Chedanne]] ''Shit, Man'' * 1973: [[Michel del Castillo]] ''Le Vent de la nuit'' ("la vento de la nokto") * 1974: [[André Hardellet]] ''Les Chasseurs Deux'' ("la ĉasistoj, du") * 1975: [[Geneviève Dormann]] ''Le Bateau du courrier'' ("la poŝtŝipo") * 1976: [[François Coupry]] ''Mille pattes sans tête'' ("senkapa [[milpiedulo]]") * 1977: [[Inès Cagnati]] ''Génie la folle'' ("Génie la malserioza" aŭ "freneza feino") * 1978: [[Sébastien Japrisot]] ''L'Eté meurtrier'' ("la murda somero") * 1979: [[Catherine Rihoit]] ''Le bal des débutantes'' ("la balo de la debutantoj") * 1980: [[Roger Garaudy]] ''L'appel des vivants'' ("la voko de la vivantoj ") * 1981: [[Raymond Abellio]] ''[[Sol Invictus]]'' * 1982: [[François Weyergans]] ''Macaire le Copte'' ("Makaro la [[kopto]]") * 1983: [[Michel Haas]] ''La dernière mise à mort'' ("La lasta mortigo") * 1984: [[Jean Vautrin]] ''Patchwork'' ("miksĉifona") * 1985: [[Claude Esteban|Arthur Silent]] ''Mémoires minuscules'' ("etaj memoroj") * 1986: [[Éric Deschodt]] ''Eugénie les larmes aux yeux'' kaj [[Michel Breitman]] ''Témoin de poussière'' ("atestanto de polvo") * 1987: [[Gilles Lapouge]] ''La bataille de Wagram'' ("la [[batalo de Wagram]]") * 1988: [[Henri Anger]] '' La mille et unième rue'' ("La mil kaj unua strato") * 1989: [[Marc Lambron]] ''L'impromptu de Madrid'' ("La improvizita de Madrido") * 1990: [[Olivier Frébourg]] ''Roger Nimier'' * 1991: [[Jean-Jacques Pauvert]] ''Sade'' ("[[markizo de Sade]]") * 1992: [[Bruno Racine]] ''Au péril de la mer'' ("je la risko de la maro") * 1993: [[Christian Bobin]] ''Le Très-Bas'' ("la plej malalta") * 1994: [[Christophe Bataille]] ''Annam'' ("[[Annam]]") * 1995: [[Pierre Charras]] ''Monsieur Henry'' ("sinjoro Henriko") * 1996: [[Eric Neuhoff]] ''Barbe à Papa'' ("[[sukerŝpinaĵo]]") * 1997: [[Ève de Castro]] ''Nous serons comme des Dieux'' ("ni estas kvazaŭ dioj") * 1998: [[Daniel Rondeau]] ''Alexandrie'' kaj [[Éric Faye]] ''Je suis le gardien du phare'' ("mi estas la lumtura gardisto") * 1999: [[Marc Dugain]] ''La Chambre des officiers'' ("la ĉambro de la oficiroj") * 2000: [[Philippe Hermann]] ''La vraie joie'' ("la vera ĝojo") * 2001: [[François Bizot]] ''Le Portail'' ("la portalo") * 2002: [[Jean-Luc Coatalem]] ''Je suis dans les mers du Sud'' * 2003: [[Michka Assayas]] ''Exhibition'' * 2004: [[Adrien Goetz]] ''La Dormeuse de Naples'' * 2005: [[Gérard Oberlé]] ''Retour à Zornhof'' * 2006: [[Jean-Claude Pirotte]] ''Une adolescence en Gueldre'' * 2007: [[Stéphane Audeguy]] ''Fils unique'' * 2008: [[Dominique Barbéris]], ''Quelque chose à cacher'' * 2009: [[Bruno de Cessole]], ''L'heure de la fermeture dans les jardins d'Occident'' * 2010: [[Bernard Chapuis]], ''Le Rêve entouré d'eau'' * 2011: [[Anthony Palou]], ''Fruits & légumes'' * 2012: [[Michel Crépu]], ''Le Souvenir du monde'' * 2013: [[Pauline Dreyfus]], ''Immortel, enfin'' * 2014: [[Étienne de Montety]], ''La Route du salut'' * 2015: [[Serge Joncour]], ''L'Écrivain national'' * 2016: [[Pierre Adrian]], ''La Piste Pasolini'' * 2017: [[Kéthévane Davrichewy]], ''L'Autre Joseph'' * 2018: [[Julie Wolkenstein]], ''Les vacances'' * 2019: [[Emmanuel de Waresquiel]], ''Le Temps de s'en apercevoir'' * 2020: [[Jérôme Garcin]], ''Le Dernier Hiver du Cid'' {{Div col end}} [[Kategorio:Literaturpremioj en Francio]] oulmuejxki0ft2t35x1un3huop19luo Elvire de Brissac 0 746719 9354230 8862581 2026-04-18T05:18:48Z Sj1mor 12103 9354230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''{{PAĜONOMO}}''', naskiĝis la 19-an de januaro 1939 en [[Parizo]], estas [[francoj|franca]] [[verkistino]] kaj [[biografino]]. En [[1960]] ŝi honoriĝis per la literatura [[premio Deux Magots]], prononco [{{IFA|dø maGO}}], pro la romano ''A Pleur-Joie'' ("plori pro ĝojo"). [[Dosiero:Apremont sur Allier.jpg|eta|maldekstra|{{centre|la kastelo de [[Apremont-sur-Allier]], kie ŝi naskiĝis}}]] [[Dosiero:Castle Brissac 2007 02.jpg|eta|maldekstra|{{centre|en la kastelo de [[Brissac]] ŝi pasigis sian infanaĝon}}]] {{Ĝermo|franco}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brissac}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Deux Magots]] pog2mpbyocz2qexef06ie94hw384gq5 Michel del Castillo 0 746925 9354231 8956754 2026-04-18T05:19:35Z Sj1mor 12103 9354231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''{{PAĜONOMO}}''', naskiĝis je la nomo ''Miguel Janicot del Castillo'' la 2-an de aŭgusto 1933 en [[Madrido]] - mortis la [[17-an de decembro]] [[2024]] en [[Sens]], estis hispandevena [[francoj|franca]] [[verkisto]]. En [[1973]] li honoriĝis per la literatura [[premio Deux Magots]], prononco [{{IFA|dø maGO}}], pro la romano ''Le Vent de la nuit'' ("la vento de la nokto"). == Biografio == Michel del Castillo estis naskita en Madrido. Lia patro, Michel Janicot, estis franca kaj lia patrino, Cándida Isabel del Castillo, hispana. Internigita en la [[koncentrejo]] ''Rieucros'' en [[Mende (Francio)|Mende]] kun sia patrino dum la [[dua mondmilito]], li disvolvis senton pri aparteno al tiu ĉi urbo, kiu honoris lin nomigante lernejon laŭ li. Li unue studis politikon kaj psikologion, poste turnis sin al literaturo. Influate de [[Miguel de Unamuno]] kaj [[Fjodor Dostojevskij]], liaj libroj ricevis multajn literaturajn premiojn, interalie premio [[François René de Chateaubriand|Chateaubriand]] pro ''Le silence des pierres'' (1975); [[premio Renaudot]] por ''La nuit du décret'' (1981) kaj premio [[Maurice Genevoix]] por ''Rue des Archives'' (1994). En 1997 li iĝis membro de la Reĝa Akademio de Belgio, sukcesante al [[Georges Duby]]. Krom vojaĝado, li estas tre fervora pri klasika muziko, kaj iam konsideris fari karieron kiel pianisto. {{Projektoj}}{{bibliotekoj}} {{vivtempo|Castillo}} {{ĝermo|franco}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Deux Magots]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] jjn8m8sbdbkgovwhi490cnia67gwnbk Mirjam Jalan-Ŝtekelis 0 748057 9354082 9156120 2026-04-17T17:44:58Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354082 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Mirjam JALAN-ŜTEKELIS''' ({{Lang-he|מרים ילן-שטקליס}}) (denaske Mirjam Vilenskij, [[21-a de septembro]] [[1900]] en Potoki, proksime al [[Kremenĉuk]] en la [[Rusa Imperio]] ([[Ukrainio]]) – [[9-a de majo]] [[1984]], en [[Ĥajfo]]) estis [[Israelo|israela]] verkistino kaj fama poetino pro sia [[Porinfana literaturo|porinfana verkado]] <ref name="JWA4">{{cite encyclopedia|url=http://jwa.org/encyclopedia/article/yalan-stekelis-miriam|title=Miriam Yalan-Stekelis|first=Celina|last=Mashiach|date=|encyclopedia=Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia|publisher=Jewish Women's Archive|language=}}</ref>. == Vivo == Post la nesukcesa [[rusia revolucio de 1905]], la Vilenskij familio moviĝis de loko al loko: [[Berlino]], [[Minsko]], [[Sankt-Peterburgo]] kaj fine [[Ĥarkivo]]. En 1912, kiam ŝi estis 12-jaraĝa, ŝia frato estis sendita al [[Otomana Imperio|Otomana]] [[Palestino]] studi ĉe la Herzlija hebrea mezlernejo. Jalan-Ŝtekelis ĉeestis mezlernejon en Minsko kaj Petrogrado kaj studis [[psikologio]]n kaj sociajn sciencojn ĉe la [[Ĥarkiva Universitato]]. Ŝi ankaŭ plutraktis judismajn studojn ĉe la Altlernejo por Judisma Scienco (''Hochschule für die Wissenschaft des Judentums'') en [[Berlino]]. En 1920, ŝi [[Alija|elmigris]] al [[mandata Palestino]] kaj setlis en la Rehavja kvartalo en okcidenta [[Jerusalemo]]. En 1928, ŝi iris al [[Parizo]] por studi [[Bibliotekoscienco|bibliotekan sciencon]]. De 1929, ŝi aliĝis al la skipo de la [[Nacia Biblioteko de Israelo|Juda Nacia Universitata Biblioteko]] ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] kaj en la sama jaro ŝi geedziĝis kun Moŝe Ŝtekelis, profesoro de arkeologio. Ŝi gvidis la [[Slavistiko|slavistikan]] fakultaton de la Hebrea Universitato de Jerusalemo dum tridek jaroj. == Literatura kariero == Jalan-Ŝtekelis eldonis sian unuan poemon en la hebrea en [[1922]]. En [[1933]], ŝi turnis al verkado de poemoj kaj rakontoj por infanoj kaj eldonis sian verkaron en la porinfana ĉiusemajna gazeto ''Davar Lejeladim''. La doloro perdi ŝian patrinon je la aĝo de 16 trapenetras multaj de ŝiaj poemoj. Ŝi havis neniujn infanojn de si mem, sed montris nekutiman talenton por verkado kaj porinfana kaj porjunulara. Tiele ŝi fariĝis eminenta porinfana poetino de Israelo. Ŝi kutime diris ke "poemoj eliĝas el la sufera animo kaj kiel infanoj, ili naskiĝas en sufero." Ŝi defiis unu el la centraj konvencioj de la modernaj porinfana literaturo — la "[[Feliĉa fino]]". Ŝi portretis feliĉajn infanojn ĉe [[Ludo|ludado]], sed ankaŭ ilian [[kolero]]n kaj [[doloro]]n, ofte indikante akuzantan fingron ĉe plenkreskuloj. Ekzemplo estas ŝia fama poemo ''Levadi'' (Mi solantas), verkita en 1957. Krom poezio, Jalan-ŝtelis tradukis infanliteraturaĵojn en la hebrean de la [[Rusa lingvo|rusa]], [[Angla lingvo|angla]], [[Germana lingvo|germana]] kaj [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], tiel kiel verkoj de [[:en:Samuil_Marshak|Samuel Marŝak]], [[Erich Kästner|Erich Kastner]], [[Lev Tolstoj]], [[P. L. Travers]] kaj aliaj. == Literaturaj temoj kaj stilo == La verkado de Jalan-Ŝtekelis estas trapenetrita kun pozitivaj edukaj valoroj sed evitas la kaptilon de [[Didaktiko|didaktika]] [[prediko]]. Inkluzivante naciistan [[Cionismo|cionisman]] ideologion, sed ankaŭ la tradiciojn de [[Ruslingva literaturo|ruslingva]] kaj [[eŭropa literaturo]], ŝia verkado estas tamen originala kaj israela. La poezio, fikcio kaj tradukoj de Jalan-Ŝtekelis estis kolektitaj en tri volumoj eldonita inter 1957 kaj 1963. La verkado estis organizita laŭ aĝa nivelo, kun aparta volumo por ĉiu nivelo. La unua volumo enhavas kantojn kaj rakontojn por antaŭlernejanoj kaj ne-legantoj. Ĝi inkluzivas ludadokantojn (novaĵo en la hebrea porinfana poezio), [[Rimo|rimojn]] por ludado, [[Lulkanto|Lulkantoj]], poemojn pri naturo, poemojn celitajn ĉe la [[endoktrinigo]] de bonaj kutimoj, kaj poemojn nur por amuziĝo kaj esprimante emociojn. La dua volumo, por infanoj kun legaj kapabloj, proponas pli longajn rakontojn kiuj prienketas la interrilatojn inter infanoj kaj gepatroj kaj inter infanoj kaj ilia samaĝa grupo. La tria volumo, por pli maljunaj infanoj, enhavas cionismajn poemojn pri la [[Izraela Lando|Lando Israelo]], [[funebro]] kaj perdo de familianoj en la [[Holokaŭsto]]. Apud poemoj plenigitaj kun espero por paco kaj [[Savo|elsaviĝo]] estas [[Liriko|lirik]]-konfesaj poemoj pri la timoj kaj emocioj de infano provanta ekkonsenti kaj akcepti kun lia/ŝia identeco kaj vivanta en socio. == Agnosko kaj takso == En 1956, Jalan-Ŝtekelis ricevis la Israelan Premion por la Literaturo de Infanoj. Tiu estis la unua fojo ke ĉi tiu kategorio estis inkluzivita. En ilia decido, la juĝistoj skribis: "…Kion ajn ŝi verkis, ŝi verkis por infanoj kaj kio ajn ŝi verkis portis neniun sugeston de intenca infanigo sed prefere de vera infanaĝo, bunta kaj realisma, kiu ampleksas ĝojon kaj [[Senkulpeco|senkulpecon]] sed ankaŭ malĝojon kaj larmojn, la saĝecon de vivo kune kun la malbonaĵoj de vivo, [[seniluziigo]]n kaj [[konsolo]]n. Ŝi gustigis siajn porinfanajn poemojn per ĉiuj kernaj ingrediencoj kiuj markas altkvalitan porinfanan poezion. Ŝia verkado posedas mirindan senton pri la mondo de infanoj. Lingvaĵo kiu tiras el fontoj kaj antikva kaj moderna, admirindaj poeziaj kapabloj kaj perfekta muzikeco ĉiuj tiuj kombiniĝas en malofta fenomeno en ajna nacio kaj lingvo kaj ne ĉiu literaturo estas tiele benita" (Ĉefartikolo, ''Davar li-Jeladim''). == Muzika kunverkado == Multaj de ŝiaj poemoj estis [[Aranĝisto (muziko)|aranĝitaj]] al muziko kaj fariĝis klasikaĵoj de israelaj infanoj. Multaj albumoj de kantoj baziĝas sur ŝiaj poemoj. == Eldonitaj verkoj == * Rapidu, kuru, nanoj!, 1939 [Atzu Rutzu Gamadim] * Dani, 1943 [Dani] * Pluvo, 1944 [Geŝem] * Tol-Tol la sabloposedanto, 1944 [Tol-Tol Ba'al Ha-Hol] * La vojaĝo al la Eble Insulo, 1944 [Ha-Masah La Ee Ulai] * La knabino Millik kaj onklino Fillik, 1945 [Ma'ase Ba-Jaldah Millik U Ba-Doda Fillik] * Iam estis knabino, 1946 [Ma'aseh Be-Jaldah] * Kiel kantoj venas al la koro, 1947 [Eich Ba'im ŝirim Le-Lev Ha-Adam] * La rakonto de kurteno, Parizo, 1952 [Ma'aseh Be-Parochet] * Bimmi, 1953 [Bimmi] * Naskiĝtago, Dvir, 1962 [Jom Huledet] * Radoj, Hadar 1957 [Galgalim] * Kaprida kanto, Dvir, 1958-63 [ŝir Ha-Gdi] * Mi havas sekreton, Dvir, 1958-63 [Jeŝ Li Sod] * Ĉe mia revo, Dvir, 1958-63 [Be-Halomi] * Mensogo? , Ekked, 1966 [ŝeker?] * Du legendoj, Dvir, 1972 [ŝtei Agadot] * Kuraĝa Danni kaj aliaj poemoj, 1975 [Dani Gibor Ve-ŝirim Aĥerim] * Paperponto, 1978 [Geŝer ŝel Nijar] * Vivo kaj vortoj, Kirjat Sefer, 1978 [Ĥajim Ve-Milim] * La sapo ploris laŭte, [Hasabon Baĥa Me'od] == En Esperanto aperis == * ''[http://verkoj.com/verkistoj/amir-naor/tradukitaj-kantoj/floron-mi-donis-al-nurit/ Floron mi donis al Nurit] - Peraĥ natati le Nurit'' == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jalan-Shteklis, Miriam}} [[Kategorio:Israelaj judoj]] [[Kategorio:Ukrainaj judoj]] [[Kategorio:Hebrelingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj poetoj]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj porinfanaj verkistoj]] lqe6gvdrg6wm3ovnfp3wbpjgnsziu4b Vajmara arsenalo 0 752282 9354171 9051528 2026-04-17T21:24:21Z Tirolischleioans 254019 9354171 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo =Malnova Vajmaro/Centra Vajmaro/Vajmaro |zomo=15 }} La iama '''arsenalo''' ({{lang-de|Zeughaus}}) en [[Vajmaro]], Germanujo, estis konstruita en 1753 anstataŭante la dormoĉambran alon de la [[franciskanoj|franciskana monaĥejo]]. == Historio == Je Ritter-strateta plilongiĝo, norde de grenejo, kondukas transirejo nome ''Zeughof'', kiu nomiĝas laŭ la iama arsenalo. Unue ĝin uzis lia duka moŝto [[Ernesto Aŭgusto la 2-a (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]] kiel loĝejon: nur por li do ĝi komence starigitis. Sed li baldaŭ poste mortis en la aĝo de nur 21 jaroj. La arsenala utiliĝo finiĝis en 1801 kiam duko [[Karlo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]] transportigis la armilojn al [[Kastelo Ettersburg]]. En 1887 ĝin transprenis la Porartista societo kaj ĝi iĝis artista hejmo kun kutimlokalo kaj ekspoziciejoj. La komplekso en 1945 tiom damaĝitis ke necesis komence de la 1950-aj jaroj malaltigo konstruaĵo ĝis la teretaĝaj muroj. Pro la aliuzo de la remizo ĉe Teatra placo (la nuna [[Domo de Vajmara respubliko]]; ĝis 2018 gastis tie [[Bauhaus-muzeo (Weimar)|Bauhaus-muzeo]]) la horizontala projekciaĵo de arsenalo tiom pligrandigitis. Antaŭ la damaĝiĝo en 1945 havis la domo mezen elsaltantan kolonegon estante duetaĝa mansardtegmenta domo malfrubaroka.<ref>Art. ''Zeughof'', ĉe: [[Gitta Günther]], [[Wolfram Huschke]], [[Walter Steiner]] (eld.): ''Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte.'' Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 502.</ref> Surlokis soldataĵoj kaj armiloj, veturiloj kaj pafilegoj.<ref>[[Hannelore Henze]], [[Ilse-Sibylle Stapff]]: ''Streifzüge durch das alte Weimar.'' Wartburg-Verlag, Weimar 2004, p. 74-75 ISBN 3-86160-156-7</ref> Pri la identeco de la stariginto estas duboj. Multaj konsideras ties kreinto [[Gottfried Heinrich Krohne]].<ref>https://www.slideshare.net/dgummel/geschichte-des-zeughofes-in-weimar</ref> Eĉ la resto de iama belaĵo figuras sur listo de monumentprotektotaĵoj vajmaraj. Apudas la eksa [[Punlaborejo kaj orfejo (Vajmaro)|punlaborejo kaj orfejo]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * https://zeitsprung.animaux.de/99/ * https://www.slideshare.net/dgummel/geschichte-des-zeughofes-in-weimar <!--{{Koordinato|NS=50.98040 |EW=11.32649 |type=landmark |region=DE-TH}}--> == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro]] [[Kategorio:Arsenaloj|Vajmaro]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Germanio|Vajmaro]] av0zt7z0aqme5e5y2w8p0rn358ux57o Paul-Schneider-komunumcentro 0 762599 9354172 9051302 2026-04-17T21:27:57Z Tirolischleioans 254019 9354172 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO=DE-TH |tersituo =Centra Vajmaro/Vajmaro |zomo=15 }} '''Komunumcentro Paul Schneider''' (germane: ''Evangelisches Gemeindezentrum Paul Schneider'') estas [[protestantismo|luterana]] kirkokomplekso en uesta kvartalo de [[Vajmaro]], Germanujo (Moskauer Straße 1a). == Historio == La setlejo Weimar-West estis origine planita sen preĝejo. En tiu komunisma tempo, la influo de la eklezioj en la prefabrikitaj loĝejaj kvartaloj estis konservota al minimumo. Tamen la kirkokonstruprogramo ''Preĝejoj por novaj urboj''<ref>[https://www.monumente-online.de/de/ausgaben/2017/3/DDR-Kirchen.php "Kirchenbau in der DDR - Wille gegen Widerstand".] Ĉe: monumente-online.de, junio 2017</ref> tiam estigis la eblecon konstrui kirkon ankaŭ tie. En la 21.6.1986, ok jarojn post la komenco de la disvolviĝo de la distrikto, venis la momento kaj metitis la fundamenta ŝtono. La areo de iama kazerno apud la arbaro ''Rabenwäldchen'' kaj la traknivela pasejo ĉe la haltejo ''Weimar-West'' de la fervojlinio inter Vajmaro kaj [[Kranichfeld]] estis elektita kiel loko. Nur du jarojn poste, en 1988 la tuto ekfunkciis: en la 22.10. okazis la solena konsekro. Arĥitekto estis Rainer Pagel.<ref>Art. ''Bauten nach 1945'', ĉe: [[Gitta Günther]], [[Wolfram Huschke]], [[Walter Steiner]] (eld.): ''Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte.'' Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 34.</ref> La tuto estis konstruita inter 1986 kaj 1988 en la plej granda nov-evoluiga areo en Vajmaro. Ĝi estas universala konstruaĵo, en kiu la preĝejo kaj komunumĉambroj estas sub unu tegmento kaj povas esti uzataj varie danke al glitmuroj. La komunuma domo estas nomita laŭ pastoro [[Paul Schneider]], la t.n ''predikisto de Buchenwald'', kies forto de fido kaj kuraĝo ne povus esti rompitaj eĉ en izoleco en la [[Buchenwald]]-koncentrejo. Li estis murdita en la internigejo la 18-an de julio 1939. Kvar grandaj murpendaĵoj en la koloroj de la preĝeja jaro, la altara kruco kaj skulptaĵo de la lignoskulptisto Elly-Viola Nahmmacher rilatas al Paul Schneider kaj lia sorto. En 1998, apud la komunuma domo estis konstruita kampanilo, kiu jam estis planita sed ne aprobita en [[GDR]]-tempoj. En la komunuma domo okazas aranĝoj de la paroĥo, la infana kaj junulara laboroj kaj diversaj diakoniaj agadoj. == Agadoj == En tiu ĉi centro okazis en la 18.4.1990 la unua ronda tablo inter politikistoj kaj aliaj publikuloj laŭ invitiĝo fare de la evangelia landa episkopo [[Werner Leich]].<ref>Eberhard Weiland: ''Mein Wendetagebuch: Die Ereignisse in der DDR zur Wende von der Grenzöffnung 1989 bis zum Tag der deutschen Einheit am 03.10.1990''. Norderstedt 2013, p. 86</ref> En 2006 la uestvajmara komunumo kunfandiĝis kun la fidelularoj de la sekvaj vilaĝoj de ĉe la piedo de Ettersberg-monto - Gaberndorf, Tröbsdorf kaj Daasdorf. Ekde 2011 ekzistas tie ''Escola popular'' por junuloj i.a. kun [[kapoejro]]-grupo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.ek-weimar.de/kirchen/ev-gemeindezentrum.html Hejmpaĝo] * [https://www.weimar-west.de/gemeindezentrum/ Pri la konstruhistorio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220407051425/https://www.weimar-west.de/gemeindezentrum/ |date=2022-04-07 }} == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Paul Schneider]] [[Kategorio:Preĝejoj en Vajmaro]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Vajmaro]] fu6le20xjra2vxtc5vn1wati77l11kt Blasco de Garay 0 775677 9354307 7869701 2026-04-18T10:20:24Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Blasco de Garay''' (1500–1552) estis [[Hispania mararmeo|hispana mararmea]] kapitano kaj inventisto. De Garay estis kapitano en la hispana mararmeo en la reĝado de la imperiestro [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]]. Li faris plurajn gravajn inventaĵojn, inklude de ilo por plonĝado, kaj de la [[Padela rado|padela rado]] kiel anstataŭo de [[Remilo|remiloj]]. En la deknaŭa jarcento, hispana arkivisto asertis esti eltrovinta dokumentojn kiu montris ke Garay elprovis ŝipon mastrumitan per vaporo en 1543. Tamen, ĉi tiuj asertoj estis senkreditigita de la hispanaj aŭtoritatoj.<ref name="MuseoNaval">Museo Naval, Catálogo guia del Museo Naval de Madrid, IX edición, Madrid, 1945, page 128.</ref> == Inventaĵoj == Garay mem sendis al la imperiestro dokumenton kun ok inventoj inter kiuj troviĝis:<ref name="inventions">{{Cito|ISBN=0-12-063650-6|URL=https://books.google.com/books?id=zuwTAAAAYAAJ&q=%22without+oars%22}}</ref> # Maniero retrovi ŝipojn submare, eĉ se ili estis mergitaj cent klaftojn profunde, per nur la helpo de du viroj. # Aparato per kiu iu ajn povus esti mergita sub akvo senfine # Alia aparato por eltrovi objektojn sur la marfundo nur okule. # Maniero por konservi lumon brulantan submare. # Maniero sensaligi saletan akvon. == Polemiko pri padelrado == La atribuo al Blasco de Garay pri la elprovado de [[Vapormaŝino|vapora motoro]] funkciigita sur boato en la haveno de [[Barcelono]] estis asertita en 1825 de Tomás González, direktoro de la reĝaj arkivoj de [[Simanko|Simancas]], al la distinginda historiisto Martín Fernández Navarrete. González deklaris ke en dosiero kiun li trovis, estas dokumentaro aprobanta teston faritan la 17an de junio 1543 de la Maramea Kapitano kaj Inĝeniero de la mararmeo de Karolo la 5-a en [[Navigado|navigada]] sistemo kun neniuj veloj aŭ remiloj, enhavanta ''grandan kuprovazon kun bolanta akvo''. Navarrete eldonis la rakonton de González en 1826. La malfruiĝintaj asertoj faritaj en la nomo de Blasco de Garay poste estis senkreditigitaj de la hispanaj aŭtoritatoj.<ref name="MuseoNaval">Museo Naval, Catálogo guia del Museo Naval de Madrid, IX edición, Madrid, 1945, page 128.</ref> La malsukceso trovi dokumentaron konfirmantan tiun leteron kondukis al polemiko inter francaj kaj hispanaj scienculoj. La afero akiris tian popularecon ke [[Honoré de Balzac]] skribis komedion, kun la temo kiel argumento, kun titolo ''Les Ressources de Quinola'' kiu premieris en Parizo la 19an de marto 1842 kaj kiu simpatiis al la hispana aserto. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Garay, Blasco de}} [[Kategorio:Hispanaj inventistoj]] [[Kategorio:Hispanaj sciencistoj]] 5d4hd0nm76g6snr7d5ss5stpo5dlt0w Alvar Aalto-muzeo 0 775905 9354083 9090326 2026-04-17T17:52:24Z Näin on näreet 255377 9354083 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = FI-08 |tersituo=Centra Jyväskylä/Jyväskylä (urba areo)/Jyväskylä |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} '''Alvar Aalto-muzeo''' estas muzeo en [[Jyväskylä]]. Ĝi prezentas vivlaboron de [[Alvar Aalto]]. Ĝi estas unu de lokoj, pri kiuj atentas fondaĵo de Alvar Aalto. La muzeo estis malfermita en la jaro 1966. Nuntempe ĝi agas en konstruaĵo, kiun arĥitekto Alvar Aalto planis en 1973. En la muzeo estis ankaŭ bildartaj ekspozicioj, ĝis bildarta muzeo de Jyväskylä estis malfermita en 1973. Alvar Aalto -muzeo aranĝas ekspoziciojn ankaŭ alie en Finnlando kaj eksterlande. Kun Muzeo de Meza Finnlando, kiu prezentas historion de [[Meza Finnlando]], Alvar Aalto-muzeo estas kune kultura centro apud [[Universitato de Jyväskylä]]. En Alvar Aalto-muzeo estas planpaperoj de Aalto kaj mebloj, lumiloj kaj vitrobjektoj, kiujn planis Alvar Aalto. En la muzeo estas bazekspozicio ''Alvar Aalto. Arkkitehti'', "Alvar Aalto. Arkitekto". La muzeo prezentas ankaŭ vivlaboron de lia edzino [[Aino Aalto]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzeoj en Finnlando]] [[Kategorio:Jyväskylä]] [[Kategorio:Alvar Aalto]] smyg69ta224o76tsvmnms8h6mfv7eqv Ágnes Roboz 0 795924 9354241 7790874 2026-04-18T06:56:03Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9354241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Ágnes Roboz |dosiero = Ágnes Roboz Budapest 2016.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Ágnes Roboz |naskonomo = }} '''Ágnes Roboz''' [Agneŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Roboz Ágnes''' estis [[Hungario|hungara]] koreografo, altlerneja [[instruisto]]. Ŝiaj geedziĝaj nomvariantoj estis ''Békés Györgyné'' aŭ ''Roboz Békés Ágnes''. Ágnes Roboz<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM110822/e80a70ce-519b-433f-9dd6-8f1a61f9e265/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|18|junio|1926}} en [[Budapeŝto]], ŝi mortis la {{daton|23|marto|2021}} en Hungario (supozeble en Budapeŝto). == Biografio == Ágnes Roboz lernis en baletlernejo de Sándor Troyanoff inter 1939–1944, poste ŝi akiris koreografian [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Teatra kaj Filma Altlernejo de Budapeŝto]] en [[1949]]. Ŝia ĉefinstruisto estis [[Olga Szentpál]]. Inter 1950-1956 ŝi estis koreografo de [[Operetoteatro (Budapeŝto)]], samtempe ŝi estis instruisto de la ĵus fondita [[Hungara Dancarta Universitato|Ŝtata Baleta Instituto]]. Inter 1958-1960 ŝi instruis en lernejo de [[:en:Gret Palucca]] en [[Dresdeno]] (tiam [[Orienta Germanio]]), poste denove en la Baleta Instituto. Ŝi ankaŭ estis koreografo de hungaraj filmoj. Inter [[1971]] kaj [[2008]] ŝi instruis en [[konservatorio]] de [[Hago]], [[:en:Fontys School of Fine and Performing Arts]], [[:en:Royal Ballet School]], [[Amsterdamo]], [[Roterdamo]] kaj gvidis somerajn kursojn (ankaŭ en Hungario), pli malofte ŝi ankaŭ koreografis. Hejmenveninta ŝi estis aktiva kiel spertulo en baleta vivo de Budapeŝto. Ŝi ricevis [[premio]]jn inter 1954-2015. Ŝi edziniĝis al [[György Békés]] en 1945, ŝi naskis unufoje, ŝi vidviniĝis en 1971. == Ŝiaj koreografiaĵoj (elekto) == * [[Egon Kemény]] - [[László Tabi]]: ''Valahol Délen'' == Ŝiaj disĉiploj (elekto) == * [[János Kiss (baletisto)]] * [[Ildikó Pongor]] * [[László Seregi]] == Fontoj == * [https://oszmi.hu/index.php/km/2-features/1199-elment-a-mesterno-roboz-agnes-1926-2021 hungarlingva biografio kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220920171325/https://oszmi.hu/index.php/km/2-features/1199-elment-a-mesterno-roboz-agnes-1926-2021 |date=2022-09-20 }} * [http://www.parlando.hu/2021/2021-4/Elhunyt-Roboz_Agnes.pdf hungarlingva biografio kun fotoj] * [https://papageno.hu/intermezzo/2021/03/elhunyt-roboz-agnes-koreografus/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz22/195.html hungarlingva biografio kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Roboz Agnes}} [[Kategorio:Hungaraj koreografoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} cmmrw3h54eltf5xagip51yibdx9wbjb Eksperimenta psikologio 0 800731 9354101 9306707 2026-04-17T18:33:55Z Sj1mor 12103 9354101 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Eksperimenta psikologio''' estas scienca fako kiu konsideras, ke la [[psikologio|psikologiaj]] fenomenoj povas esti studitaj pere de [[Eksperimento|eksperimenta metodo]]. Ĝi referencas al la laboro farita de tiuj kiuj aplikas eksperimentajn metodojn por la studo de la [[konduto]] kaj de la procezoj kiuj subtenas ĝin. La eksperimentaj psikologoj uzas homajn partoprenantojn kaj animalajn subjektojn por la studo de granda nombro de temoj, inklude inter aliaj jenajn: [[Percepto|sensacio kaj percepto]], [[memoro]], [[kono]], [[lernado]], motivo, [[emocio]], procezoj de disvolvigo, [[socia psikologio]], kune kun la [[Neŭroscienco|neŭra subteno]] de ĉiuj el ili.<ref> ''Stevens' Handbook of Experimental Psychology, Sensation and Perception''. Wiley. 2004. ISBN 9780471650140. </ref>​ La unua [[laboratorio]] de eksperimenta psikologio estis kreita de [[Wilhelm Wundt]] en la urbo [[Leipzig]] en [[1879]]. En sia verko ''Elementoj de psikofiziko'' (1860), la germana psikologo [[Gustav Theodor Fechner]] klopodis pruvi, pere de eksperimentaj datumoj, ke la rilato inter fizikaj kaj sensaj ampleksoj. Nur multajn jarojn poste, en 1879, estis kiam Wilhelm Wundt fondis tiun unuan laboratorion de eksperimenta psikologio. La eksperimenta metodo konsistas en la observado, manipulado kaj registro de la variabloj (dependa, sendependa, intervenantoj ktp.) kiuj tuŝas studobjekton. En la specifa fako de la psikologio, eblas priskribi kaj klarigi tiujn variablojn en ties rilato kun la [[homa konduto]], kaj sekve ankaŭ antaŭdiri ties modifojn. La eksperimentaj psikologoj estas interesataj en la kono de la konduto de “individuo”, manipulante ene de la laboratorio la faktorojn kiuj povas tuŝi aŭ influi la vivon. Ili uzas mezurinstrumentojn kaj postulas altan gradon de kontrolo kaj mezurado. Pro tio, ili faras eksperimentojn en homoj; sed ĉefe en animaloj. La uzado de animaloj estas pli ofta ĉar ne nur ĝi ebligas klarigi la konduton de homo pere de la inferenco, sed ankaŭ ebligas, ke la esploristo povas disponi el ili ie ajn kaj iel ajn. Krome estas kelkaj eksperimentoj kiuj ne povas esti faritaj ĉe homoj ĉar etikaj tialoj malpermesas tion. Tamen menciindas, ke almenaŭ en kelkaj landoj la esplorado ĉe animaloj tendencas malpliiĝi, ĉefe pro la protestoj kaj kritikoj de ekologistoj kaj bestoprotektantoj, sed ankaŭ pro la ĝenerala etika progreso de la socio. == Fakuloj == * [[Neal E. Miller]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eksperimenta psikologio| ]] m3l02k20t5zs08zn92w6eb6cagss7u0 Empiriisma psikologio 0 800781 9354267 8306125 2026-04-18T08:34:29Z Sj1mor 12103 9354267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Empiriisma psikologio''' (en germana lingvo: ''empirische Psychologie'') estas branĉo de [[psikologio]] kaj la laboro kaj verkaro de nombraj ĉefe german-parolantaj pioniroj de [[eksperimenta psikologio]] de la [[19-a jarcento]], kiel [[William James]], [[Wilhelm Wundt]] and others. Ĝi inkludas ankaŭ kelkajn filozofiajn teoriojn pri psikologio kiuj baziĝas sur la [[Epistemologio (vorto)|epistemologia]] elirpunkto de [[empiriismo]], ekz., ĉe la verko de [[Franz Brentano]] nome ''Psychologie vom empirischen Standpunkt'' (1874).<ref>[[Franz Brentano]], ''Psychologie vom empirischen Standpunkt''. Leipzig 1874, Neuauflage 1911. (Wiederauflage: Ontos, ISBN 978-3-938793-41-1)</ref> Laŭ Brentano ĉefa emo de psikaj agoj estas intencemo- direktado al objektoj. Tiuj objektoj - alie al agoj psikaj - estas [[Transcendeco|transcendentemaj]]. La fenomenoj psikaj Brentano dividas al prezentoj, juĝoj kaj "agoj de amo kaj antipatio". Al ili respondas la estetiko, logiko kaj etiko kaj al ili ekvivalentoj estas beleco, vero kaj bono (tri perfektaĵoj laŭ [[Platono]]). ==Notoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ontology.co/brentanof.htm Ontologio de Franz Brentano] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj psikologoj]] [[Kategorio:Empiriistoj]] [[Kategorio:Ontologoj]] [[Kategorio:Filozofoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj]] [[Kategorio:Studfakoj de psikologio]] ea2vvaakjtjvne6nc7b4l61m2ycaium Politika psikologio 0 800787 9354100 9298190 2026-04-17T18:20:18Z Sj1mor 12103 9354100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''politika psikologio''' estas branĉo de la [[psikologio]] kiu dediĉas sin al studo de la [[konduto|kondutaj]] praktikoj de [[politiko|politikaj]] enhavo kaj funkcio. Ĝi naskiĝis en [[Usono]] kaj en [[Eŭropo]], ekde la pilieroj de la sociologia psikologio; en Latinameriko, ekde la komunuma psikologio. En la aktualo, la politika psikologio estas agnoskita kiel scienca fako, kies studobjektoj estas ĉio rilata al la politikaj subjektiveco kaj decidfarado, kaj ties studado kaj traktado. Laŭ Seoane (1988), citita en Garzón (1993) kaj en Ocampo (2013),<ref> Adela Garzón. [https://www.infocop.es/view_article.asp?id=2071 Teoría y práctica de la psicología política] Infocop online. Konsultita la 28an de Januaro 2014. </ref> la politika psikologio estas konsiderata areo relative nova de la psikologio, en kiu oni konceptas diversajn disvolvigojn, ekde akademiaj ([[teorio]]j, [[Metodo (uzo)|metodo]]j kaj esploroj), strukturaj (instituciigo de la fako), ĝis la plej sociologiaj kriterioj (sciencistoj kiuj stampas kaj difinas la fakon). La politika psikologio datas malproksime el la franca [[Gustave Le Bon]], kiu verkis la unuan sisteman studon de la temo en 1910 nome «Psychologie politique». Por Le Bon, la politika psikologio estas scienco kiu povus eviti oftajn kaj kostegajn politikajn erarojn.<ref> Maritza Montero, Alejandro Dorna. ''La psicología política: Una disciplina en la encrucijada''. Revista Latinoamericana de Psicología, volumen 25. Fundación Konrad Lorenz. </ref> Unu de la ĉefaj karakteroj de la politika psikologio estas ties temara heterogeneco. La gamo povas enhavi ekde la klasika [[personeco]] de la [[estro]] ĝis la atombomba milito, tra [[militismo]] kaj [[milito]],<ref> Díaz Gómez, Álvaro; Bravo, Omar Alejandro, eld. (2019). [https://www.icesi.edu.co/editorial/psicologia-politica/ Psicología política y procesos para la paz en Colombia (1a eldono).] Cali, Colombia: Editorial Universidad Icesi kaj Asociación Colombiana de Facultades de Psicología (ASCOFAPSI). ISBN 978-958-5590-00-7. doi:10.18046/EUI/ee.2.2019. </ref>​ la [[internaciaj rilatoj]], la [[terorismo]], la politikaj grupoj, la balotkonduto, la [[amaskomunikilo]]j kaj similaj. ==Notoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankaŭ== *[[Politika filozofio]] *[[Socia psikologio]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Studfakoj de psikologio]] [[Kategorio:Politiko]] hjohoj9ipzsryhzolu9dr3r58aeqtju Eksperimenta literaturo 0 806617 9354107 8891293 2026-04-17T18:37:26Z Sj1mor 12103 9354107 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:JoyceUlysses2.jpg|eta|160px|dekstra|Kovrilpaĝo de la unua eldono de ''[[Odiseo (romano)|Odiseo]]'' de [[James Joyce]].]] La esprimo '''''eksperimenta literaturo''''' estas uzita por aludi la aron de [[literaturo|literaturaj verkoj]], ĉefe de [[fikcio]], rakontado aŭ [[poezio]], kiu partikulare atentas al plinovigo, ĉefe en [[tekniko]]. La unua teksto al kiu kutime oni referencas tiukadre estas [[The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman]] (1759), de [[Laurence Sterne]]. Oni ne povas konsideri, ke tiu teksto rompas konvenciojn en la historio de la [[romano]], ĉar tiuj ankoraŭ ne estis plifirmigitaj en la momento de la verkado. Estas ĝia [[parodio]] de la rakontado kaj ĝia pretemo uzi grafikajn elementojn kiel ekzemple nigra paĝo por bedaŭri la morton de rolulo, kio faras, ke la romano de Sterne estas konsiderata fundamenta por multaj aŭtoroj post la [[Dua Mondmilito]]. Tamen tiu verko jam havis opoziciantojn siaepoke, kiel [[Samuel Johnson]], kiu laŭ lia biografiisto Boswell deklaris: "Nenio ekstravaganca povas daŭri. Tristram Shandy ne pludaŭris". [[Denis Diderot]] aligis elementojn de ''Tristram Shandy'' en sia verko ''[[Jacques le fataliste et son maître]]'', fakto kiu ne kaŝiĝas en la teksto, kio rezultas en unu de la unuaj ekzemploj de [[Sinaludo|metafikcio]]. En la [[1910-aj jaroj]], la arta eksperimentado iĝis grava movado<ref> [[John Barth]] (1984) enkonduko al ''The Literature of Exhaustion'', en ''The Friday Book''. </ref> kaj kelkaj verkistoj, kaj eŭropaj kaj usonaj, ekeksperimentis per la formoj jam establitaj. Kelkaj tendencoj aperintaj dum tiu periodo formos parton de [[Modernisma literaturo|Modernismo]]: nome ''Kantoj'', de [[Ezra Pound]], la verkoj de [[T. S. Eliot]] post la [[Unua Mondmilito]] kaj la prozo kaj la teatraĵoj de [[Gertrude Stein]] estis kelkaj el la plej influaj verkoj de la epoko, sed estas [[Uliso (Joyce)|Uliso]] de [[James Joyce]] kiu estas konsiderata majstroverko de la epoko kaj finfine influos sur verkistoj pli eksperimentaj kiel [[Virginia Woolf]] kaj [[John Dos Passos]], sed ankaŭ de aliaj malpli avangardemaj kiel [[Hemingway]]. La movadoj de la historiaj [[avangardo]]j kontribuis al disvolvigo de la eksperimenta literaturo dum la unua duono de la 20-a jarcento. [[Dosiero:Le nuage en pantalon.jpg|eta|160px|dekstra|Avangardaj proponoj de [[Vladimir Majakovskij]].]] [[Tristan Tzara]], pioniro de [[Dadaismo]], uzis eltranĉaĵojn de gazeto kaj plinovigan [[tipografio]]n en siaj [[manifesto]]j. Siaflanke, la futurisma verkisto [[F. T. Marinetti]] aplikis la teorion de la "vortoj en libereco" laŭlonde de la paĝo inter aliaj en sia "novelo" ''Zang Tumb Tumb'', per kio li klopodis superi la limojn de la konvencia rakontaro kaj eĉ de la propra dezajno de la libro. La verkistoj, poetoj kaj aliaj artistoj superrealistaj uzis grandan varion de maloftaj teknikoj por alvoki mistikajn kaj sonĝajn statojn en siaj poemoj, romanoj kaj aliaj verkoj en prozo, kiel ĉe la tekstoj de ''La magnetaj kampoj'', verko de kunlaborema literaturo de [[André Breton]] kaj [[Philippe Soupault]], aŭ la "sonĝa novelo" de [[Robert Desnos]] nome ''Deuil pour deuil'', verkita laŭ la efiko de la [[hipnoto]]. Fine de la [[1930-aj jaroj]], la politika situacio en Eŭropo faris, ke la Modernismo aspektu al multaj kiel netaŭga respondo, tro estetikigita kaj eĉ neresponda antaŭ la danĝeroj de tutmonda [[faŝismo]], kio klarigas, ke la eksperimenta literaturo estis iom forgesita dum ioma tempo, konservita nur en la [[1940-aj jaroj]] fare de malmultaj viziuloj kiel Kenneth Patchen. En la [[1950-aj jaroj]], la verkistoj de la [[Beat-generacio]] povas esti konsiderataj kiel reago kontraŭ la rigideco karaktera kaj de la poezio kaj de la prozo siatempe. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo]] [[Kategorio:Eksperimentado]] 90avfowcx4cvwibkbm6bnaeqwiaorjp Anne Golon 0 815276 9354133 9125369 2026-04-17T19:47:53Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Anne GOLON''' (la [[17-a de decembro|17-an‏ de decembro]] [[1921]] - la [[14-a de julio|14-an de julio]] [[2017]]) [[Franca lingvo|estis]] la [[Pseŭdonimo|plumnomo]] en kiu la [[Francoj|franca]] [[Verkisto|aŭtoro]] '''Simone Changeux''' kiu verkis la plej vendatan [[libroserio]]n [[Angélique (romanserio)|Angélique]]. La unuaj romanoj en la serio estis verkitaj en kunlaboro kun ŝia edzo, kaj Sebolod Sergeevich Golovinov, kiu subverkis ilin kiel [[Serge Golon]]. La romanoj de la serio estas subskribitaj sub la nomo '''Sarjan Golon'''. Aliaj romanoj de Golon kaj ŝiaj ĵurnalismaj artikoloj estas subskribitaj sub aliaj plumnomoj, kiel ekzemple Joëlle Danterne (en la franca: Joëlle Danterne). Golon estis anoncita en [[1977]] kiel la vivanta verkinto, verkante en la [[Franca lingvo|franca]], kies tradukoj estas la plej venditaj. Tamen, malkonsentoj pri [[Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj|kopirajto]] ĉesigis la presadon de tradukoj de ŝiaj romanoj kaj en multaj lokoj kie tiuj libroj estis plej vendita, ŝi estis preskaŭ tute forgesita. == Vivo == Golon naskiĝis en [[Francio]] kaj dum sia vivo ŝi vivis en [[Francio]], [[Respubliko Kongo]], [[Pointe-Noire]] en [[Karibio]], Kantono [[Kantono Valezo|Vallée]] en [[Svislando]]. Ekde [[2008]] ŝi vivis en [[Parizo]]. Golon naskiĝis la 19-an de decembro [[1921]] en la urbo [[Toulon]]. Ŝia patrino estis pianisto kaj filino de konata familio de distristoj. Ŝia patro, [[Pierre Champagne]] estis sciencisto kaj oficiro en la [[Franca Mararmeo]]. Golon estis tirita al verkado kaj pentrado ekde juna aĝo. Kiel infano, ŝi helpis al ŝia patro verki kolormapojn kaj ilustraĵojn en la instrukciolibroj kiujn li verkis por pilotoj. Junaĝe ŝi ankaŭ verkis novelojn. Ŝi kompletigis la verkadon de sia unua romano, ''Au Pays de Derrière Mes Yeux'' ("En la landoj malantaŭ miaj okuloj"), kiam ŝi estis 18-jaraĝa. La romano estis publikigita en [[1944]], kiam Golon estis dudektri jaraĝa. Dum la [[Dua Mondmilito]] ŝi verkis la romanon, ''Majstro Kouki'' kaj la romanon ''The Patrol of the Saint Innocents''. La lasta el kiu estis adaptita en teatraĵon kaj gajnis al ŝi la literaturan premion ''Le caillou d'or'' (La Ora Ŝtono). Dum la milito, Golon helpis fondi la revuon "France Magazine" kaj iris sur biciklovojaĝon de okupata Francio al [[Hispanio]] nome de la revuo, raportante sub diversaj plumnomoj. En sia verkado ŝi kuraĝigis la francajn sendependecluktantojn. En [[1949]], kiam Golon laboris kiel raportisto en [[Respubliko Kongo|Kongo]], ŝi renkontis [[Serge Golon]], kiu estis [[verkisto]] kaj [[Geologio|geologo]], membro de [[Rusio|rusa]] [[Nobelaro|aristokrata]] familio. Ili translokiĝis al [[Pointe-Noire]] en la [[Karibio]], geedziĝis kaj translokiĝis al Francio. Ili loĝis en la domon de la patrino de Anne. Anne helpis al Serge redakti siajn [[Memuaro|memuarojn]] ''Les Géants du Lac'', ''le Cœur des Bêtes Sauvages'', kaj publikigis du romanojn proprajn dum tiu periodo. La paro pasigis proksimume jaron esplorante la periodon pri kiu ili verkis sian komunan [[Historia romano|historian romanon]], la unuan romanon en la serio Angelique, ''Angelique, Markizino de la Anĝeloj''. La germana traduko de la romano estis publikigita en [[1956]], sub la subskribo de Anne Golon sole kiel libro de pli ol 900 paĝoj. Jaron poste, la origina romano estis publikigita en la franca, subskribita fare de ambaŭ geedzoj, kaj poste ĝi estis dividita en du romanojn. En [[1958]], la romano estis publikigita en la angla sub la subskribo de "Sarjan Golon". La romano estis tradukita al pli ol dudek lingvoj kaj estis la unua furorlibro de la [[Eldonado|eldonejo]] [[Hachette]], kun kiu la paro komencis kunlabori. Tra la jaroj, ĉi tiu eldonejo fariĝis unu el la plej grandaj amaskomunikilaj [[Entrepreno|korporacioj]] en Francio. La eldonisto konvinkis la paron fari ŝanĝojn al la eldonota romano asertante ke tio helpus vendon. Krome, la eldonisto ŝanĝis aliajn detalojn en la romanoj sen demandi la paron kaj uzis diversajn teknikojn por malklarigi la identecon de la aŭtoroj. Poste, la eldonejo uzis la neklaran identecon de la aŭtoroj kaj la ŝanĝojn kiujn ĝi faris en la romanoj kiel pretekston por preni la [[Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj|kopirajtojn]] al si. En [[1964]], du filmoj reĝisoritaj fare de [[Bernard Bordry]] bazitaj sur la libroserio estis publikigitaj. [[Michel Mercier]] rolis kiel Angelique kune kun [[Robert Ossin]]. Ĝis [[1968]], tri pliaj filmoj estis publikigitaj surbaze de tiun libroserio. La Golons ne ricevis [[Tantiemo|tantiemon]] por la filmoj. La kvar infanoj de la Golons estis naskita en Francio kaj la familio enmigris al la franclingva feriurbo de [[Kerns]] en [[Kantono Valezo]] en la [[Svisaj Alpoj]]. La paro daŭre verkis la Angelique libroserion kaj ankaŭ publikigis artlibron kiu enhavis iliajn pentraĵojn. En [[1972]], la Golon paro vojaĝis al [[Kebekio]] en [[Kanado]] por prepara esplorado por romano en la Angelique-serio kiun ili planis verki. Serĝo mortis en Kebekio kaj Anne daŭre verkis la Angelique-serion mem. En [[1977]], la romano ''Angélique et la démone'' (Angelique kaj la Fantomo de la Mortintoj) estis publikigita kaj Anne Golon estis deklarita la vivanta franca verkinto kies tradukoj estas la plej venditaj. Malgraŭ la internacia sukceso de ŝiaj romanoj, Golon ricevis malpli kaj malpli da rekompencoj por ili, sub diversaj pretekstoj, ĝis la eldonejo deklaris sin kiel posedanto de la ekskluzivaj rajtoj pri la romanoj. La eldonisto ankaŭ ĉesis distribui la librojn de Golon en fremdlingvoj, kun la escepto de la unuaj du romanoj en la serio, kaj dum dek jaroj vendis iliajn kopiojn ĉe ĉiam kreskantaj prezoj. Dum tiuj jaroj, la filmoj bazitaj sur la romanoj ankaŭ estis montritaj multajn fojojn sur diversaj televidkanaloj. Golon trovis ke, averaĝe, unu el ŝiaj filmoj estas montrita en televido unufoje ĉiujn dek kvin tagojn. La filmoj ankaŭ estis publikigitaj sur DVD. Inter [[1993]] kaj [[2004]], Golon faris juran batalon kontraŭ la publikigo de la romanoj kaj gajnis ekskluzivecon super la kopirajtoj kaj kompenso por [[Salajra reteno|retenado de salajro]]. La jura procezo malriĉigas Golon, kiu atingis la aĝon de 80 jaroj, kaj ŝiaj fanoj monkolektis por ŝi, kio ebligis la kompletigon de la proceso. Aktuale en [[2008]], Golon reverkis la romanojn de la serio por forigi el ili la ŝanĝojn lanĉitajn per la eldonisto. == Verkaro == [[Dosiero:Angélique_(Anne_Golon,_1956).jpg|eta|295x295ra]] La publikigitaj seriolibroj ''Angélique'' estas la sekvantaj: * '''Angélique, Marquise des anges''' 1957 * '''Le chemin de Versailles''' 1958 * '''Angélique et le roy''' 1959 * '''Indomable Angélique''' 1960 * '''Angélique ribelis en''' 1961 * '''Angélique et son amo''' 1961 * '''Angélique et le nouveau monde''' 1964 * '''La tentation d'Angélique''' 1966 * '''Angélique et la démone''' 1972 * '''Angélique et le complot des ombres''' 1976 * '''Angélique à Québec''' 1980 * '''Angélique, la route de l'espoir''' 1984 * '''La victoire d'Angélique''' 1985 Aliaj romanoj haveblaj * Au Pays de Derrière Mes Yeux (1948) * La Patrolo de la Sanktaj Naivuloj (1947) * Le Caillou d'or (1949) * La Dame Blanche de Kermala * (Skriba helpo) Le Coeur des Bêtes Sauvages * Les Géants du Lac (Skribo-Asisto) * Le Cadeau de Riza Khan (sekundara skribhelpo) * Alerte au Tchad (1952) * Majstro Kouki (1964, 1997) === Filmoj === * Angélique, Marquise des Anges * Merveilleuse Angélique * Angélique et le Roy * Indomptable Angélique * Angélique et le Sultan - 1968 === Teatroj === * Angélique, Marquise des Anges [http://www.marquisedesanges.net/] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20120804094632/http://www.marquisedesanges.net/ |date=2012-08-04 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.worldofangelique.com/ La oficiala retejo por la ''Angélique'' serio] * [https://medias.unifrance.org/medias/183/200/116919/presse/angelique-2013-press-kit-english-2.pdf 2013 gazetara ilaro prezentanta intervjuon kun Anne Golon] * [https://www.bfmtv.com/tech/quand-angelique-marquise-des-anges-vire-au-reglement-de-comptes_AN-201808040048.html 2018 artikolo de] [https://www.bfmtv.com/tech/quand-angelique-marquise-des-anges-vire-au-reglement-de-comptes_AN-201808040048.html ''BFMa televido''] [https://www.bfmtv.com/tech/quand-angelique-marquise-des-anges-vire-au-reglement-de-comptes_AN-201808040048.html dokumentanta laŭleĝan proceson de Anne Golon kun Hachette] (en la franca) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Golon, Anne}} [[Kategorio:Mortintoj en 2017]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1921]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento]] 4wymfjbxes2fi60kh1cegb6zxz3tm3h Leonid Leonov 0 821611 9354018 9337736 2026-04-17T13:01:33Z RG72 11847 9354018 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Leonid_Leonov_1929.jpg|dekstra|eta|320x320ra|Leonov en 1929]] '''Leonid LEONOV''' ({{Lang-ru|Леонид Максимович Леонов}}; [[19-a de majo|19-an de majo]] ‏ [[31-a de majo|31-an de majo]] [[1899]] — la [[8-a de aŭgusto|8-an de aŭgusto]] [[1994]], [[Moskvo]]) estis sovetia [[verkisto]]. Pro sia literatura agado li gajnis la Premion de Sovetunio (1943, 1977) kaj [[Lenin-premio]] (1957). Por lia literatura kaj publika agado, al Leonov estis premiita plurajn ornamojn de Sovet-Unio, inkluzive de la [[ordeno de Lenin]] 6 fojojn, la [[Ordeno de Ruĝa Standardo (Sovetunio)|ordeno de Ruĝa Standardo]], la ordeno de la Oktobra Revolucio kaj la [[Heroo de Socialisma Laboro]]. == Vivo == Leonid Leonov estis naskita en [[Moskvo]] al poetfamilio de komercista dinastio. En [[1915]], Leonov publikigis siajn unuajn verkojn. Post fino de lernejo en [[1918]], li komencis studi en [[Moskva Ŝtata Universitato|Moskva Universitato]]. En [[1920]] li volontulis por la [[Ruĝa Armeo]] kaj servis ĝis [[1921]]. Post [[militservo]], Leonov revenis al [[Moskvo]] kaj dediĉis sin al literatura agado. En [[1924]] li publikigis sian unuan gravan [[romano]]n. Liaj verkoj altiris la atenton de [[Maksim Gorkij]] kiu aprezis la talenton de Leonov. En [[1928]] [[teatraĵo]] de Leonov estis metita sur la scenejon de la [[Moskva Arta Teatro]] sed malsukcesis. En [[1927]], Leonov estis partnero en komuna literatura verko de pluraj rusaj sufioj, kiu estis publikigita en la [[revuo]] Ogunyuk. Ĉiu aŭtoro verkis apartan ĉapitron kiu estis publikigita en la nova semajna [[eldono]]. Dum la [[1930-aj jaroj]], Leonov publikigis plurajn [[romano]]jn kaj [[teatraĵo]]jn. En la fruaj [[1940-aj jaroj]], 40 el liaj teatraĵoj estis deprenitaj de la scenejo laŭ ordono de la aŭtoritatoj kaj la verkinto timis areston. En la 1930-aj jaroj, kune kun [[Maksim Gorkij]], Leonov estis unu el la fondintoj de la [[Unio de Sovetiaj Verkistoj]]. Kun la komenco de la [[Dua Mondmilito]] Leonov verkis [[teatraĵo]]n pri la okazaĵoj de la milito kaj tiu ĉi teatraĵo gajnis la [[Stalin-premio|Stalin-premion]] en [[1943]]. Leonov resendis la premion al la Defendfonduso. En [[1953]], Leonov publikigis romanon "La Rusa Arbaro" pri la okazaĵoj de la milito, sed ankaŭ por la unua fojo tuŝis la temojn de mediprotektado. La aŭtoro ricevis la [[Lenin-premio]]n pro tiu ĉi libro. En [[1961]] Leonov verkis teatraĵon surbaze de kiu filmo estis farita en [[1975]]. En la fruaj [[1990-aj jaroj]], Leonov finis sian laboron en la lasta romano kiun li verkis dum 45 jaroj. Leonov estis aktiva en la [[publika sfero]]. Li estis membro de la [[Supera Soveto de Sovetunio]] de [[1946]] ĝis [[1970]]. En [[1972]], Leonov estis elektita al la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Sovetia Akademio de Sciencoj]]. En [[1990]], post la komenco de [[perestrojko]], Leonov subskribis peticion kontraŭ la procezo. Li mortis en [[1995]] kaj estis entombigita en la [[Novodeviĉe-tombejo]] en Moskvo. Zaĥar Prilepin verkis biografion pri li. == Filmoj == * 1963 Русский лес (''La rusa arbaro'') – scenaro * 1975 Бегство мистера Мак-Кинли (La Flugo de s-ro. Mckinley) filmo / vestoŝranko scenaro. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20060221025056/http://www.utpjournals.com/product/utq/721/721_review_shcheglov.html La Arto de Kompromiso: La Vivo kaj Laboro de Leonid Leonov] * [https://web.archive.org/web/20110518152849/http://overseaex.narod.ru/Writers5/LeonidLeonov.html nelonga biografio] (en la rusa) * Teksto de Leonov rakonto "[http://www.sovlit.net/tramp/ La Vagabondo]" de [http://www.sovlit.net/ SovLit.net] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Leonov, Leonid}} [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj dramistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj dramistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de Moskvo]] [[Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la Akademio pri Sciencoj de Sovetunio]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] knd5aum57d07qbe1ovywe7j42623ukj Orbán 0 822401 9354065 9262257 2026-04-17T15:36:51Z Crosstor 3176 /* Kelkaj personoj kun familia nomo Orbán */ 9354065 wikitext text/x-wiki '''Orbán''' aŭ kelkfoje nehungare ''Orban'' estas hungara familia nomo, fojfoje persona nomo en [[Hungario]], malofte en la hungara [[diasporo]]. La malofta nomvarianto estas '''Urbán'''. La Esperanta ekvivalento estas [[Urbano]]. Famaj homoj kun tiu nomo inkludas: == Kelkaj personoj kun familia nomo Orbán == {{Div col|cols = 2}} * [[Anita Orbán]] * [[Antal Orbán]] * [[Áron Orbán]] * [[Árpád Orbán]] * [[Attila Orbán]] * [[Attila Orbán (pentristo)]] * [[Balázs Orbán]] * [[Balázs Orbán (politikisto)]] * [[Béla Orbán]] * [[Dezső Orbán]] * [[Ferenc Orbán]] * [[Gyöngyi Orbán]] * [[György Orbán]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Irma Orbán]] * [[István Orbán (artisto)]] * [[István Orbán (inĝeniero)]] * [[János Orbán (lokhistoriisto)]] * [[János Orbán (inĝeniero)]] * [[János Dénes Orbán]] * [[Jolán Orbán]] * [[József Orbán]] * [[József Orbán (muzikisto)]] * [[Károly Orbán (aktoro)]] * [[Lajos Orbán]] * [[Leonard Orban]] * [[László Orbán (geografo)]] * [[László Orbán (literaturhistoriisto)]] * [[László Orbán (ministro)]] * [[Miklós Orbán]] * [[Olga Szabó Orbán]] * [[Ottó Orbán]] * [[Sándor Orbán (humuristo)]] * [[Tibor Orbán]] * [[Viktor Orbán]] * [[Viola Orbán]] * [[Zsófia Csibi Orbán]] {{Div col end}} == Kelkaj personoj kun familia nomo Urbán == * [[Andrea Urbán]] * [[Ernő Urbán]] * [[József Urbán]] * [[Lajos Urbán]] * [[László Urbán (drumisto)]] * [[Róbert Urbán-Nagy]] * [[Tibor Urbán]] == Kelkaj personoj kun vira (persona) nomo Orbán == * [[Orbán Batthyány]] * [[Ferenc Orbán Fedák]] * [[Orbán Nagy]] * [[Orbán Rőthy]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj estas legeblaj [[artikolo]]j. {{Projektoj}} [[Kategorio:Hungaraj familiaj nomoj]] [[Kategorio:Viraj personaj nomoj]] t6xk541ik0d4gmro0zdpdtbslwzhj90 Emil Gilels 0 825538 9354040 8516276 2026-04-17T13:59:29Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Emil Grigoreviĉ GILELS''' ([[Rusa lingvo|ruse]] '''Емиль Григорьевич Гилельс'''; la [[19-a de oktobro|19-an de oktobro]] [[1916]] - la [[14-a de oktobro|14-an de oktobro]] [[1985]]) estis [[Judoj|juda]] - [[Sovetunio|sovetia]] [[Piano|pianisto]] konsiderata de multaj kiel unu el la plej grandaj pianistoj en la historio <ref>{{Cite web|title=The 20 Greatest Pianists of all time|url=https://www.classical-music.com/features/artists/20-greatest-pianists-all-time/|access-date=2022-04-14|website=Classical Music|language=en}}</ref><ref name="Rockwell">{{cite web|author=John Rockwell|url=https://www.nytimes.com/1985/10/16/arts/emil-gilels-soviet-pianist-dies-at-68.html|title=Emil Gilels, Soviet Pianist, Dies at 68|work=The New York Times|date=1985-10-16|access-date=2015-01-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.limelightmagazine.com.au/features/greatest-10-pianists-all-time|title=The 10 Greatest Pianists Of All Time|date=January 7, 2015|website=Limelight Magazine|access-date=October 20, 2017}}</ref>. == Vivo == [[Dosiero:Эмиль_Гилельс_и_Елизавета_Гилельс.jpg|maldekstre|eta|Emil Gilels kaj lia fratino, la violinistino [[Elizabeth Gilels|Elizabeth]].]] Gilels (tiu de Hilel) naskiĝis en [[Odeso]] en muzika [[Judoj|juda]] familio; ambaŭ liaj gepatroj estis [[Muziko|muzikistoj]]. Li eklernis ludi pianon 6-jaraĝa. Lia fratino, Elizabeto, lernis ludi [[Violono|violonon]], estis [[Violonisto|koncertviolonisto]] kaj poste geedziĝis kun la jud-rusa violonisto Leonid Kogan. La unua publika apero de Emil Gilels estis kiam li estis 12-jara, en junio [[1929]]. En [[1930]] Gilels eniris la Konservatorion de Odeso, kie li estis studento de Berta Reingbald. Li atribuis al ŝi sian unuan forman influon <ref name="Carrick">{{cite web|first=Phil|last=Carrick|url=http://www.abc.net.au/classic/content/2013/09/21/3851467.htm|title=Emil Gilels: A True Giant of the Keyboard|work=Music Makers (ABC Classic FM)|date=2013-09-21|access-date=2015-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150126072651/http://www.abc.net.au/classic/content/2013/09/21/3851467.htm|archive-date=2015-01-26|url-status=dead}}</ref>. En [[1933]], en la aĝo de 16 jaroj, Gilels gajnis la piankonkurson de la Tut-Sovetia Unio, kiel ĝi estis fondita. Post diplomiĝo de la konservatorio en Odeso en [[1935]], li translokiĝis al [[Moskvo]], kie li studis kun la fama pianinstruisto, [[Heinrich Neuhaus]], ĝis [[1937]] <ref name="Mach">{{cite book|last=Mach|first=Elyse|title=Great Contemporary Pianists Speak for Themselves|url=https://books.google.com/books?id=_hFIZD5bnVgC&pg=PP1|year=1980|publisher=Courier Corporation|isbn=978-0-486-26695-4}}</ref>. Jaron poste, en la aĝo de 21, li gajnis la ''konkurson nomitan laŭ Eugène Ysaÿe'' en [[Bruselo]], antaŭ konkurantoj kiel ekzemple Arturo Bendetti Michelangelo kaj [[מורה לימפאני|Mora Limpani]]. Li estis membro de la [[Juda Kontraŭfaŝisma Komitato]]. Gilels estis la unua sovetia artisto se temas pri ricevi permeson iri sur ampleksajn [[Koncerto|koncertturneojn]] en la Okcidento. Post la [[Dua Mondmilito]] li turneis [[Eŭropo|Eŭropon]] ekde [[1947]] kaj unuafoje aperis en [[Ameriko]] en [[1955]], ludante la ''[[Pianokonĉerto n-ro 1 de Ĉajkovskij]]'' de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Ĉajkovskij]] en [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]]. Ekde [[1952]] li estis profesoro ĉe la [[Moskva Konservatorio]]. En la postaj jaroj de sia vivo Gilels restis en [[Rusio]] kaj malofte iris ekster ĝiajn landlimojn. Gilels ricevis la [[Stalin-premio|Stalin premion]] en [[1946]], la [[Ordeno de Lenin|Ordenon de Lenin]] en [[1961]] kaj la [[Lenin-premio|Lenin-premion]] en [[1962]]. La bonega teknika majstrado kaj brila sono de Gilels gajnis al li universalan admiron. Liaj interpretoj de la [[Germanio|german]] - [[Aŭstrio|aŭstraj]] klasikaj komponistoj formis la malmolan kernon de lia repertuaro, ĉefe [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Johannes Brahms|Brahms]] kaj [[Robert Schumann|Schumann]], sed lia ludado estis ne malpli kleriga en [[Domenico Scarlatti]] kaj [[Johann Sebastian Bach]] kaj en la muziko de [[20-a jarcento|20-ajarcentaj]] komponistoj kiel ekzemple [[Claude Debussy|Debussy]], [[Béla Bartók|Bartok]] kaj [[Sergej Prokofjev|Prokofjev]]. Liaj interpretoj de la koncertoj Brahms por piano kaj orkestro estas konsideritaj de multaj kiel la plej bonegaj kaj belaj el tiuj verkoj, kaj majstraĵo de pianludado. Gilels estis proksima al kompletigado de registrado de la kompletaj [[Sonato|piansonatoj]] de Beethoven por [[Deutsche Grammophon]] de Germanio kiam li mortis dum kuracista ekzameno en Moskvo en 1985 <ref>{{cite book|last=Monsaingeon|first=Bruno|title=Sviatoslav Richter: Notebooks and Conversations|url=https://books.google.com/books?id=rSz3GwAACAAJ&pg=PA32|year=2002|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-09549-3|page=32|translator-first=Stewart|translator-last=Spencer}}</ref><ref>{{cite book|last=Rasmussen|first=Karl Aage|title=Sviatoslav Richter: Pianist|url=https://books.google.com/books?id=C37nQQAACAAJ&pg=PP1|year=2010|publisher=University Press of New England|isbn=978-1-55553-710-4}}</ref>. == Elektitaj registraĵoj <ref>[http://www.emil-gilels.com/ "Emil Gilels"], ''In Memory of Emil Gilels'', 2007.</ref> == [[Dosiero:RIAN_archive_676852_Pianists_Emil_Gilels_and_Yakov_Flier_in_Pravda_newspaper.jpg|eta|Pianistoj Emil Gilels kaj [[Jakobo Plier|Jacob Pellier]] kiuj gajnis la unuan kaj trian lokojn respektive en la Reĝino Elizabeta Internacia Muzika Konkurso en Bruselo, Belgio. Eltiraĵo el Pravda gazeto, majo 1938.]] * 1935 - [[Franz Liszt]] : Fantazio pri temoj el ''[[La Geedziĝo de Figaro]]'' de [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]. * 1951 - [[Franz Liszt|Liszt]] : Hungara Rapsodio n-ro 9 <ref>International Piano Quarterly, Winter 2001, Orpheus Publications Limited</ref>. * 1955 - [[Sergej Raĥmaninov]] : [[Konĉerto|Pianokonĉerto]] n-ro 3 en B bemola minora, Opus 30 ( [[Dirigentado|dirigentita]] fare de Kluytens). * 1958 - [[Johannes Brahms|Brahms]] : Pianokonĉerto n-ro 2 en B bemola maĵora, Opus 83 (dirigentita fare de [[Frigyes Reiner|Fritz Reiner]]). * 1954 - [[Camille Saint-Saëns]] : Pianokonĉerto n-ro 2 en G Minora, Opus 22 (dirigentita fare de Kluytens) * 1957 - [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] : Pianokonĉerto n-ro 4 en G-maĵora, Opus 58 (dirigentita de Ludwig). * 1957 - [[Aleksandr Skrjabin]] : Piana [[Sonato]] n-ro 4 en F-Diaz Major, Opus 30. * 1967 - [[Frédéric Chopin|Chopin]] : Pianokonĉerto n-ro 1 en E-minoro, Opus 11 (dirigentita fare de [[Jenő Ormándy]]). * 1968 - [[Nikolaj Medtner|Medtner]] : Piano Sonato n-ro 10 en B-minoro, Opus 38 n-ro 1 ("Sonata Rememoro"). * 1972 - [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Ĉajkovskij]] : [[Pianokonĉerto n-ro 2 de Ĉajkovskij|Pianokonĉerto n-ro 2 en G-maĵora]], Opus 44 (dirigentita fare de [[Lorin Maazel]]). * 1972 - Brahms: [[Brahms Pianokonĉerto n-ro 1|Pianokonĉerto n-ro 1 en B-minoro]], Opus 15 kaj Pianokonĉerto n-ro 2 en B bemola maĵora, Opus 83 (dirigentita fare de [[Eŭgeno Yochum]]). * 1973 - Beethoven: [[Sonato por piano n-ro 23 (Beethoven)|Piana Sonato n-ro 23 en F-minoro]], Opus 57, Apassionata. * 1973 - Debussy: Bildoj, Libro 1. * 1973 - Mozart: Pianokonĉerto n-ro 27 en B bemola maĵora, [[Katalogo Köchel]] 595 (dirigentita fare de [[Karl Böhm]]). * 1974 - [[Edvard Grieg]] : lirikaj pecoj. * 1974 - Prokofjev: Sonato n-ro 8 en si bemola maĵora, Opus 84. * 1977 - Rachmaninov: Preludo en C-D-minoro Opus 3 n-ro 2. * 1978 - [[Frédéric Chopin]] : Piana Sonato n-ro 3 en B-minoro, Opus 58. * 1982 - Beethoven: [[Sonato por piano n-ro 29 (Beethoven)|Piana Sonato n-ro 29 en B bemola maĵora]], Opus 106, Hammerclavier (koncertregistraĵo, Berlino) * 1984 - Beethoven: Piana Sonato n-ro 29 en B-bemola maĵora Opus 106, Hammerclavier (koncertregistraĵo, Moskvo) * 1984 - Skrjabin, Sonato n-ro 3 en F-minoro, Op. 23 (koncertregistraĵo, Moskvo) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://www.doremi.com/DiscGilComp.html Emil Gilels: Diskografio] * [https://web.archive.org/web/20130925084658/http://www.icartists.co.uk/classics/catalog/cds/emil-gilels-3 ICAaj Artistoj paĝo sur disko, kataloga nombro ICAC 5108] * [http://www.gramophone.co.uk/musicians/artist/emil-gilels-53324 Rrevuo ''Gramophone'' (britia) paĝo sur Gilels] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gilels, Emil}} [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Rusiaj klasikaj pianistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj klasikaj pianistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj klasikaj pianistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1985]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1916]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Ukrainaj judoj]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] 50rytol74uzyj9c2gkx9koli7zg9yua Alan Arkin 0 826929 9354086 8584525 2026-04-17T18:08:56Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354086 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Alan Wolf ARKIN''' (la [[26-an de marto]] [[1934]] - la [[29-an de junio]] [[2023]]) estis [[usonanoj|usona]] [[aktoro]], [[reĝisoro]] kaj [[verkisto]]. Gajninto de la [[Akademia Premio por plej bona subtena aktoro]] kaj la [[BAFTA Premio por plej bona Aktoro en subtena rolo]] por lia aktorado en ''[[Little Miss Sunshine]]''. == Vivo == Arkin estis naskita en Broklino, New York, al Beatrice Vortis, instruisto laŭ profesio, kaj David A. Arkin, pentristo kaj verkisto kiu laboris plejparte kiel instruisto <ref>[http://www.filmreference.com/film/17/Alan-Arkin.html Biografio] ĉe filmreference.com</ref>. Arkin kreskis en juda familio kiu ne emfazis religion <ref>[http://www.jewishjournal.com/home/preview.php?id=17205 "Alan Arkin—not just another kid From Brooklyn"] The Jewish Journal of Greater Los Angeles. 16 februaro 2007.</ref>. Lia familio translokiĝis al Los-Anĝeleso, Kalifornio kiam li estis 11-jaraĝa Arkin estis geedzita tri fojojn. En 1955 li geedziĝis kun sia unua edzino, Jeremy Yappa, kaj ili divorcis en 1960. Ili havas du infanojn, Adam Arkin kaj Matthew Arkin, kiuj ankaŭ estas aktoroj. La 16-an de junio 1964, Arkin geedziĝis kun sia dua edzino, Barbara Dana, aktorino kaj [[scenaristo]] per profesio. Ili havas filon, kaj ili divorcis en la mez-1990-aj jaroj. En 1996 li geedziĝis kun [[Psikoterapio|psikologo]] Susan Nolander <ref>[http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800021870/bio Biografio] ĉe [[Yahoo!]].</ref>, kaj de 2007 ĝis la morto de Arkin ili vivis en Carlsbad, Kalifornio. == Kariero == Arkin, kiu komencis preni [[aktorado|aktorajn]] lecionojn 10-jaraĝa, ekzamenis vastan gamon de dramakademioj, inkluzive de unu prizorgita fare de studento de [[Konstantin Sergejeviĉ Stanislavski|Konstantin Stanislavski]], kiu instruis al Arkin [[Psikologio|psikologian]] aliron al aktorado <ref>Farrell, Barry. "Yossarian in Connecticut: Since Catch-22, actor’s actor Alan Arkin finally stars as ...Alan Arkin". oktobro 1970.</ref>. Arkin estis unu el la nuraj ok aktoroj kiuj ricevis [[Oskar-premio|Oscar-]] nomumon en la [[Akademia Premio por plej bona aktoro]] kategorio por ilia unua apero sur la kinekrano <ref>[http://www.filmsite.org/bestactor.html Plej bona aktoro] ĉe FilmSite.org.</ref> (li ricevis sian nomumon por lia rolo en la filmo ''The Russians Are Coming, The Russians Are Coming'' en [[1966]]). Arkin ricevis duan nomumon por la premio, du jarojn poste, por lia rolo en la filmo ''A Lonely Hunter is the Heart''. Arkin estas ĉefe konata pro roloj en [[komedio]]j kaj [[Dramo (verko)|dramaj filmoj]]. Inter liaj konataj filmoj estas: ''Lonely in the Dark'', kie li ludis kune kun [[Audrey Hepburn]], ''[[Catch 22 (filmo)|Catch 22]]'' de [[Mike Nichols]], ''Little Murders'' kiun li ankaŭ reĝisoris, ''The Seven Percent Solution'' kie li ludis [[Sigmund Freud]], ''In-Laws Close to the Dollar'' en kiu li ĉefrolis kune kun [[Peter Falk]], ''[[Glengarry Glen Ross]]'' en kiu li ludis kune kun la aktoroj [[Jack Lemmon]] kaj [[Al Pacino]] kaj ''Little Miss Sunshine'' por kiu li ricevis trian Oscar-nomumon, ĉi tiu fojon en la kategorio [[Akademia Premio por plej bona subtena aktoro]], kaj fine gajnis la Oskar-premion. Por lia aktorado en tiu filmo, li ankaŭ gajnis la [[Filmopremioj de la Brita Akademio|BAFTA]], [[Screen Actors Guild Award|Screen Actors Guild]] kaj [[Premioj de Sendependa Spirito|Independent Spirit]] -premiojn por plej bona subtena aktoro. En [[1979]] li aktoris en la filmo ''The Magician of Lublin'', kaj en [[1987]] li ĉefrolis en la filmo ''Escape from Sobibor''. En [[2008]] li aktoris en la filmo ''Play it Smart'', kaj en [[2009]] li partoprenis en la filmoj: ''Sunshine Ltd'', ''The Private Life of Pippa Lee'' kaj ''City Island''. En [[2017]] li ludis en la filmo ''Retiring in Style''. La filmo estas [[Nigra humuro|nigra komedio]] reĝisorita de [[Zach Braff]] kaj ĉefrolita de [[Morgan Freeman]] kaj [[Michael Caine]]. En [[2018]], li komencis aktori en la serio ''The Kominsky Method'' produktita de [[Netflix]]. Arkin gajnis [[Premio Tony|premion Tony]] pro sia aktorado en la [[Broadway (teatro)|Broadway-]] produktadoj, ''Enter Laughing'' kaj ''Luv'', kaj reĝisoris la produktadon de ''Sunrise Boys''. == Verkado == Arkin verkis multajn librojn, inkluzive de la [[Porinfana literaturo|infanlibroj]] : ''Tony's Hard Work Day'' ‏ (1972), ''The Lemming Condition'' ‏ (1976), ''Halfway Through the Door: An Actor's Journey Toward Self'' (‏ 1979) kaj ''The Clearing'' ‏ (1986) <ref>http://www.notablebiographies.com/newsmakers2/2007-A-Co/Arkin-Alan.html</ref>. == Filmografio == {| class="wikitable sortable" |+Alan Arkin filma kronologio ! scope="col" |Jaro ! scope="col" |Nomo ! scope="col" |Rolo ! scope="col" |Noto |- |1957 | scope="row" |''[[Calypso Heat Wave]]'' |Tarriers gvidanta kantisto | |- |1963 | scope="row" |''[[That's Me (filmo)|That's Me]]'' |mallonga filmo; ankaŭ scenaristo | |- | rowspan="2" |1966 | scope="row" |''[[The Russians Are Coming, the Russians Are Coming]]'' |Lt. Rozanov | |- | scope="row" |''The Last Mohican'' |Mr. Ableman |mallonga filmo; ankaŭ scenaristo |- | rowspan="2" |1967 | scope="row" |''[[Woman Times Seven]]'' |Fred |segmento: ''The Suicides'' |- | scope="row" |''[[Wait Until Dark (filmo)|Wait Until Dark]]'' |Roat Harry Roat Jr. Harry Roat Sr. | |- | rowspan="2" |1968 | scope="row" |''[[Inspector Clouseau (filmo)|Inspector Clouseau]]'' |[[Inspector Jacques Clouseau]] | |- | scope="row" |''[[The Heart Is a Lonely Hunter (filmo)|The Heart Is a Lonely Hunter]]'' |John kantisto | |- | rowspan="3" |1969 | scope="row" |''[[Popi]]'' |Abraham Rodriguez | |- | scope="row" |''[[The Monitors (filmo)|The Monitors]]'' |Garbage man in commercial |kameo |- | scope="row" |''People Soup'' |Adam |mallonga filmo; ankaŭ scenaristo kaj reĝisoro |- |1970 | scope="row" |''[[Catch-22 (filmo)|Catch-22]]'' |[[Yossarian|Capt. John Yossarian]] | |- |1971 | scope="row" |''[[Little Murders]]'' |Lt. Miles Practice |ankaŭ reĝisoro |- | rowspan="2" |1972 | scope="row" |''[[Deadhead Miles]]'' |Cooper | |- | scope="row" |''[[Last of the Red Hot Lovers (filmo)|Last of the Red Hot Lovers]]'' |Barney Cashman | |- |1974 | scope="row" |''[[Freebie and the Bean]]'' |Det. Sgt. Dan "Bean" Delgado | |- | rowspan="2" |1975 | scope="row" |''[[Rafferty and the Gold Dust Twins]]'' |Gunny Rafferty |Aka ''Rafferty kaj the Highway Hustlers'' |- | scope="row" |''[[Hearts of the West]]'' |Burt Kessler | |- |1976 | scope="row" |''[[The Seven-Per-Cent Solution (filmo)|The Seven-Per-Cent Solution]]'' |[[Sigmund Freud]] | |- |1977 | scope="row" |''[[Fire Sale (filmo)|Fire Sale]]'' |Ezra Fikus |ankaŭ reĝisoro |- | rowspan="2" |1979 | scope="row" |''[[The In-Laws (1979 filmo)|The In-Laws]]'' |Sheldon S. Kornpett, D.D.S. |ankaŭ produktisto |- | scope="row" |''[[The Magician of Lublin (filmo)|The Magician of Lublin]]'' |Yasha Mazur | |- |1980 | scope="row" |''[[Simon (1980 filmo)|Simon]]'' |Prof. Simon Mendelssohn | |- | rowspan="3" |1981 | scope="row" |''[[Improper Channels]]'' |Jeffrey Martley | |- | scope="row" |''[[Chu Chu and the Philly Flash]]'' |Flash | |- | scope="row" |''[[Full Moon High]]'' |Dr. Brand | |- |1982 | scope="row" |''[[The Last Unicorn (filmo)|The Last Unicorn]]'' |Schmendrick |Voĉo |- |1983 | scope="row" |''[[The Return of Captain Invincible]]'' |Captain Invincible | |- | rowspan="2" |1985 | scope="row" |''[[Joshua Then and Now (filmo)|Joshua Then and Now]]'' |Reuben Shapiro | |- | scope="row" |''[[Bad Medicine (filmo)|Bad Medicine]]'' |Dr. Ramón Madera | |- |1986 | scope="row" |''[[Big Trouble (filmo, 1986)|Big Trouble]]'' |Leonard Hoffman | |- |1987 | scope="row" |''[[Escape from Sobibor]]'' |[[Leon Feldhendler]] | |- | rowspan="3" |1990 | scope="row" |''[[Coupe de Ville (filmo)|Coupe de Ville]]'' |Fred Libner | |- | scope="row" |''[[Edward Scissorhands]]'' |Bill Boggs | |- | scope="row" |''[[Havana (filmo)|Havana]]'' |Joe Volpi | |- |1991 | scope="row" |''[[The Rocketeer (filmo)|The Rocketeer]]'' |A. "Peevy" Peabody | |- |1992 | scope="row" |''[[Glengarry Glen Ross (filmo)|Glengarry Glen Ross]]'' |George Aaronow | |- | rowspan="3" |1993 | scope="row" |''[[Indian Summer (filmo, 1993)|Indian Summer]]'' |Unca Lou Handler | |- | scope="row" |''[[So I Married an Axe Murderer]]'' |Police Captain | |- | scope="row" |''Samuel Beckett Is Coming Soon'' |The reĝisoro |ankaŭ reĝisoro |- |1994 | scope="row" |''[[North (filmo, 1994)|North]]'' |Judge Buckle | |- | rowspan="3" |1995 | scope="row" |''[[Picture Windows]]'' |Tully |segmento: ''Soir Bleu'' |- | scope="row" |''[[The Jerky Boys: The Movie]]'' |Ernie Lazarro | |- | scope="row" |''[[Steal Big Steal Little]]'' |Lou Perilli | |- | rowspan="2" |1996 | scope="row" |''Heck's Way Home'' |Dogcatcher | |- | scope="row" |''[[Mother Night (filmo)|Mother Night]]'' |George Kraft | |- | rowspan="3" |1997 | scope="row" |''[[Grosse Pointe Blank]]'' |Dr. Oatman | |- | scope="row" |''[[Four Days in September]]'' |[[Charles Burke Elbrick]] | |- | scope="row" |''[[Gattaca]]'' |Det. Hugo | |- |1998 | scope="row" |''[[Slums of Beverly Hills]]'' |Murray Samuel Abromowitz | |- |1999 | scope="row" |''[[Jakob the Liar]]'' |Max Frankfurter | |- |2000 | scope="row" |''Magicians'' |Milo |Direct-to-video |- | rowspan="2" |2001 | scope="row" |''[[America's Sweethearts]]'' |Wellness Guide | |- | scope="row" |''[[Thirteen Conversations About One Thing]]'' |Gene | |- | rowspan="2" |2004 | scope="row" |''[[Eros (filmo)|Eros]]'' |Dr. Pearl Hal |segmento: ''Equilibrium'' |- | scope="row" |''[[Noel (filmo)|Noel]]'' |Artie Venizelos | |- | rowspan="5" |2006 | scope="row" |''[[Little Miss Sunshine]]'' |Edwin Hoover | |- | scope="row" |''[[Firewall (filmo)|Firewall]]'' |Arlin Forester | |- | scope="row" |''The Novice'' |Father Benkhe | |- | scope="row" |''[[The Santa Clause 3: The Escape Clause]]'' |Bud Newman | |- | scope="row" |''[[Raising Flagg]]'' |Flagg Purdy | |- |2007 | scope="row" |''[[Rendition (filmo)|Rendition]]'' |Senator Hawkins | |- | rowspan="3" |2008 | scope="row" |''[[Sunshine Cleaning]]'' |Joe Lorkowski | |- | scope="row" |''[[Get Smart (filmo)|Get Smart]]'' |The Chief | |- | scope="row" |''[[Marley & Me (filmo)|Marley & Me]]'' |Arnie Klein | |- | rowspan="2" |2009 | scope="row" |''[[The Private Lives of Pippa Lee]]'' |Herb Lee | |- | scope="row" |''[[City Island (filmo)|City Island]]'' |Michael Malakov | |- | rowspan="3" |2011 | scope="row" |''[[Thin Ice (2011 filmo)|Thin Ice]]'' |Gorvy Hauer | |- | scope="row" |''[[The Change-Up]]'' |Mitchell Planko Sr. | |- | scope="row" |''[[The Muppets (filmo)|The Muppets]]'' |Tour Guide |Cameo |- | rowspan="2" |2012 | scope="row" |''[[Argo (filmo, 2012)|Argo]]'' |Lester Siegel | |- | scope="row" |''[[Stand Up Guys]]'' |Richard Hirsch | |- | rowspan="3" |2013 | scope="row" |''[[The Incredible Burt Wonderstone]]'' |Rance Holloway | |- | scope="row" |''In Security'' |Officer Riggs | |- | scope="row" |''[[Grudge Match]]'' |Louis "Lightning" Conlon | |- |2014 | scope="row" |''[[Million Dollar Arm]]'' |Ray Poitevint | |- |2015 | scope="row" |''[[Love the Coopers]]'' |Bucky | |- |2017 |''[[Going in Style (filmo, 2017)|Going in Style]]'' |Albert Garner | |- |2019 |''[[Dumbo (filmo, 2019)|Dumbo]]'' |J. Griffin Remington | |- |2020 |''[[Spenser Confidential]]'' |Henry Cimoli | |- |2022 |''[[Minions: The Rise of Gru]]'' |Wild Knuckles |Voĉo |- | |''The Smack'' | |Postmorta eldonado |} == Galerio == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Alan_Arkin_-_1963.jpg|Arkin je ''Eniri Ridanta'' (1963) Dosiero:Alan_Arkin_-_Popi_-_69.JPG|Arkin en ''Popi'' (1969) Dosiero:Alan_Arkin_-_Kudirka_-_1978.jpg|Kun [[Shirley Knight]] en la televida specialaĵo ''The Defection of Simas Kudirka'' (1978) Dosiero:AlanArkinTIFFSept2012_(cropped).jpg|Arkin ĉe la [[Internacia filmfestivalo de Toronto]] en [[2012]]. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Dmoz|Arts/People/A/Arkin%2C_Alan/}} * {{IMDb nomo|273}} * {{IBDB nomo}} * {{Amg nomo|79913}} * Alan Arkin at the Internet Off-Broadway Database * Works by Alan Arkin at Project Gutenberg * Works by Alan Arkin at LibriVox (public domain audiobooks) * Alan Arkin discography at Discogs * [https://web.archive.org/web/20071001002815/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1572210,00.html Q&A kun Arkin ĉe Time.com] * [https://web.archive.org/web/20020123022417/http://folkera.com/Tarriers/press.html Folkera Tarriers artikolo] * [https://web.archive.org/web/20071202072434/http://www.worldmind.com/Cannon/Culture/Interviews/arkin.html Stephen Capen intervjuo sur Worldguide, futurist radia horo – 10a de oktobro, 1995] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Arkin, Alan}} [[Kategorio:Tony-premiitoj]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro]] [[Kategorio:Usonaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 2023]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1934]] [[Kategorio:Personoj de Novjorko]] jbza5z2s8m97psws9bdsct7sw9er07b Jerónimo de Ayanz y Beaumont 0 834511 9354310 8292926 2026-04-18T10:21:15Z Sj1mor 12103 9354310 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jerónimo de AYANZ y Beaumont''' (Guenduláin, 1553 - Madrido, 23a de marto 1613) estis hispana [[polimato]], kiu elstaris kiel militisto, pentristo, kosmografo kaj muzikisto, sed, ĉefe, kiel inventisto. li estis pioniro de la uzado kaj desegno de la [[vapormaŝino]], same kiel pri sistemoj de aerumado en [[minado]], plibonigis la sciencan instrumentadon, disvolvis [[ventomuelejo]]jn kaj novajn tipojn de [[forno]]j por metalurgio, industrio, milito kaj eĉ hejmo. li inventis [[kloŝo]]n por subnaĝado, patentis veston ankaŭ por subnaĝado montrita antaŭ la kortego de [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]] en la rivero [[Pisuerga]], la 2an de aŭgusto 1602,​ kaj eĉ desegnis [[submarŝipo]]n. Eble lia plej elstara verko estis la [[vapormaŝino]], ĉar li registris jam en 1606 la unuan patenton de moderna vapormaŝino.<ref> García Tapia, 2010, pp. 114-130 </ref> ==Bildaro== <gallery mode="packed" heights="200" caption="'''Desegnoj de inventoj de Jerónimo de Ayanz''' ([[Biblioteca Nacional de España]])"> Dosiero:Jerónimo de Ayanz - Inventos 18.jpg Dosiero:Jeronimo de Ayanz - Inventos 12.jpg Dosiero:Jerónimo de Ayanz - Inventos 14.jpg Dosiero:Jerónimo de Ayanz - Inventos 07.jpg </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Delgado, Santiago (2021). ''Ludibria Mortis (Enterramientos en la Catedral de Murcia)''. ''Nueva Biblioteca de Estudios Regionales'' 2. Real Academia Alfonso X el Sabio. Murcia. p. 223. ISBN 978-84-123693-2-8. * García Tapia, Nicolás (1a de januaro 1992). [https://www.proquest.com/docview/1634098808?accountid=14542&forcedol=true «Some Designs of Jerónimo de Ayanz ("c". 1553-1613) relating to Mining, Metallurgy and Steam Pumps».] ''History of Technology'' 14: 135. Konsultita la 26an de novembro 2015. * García Tapia, Nicolás (1996). [https://web.archive.org/web/20180603174651/https://polipapers.upv.es/index.php/IA/article/view/2696 «Ingeniería del agua en los códices de Leonardo y en los manuscritos españoles del siglo XVI».] Ingeniería del agua (Universitat Politècnica de Valencia) 3 (2): 17-38. ISSN 1134-2196. Arkivita el originalo la 3an de junio 2018. Konsultita la 29an de majo 2019. * García Tapia, Nicolás (2010) [2001]. ''Un inventor navarro: Jerónimo de Ayanz y Beaumont (1553–1613)''. Pamplona, Navarra, España: Universidad Pública de Navarra. ISBN 978-84-9769-260-1. OCLC 780246057. * García Tapia, Nicolás; Jiménez Muñoz, Carlos; Martínez de Azagra Pareces, Andrés (2016). [https://web.archive.org/web/20190720092831/http://asclepio.revistas.csic.es/index.php/asclepio/article/view/677/958 «Ciencia en el Barroco español: nuevas fuentes documentales de Jerónimo de Ayanz».] Asclepio (Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas) 68 (1). ISSN 0210-4466. Arkivita el originalo la 20an de julio 2019. Konsultita la 20an de julio 2019. * Ibarra Murillo, Javier (1951). [https://binadi.navarra.es/opac/ficha.php?informatico=00008690 ''Biografías de ilustres navarros del siglo XVII''.] Pamplona: Imp. Jesús García. pp. 51-52. Arkivita el originalo la 17an de majo 2010. Konsultita la 30an de julio 2020. * Sandman, Alison (Abril de 2003). [https://www.proquest.com/docview/198462907?accountid=14542&forcedol=true «Un inventor navarro: Jerónimo de Ayanz y Beaumont, 1553-1613».] ''Technology and Culture'' 44 (2): 379-381. doi:10.1353/tech.2003.0089. Konsultita la 26an de novembro 2015. * VV.AA. (2015). Ministerio de Defensa y Ministerio de Economía y Competitividad, eld. ''Jerónimo de Ayanz y la máquina de vapor''. Madrid. ISBN 978-84-92546-18-3. * VV.AA. (enero de 2016). «Jerónimo de Ayanz - Ciencia y Tecnología a finales del siglo XVI». En Universidad de Murcia, eld. Revista Centum (5). Arkivita el originalo la 20an de julio 2019. Konsultita la 20an de julio 2019. {{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Jerónimo de Ayanz y Beaumont|revizio=152229324}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj inventistoj]] 85uvo728ruqb57wbfq18a2oh03nn1t4 Claude de Jouffroy d'Abbans 0 834700 9354278 8737914 2026-04-18T09:12:35Z Sj1mor 12103 9354278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Claude François Dorothée''', markizo de '''Jouffroy D'Abbans''' ([[Roches-sur-Rognon]], [[Champagne]], 1751 - [[Parizo]], 1832) estis franca [[inĝeniero]] fama kiel unua inventisto de la [[vaporŝipo]]. En 1773, Jouffroy D'Abbans studis la ''pompe à feu'' (pumbilo kontraŭincendia) kun la fratoj Perier, kiun oni uzis kiel forto por la hidraŭlika aparato disvolvita de Chaillot, cele al atingo de elpelo de boato. En 1776, D'Abbans disvolvis vaporŝipon dektrimetran, nome ''Palmipède'', en kiu la motoro movis padelojn kiuj havis turniĝantajn brakojn. Tiu ŝipo navigis laŭ la rivero [[Doubs]] en junio kaj julio tiujare. En 1783, li fabrikis vaporŝipon de radoj nomita "Piroskafo" en la rivero [[Saone]]. Tamen, la [[Franca Akademio de Sciencoj]] malpermesis la uzon de tiu nova invento en Parizo, kaj nomumis Perier, rivalo de D'Abbans kies klopodoj estis malsukcesaj, kiel inspektisto de la projekto. Postaj malfacilaĵoj pro la [[Franca Revolucio]] baris tiun progreson. {{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Claude François Dorothée de Jouffroy d'Abbans|revizio=152849282}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj inventistoj]] 3henx5u1t4jtktfi4308t0q86jkeln5 Stéphane Bern 0 840601 9354129 8822352 2026-04-17T19:31:31Z Sj1mor 12103 9354129 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Stéphane BERN''' (naskiĝinta la [[14-an de novembro]] 1963 en [[Liono]]) estas [[Francio|franca]]-[[Luksemburgio|luksemburga]] [[Radiofonio|radiofonia]] kaj [[Televido|televida]] [[prezentisto]]. Li ankaŭ estas [[aktoro]] kaj [[verkisto]]. Interesegata pri reĝaj kaj regnantaj familioj en [[Eŭropo]], li prezentis plurajn elsendojn rilate al la [[historio de Francio]] kaj al ties monumentoj. Li pro tio fariĝis fama amaskomunikila figuro en Francio ekde la [[2000-aj jaroj]]. Li precipe konatiĝis per sia historia elsendo ''Secrets d'Histoire'' ekde [[2007]]. Stéphane Bern daŭre prezentas la historian elsendon ''Historiquement vôtre'' ĉe la radiostacio [[Europe 1]], samkiel la ĉiujaran [[Eŭrovizia Kantokonkurso|Eŭrovizian Kantokonkurson]] ĉe la televidkanalo [[France 2]]. En [[2019]] li ricevis la francan honoran gradon "Kavaliro de la Honora Legio"<ref>Légifrance|bazo=JORF|numero=PRER1827897D|teksto=Dekreto de la 31-a decembro 2018</ref>. == Referencoj == {{Projektoj}} {{Referencoj}} {{Vivtempo|Bern, Stéphane}} [[Kategorio:Rakontantoj de sonlibroj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Kavaliroj de la franca Palmordeno]] [[Kategorio:Oficiroj de la franca ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Reĝismaj francoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj televidprezentistoj]] [[Kategorio:Lernintoj de liceo Carnot (Parizo)]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Liono]] [[Kategorio:Ligoj al bibliotekoj]] p2z2zt5dbzuvxggz9pxpxzq1rti0zmj Ivan Laĵeĉnikov 0 846430 9354068 8912611 2026-04-17T15:56:38Z Sj1mor 12103 9354068 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ivan Ivanoviĉ Laĵeĉnikov''' ({{lang-ru|Ива́н Ива́нович Лаже́чников}}; 25a de Septembro, 1792 – 8a de Julio, 1869) estis [[Rusoj|rusa]] [[verkisto]]. ==Biografio== Laĵeĉnikov naskiĝis en familio de riĉa komercisto en [[Kolomna]] en 1792. Li ricevis zorgitan edukadon el privataj tutoroj hejme. Li servis en aktiva armeo en 1813–15, kio inspiris lian verkon ''Kampanjonotoj de rusa oficiro''.<ref name="Encyclopedia">''The Great Soviet Encyclopedia'', 3a Eldono (1970-1979). 2010, The Gale Group, Inc.</ref> Laĵeĉnikov estis unu el la originantoj de la rusia [[historia romano]], kun Tadeo Bulgarin, Miĥail Zagoskin kaj aliaj. La agado de lia unua romano, nome ''La lasta Novik'' (1831–33), okazas en la komenco de la 18-a jarcento, kaj ĝi estis ege sukcesa.<ref name="Encyclopedia"/><ref name="History">The Cambridge History of Russian Literature, Cambridge University Press, 1996.</ref> Lia romano ''La glacidomo'' (1835) temas pri la komplotoj kaj hororoj de la kortego de la imperiestrino [[Anna Ivanovna]]. Tiu romano estis laŭdita de la influa kritikisto [[Vissarion Belinskij]] pro sia aŭtenta portretado de la detaloj de la socia klimato de tiu periodo.<ref name="Encyclopedia"/><ref name="History"/> ''La malfidelulo'', kies agado okazas en la epoko de [[Ivano la Tria]], estis tradukita en anglan kiel ''La herezulo''. Li publikigis ankaŭ kelkajn historiajn teatraĵojn kiel ''Opriĉnik'' (1843, publikigita en 1859), sur kiu oni bazis la libreton de la opero de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij|Ĉajkovskij]] nome [[Opriĉnik]].<ref name="Encyclopedia"/><ref name="History"/> Laĵeĉnikov mortis en Moskvo en 1869. [[Dosiero:Tomb lazhechnikov.JPG|thumb|180px|maldekstre|Tombo de Laĵeĉnikov en la [[Novodeviĉe-tombejo]].]] ==Anglalingva traduko== *''The Heretic'', (3 vol), William Blackwood and Sons, 1845. [https://archive.org/search.php?query=lazhechnikov%20german%20stranger el Archive.org] ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Vidu ankaŭ== *[[Rusa literaturo]] {{-}}{{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Ivan Lazhechnikov|revizio=1157750160}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] merxcs92nly3qklpxqwk05xypcbabe6 Dobšín 0 846431 9354309 8503739 2026-04-18T10:20:43Z Petr Tomasovsky 678 9354309 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dobšín | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dobšín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dobsin-01.jpg | dosiero_priskribo = Dobšín <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Dobšín CZ.svg | blazono = Dobšín CoA CZ.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Mezbohemia regiono | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Mladá Boleslav | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Dobšín | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 315 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 07 | long_s = 00 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.53 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dobšín <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1556 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 04 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ020 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0207 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0207 571989 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 2 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.dobsin.cz www.dobsin.cz] | commons = Dobšín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Dobšín''' estas municipo en [[Ĉeĥio]] troviĝanta en [[distrikto Mladá Boleslav]], en [[Mezbohemia regiono]], proksimume 19 kilometrojn nordoriente de urbo [[Mladá Boleslav]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro [[1556]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de municipo == * '''Dobšín''' * [[Kamenice (Dobšín)|Kamenice]] ==Memorindaĵoj== * Naturrezervejo [[Valo Plakánek]] {{Dobšín}} {{Municipoj de Mezbohemia regiono|Distrikto Mladá Boleslav}} [[Kategorio:Dobšín| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] fqyiljmnfvzpqfyzhb630pgbt1ehk5q Louis Noir 0 847664 9354157 9224461 2026-04-17T20:57:59Z Sj1mor 12103 9354157 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Louis Noir''' ( denaska nomo {{lang-fr|Louis-Étienne Salmon}}) - estas franca aŭtoro. Li naskiĝis la 26-an de decembro 1837 en [[Pont-à-Mousson|Ponto-en-Musono]] kaj mortis la 29-an de januaro 1901 en [[Bois-le-Roi (Seine-et-Marne)|Bois-le-Roi]]. == Biografio == Louis Noir estis filo de Joseph Jacques Salmon kaj de Joséphine Élisabeth Noir. Lia patro estis horloĝisto. Li havis pli malaĝan fraton Victor Salmon, alinomita Victor Noir. Dum infanaĝo de Louis Noir familio Salmon loĝis en [[Verduno]] kaj poste ili translokiĝis en [[Parizo]]n, kie juna Louis laboris en pluraj malgrandaj metioj. Estante 17-jaraĝa, li rekrutiĝis al la franca armeo (al [[Zuavo|zuavoj]]). Militservante li partoprenis [[Krimea milito|Krimean militon]], [[Alĝeria kampanjo|Alĝerian kampanjon]] kaj [[Dua Itala Milito de Sendependeco|Duan Italan Militon de Sendependeco]] de 1859. Tiu epizodo de lia vivo provizis al li la materialon de lia unua libro. Post 6 jaroj de militservo, li forlasis la armeon, geedziĝis kaj fariĝis [[ĵurnalisto]], kaj poste romanisto. Li estis ĵurnalisto en ĵurnalo ''La Patrujo'', poste ĉefredaktoro de la ''Ĵurnalo de la Popolo''. Li verkis multnombrajn romanojn pri geografiaj kaj historiaj aventuroj. La romanoj estas karakterizitaj per sperito de la militisteco kaj perforto. Verkoj de Louis Noir aperis en ĵurnaloj ''La nacia Opinio'', ''La Malgranda Gazetaro'', ''La Semajno'', ''La Monitoro'', ''La Rakontisto'' kaj en ''La Felietonoj ilustritaj'' eldonita de Fayard. Ekde 1871 li loĝis en Bois-le-Roi ĝis sia morto. Louis Noir estis sepultita en la tombejo de Bois-le-Roi, kaj la urbo havas straton kia portas lian nomon. Tiu urbo havas portreton de Louis Noir pentritan de Robert Noir, la filo de la verkisto. Tiu portreto estis eksponita en la Salono de 1886. Louis Noir verkis 229 librojn. == Bibliografio == * Charles Castellani, Confidences d'un panoramiste : Aventures et souvenirs, Maurice Dreyfous et M. D'Alsace, 1899 (lire en ligne sur Gallica) * Monique Riccardi-Cubitt, « Bois-le-Roi, Village d’art. Les artistes de la Bohème. », Fontainebleau, la revue d’histoire de la ville & de sa région, Société d'histoire de Fontainebleau et de sa région, no 22,‎ novembre 2022, p. 56-59 * Monique Riccardi-Cubitt, La vie de Bohème à Bois-le-Roi. Art, politique et naturalisme, Éditions du Puits Fleuri, 2022, 160 p. (ISBN 978-2867397219) {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Ligoj al bibliotekoj]] [[Kategorio:19-a jarcento]] 3r3s110cihqc0p544bi3oxaupczgyzk Jozefo Muskat Azopardi 0 851288 9354121 8598865 2026-04-17T19:16:15Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354121 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Jozefo Muskat Azopardi''' (malte: '''Ĝużè''' '''Muscat Azzopardi''' aŭ '''Ġużeppi''' '''Muscat Azzopardi''' [elp. ĝuzepi muskat azopardi ], (naskita la [[1-a de septembro|1-an de septembro]] [[1853]] en [[Qormi]] - mortis la [[4-a de aŭgusto|4-an de aŭgusto]] [[1927]] en [[La-Valeto]]<ref>(en) [https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/95148 Ġużè Muscat Azzopardi], Universitato de Malto</ref>), estis malta [[advokato]], [[lingvisto]], [[ĵurnalisto]], [[literatura kritikisto]], [[tradukisto]], [[dramisto]] kaj [[verkisto]]. En la lumo de liaj multaj kontribuoj en prozo kaj poezio al malta literaturo li estas konsiderata "la patro de la moderna malta literaturo" laŭ Franġisk Saverju Caruana. == Biografio == Post studado ĉe la [[porsacerdota seminario]] de [[Medino (Malto)|Medino en Malto]]<ref>Medino, ankaŭ ''[[Mdina]]'', estas la eksa ĉefurbo kun historia centro, hodiaŭ ankaŭ nomata „silenta urbo“ (ĝi estas alirebla nur al piedirantoj), kun vivema antaŭurbo ''Rabat'',</ref> kaj ĉe la [[Universitato de Malto]], li akiris en [[1875]] diplomon pri juro. Li iĝis socia komentisto, aktivulo kaj politikisto, same kiel [[Literatura kritiko|literatura kaj teatra kritikisto]]. Li ankaŭ estis la fondinto de kulturaj revuoj kaj periodaĵoj en [[Malta lingvo|la malta lingvo]]. Li fondis la asocion de maltaj verkistoj (malte: ''Għaqda Kittieba tal-Malti''), kiu poste iĝis la akademio de la malta lingvo (malte: ''Akkademja tal-Malti''), la ĉefa reguliga instanco por la malta lingvo kaj kies prezidanto li estis. == Verkaro == === Teatraĵoj === Muscat Azzopardi verkis multajn teatraĵojn, kelkaj el ili estas originalaj dum aliaj estas tradukitaj de la itala. === Romanoj === Lia unua prozverkado estis ''La vivo de sankta Georgo'' (1874). Li verkis historie bazitajn romanojn en kiu li miksas naciismajn valorojn kun inventita historio. La kombino de historio (kiu postulas serĉadon) kaj fikcio (kiu postulas imagon) serĉas instrui kaj samtempe distri. * ''Toni Bajjada'' (1878), * ''Ġużeppi Callus''<ref>(en) Michael Schiavone, ''[https://timesofmalta.com/articles/view/biography-guzeppi-mattew-callus.1069293 Biography: Ġużeppi 'Mattew' Callus]'', Times Malta, la 30-an de decembro 2023</ref>, foje ''Mateo Kalùs'' ([[1878]]), nacia heroo pendumita pro lia protesto kontraŭ la decido de [[Jean de la Valette]] (Granda Majstro de la [[Malta Ordeno]]) submeti la maltanojn<ref>(eo) Evarist Bartolo, trad. [[Carmel Mallia]], ''Kiuj estas ni?'', [[Literatura Foiro]], paĝoj 310-312, n-ro 325, oktobro 2023</ref>. * ''Vicu Mason'' ([[1881]]), * ''Susanna'' ([[1883]]), * ''Ċejlu Tonna'' ([[1886]]), * ''Ċensu Barbara'' ([[1893]]) kaj * ''Nazju Ellul'' ([[1909]]) === Poezio === Li eksperimentis kun la flekseblo de la [[malta lingvo]] kiel rimedo de [[Poezio|poezia]] esprimado. Multaj poemoj estis publikigitaj en ''Ġabra ta' Poeżiji bit-Taljan u bil-Malti'' ([[1876]]), ''Ħamsin poeżija bil-Malti'' ([[1890]]) kaj en la pli lastatempa kolekto ''Ġabra ta' Sunetti bi Studju fuqhom tal-Kittieb Innifsu'' ([[1956]]). Lia poezio prenis elementojn de lia medio kaj tuŝis sociajn temojn, kiuj ankaŭ estis rekta inspiro por aliaj poetoj. Li kredis ke li havis edukan mision kun sia poezio, kiu ofte estas [[Didaktiko|didaktika]]. == Referencoj == <references />{{Projektoj}} [[Kategorio:Advokatoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Maltaj verkistoj]] [[Kategorio:Lingvistoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Verkistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1853]] [[Kategorio:Mortintoj en 1927]] [[Kategorio:Malto]] [[Kategorio:Malta lingvo]] 04lvt2x4vqiyq48bsvjt1cfcmc4q04e Jean Anthelme Brillat-Savarin 0 862611 9354158 9014934 2026-04-17T21:00:58Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354158 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jean Anthelme BRILLAT-SAVARIN''' (naskiĝis la 1-an de aprilo [[1755]] en [[Belley]], departemento [[Ain]] ; mortis la 2-an de februaro [[1826]] en [[Parizo]]) estis franca verkisto verkisto, advokato kaj politikisto, fama kiel plezurulo kaj unu el la plej gravaj [[Gastrozofio|gastrozofoj]]. Kune kun sia kolego Grimod ([[:fr:Alexandre_Balthazar_Laurent_Grimod_de_La_Reynière|fr]]), li fondis la ĝenron de gastronomiaj eseoj. Fama citaĵo de li estas: "Diru al mi, kion vi manĝas, kaj mi diros al vi, kiu vi estas." == Vivo == [[Dosiero:Jean_Anthelme_Brillat-Savarin.jpg|maldekstra|eta|Titola paĝo de ''Physiologie du goût'' kun portreto de la aŭtoro, 1848 eldono]] Brillat-Savarin estis naskita la plej aĝa de ok infanoj. Li studis juron, [[Medicino|medicinon]] kaj [[Kemio|kemion]] en [[Dijon]]. Li estis [[juĝisto]] laŭ [[profesio]]. En 1789 li unue estis elektita al la Asembleo de la [[Ĝeneralaj Statoj de 1789]] por la [[Tria Stato]]. Samjare, je la komenco de la [[Franca Revolucio]], li estis sendita kiel plenrajta al la [[Konstitucifara asembleo|Konstituciiga Asembleo]] kiu baldaŭ iĝis ''la Assemblée nationale constituante'', la Nacia Konstituciiga Konsilio. Ĉi tie li akiris iun limigitan famon, precipe en siaj publikaj paroladoj en defendo de la [[mortopuno]], kiun li kredis esti justa kaj akceptebla. Li revenis al sia naskiĝurbo Belley, estis elektita [[urbestro]] kaj servis dum unu jaro, sed poste en la revolucio li serĉis [[Politika azilo|politikan azilon]]. Dum la [[Teroro (franca revolucio)|Teroro]] li elmigris al [[Svislando]] en 1794 kaj vivis en [[Moudon]] kaj [[Laŭzano]], same kiel en [[Londono]], kaj poste dum du jaroj sub tre severaj cirkonstancoj en [[Novjorko]] (kie li ankaŭ vizitis [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfion]] kaj [[Hartford (Konektikuto)|Hartford]] ([[Konektikuto]]). Li revenis al [[Eŭropo]] en 1796. Post la [[puĉo de la 18-a de Brumero]] en la aŭtuno de 1799, li iĝis juĝisto ĉe la [[Kasacia Kortumo (Francio)|Kasacia Kortumo]]. Lia posteno donis al li sufiĉe da tempo por dediĉi sin al sia vera [[pasio]], la [[kuirarto]], pri kiu li verkis plurajn verkaĵojn. Li publikigis plurajn verkojn pri juro kaj politika ekonomio. Li restis [[fraŭlo]] dumviva, sed ne fremda al amo kaj fizikaj plezuroj, kiujn li konsideris sesa senco. La plej konata el liaj verkoj estas "''Physiologie du Goût''" (Fiziologio de la gusto), publikigita anonime en decembro 1825, du monatojn antaŭ lia morto, pri kiu li laŭdire laboris 25 jarojn. Ne temas nur pri prepari delikatajn pladojn de [[alta kuirarto]], sed esence pri tre lertaj teorioj pri la ĝojoj de la tablo, speco de vivleciono. En serio de meditadoj, formita laŭ ''[[Eseoj (Montaigne)|la Eseoj]]'' de [[Montaigne]], tenitaj je malstreĉa ritmo, Brillat-Savarin derivas la plezurojn de la tablo kiel vera [[scienco]]. Krom la latina, li parolis kvin modernajn lingvojn, kaj uzas ilin diligente kiam ili taŭgas por klarigo. [[Epikurismo|Epikura]] ĝuo de vivo kuŝas malantaŭ ĉiu paĝo. La moderna leganto aparte ĝuos la [[Anekdoto|anekdotojn]] de Brillat-Savarin. Per sia verkado, Brillat-Savarin fondis novan verkformon pri [[manĝaĵo]] kaj faris signifan kontribuon al la pluevoluigo de kuirarto en Eŭropo. Liaj [[Aforismo|aforismoj]] eltempaj estas "Besto manĝigas: homo manĝas: nur la homo de intelekto scias kiel manĝi" kaj "La plezuroj de la tablo apartenas al ĉiuj tempoj kaj ĉiuj epokoj, al ĉiu lando kaj ĉiu tago; ili iras manenmane kun ĉiuj niaj aliaj plezuroj, postrestas ilin kaj restas por konsoli nin por ilia perdo" <ref>Brillat-Savarin (1981), pp. 13–14</ref> kaj plie estas famaj kiel ekzemple "Vera bongustulo (''gourmet'') kiu manĝas [[Perdriko|perdrikon]] povas diri sur kiu kruro ĝi kutimis dormi" aŭ "[[Deserto]] sen [[fromaĝo]] estas kiel unuokula [[beleco]]". En 1826 li skribis „La sorto de popoloj estas determinita de la naturo de ilia [[dieto]] [...]. Diru al mi, kion vi manĝas, kaj mi diros al vi, kiu vi estas." <ref>Helmut Wurm: ''La influo de nutrado sur la homa konstitucio kun speciala konsidero de manĝproteino. Kompilo de vidoj, observoj kaj doktrinoj de antikvo ĝis la nuntempo.'' (= ''nutrado kaj konstitucio'' , 1) En: ''Würzburg kurac-historiaj komunikoj.'' Volumo 3, 1985, p. 283–320, p. 292 (citita).</ref> En lia honoro, kelkaj [[Plado|pladoj]] portas lian nomon, ekzemple la savarin, sed ankaŭ [[omleto]] plenigita per trufaj tranĉaĵoj kaj galinavaj kuboj aŭ [[Torto|tortetoj]] plenigitaj per galinaca sufo, kiuj estas servataj kun forta [[saŭco]] kun ĉasesenco por pladoj kaj [[kokaĵo]]. Milde spica, ekstra krema fromaĝo ankaŭ havas la nomon Brillat-Savarin. == Citaĵoj == * ''Dis-moi ce ke tu manges, je te dirai ce ke tu es.'' ** Diru al mi, kion vi manĝas, kaj mi diros al vi, kiu vi estas. * ''La découverte d'un mets nouveau fait plus pour le bonheur du genre humain ol la découverte d'une étoile.'' ** La malkovro de nova plado alportas pli da feliĉo al la homaro ol la malkovro de nova stelo. * ''Attendre trop longe un convive retardataire estas un manque d'égards pour tous ceux qui sont présents.'' ** Tro longe atendi malfruan gaston estas manko de konsidero por ĉiuj ĉeestantoj. * ''Celui qui recipe ses amis et ne donne aucun soin personnel au repas qu'il leur préparare, n'est pas digne d'avoir des amis.'' ** Kiu invitas siajn amikojn kaj ne metas personan zorgon en la manĝon, kiun li preparas, ne meritas havi amikojn. * ''De toutes les qualités du cuisinier, la plus indispensable est l'exactitude.'' ** El ĉiuj kvalitoj de kuiristo, la plej nemalhavebla estas precizeco. * ''La maîtresse de maison doit toujours s'assurer, ke la kafejo estas bonega; et le maître, que les liqueurs sont de premier choix.'' ** La gastigantino devas ĉiam certigi, ke la kafo estas bonega, kaj la gastiganto, ke la likvoro estas de la plej bona vario. * ''La table est le seul endroit où l'one ne s'nuie jamais pendant la première heure.'' ** La manĝotablo estas la sola loko, kie oni neniam enuas en la unua klaso. * ''Un dessert sans fromage est une belle à qui il manque un œil.'' ** Deserto sen fromaĝo estas beleco al kiu mankas okulo. * ''Qu'est-ce que la santé? C'est du chocolat!'' ** Kio estas sano? Ĝi estas ĉokolado! == Fontoj == * '''Larousse Gastronomique''', Clarkson Potter Publishers, New York, 2001, pp. 167-168 * '''The Oxford Companion to Food''', Oxford University Press, Oxford, November 2003. pp. 106-107 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * ''[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1063697 La Physiologie du goût]'' Originala franclingva teksto de la 1848 ilustrita eldono de ''La Fiziologio de Gusto''; libere licencita kopio gastigita sur la Bibliothèque nationale de cifereca biblioteko de Francio, [[Nacia Biblioteko de Francio|Gallica]]. * [http://data.bnf.fr/documents-by-rdt/12305674/70/page1 Verkaĵoj de Jean Anthelme Brillat-Savarin] enarkivigitaj ĉe [[Nacia Biblioteko de Francio|Bibliothèque nationale de Francio]] * {{Gutenberg author|id=1797}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brillat-Savarin, Jean Anthelme}} [[Kategorio:Politikistoj de Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] [[Kategorio:Magistratoj de la Kasacia Kortumo (Francio)]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1826]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1755]] 2flrqaiwkgukmuq7y9xhc8i5y0or18f Sergej Miĥalkov 0 866870 9354049 9014764 2026-04-17T14:17:36Z Sj1mor 12103 9354049 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Sergej Vladimiroviĉ MIĤALKOV''' ({{Lang-ru|Сергей Владимирович Михалков}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|13|03|1913|akuzativo=jes|ligilo=jes}} en [[Moskvo]]; mortis la {{daton|27|aŭgusto|2009}}) estis rusa verkisto. Li estis la verkinto de pluraj infanlibroj, multaj poemoj, [[scenaro]]j kaj aliaj tekstoj, same kiel la kantoteksto de la [[Himno de Sovetunio]] kaj la [[Himno de la Rusia Federacio]]. Li ankaŭ estis aktiva kiel oficialulo en multaj oficoj. Li estas la patro de la du kinreĝisoroj [[Andrej Konĉalovskij]] kaj Nikita Miĥalkov. == Filmografio == '''Scenaroj''' * 1948: Amikeco (Красный галстук) - reĝisoro: Vladimir Suĥobokov, Marija Sauz * 1949: Ili havas patrujon (У них есть Родина) - reĝisoro: Alexander Fainzimmer, Vladimir Legoshin * 1957: Novaj Aventuroj de Kato en Botoj (Новые похождения Кота в Сапогах) - reĝisoro: Alexander Rou * 1959: Sombrero (Сомбреро) - reĝisoro: Tamara Lissizijan * 1959: Amikoj ĉe la Maro (Потерянная фотография /Přátelé na moři) - reĝisoro: Lev Kulijanov * 1960: Léon Garros serĉas amikon (Леон Гаррос ищет друга /Vingt mille lieues sur la terre) - reĝisoro: Marcel Pagliero * 1963: Milionulo (Миллионер) - reĝisoro: Witold Bordsilowski, Yuri Prytkow * 1963: Tri plus du (Три плюс два) - reĝisoro: Genrich Oganesjan * 1972: La Komitato de 19 (Комитет 19-ти) - reĝisoro: Sawwa Kulisch * 1974: An Expensive Boy (Дорогой мальчик) - reĝisoro: Alexander Stefanowitsch * 1974: La Granda Kosma Vojaĝo (ankaŭ ''Kosma Eksperimento'' ; Большое космическое путешествие) - reĝisoro: Valentin Selivanov == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|0586483}} * [http://www.economist.com/obituary/displaystory.cfm?story_id=14400914 Sergej Miĥalkov], Nekrologo, La Ekonomikisto, la 10an de septembro 2009 * [http://www.sovlit.net/bios/mikhalkov.html Encyclopedia de sovetiaj Verkistoj] * [https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/politics-obituaries/6106472/Sergei-Mikhalkov.html Sergej Miĥalkov] – Ĉiutaga Telegrafa nekrologo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Miĥalkov, Sergej}} [[Kategorio:Sovetiaj militkorespondantoj]] [[Kategorio:Sovetiaj scenaristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj dramistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj poetoj]] [[Kategorio:Sovetiaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj satiristoj]] [[Kategorio:Rusiaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en 2009]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1913]] bcj1k2xrnh7dbew3444s2vn4ul3ooj9 Mieczysław Jastrun 0 870905 9354124 8746042 2026-04-17T19:21:46Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354124 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Mieczysław JASTRUN''' ([[Korolówka]], la 29-an de oktobro [[1903]] – [[Varsovio]]; la 22-an de februaro [[1983]]) estis pola [[poeto]] kaj [[verkisto]] . [[Dosiero:Mieczysław_Jastrun_grób.JPG|eta| Tombo de Mieczysław Jastrun ĉe Tombejo Powązki en Varsovio]] ==Vivo== Dum la [[Unua Mondmilito|unua mondmilito]] Jastrun aliĝis kiel volontulo kaj en la [[Intermilita periodo|postmilita tempo]] li kunlaboris kun la literatura revuo ''Skamander'', proksimiĝante al la homologa literatura movado. <ref name="le muse">{{Citaĵo el libro|titolo=le muse}}</ref> Dum sia tuta kariero Jastrun laboris en [[Lodzo|Łódź]] kaj [[Lvivo|Lvovo]] kiel instruisto kaj kiel [[Traduko|tradukisto]] de [[Ruslingva literaturo|rusaj verkistoj]], inkluzive de [[Aleksandr Puŝkin|Aleksandro Sergejeviĉ Puŝkin]] kaj [[Vladimir Majakovskij|Vladimir Vladimiroviĉ Majakovskij]] . <ref name="le muse">{{Citaĵo el libro|titolo=le muse}}</ref> Post la Dua Mondmilito Jastrun kunlaboris kun la revuoj ''Odrodzenie'' ("Renaskiĝo") kaj ''Kuźnicy'' ("Forĝejo"). <ref name="le muse">{{Citaĵo el libro|titolo=le muse}}</ref> La skribaĵoj de Jastrun elstarigis proksimecon al tradiciaj valoroj kaj moraloj, tiel formante ligon inter la ''Skamander-'' movado kaj la verkistoj de postaj generacioj. <ref name="le muse">{{Citaĵo el libro|titolo=le muse}}</ref> La verkoj de Jastrun ankaŭ estis karakterizitaj per [[Dekadencismo|dekadencaj]] kaj [[Simbolismo (arto)|simbolismaj]] elementoj kaj per socia protesto, filozofiaj kaj metafizikaj enhavoj. == En Esperanto aperis== *''Adam Mickiewicz.'' Varsovio: Eldonejo Polonia, 1955. 77 paĝoj. {{citaĵo|La alveno de tiu ĉi libro kaŭzis al mi grandan plezuron, ĉar ĝi venas el la lando de la Majstro, el la lando kie tiom da bonaj Esperanto-verkistoj florigis, el la lando el kie, jam de multaj jaroj nenion mi ricevis. Des pli bone, ĝi eliras de ŝtata [[eldono]]. Bona signo. [[Verko]]n pri vivo de famulo oni povas dufasone disvolvi, nome: kiel roman-historio, aŭ kiel eseo, scienca verko. La unuan pli ŝatas la «[[granda publiko]]»; la duan, la studemuloj. Mickiovitz, romantikulo kiel Byron, Hugo, Petofi aŭ nia Espronceda, naskiĝis tuj post la Pollanda divido. Li, infano, travivis la Napoleonan militiron; studento [[en]] Vilno, ekzilito en Rusujo, elmigrinto en Svislando, li estis preleganto en [[Collége de France]] kaj redaktoro de «Tribuno de la Popoloj», miksita en ĉiuj politikaj movadoj de la dua triono de la XIX-a jarcento kaj mortis pro ĥolero — tiu vipo de la pasinta centjaro — en Konstantinoplo, kiam li organizis la Polan legion por la [[Turko-Rusa milito]], precize en 1855. Tia vivo sendube bone taŭgus por la unua fasono; tamen, la aŭtoro elektis la duan, kaj nur epizode la alian mencias pro la influo sur la Mickiewitza poezio. Kontraŭe, li tre detale studas liajn diversajn verkojn, iliajn genezojn, liajn pensojn kaj liajn profetaĵojn pri la 2000-a jaro (multaj jam plenumitaj). Kompreneble, mi ne tiel profunde konas la verkojn de A. M. (kvankam oni tradukis al Esperanto multajn pecojn) por akcepti aŭ malakcepti la [[aserto]]jn de la aŭtoro; sed la libro estas serioza alporto al la kono pri granda poeto malmulte konata, mi eĉ diru, nekonata ĉe ni, ĉar mi pensas ke ne ekzistas hispana [[traduko]] de Mickiewitz. Komence, mi pensis ke tiu verko estas originala, nur noto sub 24-a paĝo avertas min, ke ĝi estas tradukaĵo, sendube de verko pretigita por memori la unuan jarcenton de lia morto. La lingvo estas, ĝenerale, bona, konciza kaj laŭ fundamenta. Mi trovas kelkajn trafajn vortojn: ''kolerika, sentimentoj'', malĝustan konstruon: ne ili restas (ili ne restas). Kie la aŭtoro aŭ tradukanto faletas, estas en la propraj nomoj: li esperantigas personan nomon (Volter, paĝo IO); sed skribas ortografie aliajn (Schiller, Byron, Goethe). Same okazas en la urbaj nomoj (Lozano, paĝo 51); sed ŝancelas alie (Firenzo, paĝo 3O; Florenco, paĝo 64). La signo de akuzativo en la personaj nomoj ankaŭ estas malĝuste metita: ie ĝi mankas (''vizitos Goethe'', paĝo 30); alie strange (Hermanon Everbek, Borison Gudunov, paĝo 30. Kial ne Borison Gudunovon, aŭ Boris-Gudunovon aŭ eĉ Boris Gudunov'n?). Sed entute ĝi estas meritplena verko, leginda alporto al la kulturo por nia Esperanto. Mi varme atendas pluajn eldonojn de la nobla lando de la [[Vistulo]]. |[[Amalia Núñez Dubús]]. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ==Referencoj== {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Jastrun, Mieczysław}} [[Kategorio:Mortintoj la 22-an de februaro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 29-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj en 1983]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1903]] [[Kategorio:Poloj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj poetoj]] gmxoq22uzsa1e288tgqacfbhhto9q04 Viktor Astafjev 0 873312 9354035 9221015 2026-04-17T13:47:05Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354035 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |loko de naskiĝo = Ovsjanka, Ujezd [[Krasnojarsk]], [[Jeniseja gubernio]], [[RSFSR]] }} [[Dosiero:Astafiyev_cropped.JPG|eta|Monumento al Astafjev en [[Krasnojarsko]] ]] [[Dosiero:RUSMARKA-3255.jpg|eta|Astafjev sur poŝtmarko de Rusio de 2024.]] '''Viktor Petroviĉ ASTAFJEV''' ({{Lang-ru|Виктор Петрович Астафьев|t=''Viktor Petrovič Astaf'ev''}}, naskiĝis la 1-an de majo [[1924]] en Ovsjanka, Ujezd [[Krasnojarsk]], [[Jeniseja gubernio]] <ref>[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=10582 Герой Соц. Труда Астафьев Виктор Петрович :: Герои страны]. Warheroes.ru. Retrieved on 2 August 2014.</ref> - la 29-an de novembro 2001 en [[Krasnojarsko]]) estis rusa verkisto kaj literatura kunulo de [[Aleksandr Solĵenicin]]. Li estas konsiderita la literatura voĉo de lia patruja [[Siberio]] <ref name="autobio">{{cite web|date=2004|url=http://magazines.russ.ru/ural/2004/5/ast1.html|title=Aŭtobiografio|publisher=Ural magazine|access-date=la 13an de januaro 2014}}</ref> <ref name="krugosvet">{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/ASTAFEV_VIKTOR_PETROVICH.html|title=Astafyev, Viktor Petrovich|publisher=Krugosvet Encyclopedia|access-date=13 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181112072927/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/ASTAFEV_VIKTOR_PETROVICH.html|archivedate=2018-11-12}}</ref><ref name="moteyunaite">{{cite web|author=Moteyunaite, Ilona|date=2007|url=https://lit.1september.ru/article.php?ID=200700907|title=In blood, in suffering, in death…|publisher=Literature (newspaper)|access-date=13 January 2014}}</ref>. == Vivo == Astafjev estis kreskigita fare de sia avino de la aĝo de 7 post kiam lia patrino mortis sur la vojo al sia patro, kiu estis en malliberejo. Li poste pasigis tempon en [[orfejo]]. Post finado de fervoja lernejo en 1942, Astafjev laboris kiel manovisto antaŭ [[militservo]] en la [[Ruĝa Armeo|ruĝa armeo]] <ref name="rost">Rostovtsev, Yuri. Viktor Astafyev. ЖЗЛ (Lives of Distinguished People) series. Moscow, Molodaya Gvardia Publishers. 2009. Timeline. paĝoj 383–388</ref>. En [[Novosibirsko]] li frekventis la infanteriolernejon kaj ricevis marŝordonojn de 1943 moviĝi al la fronto. Li servis kiel soldato<!-- privatulo - privatulo???, devas esti iu mistraduko... --> ĝis la fino de la [[Granda patriota milito]]. En 1945 li edziĝis al Maria Semjonovna Korjakina kaj gepatris filinon Irina kaj filon Andrei. La familio translokiĝis al Chusovoy (hodiaŭ la [[Permja regiono|Perma Regiono]]). Astafjev laboris kiel respondeculo de stacidomo, magazenisto, seruristo, kaj nekvalifikita laboristo ĉe la viandofabriko. Samtempe li partoprenis en literatura rondo organizita de la loka gazeto ''Chuzovsky Rabotschi''. Lia unua rakonto estis publikigita en ĝi en 1951. En la sama jaro li translokiĝis al la gazeta redakcio kaj en la sekvaj jaroj verkis [[Korespondado|korespondadojn]], artikolojn, skizojn kaj pli ol dudek rakontojn. En 1958 Astafjev estis akceptita en la Asocio de Verkistoj kaj, post ekzamenado de la Maxim Gorkij Literatura Instituto en 1961, li iĝis sendependa verkisto de 1962. Astafjev estas konsiderata unu el la elstaraj verkistoj de la [[Ĥruŝĉova degelo|degelperiodo]] de la mez-[[1950-aj jaroj]]. Lia romano ''Тают снега'' (la neĝo deĝelas) estis publikigita en 1958. Male al Solĵenicin, kiu estis pelita en politikan [[Ekzilo|ekzilon]] en 1974 , Astafjev restis en Rusio. Li rifuzis partopreni la kalumnian kampanjon aranĝitan de la ŝtato kontraŭ la aŭtoro de la [[La Gulaga Arkipelago|''La Gulaga Arkipelago'']]. Ĉiam kritika observanto de politika kaj socia vivo, li precipe kampanjis kontraŭ [[Urbanizado|kampara elirado]] en sia patrujo kaj parolis por la renaskiĝo de la rusa vilaĝo <ref>[http://www.unesco.org/courier/2001_11/uk/doss24.htm "Bound by Nostalgia"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060716000000/https://web.archive.org/web/20060716085425/http://www.unesco.org/courier/2001_11/uk/doss24.htm |date=2006-07-16 }}, [[Unesko-Kuriero|''Unesko-Kuriero'']]'','' Novembro 2001.</ref>. En lia lasta romano, ''Malbenita kaj Mortinta,'' li denove priskribis la [[Totalismo|totalisman]] pasintecon de sia lando <ref>[[Spiegel Online]]: [http://www.spiegel.de/kultur/literatur/0,1518,627089,00.html "Kunst kann von der Krise profitieren"], 6. Juni 2009</ref><ref>[http://lit.1september.ru/article.php?ID=200900802 Виктор Астафьев — лауреат Литературной премии Александра Солженицына]</ref>. De 1989 ĝis 1991 li estis [[Kongreso de Popolaj Deputitoj|Popola Deputito]] de Sovetunio, en 1991 Sekretario de [[Sindikato de Sovetiaj Verkistoj|Sovetia Verkista Unio]] kaj Vicprezidanto de la ''Eŭropa Foruma'' verkista asocio. En oktobro 1993 li subskribis la [[Apelacio|apelacion]] de 42 verkistoj kiuj, post kiam la [[Konstitucia krizo en Rusio en 1993|ribelo]] kontraŭ [[Jelcin]] estis subpremita, postulis decidajn paŝojn kontraŭ la naciisma, komunista kaj faŝisma [[opozicio]] <ref name="letter2">{{cite news|script-title=ru:Писатели требуют от правительства решительных действий|url=http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/HONOUR/LETT42.HTM|access-date=21 August 2011|newspaper=[[Izvestia]]|date=la 5an de oktobro 1993|language=ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716043414/http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/HONOUR/LETT42.HTM|archive-date=16 July 2011|df=dmy-all|title=letero}}</ref>. Tamen, la skribaĵoj de Astafjev ankaŭ estas karakterizitaj per [[konservativa]] bildo de virinoj kaj fojaj [[Kontraŭjudismo|kontraŭ-judaj]] rimarkoj <ref>David Gillespie, "Viktor Petrovich Astaf'yev (1924–)," in Neil Cornwell and Nicole Christian, eds., ''Reference Guide to Russian Literature'' (Taylor & Francis, 1998: {{ISBN|1-884964-10-9}}), pp. 123–4.</ref>. En 2009, Astafjev postmorte ricevis la Solĵeniĉjan Literaturan Premion. == Verkaro (elekto) == * ''La Ŝtelo'' (''Кража''), rakonto, 1966 * ''Paŝtisto kaj Paŝtistino'' (''Пастух и пастушка''), romano, 1971 * ''Tsar-Ryba'' (''Царь-рыба''), romano, 1975 * ''Malproksimaj Jaroj de Infanaĝo'' (''Последний поклон''), Memoroj, 1980 * ''La Malĝoja Detektivo'' (''Печальный детектив''), romano, 1986 * ''Malbenita kaj Mortinta'' (''Прокляты и убиты''), romano, 1994 == Literaturo == * Sigrid Hoppe: ''La temo de la Granda Patriota Milito en sovetia literaturo de la 70'oj. Uzante la ekzemplon de la laboro de Viktor Astaf'ev kaj Evgenij Nosov.'' Halo: Univ. Diss. 1982. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[11027 Astafʹev]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20060203173919/http://www.vor.ru/culture/cultarch70_eng.html Markanta la 75a datrevenon de Viktor Astafjev kaj Venka Tago] de Lyubov Kuznetsova. * eltiraĵo, de [https://web.archive.org/web/20050909061339/http://www.websher.net/yale/rl/trends/glas/lit-astaf'ev-the-cursed.html ''La Malbenita kaj la Mortigita''] Nova rusa verkado {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Astafjev, Viktor}} [[Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Ruslingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Mortintoj en 2001]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1924]] gjr4flk3tq625uq8pk5xu8s97fcvhjf Britio en la Somera Olimpiko 2024 0 875899 9354001 9308895 2026-04-17T12:05:25Z Sj1mor 12103 9354001 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Olimpikoj Britio |ludoj=Somera Olimpiko 2024 |konkurantoj= '''327''' |sportaj disciplinoj= '''26''' |flagportisto= ''[[Tom Daley]]'' kaj ''Helen Glover'' (inaŭguro)<br /> ''Bryony Page'' kaj ''Alex Yee'' (fermo) |oro= 14 |arĝento= 22 |bronzo= 29 |rango= 7 }} [[dosiero:BOA BPA Coat of Arms.svg|maldekstre|130ra]] La sportista teamo de '''[[Britio]]''' konkurencis en la '''[[Somera Olimpiko 2024]]''' de la 26-a de julio ĝis la 11-a de aŭgusto 2024 en [[Parizo]], [[Francio]], [[Eŭropa Unio]]. Temis pri la entute 30-a partopreno en [[Someraj Olimpikoj]]. La teamon organizis la [[Brita Olimpika Asocio]], BOA, [[angle]] ''British Olympic Association'', [[kimre]] ''Cymdeithas Olympaidd Prydain'' kaj [[skotgaele]] ''Comann Oiliompaics Bhreatainn''. Konkuris sume 327 britaj atletoj en 26 sportaj disciplinoj. La 24-an de julio la nacia komitato anoncis, ke la teamaj [[flagoportanto]]j en la inaŭgura ceremonio estas la [[plonĝisto]] ''Tom Daley'' kaj la [[remistino]] ''Helen Glover''.<ref>[https://stillmed.olympics.com/media/Documents/News/2024/07/paris-2024-flagbearers.pdf listo de la la teamaj flagoportantoj laŭ la stato de 2024 07 26] (en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]], {{en}})</ref> [[Dosiero:Tom Daley portrait.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre| la [[plonĝisto]] ''[[Tom Daley]]'' (jen jam en 2016), en 2024 la vira teamaj [[flagoportanto]]j en la inaŭgura ceremonio}}]] La teamo sume atingis 65 medalojn, 14 orajn, 22 arĝentajn kaj 29 bronzajn, kaj sekve ricevis la sepan rangon, do estis inter la plej sukcesaj teamoj. == Medalistoj == {| class="wikitable sortable" |- ! Medalo ! Nomo ! Disciplino ! Evento ! Dato |- | {{ora medalo}} || ''Ros Canter<br/>Laura Collett<br/>Tom McEwen'' || [[rajdado]] || teama [[eventado]] || 29-a de aŭgusto |- | {{ora medalo}} || ''Tom Pidcock'' || [[biciklado]] || konkurso || 29-a de julio |- | {{ora medalo}} || ''Nathan Hales'' || [[pafado]] || konkurso || 30-a de julio |- | {{ora medalo}} || ''Matt Richards<br/>Duncan Scott<br/>Tom Dean<br/>James Guy<br/>Kieran Bird<br/> Jack McMillan'' || [[naĝado]] || vira 200-metra liberstila [[stafeto (sporto)|stafeto]] || 30-a de julio |- | {{ora medalo}} || ''Alex Yee'' || [[triatlono]] || vira triatlono || 31-a de julio |- | {{ora medalo}} || ''Lauren Henry<br/>Hannah Scott<br/>Lola Anderson<br/>Georgina Brayshaw'' || [[remado]] || ina kvaropa ok-rema konkurso || 31-a de julio |- | {{ora medalo}} || ''Emily Craig<br/>Imogen Grant'' || [[remado]] || ina malpeza duopa konkurso || 2-a de aŭgusto |- | {{ora medalo}} || ''Bryony Page'' || [[gimnastiko]] || ina [[trampolino]] || 2-a de aŭgusto |- | {{ora medalo}} || ''Scott Brash<br/>Ben Maher<br/>Harry Charles'' || [[rajdado]] || teama saltado || 2-a de aŭgusto |- | {{ora medalo}} || ''okopa vira rema teamo'' || [[remado]] || okopa rema regatto || 3-a de aŭgusto |- | {{ora medalo}} || ''Sophie Capewell<br/>Emma Finucane<br/>Katy Marchant'' || [[biciklado]] || ina teama [[sprinto]] || 5-a de aŭgusto |- | {{ora medalo}} || ''Keely Hodgkinson'' || [[atletiko]] || ina konkurso || 5-a de aŭgusto |- | {{ora medalo}} || ''Ellie Aldridge'' || [[velado]] || ina konkurso || 8-a de aŭgusto |- | {{ora medalo}} || ''[[Toby Roberts]]'' || [[sporta grimpado]] || vira kombinita grimpado || 9-a de aŭgusto |} Jen nur la oraj medaloj. Cetere: Estas pli da interesaj sportistoj ol iam estos kapacitoj krei artikolojn esperantlingvajn pri ili - tial nur metu internajn ligilojn post kiam vi mem kreis biografian paĝon. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://www.teamgb.com}} ({{en}}) * [https://olympics.com/cio/grande-bretagne paĝo en la retejo de la Internacia Olimpika Komitato] ({{fr}} kaj {{en}}) <!-- [[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] {{Projektoj}} --> <br/> [[Dosiero:2024 Summer Olympics text logo.svg|200ra|centre]] {{Ĝermo|sporto}} {{Brita olimpika teamo}} {{Landoj en la Somera Olimpiko 2024}} [[Kategorio:Landoj en la Somera Olimpiko 2024]] [[Kategorio:Britio en Someraj Olimpikoj|#]] [[Kategorio:2024 en Britio|Somera Olimpiko]] qlizk989kgu1m39xp3jwh0elv4qcrqv Slovenio en la Somera Olimpiko 2024 0 877272 9354002 9309284 2026-04-17T12:05:29Z Sj1mor 12103 9354002 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Znak Olimpijskega komiteja Slovenije.jpg|maldekstra|100ra]] {{Informkesto Olimpikoj Slovenio |ludoj=Somera Olimpiko 2024 |konkurantoj= '''90''' |sportaj disciplinoj= '''15''' |flagportisto= ''Benjamin Savšek'' kaj ''Ana Gros'' (inaŭguro)<br /> ''Toni Vodišek'' kaj ''Pia Babnik'' (fermo) |oro= 2 |arĝento= 1 |bronzo= 0 |rango= 34 }} La sportista teamo de '''[[Slovenio]]''' konkurencas en la '''[[Somera Olimpiko 2024]]''' de la 26-a de julio ĝis la 11-a de aŭgusto 2024 en [[Parizo]], [[Francio]], [[Eŭropa Unio]]. Temaskonkurencis en la '''[[Somera Olimpiko 2024]]''' de la 26-a de julio ĝis la 11-a de aŭgusto 2024 en [[Parizo]], [[Francio]], [[Eŭropa Unio]]. Temis pri la entute 22-a partopreno en [[Someraj Olimpikoj]]. La teamon kunordigis la [[Slovena Olimpika Komitato]] ([[slovene]] ''Olimpijski Komite Slovenije'', OKS). Konkuras sume 90 slovenaj atletoj en 15 sportaj disciplinoj. La 24-an de julio la nacia komitato anoncis, ke la teamaj [[flagoportanto]]j en la inaŭgura ceremonio estas la [[slalomo|slaloma]] [[kanuisto]] ''Benjamin Savšek'' kaj la [[manpilkistino]] ''Ana Gros''.<ref>[https://stillmed.olympics.com/media/Documents/News/2024/07/paris-2024-flagbearers.pdf listo de la la teamaj flagoportantoj laŭ la stato de 2024 07 26] (en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]], {{en}})</ref> [[Dosiero:2022 ICF Canoe Slalom World Championships - Benjamin Savsek - Slovenia - by 2eight - 9SC8388.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la [[slalomo|slaloma]] [[kanuisto]] ''Benjamin Savšek'' (jen en 2022) estas unu el du teamaj [[flagoportanto]]j en la inaŭgura ceremonio}}]] La teamo sume atingis 3 medalojn, 2 orajn kaj arĝentan (do neniujn bronzajn), kaj sekve ricevis la 34-an rangon. == Medalistoj == {| class="wikitable sortable" |- ! Medalo ! Nomo ! Disciplino ! Evento ! Dato |- | {{ora medalo}} || ''Andreja Leški'' || [[ĵudo]] || inoj de ĝis 63 kg || 30-a de julio |- | {{ora medalo}} || ''Janja Garnbret'' &nbsp; || [[sporta grimpado]] &nbsp;|| ina kombinita konkuro || 10-a de aŭgusto &nbsp; |- | {{arĝenta medalo}} || ''Toni Vodišek'' || [[velado]] || [[kajta surfado]] de la klaso ''[[Formula Kite]]'' &nbsp;|| 9-a de aŭgusto |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|www.olympic.si}} ({{sl}}) * [https://olympics.com/cio/slovenie paĝo en la retejo de la Internacia Olimpika Komitato] ({{fr}} kaj {{en}}) <!-- [[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> == Referencoj == {{Referencoj}} <br/> [[Dosiero:2024 Summer Olympics text logo.svg|250ra|centre]] {{Ĝermo|sporto}} <!--{{Slovena olimpika teamo}}--> {{Landoj en la Somera Olimpiko 2024}} [[Kategorio:Landoj en la Somera Olimpiko 2024]] [[Kategorio:Slovenio en Olimpikoj|#]] [[Kategorio:2024 en Slovenio|Somera Olimpiko]] tlkds4uzdjb5gs5bleenqqr5r1spnrh Hermann Lotze 0 877868 9354165 9181734 2026-04-17T21:11:47Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354165 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Rudolf Hermann LOTZE''' (/ˈlɔːtsə/; la 21-an de majo [[1817]] - la 1-an de julio [[1881]]) estis germana [[filozofo]] kaj logikisto. Li ankaŭ havis medicinan diplomon kaj bone konis [[Biologio|biologion]]. Liaj studoj en medicino estis pioniroj en la kampo de scienca [[psikologio]]. Li argumentis ke se la fizika mondo estas regita per mekanikaj leĝoj kaj rilatoj, tiam [[Evoluo|evoluoj]] en la [[universo]] povus esti klarigitaj kiel la funkciado de "monda menso" <ref>[http://plato.stanford.edu/entries/hermann-lotze/#5 Hermann Lotze: Thought: logic and language], ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''</ref>. Lotze naskiĝis en [[Bautzen]], [[Saksio]] kaj estis edukita ĉe la liceo Zittau. Frue, li evoluigis grandan aprezon por klasikaj verkistoj, publikigante tradukon de ''[[Antigona (mitologio)|Antigono]]'' de [[Sofoklo]] en la [[Latina lingvo|latina]] <ref>{{cite web|last1=Sullivan|first1=Richard|title=Stanford Encyclopedia of Philosophy|url=https://plato.stanford.edu/entries/hermann-lotze/|website=Hermann Lotze|publisher=Stanford University|access-date=30 July 2020}}</ref>. Li ekzamenis la [[Universitato de Leipzig|Universitaton de Leipzig]], kie li studis Filozofion kaj natursciencojn, kvankam li oficiale eniris kiel medicina studento kiam li estis 17-jaraĝa. La fruaj studoj de Lotze estis temigis plejparte du malsamajn interesojn: la unua estis scienca, kun matematikaj kaj fizikaj studoj sub la kuratoreco de Ernst Heinrich Weber, Wilhelm Volkmann kaj [[Gustav Fechner]]; la alia estis lia estetika kaj arta intereso kiun li disvolvis sub la prizorgo de Christian Hermann Weisse <ref name="Woodward74">Woodward 2015, p. 74–5.</ref>. Li estis altirita de kaj la scienco kaj idealismo de [[Johann Gottlieb Fichte]], [[Friedrich Schelling]] kaj [[Hegelo]] <ref>Frederick Beiser, ''Late German Idealism: Trendelenburg and Lotze'', Oxford University Press, 2013, p. 202.</ref>. == Verkado == La unua eseo de Lotze estis lia [[disertaĵo]] ''De Futurae Biologiae Principibus Philosophicis'' (1838), kun kiu li akiris la gradon da doktoro de medicino, kvar monatojn post akirado de la [[Doktoro de filozofio|doktoreco de filozofio]]. Li apogis la fundamentojn de sia filozofia sistemo en sia ''Metaphysik'' (Leipzig, 1841; publikigita en la angla kiel ''Metaphysic: In Three Books, Ontology, Cosmology, and Psychology'') kaj lia ''Logik'' (1843, publikigita en la angla kiel ''Logic: In Three Books, of Thought, of Investigation, and of Knowledge''), mallongaj libroj publikigitaj dum li estis profesoro en Leipzig, post kio li translokiĝis al la [[Universitato de Göttingen]] por sukcedi [[Johann Friedrich Herbart]] en la katedro de Filozofio. Liaj unuaj du libroj restis nerimarkitaj de la leganta publiko. Lotze nur iĝis konata al pli larĝa cirklo tra serio de verkoj kiuj serĉis establi la samajn ĝeneralajn principojn kiuj estis adoptitaj en la enketo de neorganikaj fenomenoj por la studo de la biologiaj kaj mensaj fenomenoj de homaj organismoj en siaj normalaj statoj kaj malsanaj. Tiuj ĉi verkoj estis ''Allgemeine Pathologie und Therapie als mechanische Naturwissenschaften'' (1842, 2-a eldono 1848), la artikoloj " ''Lebenskraft'' " (1843) kaj "Seele und Seelenleben" (1846) en ''Handwörterbuch phörterbuch'', chermeysi5 de Rudolf Wagner (1843)''. 1'') kaj ''Medizinische Psychologie oder Physiologie der Seele'' (1852). Kiam Lotze publikigis tiujn verkojn, medicina scienco daŭre estis sub la influo de la filozofio de Friedrich Schelling de naturo. La mekanikaj leĝoj, al kiuj estas submetitaj eksteraj aferoj, estis konceptitaj kiel validaj nur en la neorganika mondo. La mekanismo estis la neŝanĝebla ligo de ĉiu fenomeno ''a'' kun aliaj fenomenoj ''b'', ''c'', ''d'', kiel sekvanta aŭ antaŭanta; la mekanismo estis la neŝanĝebla maniero en kiu la okazaĵoj de tiuj mondoj estas asignitaj kaj per kiu ili estas ligitaj. La celo de tiuj skribaĵoj estis establi la ĝeneraligitan leĝon de mekanismo, sed la mekanika vizio de naturo ne estas identa al la materialisma. En la lasta el liaj antaŭe menciitaj verkoj, kiel la menso kaj la rilato inter menso kaj korpo devus esti pripensitaj estas longe diskutitaj; La respondo estas, ke la menso devas esti konsiderata nemateria principo, kvankam ĝia agado en la korpo kaj inverse estas pure mekanika, indikita de la fiksitaj leĝoj de fizika-psikologia mekanismo. Tiuj doktrinoj de Lotze ne enhavis solvon al la filozofia problemo levita koncerne la naturon de mekanismo. Ĉar ili estis publikigitaj dum la jaroj kiam la skolo de germana materialismo estis ĉe sia pinto, tiuj verkoj de Lotze estas konsideritaj inter la ribelema literaturo de empiria filozofio. La misinterpretoj kiujn ili suferis igis Lotze publikigi sufiĉe polemikan malgrandan broŝuron (''Streitschriften'', 1857), en kiu li korektis du erarojn. Lia opozicio al la [[formalismo]] de Hegelo igis kelkajn asocii lin kun la materiisma skolo, dum aliaj nombris lin inter la anoj de Johann Friedrich Herbart. Lotze neis ke li apartenis al la skolo de Herbart, kvankam li koncedis ke historie la sama doktrino kiu povus esti konsiderita la antaŭulo de la instruo de Herbart povis konduki al siaj propraj opinioj, tio estas, la [[Monadologio]] de [[Leibniz]]. == Verkaro == * ''De futurae biologiae principiis philosophicis'' (1838). <small>Reprinted in ''Kleine Schriften'', 1885</small>. [[iarchive:kleineschriften00peipgoog|Vol. 1, pp. 1–25]] * ''De summis continuorum'' (1840). * ''Gedichte'' (1840). * ''Metaphysik'' (1841). [[iarchive:bub_gb_9TgIAAAAQAAJ|Google (Oxford)]] * ''Allgemeine Pathologie und Therapie als mechanische Naturwissenschaften'' (1842). <small>2nd ed.</small>, 1848. [[iarchive:bub_gb_WMgEAAAAYAAJ|Google (Harvard)]] * ''Logik'' (1843). [[iarchive:bub_gb_zBIOAAAAYAAJ|Google (NYPL)]] <small>2nd ed.</small>, 1880. * ''Ueber den Begriff der Schönheit'' (1845). <small>Reprint, 1847.</small> [[iarchive:bub_gb_b-QFAAAAQAAJ|Google (Oxford)]] * ''Allgemeine Physiologie des körperlichen Lebens'' (1851). [[iarchive:bub_gb_QH8I6_sWTbsC|Google (Harvard)]] * ''Medicinische Psychologie oder Physiologie der Seele'' (1852). [[iarchive:bub_gb_pSMAAAAAQAAJ|Google (Oxford)]] [[iarchive:medicinischepsy01lotzgoog|Google (UMich)]] * ''Mikrokosmus: Ideen zur Naturgeschichte und Geschichte der Menschheit'' (1856–64). <small>2nd ed.</small>, 1868–72. <small>4th ed.</small>, 1884–88. ** <small>Volumo 1</small>, 1856. [https://books.google.com/books?id=c70IAAAAQAAJ Google (Oxford)] [[iarchive:mikrokosmusidee11lotzgoog|Google (UMich)]] ** <small>Volumo 2</small>, 1858. [[iarchive:bub_gb_mb0IAAAAQAAJ|Google (Oxford)]] [[iarchive:bub_gb_mb0IAAAAQAAJ|Google (UMich)]] [[iarchive:bub_gb_3d0OAAAAIAAJ|Google (NYPL)]] ** <small>Volumo 3</small>, 1864. [https://books.google.com/books?id=2b0IAAAAQAAJ Google (Oxford)] [[iarchive:bub_gb_ld0OAAAAIAAJ|Google (NYPL)]] * ''Streitschriften'' (1857). [https://books.google.com/books?id=WoMRAAAAYAAJ Google (Harvard)] * ''Geschichte der Aesthetik in Deutschland'' (1868). [https://books.google.com/books?id=xS9gvqLpeCcC Google (Oxford)] * ''System der Philosophie''. ** <small>Parto 1</small>. ''Logik: Drei Bücher'' (1874). [https://books.google.com/books?id=tcYIAAAAQAAJ Google (Oxford)] [https://books.google.com/books?id=tcYIAAAAQAAJ Google (UMich)] [[iarchive:bub_gb_TbhRAAAAMAAJ|Google (UWisc)]]. <small>2nd ed.</small>, 1880. ** <small>Parto 2</small>. ''Metaphysik: Drei Bücher'' (1879). <small>2nd ed.</small>, 1884. * ''Geschichte der deutschen Philosophie seit Kant'' (1882). <small>2nd ed.</small>, 1894. [[iarchive:geschichtederde02lotzgoog|Google (UWisc)]] * ''Grundzüge der Psychologie'' (1881). [[iarchive:grundzgederpsyc00lotzgoog|Google (Harvard)]] <small>2nd ed.</small>, 1882. [https://books.google.com/books?id=rMkFAAAAQAAJ Google (Oxford)] * ''Grundzüge der Naturphilosophie'' (1882). [[iarchive:bub_gb_6IsDAAAAQAAJ|Google (Oxford)]] * ''Grundzüge der praktischen Philosophie'' (1882). <small>2nd ed.</small>, 1884. [[iarchive:bub_gb_S10_AAAAIAAJ|Google (UCal)]] * ''Grundzüge der Religionsphilosophie'' (1883). <small>2nd ed.</small>, 1884. [[iarchive:bub_gb_OjgIAAAAQAAJ|Google (Oxford)]] * ''Grundzüge der Logik und Encyclopädie der Philosophie'' (1883). <small>2nd ed.</small>, 1885. [[iarchive:grundzgederlogi00lotzgoog|Google (UCal)]] * ''Grundzüge der Metaphysik'' (1883). [[iarchive:grundzgedermeta01lotzgoog|Google (Oxford)]] * ''Grundzüge der Aesthetik'' (1884). * ''[[:en:Kleine_Schriften|Kleine Schriften]]'' (1885–91). ** <small>Volumo 1</small>, 1885. [[iarchive:kleineschriften01lotzgoog|Google (Oxford)]] [[iarchive:kleineschriften00lotzgoog|Google (Stanford)]] [[iarchive:kleineschriften00peipgoog|Google (UWisc)]] ** <small>Volumo 2</small>, 1886. [https://books.google.com/books?id=2HQRAAAAYAAJ Google (Harvard)] ** <small>Volumo 3</small>, 1891. [https://books.google.com/books?id=PbdRAAAAMAAJ Google (UWisc)] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Rudolf Hermann Lotze (1817–1881) eniro de Nikolay Milkov en la ''[[Internet Encyclopedia of Philosophy|Interreto Encyclopedia de Filozofio]]'' * {{ADB|19|288|290|Lotze, Rudolf Hermann|Karl von Prantl|ADB:Lotze, Hermann (1. Artikel)}} * {{ADB|52|93|97|Lotze, Rudolf Hermann|Richard Falckenberg|ADB:Lotze, Hermann (2. Artikel)}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Lotze, Rudolf Hermann}} [[Kategorio:Germanaj logikistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de logiko]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj de la 19-a jarcento]] e6r2voulaajead5l6wdfurxyvbxvpq2 Heinrich Rickert 0 877875 9354272 9043224 2026-04-18T08:49:45Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354272 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Heinrich John RICKERT''' (la 25-an de majo [[1863]] – la 25-an de julio [[1936]]) estis germana [[Filozofio|filozofo]]. Li estis unu el la ĉefaj reprezentantoj de [[Novkantismo]]. == Priskribo == Male al [[Nietzsche]] kaj [[Henri Bergson|Bergson]], li emfazis, ke valoroj postulas distancon de vivo, kaj tio, kion Bergson, [[Wilhelm Dilthey|Dilthey]] kaj [[Georg Simmel|Simmel]] nomis "esencaj valoroj" ne estas veraj valoroj. Krome, li konservis la sciencan karakteron de la historio, malfermante la vojon al la konsidero de la tiel nomataj "homaj sciencoj". Rickert, kune kun [[Wilhelm Windelband]], gvidis la tielnomitan Badenan skolon de [[Novkantismo]]. En ĝi, li ludis ĉefrolon en la grava debato de la tempo ĉirkaŭ la metodoj kaj celoj de [[Socia scienco|sociscienca]] esplorado, konata kiel ''Methodenstreit'' ([[d:Q1193295|d]]). Ĉi tiu debato, ĝenerale, kaj la pozicioj defenditaj de Rickert, aparte, havis gravan influon sur la laboro de la sociologo [[Max Weber]] <ref>Sebastian Luft (ed.), ''The Neo-Kantian Reader'', Routledge 2015, p. 461.</ref>. Rickert argumentas ke la [[Antaŭjuĝo|antaŭjuĝoj]] de la observanto distordas kio estas ŝajne neŭtralaj observaĵoj. Unuflanke, la elekto de la studobjekto estas influita de la valoroj de la observanto kaj, ĝenerale, de la interesoj kaj valoroj ĉeestantaj en la socio. Aliflanke, la formado de konceptoj enkadrigas empirian [[Realo|realecon]] kaj, tial, reduktas la amason de [[Fakto|faktoj]] kiuj povas esti studitaj. Faktoj, do, ne ekzistas sendepende sed estas interne ligitaj al valorsistemo. == Verkaro == * ''Zur Lehre von der Definition'' (La Doktrino de Difino, 1888). [http://dds.crl.edu/loadStream.asp?iid=8439 Center for Research libraries, crl.edu] {{Wayback|url=http://dds.crl.edu/loadStream.asp?iid=8439|date=20110719180307}} 2nd. ed., 1915. 3rd ed., 1929. * ''Der Gegenstand der Erkenntnis: ein Beitrag zum Problem der philosophischen Transcendenz'' (La Subjekto de Scio, 1892). [http://books.google.com/books?id=scZCAAAAIAAJ Google (UCal)] ** 2nd ed., 1904: ''Der Gegenstand der Erkenntnis: Einführung in die Transzendentalphilosophie''. [http://books.google.com/books?id=NeQZAAAAMAAJ Google (UMich)] * ''Die Grenzen der naturwissenschaftlichen Begriffsbildung'' (La limoj de naturscienca konceptoformado, 1896-1902). 2 volumoj. [http://books.google.com/books?id=YksIAAAAIAAJ Google (NYPL)] 2nd ed., 1913. * ''Fichtes Atheismusstreit und die kantische Philosophie'' (1899). [http://books.google.com/books?id=39FCAAAAIAAJ Google (UCal)] [http://www.archive.org/details/fichtesatheismus00rickuoft IA (UToronto)] * ''Kulturwissenschaft und Naturwissenschaft'' (Natursciencoj kaj Kulturaj Sciencoj, 1899). 7rd ed., 1926, nova ed. Celtis Verlag, Berlín 2013, ISBN 978-3944253-00-8 * "Geschichtsphilosophie" in ''Die Philosophie im Beginn des zwanzigsten Jahrhunderts'' (1905). 2 volumes. [http://books.google.com/books?id=meEYAAAAIAAJ&printsec=titlepage&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA51,M1 Vol. 2, pp. 51-135] * ''Die Probleme der Geschichtsphilosophie: eine Einführung''. 3rd ed., 1924, nova ed. Celtis Verlag, Berlín 2013, ISBN 978-3-944253-01-5 * ''Wilhelm Windelband'' (1915). * ''Die Philosophie des Lebens: Darstellung und Kritik der philosophischen Modeströmungen unserer Zeit'' (La Filozofio de Vivo, 1920). [http://www.archive.org/details/diephilosophiede00rickuoft IA (UToronto)] 2nd ed., 1922. * ''Allgemeine Grundlegung der Philosophie'' (1921). [''System der Philosophie'' vol. 1] * ''Kant als Philosoph der modernen Kultur'' (1924). * ''Über die Welt der Erfahrung'' (1927). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.ub.uni-heidelberg.de/allg/benutzung/bereiche/pdf/HeidHs2740_Nachlass_Rickert.pdf Nachlaß Heinrich Rickert: Übersicht] * [https://kalliope-verbund.info/de/findingaid_toc?fa.id=DE-611-BF-6410&fa.enum=1&lastparam=true Nachlaß Heinrich Rickert: Inhaltzverzeichnis] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Rickert, Heinrich}} [[Kategorio:Membroj de la Prusa Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Studentoj de la universitato de Strasburgo]] [[Kategorio:Filozofiaj verkistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de sociaj sciencoj]] [[Kategorio:Filozofoj de edukado]] [[Kategorio:Filozofoj de logiko]] [[Kategorio:Epistemologoj]] [[Kategorio:Metafizikistoj]] [[Kategorio:Ontologoj]] [[Kategorio:Kontinentaj filozofoj]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Germanaj filozofoj de la 19-a jarcento]] gftwhgz0lpb0tacoaz39j2a34tczpub Hans-Peter Stähli 0 879842 9354135 9351469 2026-04-17T19:48:43Z Tirolischleioans 254019 9354135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgramatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7) ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments'', Vandenhoeck und Ruprecht/Universitätsverlag Freiburg, Göttingen/Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66) ISBN 3-7278-0335-5 / ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988 ISBN 3-7668-0823-0 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] kl2xeugea7630v474zrbnj2t0s1sa8o 9354136 9354135 2026-04-17T19:49:32Z Tirolischleioans 254019 /* Skribaĵoj (elekto) */ 9354136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgramatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7), ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments'', Vandenhoeck und Ruprecht/Universitätsverlag Freiburg, Göttingen/Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66), ISBN 3-7278-0335-5 / ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7668-0823-0 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] j9klgqy60qeoi147iyymfkxrzw6w7yb 9354137 9354136 2026-04-17T19:50:10Z Tirolischleioans 254019 9354137 wikitext text/x-wiki '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgramatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7), ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments'', Vandenhoeck und Ruprecht/Universitätsverlag Freiburg, Göttingen/Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66), ISBN 3-7278-0335-5 / ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7668-0823-0 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] 07en6ic6jiu869jjs4ppilincw27zgq 9354139 9354137 2026-04-17T19:59:51Z Tirolischleioans 254019 /* Skribaĵoj (elekto) */ 9354139 wikitext text/x-wiki '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgramatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7), ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments'', Vandenhoeck und Ruprecht respektive Universitätsverlag Freiburg, Göttingen respektive Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66), ISBN 3-7278-0335-5 / ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7668-0823-0 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] d7azsw5so2l5zyucep5j64gz8yhi1qb 9354140 9354139 2026-04-17T20:00:21Z Tirolischleioans 254019 /* Skribaĵoj (elekto) */ 9354140 wikitext text/x-wiki '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgramatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7), ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments'', Vandenhoeck und Ruprecht respektive Universitätsverlag Freiburg, Göttingen respektive Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66), ISBN 3-7278-0335-5 respektive ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7668-0823-0 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] 54q7l15vjwcp5488hycnqgia2cyojen 9354146 9354140 2026-04-17T20:06:25Z Isderion 10241 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgramatik von Stähli.jpg]] → [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgrammatik von Stähli.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 9354146 wikitext text/x-wiki '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgrammatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7), ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments'', Vandenhoeck und Ruprecht respektive Universitätsverlag Freiburg, Göttingen respektive Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66), ISBN 3-7278-0335-5 respektive ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7668-0823-0 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] p37eh2l94erimzgwhuhg98rsc1d7j9i 9354161 9354146 2026-04-17T21:06:26Z Tirolischleioans 254019 /* Skribaĵoj (elekto) */ 9354161 wikitext text/x-wiki '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgrammatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7), ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * [https://www.zora.uzh.ch/server/api/core/bitstreams/b68fbde1-974e-4e39-8770-f55bb38ef7c1/content ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments''] - Vandenhoeck und Ruprecht respektive Universitätsverlag Freiburg, Göttingen respektive Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66), ISBN 3-7278-0335-5 respektive ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7668-0823-0 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] jryx7kbi1ccm0tc52iz49m8p1pvev38 9354166 9354161 2026-04-17T21:15:26Z Tirolischleioans 254019 /* Skribaĵoj (elekto) */ 9354166 wikitext text/x-wiki '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgrammatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7), ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * [https://www.zora.uzh.ch/server/api/core/bitstreams/b68fbde1-974e-4e39-8770-f55bb38ef7c1/content ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments''] - Vandenhoeck und Ruprecht respektive Universitätsverlag Freiburg, Göttingen respektive Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66), ISBN 3-7278-0335-5 respektive ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7668-0823-0 *"Die Protokolle und Meldungen des Białystoker Judenrats" ([https://brill.com/display/book/edcoll/9783657768509/B9783657768509-s003.xml antauinformoj]; [https://brill.com/edcollbook/title/47746 etprezento]) - ĉe: Karsten Wilke (k.a.): ''Der Judenrat von Białystok,'' 2010, ISBN 978-3-506-76850-6, p. 39–293 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] 0vphh2dhfyo8oihiobyu1idotsqpbe8 9354167 9354166 2026-04-17T21:15:50Z Tirolischleioans 254019 /* Skribaĵoj (elekto) */ 9354167 wikitext text/x-wiki '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgrammatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7), ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * [https://www.zora.uzh.ch/server/api/core/bitstreams/b68fbde1-974e-4e39-8770-f55bb38ef7c1/content ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments''] - Vandenhoeck und Ruprecht respektive Universitätsverlag Freiburg, Göttingen respektive Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66), ISBN 3-7278-0335-5 respektive ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7668-0823-0 *"Die Protokolle und Meldungen des Białystoker Judenrats" ([https://brill.com/display/book/edcoll/9783657768509/B9783657768509-s003.xml antauinformoj]; [https://brill.com/edcollbook/title/47746 etprezento]) - ĉe: Karsten Wilke (eld. k.a.): ''Der Judenrat von Białystok,'' 2010, ISBN 978-3-506-76850-6, p. 39–293 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] 8uourd7xiwn1zave8g5uedydeiff4ro 9354168 9354167 2026-04-17T21:17:06Z Tirolischleioans 254019 /* Skribaĵoj (elekto) */ 9354168 wikitext text/x-wiki '''Hans-Peter STÄHLI''' (naskiĝinta en [[1935]]) estas [[svislando|svisa]] ŝemidologo kaj teologo. [[File:Hebräisch Vokabular und Kurzgrammatik von Stähli.jpg|eta|praktikaj lernhelpiloj de Stähli (pri la hebreaj gramatiko kaj vortaro)]] Stähli studis protestantisman teologion kaj orientalajn lingvojn ĉe la universitatoj de [[Berno]], [[Bazelo]], [[Montpellier]] kaj ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Inter 1962 kaj 1966 asistantis li Berne; de 1966 ĝis pensiiĝo li deĵoris ĉe la [[Eklezia Altlernejo Bet-El]] en [[Bielefeld]], pri la [[hebrea lingvo]].<ref>[https://books.google.de/books?id=HJnXAAAAMAAJ&q=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&dq=%22Hans-Peter+St%C3%A4hli%22+1935&lr=&num=100&client=firefox-a&hl=de eltiraĵo el guglolibra trovitaĵo]</ref> En 1977 li doktoriĝis ĉe la [[universitato de Berno]] post defendo de la tezo etimologia-sociologia ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament''. Liaj utilaj verkoj gramatika ''Hebräisch-Kurzgrammatik'' kaj vortlisto ''Hebräisch-Vokabular'' ĝuis plurajn eldonojn. == Skribaĵoj (elekto) == * ''Knabe, Jüngling, Knecht. Untersuchungen zum Begriff [năʿǎr] im Alten Testament'', Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1978 (=Beiträge zur biblischen Exegese und Theologie, 7), ISBN 3-261-02357-0 * ''Hebräisch-Kurzgrammatik'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, tria eldono 1992 ISBN 3-525-52177-4 * ''Hebräisch-Vokabular'', Vandenhoeck und Ruprecht, Göttingen-Zürich 1984, dua eldono 1985 ISBN 3-525-52176-6 * [https://www.zora.uzh.ch/server/api/core/bitstreams/b68fbde1-974e-4e39-8770-f55bb38ef7c1/content ''Solare Elemente im Jahweglauben des Alten Testaments''] - Vandenhoeck und Ruprecht respektive Universitätsverlag Freiburg, Göttingen respektive Freiburg 1985 (=Orbis biblicus et orientalis, 66), ISBN 3-7278-0335-5 respektive ISBN 3-525-53689-5 * ''Antike Synagogenkunst'', Calwer, Stuttgart 1988, ISBN 3-7668-0823-0 *"Die Protokolle und Meldungen des Białystoker Judenrats" ([https://brill.com/display/book/edcoll/9783657768509/B9783657768509-s003.xml antaŭinformoj]; [https://brill.com/edcollbook/title/47746 etprezento]) - ĉe: Karsten Wilke (eld. k.a.): ''Der Judenrat von Białystok,'' 2010, ISBN 978-3-506-76850-6, p. 39–293 == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Stahli, HansPeter}} [[Kategorio:Ŝemidologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] [[Kategorio:Svisaj teologoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1935]] [[Kategorio:Bielefeld]] ogyad2449e83cd8e4ltwjetcgf63dcz Chaim Grade 0 880121 9354122 9015055 2026-04-17T19:21:12Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354122 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Chaim GRADE''' ({{Lang-yi|חיים גראַדע}}) (la 4a de aprilo [[1910]], en [[Vilno]] – la 26a de junio [[1982]], en [[Novjorko]]) estis usona juda verkisto, poeto, tradukisto kaj ĵurnalisto. Li estas konsiderata unu el la eminentaj jidlingvaj verkistoj de la 20-a jarcento. == Vivo == Naskita en la familio de hebrea lingvo- instruisto, Shloime-Mordhe Grade. La familio estis ege malriĉa, do ekde juna aĝo Grade estis devigita labori kiel [[metilernanto]] por loka [[forĝisto]]. Li ricevis sian edukon en laika juda lernejo, kaj ĝis la aĝo de 22 li studis en [[Jeŝivo|jeŝivoj]] en Vilno, Belsk, [[Bjalistoko]], kaj [[Novogrudok]]. En 1932, li publikigis siajn unuajn poemojn en la ĵurnalo "Vilner tog" (''Vilna Tago''), kiu ricevis kritikan aprobon, post kio li aliĝis al la literatura grupo "Jung Vilne", fine iĝante unu el ĝiaj plej aktivaj figuroj. En 1936, la debuta poemaro de Grade "Yo" (''Jes'') estis publikigita, kaj en 1939, la poemo "Musernikes" (''fratoj de la religia kaj etika movado Musar''), en kiu la verkinto, sub la nomo de '''Chaim Vilner,''' priskribas sin kaj lia ĵetado inter religiaj kaj moralaj principoj kaj laika ĉiutaga vivo. En 1940-1946 (post la formado de la [[Litova SSR]]) li vivis en Sovetunio kaj publikigis la poemaron "Has" (''Malamo'', 1943). Poste, Grade dediĉos la kolekton “Playtim” (''Rifuĝintoj'', 1947) al tiu ĉi periodo de sia vivo. En 1946 li translokiĝis al [[Pollando]], kie li fariĝis membro de la redakcio de la literatura revuo " Jidisze Szriftn ", kaj en 1947 li translokiĝis al [[Parizo]], kie li fariĝis estro de grupo de verkistoj verkantaj en la jida lingvo, kiu ludis grava rolo en la sorto de rifuĝintoj en Francio kaj en la transformo kaj revivigo de la kultura vivo de franca judaro en tiuj jaroj. En 1948, Grade translokiĝis al [[Usono]] kaj vivis en la norda [[Bronkso]] ([[Novjorko]]) ĝis sia morto en 1982. == Verkaro (elektita) == La ĉeftemoj de la laboro de Grade estas la vivspertoj kaj ĉiutaga vivo de judaj familioj, juda vivo en Vilno, la mondo de mismanad (ortodoksaj judoj), la sorto de judaj rifuĝintoj kaj elmigrintoj, la katastrofo de eŭropaj judoj, ktp. La stilo de Grade estas karakterizita de kaj simpleco, figuraĵo kaj lirikeco de prezento. === Poezio === * Poeziokolektoj: "Yo" (''Jes'', 1936), "Doyres" (''Generacioj'', 1945), "Af di khurves" (''Sur la ruinoj'', 1947), "Farvaksene vegn" (''Superkreskitaj vojoj'', 1947), "Der mames tsavoe" (''Mom's Testament'', 1950), "Shain fun farloshene stern" (''Lumo de Faded Stars'', 1950). === Prozo === * Kolektoj de rakontoj: "Der mames shaboysim" (''Patrinsabatoj,'' 1955), "Der shulhof" (''Sinagoga korto'', 1958), "Di kloyz un di gas" (''Kapelo kaj strato'', 1974), "Der shtumer minyan" (''Silenta [[Minjan|minjano]]''), 1976). * Romanoj: "Di Agune" (''La Senedza Edzino'', 1961), "Tsemakh Atlas" (vols. 1-2, 1967-1968). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www1.yadvashem.org/yv/en/exhibitions/vilna/before/literature.asp Grade inter la verkista kaj pentrista grupo "Jung Vilna"] * [https://web.archive.org/web/20150613043301/http://www.yiddishbookcenter.org/video/collected-reflections-grade-and-vilne Chaim Grade kaj Vilnius] * [[iarchive:yeshiva00grad/page/n9/mode/2up|angla Traduko de La Jeŝiva haveblas legi enretan]] * [https://www.yiddishbookcenter.org/language-literature-culture/yiddish-literature/focus-chaim-grade Kompletaj verkaĵoj de Chaim Grade en la jida, ciferecigita] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mortintoj en 1982]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1910]] [[Kategorio:Sovetiaj judoj]] [[Kategorio:Poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] rr10xty9yf4h36k27bgfeb4ho1kzekn Gershon Shofman 0 880961 9354125 8842874 2026-04-17T19:22:45Z Sj1mor 12103 9354125 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Gerŝon ŜOFMAN''' ({{Lang-he|גרשון שופמן}}) (naskita [[1880]]; mortis [[1972]]) estis israela verkisto kaj pentristo <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LGQHAQAAIAAJ&q=Gershon+Shoffman|title=The vital sketch: the humanistic element in modern Hebrew literature|last=Moskowitz|first=Moshe|date=1978|publisher=Pinath-Hasefer|language=en}}</ref>. == Vivo == Gerschon Ŝofman kreskis en religia kaj tradicia juda medio en kio nun estas [[Belorusio]], proksimume 200 kilometrojn oriente de [[Minsko]]. Kiam li estis preskaŭ 20, li forlasis sian familion kaj iris al [[Varsovio]], centro de hebrea literaturo tiutempe, kie li baldaŭ faris nomon por si kiel verkinto verkante en la hebrea. Sian [[Militservo|militservon]] en la cara armeo li faris ekde 1902 en [[Homel]], kie li ĉeestis [[Pogromo|pogromon]] en 1903. En 1904, post dizerti de la rusa armeo ĉe la komenco de la [[Rusa-japana milito|Rusa-Japana Milito]], li fuĝis al Lemberg ([[Lvivo]]) en [[Aŭstrio-Hungario]]. Ekde 1913 li vivis en [[Vieno]]. En 1921 li geedziĝis kun la aŭstra Anna Plank en [[Baden]] proksime de Vieno kaj vivis kun ŝi de 1921 ĝis 1938 en [[Witzelsdorf|Wetzelsdorf]], tiam sendependa municipo, nun distrikto sur la okcidenta rando de [[Graz]]. En 1928, Anna kaj ŝiaj infanoj Petro kaj Gertrude konvertis de [[Katolikismo]] al [[judismo]]. Dum lia 34-jara restado en Aŭstrio li estis sennacia ĉie. En 1938 li elmigris al [[Mandata Palestino]] kun sia edzino kaj du infanoj. Li mortis en Israelo en 1972, kie li ricevis grandan literaturan rekonon <ref>{{Cite journal|last=Lamprecht|first=Gerald|date=2018|title=Gerschon Schoffmann - ein hebräischer Autor in der Steiermark|journal=Blätter für Heimatkunde|volume=92. Jahrgang, Heft 1/2|pages=42–52}}</ref>. Ŝofman verkis ĉiam en la hebrea. En 1946 al li estis premiita la Bialik-Premio de Tel-Avivo-Jafo. En 1956 li estis honorita pro lia verkado kun la Israela Premio, la plej alta honoro de la lando. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Shofmann, G}} [[Kategorio:Poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Belorusaj judoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1972]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1880]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Hebrelingvaj verkistoj]] n40srn7ms3tvcuqghlwi8h84dsiw9nf Isaiah Berlin 0 883250 9354269 9043192 2026-04-18T08:38:27Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} [[Siro]] '''Isaiah BERLIN''' ({{Lang-lv|Jesaja Berlins}}; naskiĝis la 6-an de junio 1909 en [[Rigo]], [[Latvio]], mortis la 5-an de novembro 1997 en [[Oksfordo]], [[Britio]]) estis brita politika filozofo, historiisto de ideoj kaj [[diplomato]]. Berlin estis unu el la plej elstaraj liberalaj filozofoj de sia tempo kaj estas konata pro sia defendo de [[libereco]] kaj diverseco. Liaj intelektaj interesoj kaj scio estis nekutime larĝaj kaj ampleksaj. Berlin havis relative malmulte da produktado kaj malmulto de lia verkado estis publikigita en formo de libroj. Libereco, diverseco, moderna rusa historio de ideoj kaj la [[Romantikismo|romantika movado]] estis liaj ĉefaj temoj. Ekde la mezo de la 20-a jarcento, Berlin fariĝis konata ĉefe pro sia distingo inter negativa kaj pozitiva libereco <ref>{{Cite book|last=Warburton|first=Nigel|url=https://books.google.com/books?id=2wxhpF_O6z0C&pg=PA127|title=Freedom: An Introduction with Readings|date=2001|publisher=Psychology Press|others=[[The Open University]]|isbn=978-0-415-21246-5|language=en|chapter=Two Concepts of Liberty|quote=Isaiah Berlin’s essay ‘Two Concepts of Liberty’* is one of the most important pieces of post-war political philosophy. It was originally given as a lecture in Oxford in 1958 and has been much discussed since then. In this extract from the lecture Berlin identifies the two different concepts of freedom – negative and positive – which provide the framework for his wide-ranging discussion.|chapter-url=https://openlearnlive-s3bucket.s3.eu-west-2.amazonaws.com/22/1b/221beec2ccb7db1991ab275509134c013921e6b6?response-content-disposition=inline%3B%20filename%3D%22a211_reading1.pdf%22&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Content-Sha256=UNSIGNED-PAYLOAD&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Credential=AKIA4GIOSMQ5JGMSLFXY%2F20231231%2Feu-west-2%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Date=20231231T081900Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=21600&X-Amz-Signature=9ddb1a9d0edc9cad07d831ad2b83ff577d3420ddb9ba7f62ad5f5ebd8d468c73}}</ref><ref>{{Cite web|title=Two Concepts of Liberty|url=https://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/tcl/#:~:text=Isaiah%20Berlin's%20inaugural%20lecture%20as,the%20Romantic%20Age%20(PIRA).|access-date=2023-12-31|website=berlin.wolf.ox.ac.uk}}</ref>. Ekde la 1980-aj jaroj kaj 1990-aj jaroj, intereso en li temigis ĉefe lian koncepton de ''valorpluralismo'' rilate al [[liberalismo]]. Kune kun la usona filozofo [[John Rawls]], li estis la plej influa pensulo de liberalismo post la Dua Mondmilito <ref>{{cite book|last=Kocis|first=Robert|title=Isaiah Berlin: A Kantian and Post-Idealist Thinker|date=17 November 2023|publisher=University of Wales Press|isbn=9781786838957|series=Political Philosophy Now|pages=71–95|language=en}}</ref>. Berlin estis formita fare de la Rusa [[Februara revolucio|Februara Revolucio]] kaj la [[Oktobra Revolucio]], kiujn ambaŭ li spertis surloke: ili fondis lian profundan skeptikecon kontraŭ [[perforto]] kaj [[Dogmismo|dogma]] idealismo kiel rimedo por atingi politikajn celojn. Pli posta vizito al [[Leningrado]] en 1945 konvinkis lin pri la malhumaneco de la sovetia sistemo. Intelekte, li estis influita de la [[Logika empiriismo|logika empirismo]] (Alfred Jules Ayer) kiu regis en Oksfordo en lia junaĝo kaj estis influita fare de la [[Viena Rondo]], sed de kiu li baldaŭ forturnis sin. Pensuloj kiujn li ofte referencas inkludis Alexander Herzen, [[John Stuart Mill]] kaj [[Immanuel Kant]]. Berlin traktis detale la ofte romantike influitajn kontraŭulojn de la [[klerismo]], kies [[Monismo|monismon]] li ĝenerale malakceptis; Tamen, li taksis ilin - konsiderante sin pli klerismo-pensulo - kiel gravajn kritikistojn de la malfortaj punktoj de la klerismo-doktrino. Li estis konata pro sia larĝa rondo de konatoj inter elstaraj homoj. Berlin estis konata pro sia intensa elparola stilo. Dum lia 80-a naskiĝtago, la [[BBC]] elsendis 4-horan longan [[Dokumentario|dokumentarion]] pri li. Berlin estis la unua [[judo]] kiu havis sidlokon en All Souls College, [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]] kaj li estis la unua prezidanto de Wolfson College <ref>{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/1.5061019|title=Sir Isaiah's modest Zionism|newspaper=Haaretz}}</ref>. Li estis nobeligita en 1957 kaj ricevis la Meritordon en 1971.  Berlin estis dumviva [[Cionismo|cionisto]] kaj havis influon sur politikaj diskutoj en [[Israelo]]. Li estis prezidanto de la [[Brita Akademio]]. Li ankaŭ ricevis la 1979 [[Jerusalema premio|Jerusalem Premion]] por lia dumviva defendo de civilaj liberecoj Je la 25an de novembro 1994, li ricevis la honoran gradon doktoro de juro de la [[Universitato de Toronto]], pro tio okazaĵo li preparis mallongan "kredon" (kiel li nomis ĝin en letero al amiko), nun konata kiel "Mesaĝo al la 21-a jarcento", por esti legita en lia nomo je la ceremonio <ref>The New York Review of Books, 23 October 2014, "A Message to the 21st Century", http://www.sjpcommunications.org/images/uploads/documents/Isaiah_Berlin.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210109000000/https://web.archive.org/web/20210109142250/http://www.sjpcommunications.org/images/uploads/documents/Isaiah_Berlin.pdf |date=2021-01-09 }}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://contemporarythinkers.org/isaiah-berlin/ Retejo kaj bibliografio de la verkaro de Isaiah Berlin] * [http://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/cc/cc.pdf Plena teksto de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160519093214/http://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/cc/cc.pdf |date=2016-05-19 }} [http://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/cc/cc.pdf ''Konceptoj kaj Kategorioj'']{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160519000000/https://web.archive.org/web/20160519093214/http://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/cc/cc.pdf |date=2016-05-19 }} * [https://ssrn.com/abstract=1968646 Eniro pri Isaiah Berlin en la Internacia Encyclopedia de Etiko] * [http://berlin.wolf.ox.ac.uk/lists/books/index.html Bibliografio] ĉe Wolfson Altlernejo * [http://oxonblueplaques.org.uk/plaques/berlin.html Blua Memortabulo de Siro Isaiah Berlin ĉe Headington Domo] * [https://web.archive.org/web/20140521234214/http://www.isaiahberlin.org/en Isaiah Berlina Tago en Riga] * [http://berlin.wolf.ox.ac.uk/lists/broadcasts/index.html Elsendoj] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Berlin, Isaiah}} [[Kategorio:Latvaj judoj]] [[Kategorio:Britaj judoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj profesiuloj]] [[Kategorio:Britaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Judaj filozofoj]] [[Kategorio:Historiistoj de filozofio]] [[Kategorio:Analizaj filozofoj]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] g3dqzjl0tgs1ce0efee1qem6ti1y6wz Gila Almagor 0 883285 9354081 9084856 2026-04-17T17:44:29Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354081 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Gila ALMAGOR AGMON''' ({{Lang-he|גילה אלמגור אגמון}}; naskita '''Gila ALEKSANDROVIĈ'''; la 22a de julio, 1939) estas israela aktorino, [[Kinostelulo|filma stelulino]] kaj aŭtoro. En Israelo, ŝi estas konata kiel "reĝino de la israela kino kaj teatro". == Vivo == Gila Almagor estis naskita en [[Petaĥ Tikva|Petah Tikva]] ([[brita Palestino]]) al germana enmigrinto, Max Alexandrovich, kvar monatojn post kiam ŝia patro estis mortigita fare de araba kaŝpafisto laborante kiel [[policisto]] en [[Ĥajfo]] <ref name=":0">{{Cite web|title=Almagor, Gila (1939–) {{!}} Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/almagor-gila-1939|access-date=2021-01-16|website=www.encyclopedia.com}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=2010-12-29|title=Little girl's story that resonates|url=https://archive.shine.cn/sunday/Little-girls-story-that-resonates/shdaily.shtml|access-date=2021-01-16|website=archive.shine.cn}}</ref><ref name="Encyclopedia of Jewish Women">{{cite web|url=http://jwa.org/encyclopedia/article/almagor-gila|title=Encyclopedia of Jewish Women|publisher=Jwa.org|date=March 1, 2009|access-date=September 29, 2010}}</ref><ref>{{Cite news|last=חיות|first=איה|date=2023-09-15|title=גילה אלמגור: "בהבימה לא רצו אותי. אז דחפתי למזכירה פתק - 'תזכרי את השם'"|language=he|work=Ynet|url=https://www.ynet.co.il/entertainment/article/syomfncp3|access-date=2023-11-27}}</ref>. Ŝia patrino Genja kreskigis ŝin sole, kaj kiam Gila estis dek kvar jaraĝa, ŝi estis diagnozita kun [[mensmalsano]] pro la fakto ke ĉiuj ŝiaj parencoj en [[Germanio]] mortis dum la [[holokaŭsto]]. En 1954, ŝia patrino estis hospitaligita, kaj Gila estis sendita al [[loĝlernejo]] en la setlejo de Hadasim. Du jarojn poste, Gila translokiĝis al [[Tel-Avivo]], kie ŝi luis loĝejon proksime de la [[Teatro Habima]] kaj ekzamenis aktoran lernejon. Ŝi estis akceptita malgraŭ esti tro juna <ref name="About Gila Almagor">{{cite web|url=http://www.jafi.org.il/education/100/PEOPLE/BIOS/almagor.html|title=About Gila Almagor|publisher=google.com|access-date=September 29, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030903140431/http://www.jafi.org.il/education/100/PEOPLE/BIOS/almagor.html|archive-date=September 3, 2003}}</ref>. En la aĝo de dek sep jaroj, Gila Almagor komencis aktori ĉe la Habima post sukcese trapaso de la alirekzameno. Ŝia [[premiero]] estis nomita "La Haŭto de Niaj Dentoj" <ref name="israelispeakers">{{cite web|url=http://www.israelispeakers.co.il/site/detail/detail/detailDetail.asp?pageNameTXT=Gila-Almagor&depart_id=110277|title=Israeli speakers|publisher=Israeli speakers|access-date=September 29, 2010|archive-date=May 26, 2024|archive-url=https://archive.today/20240526183736/https://www.webcitation.org/6I1tWUUQq?url=http://www.israelispeakers.co.il/site/detail/detail/detailDetail.asp%3FpageNameTXT=Gila-Almagor|url-status=dead}}</ref>. En 1960, ŝi ĉefrolis en sia unua plenlonga filmo, nomita "Hot Sands". En 1963, ŝi iris al Usono por studi ĉe la [[Instituto de Teatro kaj Kino Lee Strasberg]]. Samtempe  studis aktoradon kun Uta Hagen en la [[studio HB]] kaj moderna [[baleto]] kun Anna Sokolova. En 1965 ŝi revenis al Israelo kaj komencis ludi en la [[Teatro Kameri]]. Jaron poste ŝi forlasis la teatron kaj komencis kunlabori kun aliaj teatroj en la lando. Almagor ludis la ĉefrolon en proksimume 40 plenlongaj filmoj. Ŝi aperis en pluraj filmoj reĝisoritaj fare de [[Efraim Kiŝon]]. Ŝi ankaŭ laboris plurajn fojojn kun produktanto kaj reĝisoro Menahem Golan. Ŝi ankaŭ havis sian propran radiospektaklon kaj kampanjis por infanoj kun kancero. Ŝi verkis du [[Aŭtobiografio|aŭtobiografiojn]], kiuj ambaŭ estis filmadaptigoj kaj filmitaj, Gila Almagor rolis kiel sia propra patrino. Ŝi ricevis la Arĝentan Urson en 1989 pro sia rolo en la filmo ''The Summer of Aviha''. En 2004 al ŝi estis premiita la Israela Premio.  Por lia rolo en la filmo ''Tied Hands'' ŝi estis nomumita por la Premio Ophir en la kategorio Pli bona Aktorino en 2006. Tel-Aviva Universitato donis al ŝi honoran doktorecon en 2009. Edziĝinta al Yaakov Agmon, iama direktoro de Habima. Havas du infanojn. == Kariero == Gila Almagor ludis ĉefrolojn en multaj teatraĵoj kaj ĉefrolis en pli ol kvardek filmoj, la plej multaj el kiuj estis israelaj. Inter la ĉefaj fruaj atingoj estas la ĉefaj roloj en la filmoj "Reĝino de la Vojo", "Vivo Laŭ Agfa", " Domo sur Strato Ŝluŝ ". Ŝi ĉefrolis en la [[Munich (filmo)|filmo ''Munich'']] de [[Steven Spielberg]], kie ŝi rolis kiel la patrino de Avner. La filmo " Sub la Morusarbo <sup>"</sup>, en kiu ŝi ne nur aktoris, sed ankaŭ produktis ĝin, reprezentis Israelon ĉe la [[Festivalo de Cannes]] kaj estis montrita en multaj festivaloj ĉirkaŭ la mondo. Ŝi ĉefrolis en la israela filmo "The Debt (2007)" (La ŝuldo, ''ahov'' ), kiu poste estis adaptita en la filmon " Reckoning " fare de John Madden. == Filmaro == * ''[[:en:El_Dorado_(1963_film)|El Dorado]]'' (1963), kiel Margo * ''[[:en:Sallah_Shabati|Sallah Shabati]]'' (1964), kiel Batsheva Ha'Sosialit (social worker) * ''[[:en:Trunk_to_Cairo|Trunk to Cairo]]'' (1965), kiel Yasmin * ''[[:en:The_House_on_Chelouche_Street|The House on Chelouche Street]]'' (1973), kiel Clara * ''[[:en:Life_According_to_Agfa|Life According to Agfa]]'' (1993), kiel Daliah * ''[[Munich (filmo)|Munich]]'' (2005), kiel Avner's Mother == Verkaro == * ''La Somero de Aviha'', romano 1985 * ''Sur la monteto sub la morusarbo'', romano 1992 * ''Alex, Dafi kaj mi'', romano 2002 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb nomo|21734|Gila Almagor}} * [http://www.hamartzim.co.il/lec-inside.asp?id=100 Gila Almagor-a Mallonga Bio en la hebrea] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Almagor, Gila}} [[Kategorio:Israelaj aktoroj]] [[Kategorio:Israelaj porinfanaj verkistoj]] ps49m4nui1pa9w3edfnxpt45v95nqmg Yeshayahu Leibowitz 0 883352 9354265 8878134 2026-04-18T08:25:47Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354265 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Jeŝajahu Lejboviĉ''' ({{Lang-en|Yeshayahu Leibowitz}}, [[1903]], en [[Rigo]], la [[Rusia Imperio]] - la 18an de aŭgusto [[1994]], en [[Jerusalemo]], [[Israelo]]) estis israela [[sciencisto]] kaj pia juda [[filozofo]], profesoro pri [[biokemio]], [[organika kemio]] kaj [[neŭrofiziologio]] ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]], lekciante pri biokemio, neŭrofiziologio, [[Filozofio de scienco|filozofio]] kaj [[historio de scienco]] <ref name="NYT94">{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D07E6D61F30F93AA2575BC0A962958260|work=The New York Times|title=Yeshayahu Leibowitz, 91, Iconoclastic Israeli Thinker|first=Joel|last=Greenberg|date=19 August 1994}}</ref>. Li estis [[redaktisto]] de la [[Hebrea enciklopedio]] kaj publikigis librojn pri religio, etiko, filozofio, historio kaj scienco. Li estas speciale konata pro siaj sinceraj opinioj pri [[judismo]], [[etiko]], [[religio]] kaj [[politiko]]. [[Humanismo|Humanisto]], [[Cionismo|cionisto]] kiu fojfoje estis nomata [[Kontraŭcionismo|kontraŭcionisto]] kaj [[Ortodoksa Judismo|ortodoksa judo]], Lejboviĉ fariĝis konata pro siaj religi-filozofiaj verkaĵoj kaj pro sia akra kritiko de israela politiko. Li avertis, ke la Ŝtato de Israelo kaj Cionismo fariĝis pli sanktaj ol judaj humanismaj valoroj, kaj priskribis israelan konduton en la [[Palestinaj teritorioj|okupataj palestinaj teritorioj]] kiel jud-nazian karakteron, samtempe avertante pri la malhumaniga efiko de la [[Israela okupado|okupado]] sur la viktimoj kaj avertis okupantojn. Li kreis la esprimon "jud-[[nazioj]]" <ref>{{cite web|title=Noam Chomsky Warns of the Rise of 'Judeo-Nazi Tendencies' in Israel|url=https://www.middleeastmonitor.com/20181112-chomsky-echoes-prominent-israeli-warns-of-the-rise-of-judeo-nazi-tendencies-in-israel/|website=Middle East Monitor|date=12 November 2018}}</ref>. == Filozofio kaj religiaj pozicioj == Multaj faktoroj kondukis al tio, ke la instruo de Lejboviĉ restis miskomprenita. Li disĵetis multajn nekutimajn, laŭŝajne paradoksajn ideojn male, li kaŝis kelkajn temojn, kiuj estis gravaj por li; Li neniam prezentis sian instruadon sisteme, kaj foje uzis terminojn en senco diferenca de la ĝenerale akceptita. Krome, la paroladoj de la profesoro elvokis tre fortajn emociojn en la aŭskultantoj, malfaciligante la racian percepton. La publiko ankaŭ trovis malfacile klasifiki lin kiel [[Profeto|profeton]], [[Publicisto|publiciston]], filozofon aŭ scienciston. Lejboviĉ estis ortodoksa religiema judo dum sia tuta vivo, sekvante la raciisma skolo de [[Maimonido]], kaj verkis la libron ''Judaism, the Jewish People and the State of Israel'' (''Judismo, la Juda Popolo kaj la Ŝtato de Israel'', 1975), kiu siatempe kaŭzis grandan [[Polemiko|polemikon]] <ref name="kellner">[https://www.nytimes.com/1992/07/19/books/can-judaism-survive-the-state-of-israel.html Can Judaism Survive the State of Israel?]</ref>.<blockquote>Unuflanke, la [[Parola Torao]] estas sendube homa produkto, sed aliflanke ni akceptas ĝin kiel la dian [[Torao|Toraon]]; la Torao, kiun ni mem skribis, estas la dia Torao!” – Konversacioj pri Dio kaj la mondo, p. 129</blockquote>Lejboviĉ opiniis ke [[Dio]] estas nekomprenebla, kaj la centra signifo de judismo estas libera submetiĝo al la nekomprenebla [[volo]] de Dio laŭ la leĝaro de [[halaĥo]]. Estas religia praktiko kiu unuigas la komunumon de la kredantoj kaj adorantoj, kaj tial [[Dogmo|dogmoj]] estas nur provo interpreti ĝin. Sekve, la demando pri la [[holokaŭsto]] (Kie estis (la bona) Dio?) perdas, por Lejboviĉ, sian urĝon ĝuste pro la nekomprenebleco de Dio. Li scias, ke li diris responde al la rimarko de sia interparolanto, ke li ĉesis kredi je Dio post la holokaŭsto. Al tio Lejboviĉ diris: "Tio signifas, ke vi antaŭe ne kredis je li" <ref name="stanford">[https://plato.stanford.edu/entries/leibowitz-yeshayahu/ Yeshayahu Leibowitz] - Stanford Encyclopedia of Philosophy</ref> <ref>Zev Golan, [http://tpeople.co.il/leibowitz/newspapers/64.jpg Thundering Leibowitz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120402060856/http://tpeople.co.il/leibowitz/newspapers/64.jpg |date=2012-04-02 }}, The Jerusalem Post, Sept. 15, 1997</ref>. Kio estis fundamenta por li estis la [[Devontigo|sindevontigo]] fari la [[Micvo|micvoj]], pro si mem. De tio li desegnis konkludojn kiuj alportis lin en konflikton kun [[Ĥasidismo]], sed ankaŭ kun [[liberala judismo]]: * [[Preĝo]] estas micvo; Preĝi pro si mem signifas rezigni provi ŝanĝi la kurson de la mondaj aferoj aŭ vian personan [[Destino|destinon]] per preĝado. Preĝo ne estas "emocia [[sporto]]". Kiel la [[Oferado|ofera]] [[kulto]] en la [[Templo de Jerusalemo]], la preĝo post la detruo de la templo estas "[[formalismo]] de kultado". * La dietaj leĝoj ([[kaŝrut]]) kaj aliaj reguloj de la ĉiutaga vivo devus esti sekvitaj pro si mem, ili ne havas ajnan medicinan signifon. * La micvo de Torao-studo ankaŭ devus esti praktikita strikte pro si mem, t.e. sen [[pago]] aŭ sendevigo de iuj [[Imposto|impostoj]]. La judo, kiu studas la Toraon post [[laboro]] kaj nur atingas supraĵan komprenon, praktikas tiun micvon pli ol la [[Jeŝivo|jeŝiva]] studento kiu akiris profundan scion sed ne gajnas porvivaĵon. Toraa studado devus esti permesata kaj alirebla ankaŭ al ortodoksaj [[Virino|virinoj]] ĉar ĝi estas esenca aspekto de juda vivo. Laŭ la opinio de Lejboviĉ, liberala judismo malkvalifikas sin tra sia selektema aliro al halaĥo : "Kio estas la diferenco inter persono kiu neniam iris kaj neniam iros al [[sinagogo]] kaj persono kiu iras al sinagogo eksplicite kontraŭ la halaĥaj regularoj?" Lejboviĉ estis implikita en interreligiaj diskutoj kun [[Kristano|kristanoj]] kaj donis prelegojn en la Jerusalema teologia akademio en 1976/1977. Sed li ne kaŝis la fakton, ke li malakceptis aŭ "profunde malestimis" [[Kristanismo|kristanismon]]. Kristanismo estas [[religio]] sen micvoj, jes, ĝi kontraŭbatalis la faradon de micvoj kiel legalismo. Lejboviĉ rekonis fundamentan problemon en la disvastiĝo de nova mesiana [[ideologio]] inter judaj israelanoj: [[Naciismo|naciismaj]], religiemaj judoj kiuj aliĝis al la ideo de [[Granda Israelo]] kaj ne rigardis [[Araboj|arabojn]] kiel egalajn homojn daŭre malhelpi daŭran [[Paco|pacon]] en la estonteco. Li juĝis sendube kaj nomis tiujn naciistojn "jud-nazioj". Li estis fervora subtenanto de la [[Apartigo de eklezio kaj ŝtato|apartigo de ŝtato kaj religio]], li argumentis ke la miksado de religio kaj politiko en Israelo koruptis kredon. Li kondamnis la kultadon de judaj sanktejoj kaj ritoj kiel bonŝancoĉarmojn kaj priskribis la Okcidentan Muron, popularan [[Pilgrimado|pilgrimejon]], kiel "religian diskotekon". En filozofio de scienco li kontraŭbatalis [[Reduktismo|reduktismon]]. En politika pensado, li prenis la pozicion de [[Sekularigo|sekularigado]] de la [[ŝtato]] kaj neis la rolon de la ŝtato de Israelo kiel la komenco de la procezo de [[Mesianismo|mesiana]] [[Savo (Biblio)|savo]], kvankam li estis kaj cionisto kaj religiema <ref>Zev Golan, "God, Man, and Nietzsche: A Startling Dialogue between Judaism and Modern Philosophers" (New York: iUniverse, 2008), p. 43</ref>. == Publika kriado == La opinioj de profesoro Lejboviĉ ofte kaŭzis akran reagon de malakcepto, precipe en la dekstra politika tendaro: ekzemple, li enkondukis la esprimon "Jud-naziismo" kaj nomis la ritojn de la [[Okcidenta Muro]] ({{Lang-he|kotel}}) "diskotelo", surbaze de la [[diskoteko]] <ref name="NYT942">{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D07E6D61F30F93AA2575BC0A962958260|work=The New York Times|title=Yeshayahu Leibowitz, 91, Iconoclastic Israeli Thinker|first=Joel|last=Greenberg|date=19 August 1994}}</ref>. Jaron antaŭ lia morto, en 1993, al Lejboviĉ estis premiita la Ŝtata Premio de Israelo, sed la premio kaŭzis perfortajn protestojn, inkluzive de la registarestro [[Yitzhak Rabin]], kaj Lejboviĉ elektis rifuzi la premion. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://users.tapuz.co.il/leibowitz/ Yeshayahu Lejboviĉ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050414032409/http://users.tapuz.co.il/leibowitz/ |date=2005-04-14 }} (hebrea) Enarkivigis * [http://www.wix.com/giorab/Leibowitz/ Yeshayahu Lejboviĉ](angla){{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091123000000/https://web.archive.org/web/20091123162233/http://www.wix.com/giorab/Leibowitz/ |date=2009-11-23 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Latvaj judoj]] [[Kategorio:Filozofoj de judismo]] [[Kategorio:Filozofoj de scienco]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Judaj sciencistoj]] [[Kategorio:Israelaj biokemiistoj]] [[Kategorio:Judaj filozofoj]] [[Kategorio:Israelaj filozofoj]] [[Kategorio:Judaj kontraŭcionistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1903]] [[Kategorio:Mortintoj en 1994]] [[Kategorio:Israelaj sciencistoj]] hwjflmaszkdug1q0g3hs7c9ce8y61om Zhuge Liang 0 884183 9354343 9232783 2026-04-18T11:57:10Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354343 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Zhuge Liang''' (ĉine trad. 諸葛亮, ekz. 诸葛亮, pinjino ''Zhūgě Liàng'' ; 181 - 234), ĉiutaga nomo '''Kunming''' (ĉine 孔明, pinjino ''Kǒngmíng'' ) - ĉina [[generalo]], politikisto, strategiisto, eseisto kaj inventinto de la [[Tri Regnoj]] epoko (Sanguo). Pro liaj atingoj en la armea kampo, li ricevis respekteme la titolon ''Zhūgě Wǔhóu'' -諸葛武侯 / 诸葛武侯 - "Zhūgě - Princo de la Arto de Milito". Lia filo Zhuge Zhan ankaŭ iĝis eminenta militisto kaj ŝtatisto. == Vivo == Laŭ la Historio de la Tri Regnoj de Chen Shou, Zhuge Liang estis naskita en 181 en Yandu (en moderna Yinan Distrikto, Ŝandongo- Provinco ). Li estis posteulo de Zhuge Feng, kiu estis la inspektisto de la ĉefurbo dum la [[Han-dinastio]]. Lia patro Zhuge Gui, kies meza nomo estis Zhuge Jiong-gong, estis helpĉefo de la regiono en la lastaj jaroj de tiu ĉi dinastio. Li havis du fratojn, pli aĝan kaj pli junan, kaj du fratinojn. Post la morto de lia patro, kiu mortis kiam Zhuge Liang ankoraŭ estis infano, Zhuge Liang kaj lia pli juna frato Zhuge Jun estis prizorgataj fare de lia praonklo Zhuge Xuan, kiu estis en la servo de Liu Biao. Li kaj lia onklo moviĝis al Jingzhou Provinco, kiu estis regita fare de guberniestro Liu Biao tiutempe. Post la morto de lia onklo, li kaj lia pli juna frato ekloĝis en Ulungan (en la teritorio de moderna Nanyang urba distrikto en Henano -provinco ), kaj vivis simplan kamparanvivon dum proksimume dek jaroj. Kiam [[Lju Bej]] fuĝis de [[Cao Cao]] kaj ekloĝis kun Liu Biao en Xinye, la [[ermito]] Sima Hui rakontis lin pri Zhuge Liang. En 207, Lju Bej propre vizitis Zhuge Liang, kaj li skizis al li la longperspektivan Longzhong-planon kiun li evoluigis por akirado de domineco en la Ĉiela Imperio. De tiam Zhuge Liang iĝis proksima partnero de Lju Bej, kaj Lju Bej diris: "Trovinte Kunming, mi fariĝis kiel fiŝo kiu trovis akvon." En 208, Liu Biao mortis. Lia filo Liu Cong, kiu sukcedis lin, submetiĝis al Cao Cao sen unue informi Lju Bej. Kiam Lju Bej aŭdis pri la kapitulaco de Liu Cong, la armeo de Cao Cao jam alproksimiĝis al Wancheng. Lju Bej, ĉe la estro de siaj soldatoj kaj sekvantoj, forlasis Fancheng kaj moviĝis suden. Ĉe tiu tempo, Lu Su alvenis kiel ambasadoro de Sun Quan ĝis Lju Bej, proponante fini aliancon inter Lju Bej kaj Sun Quan direktita kontraŭ Cao Cao. Zhuge Liang iris al Sun Quan kiel la ambasadoro de Lju Bej, kaj alianco estis finita. Ĉe la Batalo de Ruĝa Klifo, la kombinitaj fortoj venkis la armeon de Cao Cao, kaj li estis devigita retiriĝi norden. En 211, la reganto de Yizhou Provinco (kiu okupis la Siĉuanan Basenon ), Liu Zhang, lernis ke Cao Cao atakos Zhang Lu en Hanzhong, kaj formis aliancon kun Lju Bej por kapti Hanzhong antaŭ ol Cao Cao faris. Postlasante Zhuge Liang, Guan Yu, Zhang Fei kaj Zhao Yun en Jingzhou, Lju Bej iris kun ekspedicia trupo al Yizhou. Tie, Lju Bej, anstataŭe de atakado de Zhang Lu, ĉesis kaj komencis akiri piedtenejon en tiuj teroj, prepariĝante por kapti Yizhou. En 212, Liu Zhang aŭdis pri la planoj de Lju Bej kaj milito ekis inter la du. Zhuge Liang, Zhang Fei, kaj Zhao Yun igis soldatojn helpi Lju Bej, kaj en 214, Liu Zhang kapitulacis. Lju Bej igis Zhuge Liang "generalo - armea konsilisto" (軍師將軍). Kiam Lju Bej iris dum kampanjoj, Zhuge Liang restis por defendi Ĉengduon kaj certigis ke la aktiva armeo ricevu manĝaĵon kaj armeajn provizojn. Dume, Cao Cao mortis en 220, kaj lia filo Cao Pei senpovigis imperiestron Xian Di kaj proklamis la formadon de la nova regno de Wei. Post kiam novaĵo pri la translokigo de la trono al Cao Pei (kaj falsaj onidiroj pri la ekzekuto de imperiestro Xian Di) atingis Lju Bej en Yizhou, li ankaŭ deklaris sin imperiestro en 221 kaj fondis la regnon Ŝuo ; Zhuge Liang iĝis Chengxiang. En 222, Lju Bej estis venkita ĉe la Batalo de Xiaoting kaj devis fuĝi al Baidichen, kie li mortis en 223. Sur lia mortolito, li nomumis Zhuge Liang kaj Li Yan kiel regantoj por sia filo Liu Shang ; Li ordonis al Liu Shan obei Zhuge Liang kiel sia propra patro. Liu Shan, suprenirinte la tronon, donis al Zhuge Liang la titolon de Wuliang Hou (武鄉侯), kaj baldaŭ igis lin la guberniestro de Yizhou Provinco kaj konfidis al li ĉiujn ŝtataferojn. La ĉefa celo de Zhuge Liang estis la restarigo de la Han Imperio kaj la [[Dinastio Liu Song|Liu-dinastio]] sur ĝia trono (Lju Bej konsideris sin la posteulo de la Han Imperio, estante malproksima posteulo de ĝia imperia familio, kaj la Cao-klano, kiu proklamis la Regnon de Wei., estis tiel uzurpantoj). Por fari tion, la unua paŝo estis plifortigi ilian pozicion en Ŝuo. Li eniĝis en alianco kun orienta Wu, kaj forveturis en 225 sur kampanjon kontraŭ la sudaj triboj tiel ke lokaj klanoj ne povis organizi ribelon kun sia subteno. Zhuge Liang venkis ilian gvidanton Meng Huo sep fojojn, kio certigis la sekurecon de la sudaj limoj de Ŝuo kaj permesis al la milito komenciĝi kontraŭ la norda regno de Wei. En 227-234, Zhuge Liang faris kvin nordajn kampanjojn, sed ĉio el ili (krom unu) finiĝis en fiasko. En 234, dum alia kampanjo kontraŭ la Wei-regno, Zhuge Liang grave malsaniĝis. Sciinte pri tio, Liu Shan sendis sian sekretarion Li Fu al Zhuge Liang por noti la konsilojn de Zhuge Liang pri la plej gravaj ŝtataj aferoj. Interalie, Zhuge Liang konsilis ke lia posteulo estu Jiang Wan, kaj la posteulo de Jiang Wan estu Fei Yi Kiam Li Fu demandite pri kiu devus esti la posteulo de Fei Yi, Zhuge Liang rifuzis respondi. Baldaŭ post tio, Zhuge Liang mortis; Sekvante la instrukciaĵon de Zhuge Liang, Liu Shan nomumis Jiang Wan kiel la nova reganto. == Heredaĵo == [[Dosiero:成都武侯祠诸葛亮塑像.JPG|dekstra|eta|446x446ra|Skulptaĵo de Zhuge Liang en [[Ĉengduo]], [[Siĉŭano|Siĉuano]]]] [[Dosiero:Zhuge_Liang_by_Zhang_Feng.jpg|eta|Pentraĵo de Zhang Feng (1654) prezentanta Zhuge Liang kuŝanta sur taglito]] Zhuge Liang skribis multajn librojn pri la arto de milito, filozofio, ktp. Sed nur la "Libro de la Koro" kaj "Admono al Miaj Filoj" pluvivis ĝis hodiaŭ. Por sia ruzo kaj bonŝanco, Zhuge Liang ricevis la kromnomon "Nevidebla Drako" (aliaj eblaj tradukoj: "Dormanta Drako" (ĉine : 伏龍, pinjino ''fú lóng'' ), "Volvita Drako" (ĉine:臥龍, pinjino wò lóng) <ref>[http://www.jadedragon.com/archives/history/liang1.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071129234007/http://www.jadedragon.com/archives/history/liang1.html |date=2007-11-29 }} {{Wayback|url=http://www.jadedragon.com/archives/history/liang1.html|date=20071129234007}} ''Zhuge Liang (Kong Ming)'' The Original Hidden Dragon</ref>. En la ĉina, la familia nomo kaj persona nomo de Zhuge Liang poste iĝis la [[substantivo]] "zhugeliang" (ĉine 诸葛亮), indikante perspican kaj tre inteligentan personon. Ekzistas ankaŭ la vorto "kunchengji" (ĉine 空城计), t.e. "malplena urbomanovro". Ĝi iras reen al la rakonto de kiel Zhuge Liang, kiu trovis sin sen soldatoj en sendefenda grandurbo, trompis Sima Yi, kiu staris kun la armeo antaŭ ĉi tiu grandurbo, ordonante ke la pordegoj estu malfermitaj antaŭ li. Tiu ĉi esprimo signifas, ke iu surmetas teruran aspekton kaj tiel trompas la malamikon. Krome, Zhuge Liang estas ofte menciita en ĉinaj diraĵoj kaj popularaj diraĵoj. * La proverbo "Tri simplaj ŝuistoj povas fari (superi) unu Zhuge Liang" (ĉine: 三个臭皮匠凑成（顶）-- 个诸葛亮) proksimume respondas al la rusa proverbo "Unu kapo estas bona, sed du estas pli bonaj." * La diraĵo "La malbela edzino de Zhuge Liang estas trezoro por la familio" (ĉine: 诸葛亮的丑妻 -- 家中宝) proksimume respondas al la rusa diraĵo "Ne naskiĝu bela, sed naskiĝu feliĉa." * La esprimo "Post la okazaĵo de Zhuge Liang" (ĉine: 事后诸葛亮) proksimume egalrilatas al la esprimoj "forta en posteventa sagaco" aŭ "svingante la pugnojn post batalo" en la rusa. * La esprimo "Konsilu kiel Zhuge Liang" (ĉine: 诸葛亮会 -- 献计献策) signifas, ke iu donis bonajn konsilojn aŭ faris valoran sugeston. * La esprimo "La Regno de Ŝuo ricevis sian drakon, la Regno de Wu ricevis sian tigron, la Regno de Wei ricevis sian hundon" (ĉine: 蜀得其龙，吴得其虎，魏得其狗) signifas, ke ĉiuj ricevas tion. li meritas. En tiu esprimo, la drako signifas Zhuge Liang mem, kaj la tigro kaj hundo signifas sian malpli talentan pli maljunan fraton Zhuge Jin (ĉine: 诸葛堇) kaj kuzon Zhuge Dan (ĉine: 诸葛诞). En Ĉinio, al Zhuge Liang estis koncedita diaĵstatuso. La homoj konsideras lin aparte saĝa homo, kiu restis proksima al la homoj kaj libera de [[korupto]] eĉ kiam li fariĝis [[kanceliero]] de sia lando. Lia nomo estas konsiderata sinonimo de genia taktikisto. La respekto al li estas tiel granda, ke li estas adorata kun sia majstro, Lju Bej, en la sama templo kiu populare portas lian nomon. Dum liaj kampanjoj, li skribis du famajn raportojn kiuj estas postulata legado en antikva ĉina en lernejoj en Ĉinio. Dum siaj kampanjoj li inventis plurajn aparatojn, ekzemple malgrandan [[Varmaerbalono|varmaerbalonon]] funkciigitan de [[kandelo]] kaj uzata kiel [[signalo]], kiu ankoraŭ estas nomita Kongming-[[lanterno]] aŭ ĉiellanterno en Ĉinio, aŭ la Zhuge-[[arbalesto]], arbalesto-aparato (pli precize: ripetanta arbalesto), kiu povis pafi plurajn [[Riglilo|riglilojn]] samtempe. La rakontoj de Zhuge Liang, Cao Cao, Lju Bej kaj aliaj estas parto de la 36 Stratagemoj, ĉina kolekto de historiaj [[Taktiko|taktikoj]] kaj trompoj, kiu estas tre konata en Ĉinio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20120410105942/http://www.kongming.eu/ Zhuge Liang stilo-nomo Kongming] – historio de Zhuge Liang kaj liaj skriboj. Inkluzivanta gvidilon al historiaj ejoj en Ĉinio konektitaj kun Zhuge Liang (enarkivigis la 10an de aprilo 2012) * {{Gutenberg|id=34620}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mortintoj en 234]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 181]] [[Kategorio:Ĉinaj generaloj]] [[Kategorio:Ĉinaj militestroj]] [[Kategorio:Ĉinaj inventistoj]] [[Kategorio:Tri regnoj]] m4ef8m0370se1bvmmbcglf4p6d8jpmo Clara Asscher-Pinkhof 0 884717 9354080 9084879 2026-04-17T17:44:16Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Clara ASSCHER-PINKHOF''' (naskiĝis la 25-an de oktobro 1896 en [[Amsterdamo]]; mortis la 25-an de novembro 1984 en [[Ĥajfo]]) estis nederlanda-israela edukisto kaj verkistino. Ekde la 1930-aj jaroj ŝi eldonis infanajn kaj junularajn librojn, kaj kelkajn romanojn por plenkreskuloj. Ekde 1948 ŝi vivis konstante en Israelo kaj ankaŭ verkis infanlibrojn en la hebrea. Ŝi estis vaste legata verkisto en Nederlando dum sia vivo. Granda parto de ŝia laboro estis forgesita, sed la novelaro ''Sterrekinderen'' kaj ŝia aŭtobiografio ''Dancisto sen kruroj'' daŭre estas legitaj. == Vivo == Clara Pinkhof estis la kvara el ok infanoj. En 1919 ŝi geedziĝis kun Abraham Asscher, pli posta Ĉefrabeno de Groningen. Asscher mortis en 1926  kaj Clara Asscher-Pinkhof estis lasita zorgi pri siaj ses infanoj sole. De tiam ŝi vivtenis per prelegoj kaj kursoj kaj publikigis siajn unuajn infanrakontojn, inkluzive de ''Aan de wal'', kiu gajnis premion en 1932 kiel la plej bona infanlibro. Post la germana okupo de Nederlando, ŝi revenis al Amsterdamo en 1940 kaj instruis en la juda knabina lernejo ( ''meisjes-industrieschool'' ). Ŝi ankaŭ skribis regule por ''Het Joodsche Weekblad'', revuo kiu estis prizorgita fare de la [[Judenrat]].  En 1943 ŝi estis deportita unue al [[Koncentrejo Westerbork|Westerbork]] kaj en 1944 al [[Bergen-Belsen]].  En la koncentrejo ŝi estis unu el grupo de 222 malliberuloj kiuj estis interŝanĝitaj kontraŭ germanaj [[Militkaptito|militkaptitoj]] ĉar ili havis enmigran atestilon <ref>[https://www.yadvashem.org/exhibitions/personal-milestones/amsterdam-pinkhof-asscher.html Clara Asscher-Pinkhof] - Eniro ĉe [[Jad Vaŝem]] (angla)</ref>. == Verkaro == * ''Joodsche infankantoj'' (1918) * ''Van twee joodsche vragertjes'' (1918) * ''Groeitijd de Door'' (1929) * ''Rozijntje'' (1931) * ''Aan de Wal'' (1932) * ''Rozijntje van huis'' (1934) * ''Onklino Griet'' (1934) * ''Sterrekinderen'' (1946) * ''Tirtsa'' (1952) * ''Danseres zonder benen'' (''Dancisto sen kruroj'', 1966) == Literaturo == * Marlies Sterk: ''„Ik heb gedanst“. Leven en werk van schrijfster-pedagoog Clara Asscher-Pinkhof''. Universität Leiden, Dissertation, 2004. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Asscherpinkhof, Clara}} [[Kategorio:Nederlandaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Postvivintoj el la Holokaŭsto]] 613z0ipl12bnact642n6a4hcwpxczay Dmitrij Ustinov 0 886687 9354038 9185083 2026-04-17T13:54:14Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354038 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Dmitrij Fjodoroviĉ USTINOV''' ({{Lang-ru|Дмитрий Фёдорович Устинов|t=''Dmitrij Fëdorovič Ustinov''}}; naskiĝis la 17-an de oktobro 1908 en [[Samara (urbo)|Samara]], [[Rusia Imperio]] - la 1-a de decembro 1984, en [[Moskvo]]) estis soveta politikisto. En 1976, Ustinov estis nomumita Marŝalo de Sovetunio, kaj baldaŭ poste iĝis plena membro de la [[politburoo]] kaj Defendministro ĝis sia morto. == Vivo kaj laboro == === Eduko kaj frua kariero === Ustinov aliĝis al la [[Komunista Partio de Sovetunio]] en 1927. En 1929 li komencis sian edukon ĉe la Fakultato de Mekaniko ĉe la Ivanovo-Voznesensk Politeknika Instituto. Poste li daŭre studis en Moskvo. En marto 1932 li eniris la Instituton de Armea Mekanika Inĝenierado en [[Leningrado]], kie li diplomiĝis en 1934. Li tiam laboris kiel inĝeniero ĉe la Leningrada Esplorinstituto de Ŝipa Artilerio. En 1937 li estis translokigita al la Bolŝevika Armilfabriko kiel inĝeniero kaj poste iĝis la estro de la fabriko. === Dua Mondmilito === Ĉirkaŭ la tempo Germanio invadis Sovetunion en junio 1941, [[Josif Stalin|Josef Stalin]] nomumis la 32-jaraĝan Ustinov al la posteno de [[Popolkomisaro|Popola Komisaro]] por Militaj Materialoj. De ĉi tiu posteno li kontrolis la amasan evakuadon de la defendindustrio de la sieĝita [[Leningrado]] al la oriento de la [[Uralo|Ural-Montoj]]. === La postmilita periodo === En 1952, Ustinov iĝis membro de la [[Centra Komitato de la Komunista Partio de Sovetunio|Centra Komitato]]. En marto 1953, post la morto de Stalin, la Ministerio de Militmaterialo kaj la Ministerio de Aviadindustrio estis kunfanditaj en la Militministerion, kun Ustinov kiel estro. En 1957 li forlasis sian postenon kiel Vicministroprezidento de Sovetunio kaj iĝis prezidanto de la Armea Industria Komisiono. En 1965, [[Leonid Breĵnev]] igis Ustinov kandidatmembro de la politburoo kaj sekretario de la Centra Komitato kun kontrolo de la militistaro, militindustrio kaj certaj sekurecagentejoj. Li ankaŭ fariĝis respondeca por evoluigado de la strategiaj [[Bombaviadilo|bombaviadiloj]] kaj [[Interkontinenta balistika misilo|interkontinentaj balistikaj misiloj]] de Sovetunio. === Ministro de Defendo === Post la morto de Andrej Gretschko en 1976, Ustinov iĝis Ministro de Defendo, kaj estis promociita al armegeneralo. Kelkajn tagojn poste, li estis promociita al Marŝalo de Sovetunio, la plej alta armea rango en Sovetunio, malgraŭ lia manko de antaŭa armea kariero. La 7an de novembro 1984, Ustinov ne prezidis la ĉiujaran militan [[Parado|paradon]] ĉe [[Ruĝa Placo (Moskvo)|Ruĝa Placo]] dum la datreveno de la [[Oktobra Revolucio|Oktobra Socialisma Revolucio]]. Unua vicministro pri Defendo marŝalo Sergej Sokolov anstataŭigis lin kaj kiam ĝi venis al inspekto de la soldatoj kaj doni la memorparoladon. Ustinov kontraktis [[Pulminflamo|pulminflamon]] fine de oktobro, kaj urĝa kirurgio devis esti farita por korekti aneŭrismon en lia aorta valvo. Liaj [[hepato]] kaj [[Reno|renoj]] poste plimalboniĝis, kaj li mortis pro korhalto. Ustinov estis honorita per [[ŝtata entombigo]], kaj liaj cindro estas [[Nekropolo en la muro de la Kremlo|entombigitaj en la Kremla Muro]] en Moskvo. Ustinov metis grandan emfazon sur la militistaro dum pluraj jardekoj. Li ĉiam sukcesis konservi la interkontinentajn balistikajn misilojn de Sovetunio, [[ICBM|ICBMojn]], ĝisdatigitaj. Li ankaŭ verkis plurajn librojn, kiel ''Elektitaj Paroloj kaj Artikoloj'' (1979) kaj ''La kialo de komunismo'' (1982). Li havis grandan influon dum la epoko de Leonid Breĵnev. Kune kun [[Andreo Gromiko|Andrej Gromiko]], [[Miĥail Soslov]] kaj [[Jurij Andropov]] li estis membro de la "malgranda politburoo" kie gravaj decidoj estis faritaj <ref>{{cite news |title=Ustinov Had key roles in military and politics |author=Eric Pace |date=22 December 1984 |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/1984/12/22/obituaries/ustinov-had-key-roles-in-military-and-politics.html}}</ref>. Dum lia tempo la sovetia armeo ege plifortiĝis kaj [[Afgana milito (1979-1989)|Sovetunio invadis Afganion]]. Post lia morto, la urbo [[Iĵevsko]] estis renomita laŭ li, sed kiam [[Gorbaĉov]] ekregis, la origina nomo de la urbo estis renomita. Li tenas la rekordon por ricevoj de la [[Lenin-premio|Lenin-Premio]] (11 fojojn). == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20131012074951/http://ustinow.name/ Устинов Д.Ф] Memoraĵa retejo pri la vivo kaj kariero de Dmitriy Ustinov. {{PlurajLingvokodoj|ru}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sovetiaj politikistoj]] [[Kategorio:Herooj de Sovetunio]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Sovetiaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Marŝaloj de Sovetunio]] [[Kategorio:Sovetiaj ministroj pri defendo]] [[Kategorio:Mortintoj en 1984]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1908]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] 4ufqp7ymkyo8mjq2532mse6wigo1e3s Alija Izetbegović 0 894670 9354266 9296342 2026-04-18T08:31:27Z Sj1mor 12103 9354266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Alija IZETBEGOVIĈ''' [ izɛtˈbɛ̌ːgɔvitɕ ] (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1925 en Bosanski Šamac, [[reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]] - mortis la 19-an de oktobro 2003 en [[Sarajevo]], [[Bosnio kaj Hercegovino]]), estis bosnia ŝtatisto, politikisto, filozofo-verkisto kaj aktivulo <ref>{{cite web|url=http://depo.ba/clanak/134526/izetbegovic-moja-porodica-je-posjedovala-adu-ciganliju-a-dedo-je-tokom-prvog-svjetskog-rata-spasio-niz-srba|title=Izetbegović: Moja porodica je posjedovala Adu Ciganliju, a dedo je tokom Prvog svjetskog rata spasio niz Srba}}</ref>. de la Partio de Demokratia Agado (1990-2001), unua Prezidanto de la [[Bosnio kaj Hercegovino|Respubliko de Bosnio kaj Hercegovino]] (1990-1995) kaj gvida membro de la kolektiva Ŝtata Prezidio (1996-2000). En 1992, li deklaris la sendependecon de sia lando de [[Jugoslavio]] kiel rezulto de internacie monitorita [[referendumo]] <ref>{{Cite journal|last=Lebl|first=Leslie S.|date=2014|title=ISLAMISM AND SECURITY IN BOSNIA-HERZEGOVINA|url=https://www.jstor.org/stable/resrep11466|journal=Strategic Studies Institute, US Army War College}}</ref>. En 1993 li ricevis la Internacian [[Premio Reĝo Fajsal|Premion Reĝo Fajsal]] por Servoj al [[Islamo]]. Li verkis plurajn librojn, unu el la plej famaj el kiuj estis ''Islamo inter Oriento kaj Okcidento'' kaj ''Islama Deklaracio'' <ref>{{cite web|publisher=Alija Izetbegović Museum|title=Alija Izetbegović: Introduction|url=http://www.muzejalijaizetbegovic.ba/en/page.php?id=30|access-date=15 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209084024/http://www.muzejalijaizetbegovic.ba/en/page.php?id=30|archive-date=9 December 2017|url-status=dead}}</ref>. Opinioj pri li estas dividitaj. Lia vivo kaj historio estas tre dividitaj inter la tri flankoj de la [[Bosnia Milito]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * "Alija Izetbegovic: 1925–2003", Balkan News, 2014 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Izetbegović, Alija}} [[Kategorio:Prezidantoj de Bosnio kaj Hercegovino]] [[Kategorio:Filozofoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 2003]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1925]] [[Kategorio:Jugoslavaj politikistoj]] [[Kategorio:Bosnaj politikistoj]] 5hqtn3u7zvq8mmuyzystl45pd1vm87t Willem Einthoven 0 895089 9354338 8976402 2026-04-18T11:35:42Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Willem EINTHOVEN''' (n. la 21-an de majo [[1860]] en Semarang ĉe [[Javo (insulo)|Javo]], [[Nederlanda Hindio|Nederlandaj Orienthindiaj Insuloj]] - m. la 29-an de septembro [[1927]] en [[Leiden]]) estis nederlanda [[fiziologo]], fondinto de [[elektrokardiografio]]. Li dizajnis aparaton por registri la elektran funkcion de la [[koro]] en [[1903]], unue uzis elektrokardiografion por diagnozaj celoj en 1906. Li ricevis [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-premion pri fiziologio aŭ medicino]] en [[1924]] por "la invento de realigebla elektrokardiografo, per kiu li povis diagnozi [[Kormalsano|kormalsanojn]]" <ref name="auto2">{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Willem_Einthoven|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707232722/http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Willem_Einthoven|url-status=dead|archive-date=7 July 2010|title=Willem Einthoven|work=IEEE Global History Network|publisher=IEEE|access-date=10 August 2011}} original URL now redirects to https://ethw.org/Willem_Einthoven</ref>. Einthoven studis medicinon en [[Universitato Utrecht|Utrecht]] kaj iĝis profesoro pri fiziologio en [[Universitato de Lejdeno|Leiden]]. En lia verko "''Die galvanometrische Registrierung des menschlichen Elektrokardiogramms etc.''" li deklaris en 1923 la principojn de la kordgalvanometro kiun li enkondukis. Li esploris ne nur la korfluojn, la elektrokardiogramon, sed ankaŭ la [[Retino|retinan]] kurenton, fluojn en [[Nerva sistemo|nervoj]], [[Haŭto|haŭtreziston]] kaj pli. == Agado == [[Dosiero:Willem_Einthoven_ECG.jpg|maldekstra|eta|frua EKG aparato]] Kiel juna akademia instruisto, li komence traktis la fiziologion de [[spirado]] (1885-1894) kaj formulis novan, revolucian koncepton de la mekanismoj de [[Bronko|bronka]] [[astmo]]. La ĝusteco de la koncepto de Einthoven estis nur konfirmita eksperimente post 1950. Einthoven komencis labori kun la Lippmann kapilara elektrometro en 1894. Kvankam li estis tre malkontenta kun la sentemo kaj manipulado de la instrumento, li sukcesis montri malsamajn eblajn kurbojn en normalaj homoj kaj pacientoj kun [[kormalsano]] (1900). Alia sukceso estis la registrado de korsonoj kun la kapilara elektrografo same kiel la [[Karotido|karotida]] [[pulso]] kaj la apeksa bato ([[:en:Apex_beat|en]]) kiel referencmetodoj en 1894. En [[1902]], li fariĝis membro de la [[Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj|Reĝa Netherlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] <ref>{{cite web|url=http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00000117|title=Willem Einthoven (1860–1927)|publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|access-date=21 July 2015}}</ref> <ref>Li estis elektita kiel eksterlanda reprezentanto numero 698 fare de la [[Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] en [[1924]].</ref>. Li malkovris ke la mezursentemo (portantaj karbonvolvaĵoj) povus esti pliigita kaj en 1901 raportis la rezultojn kaj spertojn kun la nova kordgalvanometro. La unua elektrografa registrado estis farita en 1903. Tiu ĉi verko ricevis same malmulte da atento kiel la klasika laboro pri fora signal-transsendo, en kiu la norma [[Elektrokardiografiaĵo|EKG]] kondukas (I - ligo de ambaŭ brakoj, II - ligo de dekstra brako/maldekstra piedo, III. - ligo de maldekstra brako/dekstra piedo). Klinikaj EKGoj unue estis registritaj en 1906 uzante kabloligon inter la laboratorio de Einthoven kaj Universitata Hospitalo de Leiden. Norman J. Holter poste reprenis ĉi tiun ideon denove kaj disvolvis sian metodon de [[telemetrio]]. Daŭris ĝis 1908 ke la reputacio de la nova evoluo de Einthoven disvastiĝis al Germanio, Francio, Britio kaj Usono. [[Sciencisto|Sciencistoj]] kaj [[kuracistoj]] el la tuta mondo venis al Leiden. En 1913 li metis la matematikan kaj teorian bazon por la interpreto de korsurfacaj potencialkurboj, kiuj kondukis al la priskribo de la "Einthoven-triangulo" kiel la bazo por kalkulo de la EKG <ref>{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/33169624|title=Willem Einthoven: The development of the human electrocardiogram|journal=Resuscitation|year=2008|volume=76|issue=3|pages=325–328|doi=10.1016/j.resuscitation.2007.10.014|access-date=2019-02-23|pmid=18164799|last1=Cajavilca|first1=C|last2=Varon|first2=J}}</ref>. Einthoven priskribis multajn ECG-ŝanĝojn: pligrandiĝo de maldekstraj kaj dekstraj [[Ventriklo (koro)|ventrikloj]], multaj [[Kora misritmo|aritmioj]], [[Porminuta korbatado|korfrekvenco]] dum [[enspiro]] kaj [[elspiro]], QRS-morfologio en plumbo III, influo de la pozicio de la koro sur la EKG. Entute li publikigis 127 artikolojn, ĉefe pri la EKG. Li ricevis la Nobel-premion pri Medicino en 1924 pro sia evoluo de la kordgalvanometro uzata por EKG-registrado kaj lia priskribo de la elektrokardiogramo. En 1923 li estis elektita korespondanta membro de la [[Getingena Akademio de Sciencoj]], en 1925 membro de la [[Leopoldina]], kaj en 1927 li estis elektita al la [[Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]. En 1970 la [[Luna kratero|lunkratero]] Einthoven ricevis la nomon de li. == Verkaro == * ''Quelques remarques sur le mécanisme de l’articulation du coude''. 1882. * ''Stéréoscopie dépendant d’une différence de couleur''. 1886. * ''Über die Wirkung der Bronchialmuskeln, nach einer neuen Methode untersucht, und über Asthma nervosum''. In: ''Archiv für die gesamte Physiologie des Menschen und der Thiere'', Band 51 (1892), S. 367. * ''Über die Form des menschlichen Electrocardiogramms''. In: ''Archiv für die gesamte Physiologie des Menschen und der Thiere'', Band 60 (1895), S. 101–123. * ''Un nouveau galvanomètre''. Arch Sci Exp Nat 2 (1901) 40; auch in: ''Archives Néerlandais des Sciences exactes et naturelles'', Band 6 (1902), S. 625–633. * ''Le Télécardiogramme''. In: ''Archives internationales de physiologie et de biochimie'', Band 4 (1906), S. 132. * ''Die Registrierung der menschlichen Herztöne mittels des Saitengalvanometers.'' In: ''Archiv für die gesamte Physiologie des Menschen und der Thiere'', Band 117 (1907), S. 461–472. == Literaturo == * Eberhard J. Wormer: ''Syndrome der Kardiologie und ihre Schöpfer''. München 1989, S. 97–104 * R. Porter (ed.): ''Dizionario Biografico della Storia della Medicina e delle Scienze Naturali (Liber Amicorum)''. Milano 1 (1985) 273 * H. A. Snellen: ''History of cardiology''. Rotterdam 1984 * H. Denolin: ''Willem Einthoven 50th commemorative anniversary''. Europ J Cardiol 8 (1978) 303 * G. E. Burch, ''N. P. DePasquale: A history of Electrocardiography''. Chicago 1964 * A. de Waardt: ''Het Levenswerk von Willem Einthoven (1860–1927)''. Haarlem 1957 * S. L. Barron: ''The development of the electrocardiograph''. London 1952 * L. Hill: Willem Einthoven. Br Med J 2 (1927) 665 * Barbara I. Tshisuaka: ''Einthoven, Willem.'' In: Werner E. Gerabek, Bernhard D. Haage, Gundolf Keil, Wolfgang Wegner (Hrsg.): ''Enzyklopädie Medizingeschichte.'' De Gruyter, Berlin / New York 2005, <nowiki>ISBN 3-11-015714-4</nowiki>, S. 339. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://doodles.google/doodle/willem-einthovens-159th-birthday/ 159a naskiĝdatreveno de Willem Einthoven] – [[Google Doodle]] <ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/science/willem-einthoven-google-doodle-who-nobel-prize-death-inventor-heart-medicine-a8922736.html|title=Who was William Einthoven and why did he win a Nobel Prize?|date=2019-05-20|website=The Independent|language=en|access-date=2019-05-21}}</ref> {{Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nederlandaj kuracistoj]] [[Kategorio:Nederlandaj inventistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino]] [[Kategorio:Mortintoj en 1927]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1860]] [[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]] <references />{{Vivtempo|Einthoven, Willem}} 5blww9pnzclatwm796w509jazcldswx Dov Khenin 0 895416 9354256 9128729 2026-04-18T07:58:38Z Sj1mor 12103 9354256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Dov ĤENIN''' ({{Lang-he|דב חנין}}‎; naskita la 10-an de januaro [[1958]] en [[Petaĥ Tikva]]) estas israela politika kaj publika figuro, [[advokato]], Doktoro pri Politikaj Sciencoj, membro de la Kneset de la Partio [[Ĥadaŝ]] ({{Lang-he|חד"ש}}), media aktivulo kaj batalanto por [[egaleco]] en la socia sfero <ref>{{Cite web|title=Leftist Knesset member: Israelis want social justice but vote Netanyahu – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/04/dov-khenin-hadash-left-wing-interview-social-justice.html|website=Al-Monitor|date=24 April 2014|accessdate=2016-01-05|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4240483,00.html|title='Israel needs environmental court'|date=June 14, 2012|access-date=|website=Ynetnews|publisher=Ynet|last=Tzimuki|first=Tova}}</ref>. == Vivo == Lia patro estis la israela politikisto David Khenin. Khenin studis juron kaj laboris kiel advokato en Israelo de 1984 ĝis 2004. Khenin estis membro de la [[Kneset]] de [[2006]] ĝis [[2019]] <ref>{{Cite news|last1=Liba|first1=Dror|last2=Shalan|first2=Hasn|date=January 6, 2019|title=Who will replace Hadash's sole Jewish MK?|work=[[Ynet]]|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5440377,00.html|access-date=December 12, 2021}}</ref>. Li estas edziĝinta kaj havas tri infanojn. En novembro 2008 li kandidatiĝis por la posteno de [[urbestro]] de [[Tel-Avivo]] de la movado Urbo-por-Ni-Ĉiuj (hebree: עיר לכולנו‎) kun la subteno de Ha-Tnua ha-yeruk (La [[Verduloj]]) kaj ricevis 34.3% de la voĉdonado, sed perdis al enpostenita urbestro [[Ron Huldai]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://main.knesset.gov.il/en/MK/APPS/mk/mk-personal-details/780 Dov Khenin] ĉe la retejo de la Kneset * [http://city4all.org.il/dovkhenin Dov Khenin]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081204013358/http://city4all.org.il/dovkhenin |date=2008-12-04 }} Ir LeKhulanu * [http://greenprophet.com/2008/09/05/2539/dov-khenin-green-tel-aviv/ Dov Khenin] Verda Profeto * [http://www.dovblog.org/dov/category/english/ DovBlog] oficiala retejo de Khenin {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Khenin, Dov}}{{DEFAULTSORT:Khenin, Dov}} [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1958]] [[Kategorio:Israelaj politikistoj]] 0saltwdp0ee57jfle4pqbudlfusy96z Ján Hollý 0 895839 9354151 8984704 2026-04-17T20:13:45Z Sj1mor 12103 9354151 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1785|3|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} [[Borský Mikuláš|Búrszentmiklós]] |dato de morto = {{mortotago|1849|4|14}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Dobrá Voda (distrikto Trnava)|Jókő]] }} '''Ján Hollý''' laŭ la nuntempa slovaka ortografio '''Gán Hollí,''' estis [[Hungario|hungarlandana]] [[slovaka]] [[pastro]], [[poeto]] kaj [[tradukisto]]. Li estis la unua pli granda slovaka poeto, kiu verkis ekskluzive en la nove normigita literatura [[slovaka lingvo]]. Liaj antaŭuloj verkis plejparte en diversaj regionaj versioj de la ĉeĥa, slovaka-ĉeĥa aŭ latina lingvoj. Hollý tradukis [[Eneado]]n de [[Vergilio]] kaj verkis propran [[epopeo]]n por montri, ke la slovaka lingvo ĵus normigita de [[Anton Bernolák]] kapablas esprimi kompleksajn poeziajn formojn. {{Paĝonomo}} naskiĝis {{naskiĝtago|1785|3|24}} en [[Borský Mikuláš|Búrszentmiklós]], li mortis {{mortotago|1849|4|14}} en [[Dobrá Voda (distrikto Trnava)|Jókő]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} studis lernis en [[Seminario Emericanum]] kaj simila seminario en [[Nagyszombat]]. Li pastriĝis en [[1808]], poste li servis en [[Pobedim]] (1808-1811), [[Hlohovec|Galgóc]] (1812-1814) kaj [[Madunice|Madunic]], kie li skribis ĉiujn siajn ĉefajn verkojn sidante sub granda arbo. Pro [[incendio]] li preskaŭ blindiĝis, tial li emeritiĝis kaj vivis ĉe amiko en Jókő. Hollý estis aktiva membro de la slovaka nacia reviviĝomovado. Li uzis la temon de grandmorava reganto [[Svatopluk la 1-a]] por instigi la nacion, kaj fakte li estis la unua slovaka poeto. == Elektitaj kontribuoj == * ''Svatopluk'' * ''Cyrilo-Metodiáda'' * ''Sláv'' == Memorigiloj == * [[statuo]] en [[Bratislavo]] (1981) * statuo en [[Madunice]] * [[asteroido]] [[19955 Hollý]] == Fontoj == * [https://pantheon.world/profile/person/J%C3%A1n_Holl%C3%BD biografio angle kun bildo] * [http://www.literature.at/viewer.alo?objid=11812&page=240&scale=3.33&viewmode=fullscreen biografio germane] * [https://www.biographien.ac.at/oebl_2/404.pdf biografio germane] * [https://www.knihydominikani.sk/hlavna_schemhladat_3?kpcmeno=hollyjan biografio slovake kun bildo] == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Holly Jan}} [[Kategorio:Slovakaj pastroj]] [[Kategorio:Slovakaj poetoj]] [[Kategorio:Hungariaj slovakoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 58uoc0rkb2bcz1mi3ni7gtyzqc43s66 Tamar Gozansky 0 895863 9354255 8984887 2026-04-18T07:58:01Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Tamar GOZANSKY''' (naskita la 3an de oktobro [[1940]] en [[Petaĥ Tikva]], [[Mandata Palestino]]) estas israela [[i|politikisto]] kiu funkciis kiel membro de la [[Kneset]] nome de la [[Ĥadaŝ]]. Gozansky estas [[komunisto]], kiu kiel leĝdonanto agadis en la temoj de [[laboristaj rajtoj]], [[homaj rajtoj]], [[virinaj rajtoj]] kaj [[infanaj rajtoj]] <ref>{{Cite news|last=שליט|first=דוד|date=2009-05-01|title=לתמר גוז'נסקי יש סיבה טובה לחגוג והיא רוצה שכולם ילמדו לקח: "מי שקבר את 1 במאי חי באשליה"|url=https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1000445286|access-date=2024-09-22|work=Globes}}</ref><ref>{{Cite news|last=Bisharat|first=Odeh|title=Class warfare: How 'Hebrew labor' destroyed Jewish-Arab solidarity|url=https://www.haaretz.com/life/books/2015-03-07/ty-article/.premium/how-hebrew-labor-destroyed-jewish-arab-solidarity/0000017f-ee02-d4cd-af7f-ef7adfaf0000|archive-url=http://web.archive.org/web/20230512001046/https://www.haaretz.com/life/books/2015-03-07/ty-article/.premium/how-hebrew-labor-destroyed-jewish-arab-solidarity/0000017f-ee02-d4cd-af7f-ef7adfaf0000|archive-date=2023-05-12|access-date=2024-12-17|work=Haaretz.com|language=en}}</ref>. Ŝi atingis sian magistron en [[Ekonomio|ekonomiko]] de [[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato|Leningrad Ŝtata Universitato]] kaj laboris kiel ekonomikisto. De 1973 ĝis 1990 ŝi estis membro de la ĉefestraro de la [[Histadrut]], la federacio de [[Sindikato|sindikatoj]] en Israelo. En 1981, ŝi estis elektita al la [[Politburoo]] de la [[Israela Komunista Partio]], en 1992 ŝi iĝis vicprezidanto de la konsilio de la Ĥadas-bloko, kiu inkludis la Komunistan Partion. == Referencoj == {{Referencoj}} == Verkaro == * ''Economic Independence - How?'' (1969) * ''The Development of Capitalism in Palestine'' (1988) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://main.knesset.gov.il/en/MK/APPS/mk/mk-personal-details/31 Tamar Gozansky] ĉe la retejo de la Kneset * [http://www.batshalom.org/ Bat Ŝalom (Filino de Paco)] * [http://www.maki.org.il/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=79&Itemid=106 Oficiala retejo de MAKI] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Gozansky, Tamar}} [[Kategorio:Judaj socialistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Studentaro de la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato]] [[Kategorio:Israelaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1940]] [[Kategorio:Israelaj socialistoj]] [[Kategorio:Komunistoj]] [[Kategorio:Israelaj ateistoj]] [[Kategorio:Aktivuloj]] d8tx6glt0f0ui4904cj9bnune2z4xoe Svjatoslav Loginov 0 898347 9354053 9328990 2026-04-17T14:32:03Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354053 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Svjatoslav LOGINOV''', naskiĝnome '''Svjatoslav Vladimiroviĉ Vitman''' ({{lang-ru|Святослав Логинов, Святослав Владимирович Витман}}) (naskiĝis {{Naskiĝdato|1951|10|09}} en [[Ussurijsk]], [[Rusio]] (tiam Voroŝilov, USSR)) estas rusia verkisto. Li verkas plejparte [[sciencfikcio]]n.<ref>[http://www.rusf.ru/loginov/index.htm Information about Loginov and texts of some his works] ĉe retejo "Russian Science Fiction"</ref><ref name="bio">[http://www.rusf.ru/loginov/ Loginov's brief auto-biography] {{ru}} kaj [http://www.rusf.ru/english/loginov/ Loginov's brief auto-biography] {{en}}</ref><ref name=bib>[http://www.rusf.ru/loginov/biblgr.htm Loginov's bibliography] {{ru}}</ref> Lia unua publikigo estis en 1975 en magazino ''Уральский следопыт'' (''Ural Pathfinder'').<ref name=bio/> Loginov difinas sin kiel konvinkitan ateiston. Tiuj ĉeftemoj trakuras multajn el liaj verkoj. == Bibliografio == === Romanoj === * Многорукий бог далайна ([[Multebraka dio de Dalajno]], 1995) * Чёрная кровь (Nigra sango, 1996) kun Nik Perumov * Колодезь (Puto, 1997) * Земные пути (Surteraj vojoj, 1999) * Чёрный смерч (Nigra tornado, 1999) * Картёжник (Vetludanto, 2000) * Свет в окошке (Lumo en la fenestro, 2002) * Имперские ведьмы (Imperiaj sorĉistinoj, 2003) * Атака извне (Atako de ekstere, 2005) kun Boris Zelenskij * Дорогой широкой (Sur la larĝa vojo, 2005) * Россия за облаком (Rusio malantaŭ la nubo, 2007) == Rekompencoj == * Interpresskon (1995, 1998, 1999, 2006) ** 1995: por romano ''Многорукий бог далайна'' [[Multebraka dio de Dalajno]]<ref>[http://dpsinfo.com/awardweb/russian.html "Russian Science Fiction and Fantasy Awards"]</ref> * Premio Aelita (2008) * Strannik (2003) * Premio de Beljajev (1995) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} == Tradukfonto == {{Trad|en|Svyatoslav Loginov|1255809573}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Loginov, Svjatoslav}} [[Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Ateismaj verkistoj]] m6b0xidfc2nkaf85x82bh0v7opl4ito Andrej Kurbskoj 0 898922 9354074 9270267 2026-04-17T17:20:14Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Andrej Miĥajloviĉ Kurbskoj''' ([[malnovruse]] ''Андрѣй Михайловичь Коурбьской'', [[pole]] ''Andrzej Kurbski'' aŭ ''Andrzej Krupski'',<ref>''Wolff J.'' Kniaziowie Litewsko-Ruscy. — Warszawa, 1895. — Cz. 1. — S. 194—197 (Kurbski-Jaroslawski).— Cz. 2, str. 662 (Kozar-Krupski).</ref> en iuj fontoj ankaŭ ''Andrei Jaroslawski Kurpski'';<ref name=":3">Lietuvos mokslř akademijos Vrublevskiř biblioteka. F. 20, TA 103.</ref> naskiĝis en [[1528]] en [[Grandprinclando Moskvo|Moskovio]], mortis en [[majo]] de [[1583]] en vilaĝo [[Miljanoviĉi]], [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]) estis rusa grandnobelo, [[knjazo]], milita komandanto, politikisto, verkisto, lingvisto kaj [[mecenato]] de la [[16-a jarcento]]. Li apartenis al [[Smolensko|Smolenska]]-[[Jaroslavlo|Jaroslavla]] branĉo de [[Rurikidoj|Rurikida dinastio]], al la familio, kiu posedis vilaĝon [[Kurba]] (nuntempe malgranda vilaĝo en [[Jaroslavla provinco]] de [[Rusio]]). == Biografio == Andrej Kurbskoj komencis sian militservon en [[1549]] en la aĝo de 21 jaroj, partoprenante la militkampanjon de rusa [[caro]] [[Ivano la Terura]] kontraŭ la [[Kazana ĥanlando]]. En [[1551]] li partoprenis la kampanjon kontraŭ [[Polacko]], en [[1552]] la batalojn kontraŭ [[Krimea ĥanlando|Krimea ĥano]] [[Devlet Giraj]]. Je la [[2-a de oktobro]] li partoprenis la [[konkero de Kazano|konkeron de Kazano]] far Ivano la Terura. Pro siaj militaj atingoj Kurbskoj iĝis unu el la plej proksimaj kunuloj de caro Ivano. Aliaj liaj kunuloj ĉe cara korto estas [[protopopo Silvestro]], la religia gvidanto kaj instruisto de la caro, kaj [[vojevodo]] [[Aleksej Adaŝev]]. En [[1556]] li ricevis titolon de [[bojaro]] kaj partoprenis en subigo de ribelemaj [[ĉeremisoj]]. En [[1558]] Kurbskoj estis sendita batali kontraŭ [[Livonio]], tiam konfederacio de episkopioj, ĉar ĝiaj kavaliroj rifuzis pagi omaĝmonon al Rusio. Dum la kampanjo de 1558–1562 li partoprenis multajn batalojn kontraŭ livonoj kaj atingis signifajn venkojn ĉe [[Paide]], [[Viljandi]], [[Ērģeme]], [[Cēsis]] ktp. Dumtempe, la pozicio de Kurbskoj ĉe la korto iĝis endanĝerita. En [[1562]] li havis grandan militan malsukceson apud [[Nevel]]: malgraŭ ega avantaĝo (Kurbskoj havis na pli ol 15 mil trupoj kontraŭ ĉirkaŭ 4 mil litovoj), li ne povis detrui litovan armeon kaj mem suferis grandajn kaj supozeble nenecesajn perdojn. Tio ĉi forte kolerigis la caron. Samtempe, okazis reprizalioj kontraŭ la "partio" ĉe la korto, al kiu apartenis Kurbskoj. En [[1560]] protopopo Silvestro estis forsendita al malproksima [[monaĥejo Soloveckij]], kaj Aleksej Adaŝev arestita kaj metita en malliberejo en [[Tartu|Derpt]], kie li baldaŭ mortis. Multaj amikoj, parencoj kaj subtenantoj de Silvestro kaj Adaŝev ankaŭ estis arestitaj, forpelitaj aŭ ekzekutitaj. Kurbskoj havis ĉiujn kialojn kredi, ke ankaŭ lin atendas la sama sorto, do li decidis fuĝi el Rusio. Je la [[30-a de aprilo]] [[1564]] Kurbskoj fuĝis al la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]], kie lin volonte bonvenigis [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)|Sigismondo la 2-a Aŭgusto]]. Kune kun 12 propraj servistoj kaj granda kvanto de rusaj militistoj, kiuj ankaŭ timis reprizaliojn fare de Ivano la Terura, li alvenis al [[Valmiera|Walmer]]. De tie li verkis longan leteron al Ivano, klarigante kaj pravigante sian decidon, kio estis estonta la unua en longa serio de letera interŝanĝo inter Kurbskoj kaj la caro. Ekde sia fuĝo Kurbskoj servis al la Polio-Litovio, interalie kontraŭ Rusio. Ekzemple, li partoprenis en kampanjo de [[Stefano Báthori]] al [[Polacko]] en [[1579]]. Por lia servo Sigismondo donis al Kurbskoj multajn bienojn kaj enspezojn, kaj ĝis lia morto agis al li amike kaj subtene. Plejparton de sia vivo post ekziliĝo Kurbskoj vivis en sia bieno en vilaĝo [[Miljanoviĉi]] proksimume 20 kilometrojn ekster [[Kovel]] (nun ĝi apartenas al [[Volina provinco]] de [[Ukrainio]]). Ĝuste tie li mortis en majo de [[1583]] kaj estis enterigita en Monaĥejo de Sankta Trinito ĉe apuda vilaĝo [[Verbka]]. ==Verkoj== Andrej Kurbskoj tutan vivon estis tre inteligenta, facile lernis lingvojn kaj verkis [[historio|historiajn]], [[filozofio|filozofiajn]] kaj [[teologio|teologiajn]] verkojn. Krom granda kvanto de leteroj al caro [[Ivano la Terura]] kaj al aliaj adresatoj, kiuj per si mem havas literaturan kaj idean valoron, la nune konataj verkoj far Kurbskoj estas: # ''«История кн. великого Московского о делех, яже слышахом у достоверных мужей и яже видехом очима нашима»'' ("Historio de Granda Princlando Moskvio en aferoj, kiujn mi aŭdis de fidindaj viroj kaj kiujn mi vidis per propraj okuloj") # ''«Сказ о логике»'' ("Rakonto pri [[logiko]]") # ''«От другие диалектики Иоанна Спанъинбергера о силогизме вытолкована»'' ("De [[dialektiko]] de Johano Spaninberger pri [[silogismo]] rakontite") # ''«История Флорентийского собора»'' ("Historio de [[Koncilio de Florenco]]") Krom tio ĉi, estas konataj liaj tradukoj al la rusa, interalie de ''[[Margarito]]'' far [[Johano Krizostomo]], ''La Ĉielo'' far [[Johano de Damasko]] ktp. Al siaj tradukoj li aldonis enkondukojn, komentojn ktp. Plejparto de liaj verkoj estis perditaj kaj remalkovritaj far rusaj, ukrainaj kaj polaj esploristoj dum la [[19-a jarcento]]. ==Referencoj== {{referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusiaj nobeloj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Leterverkistoj]] cbilwmqvstkun01fktn6lp982ctl654 Leonid Andrejev 0 910005 9354073 9095326 2026-04-17T17:19:00Z Sj1mor 12103 9354073 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Leonid Nikolajeviĉ ANDREJEV''' ({{Lang-ru|Леонид Николаевич Андреев}}, n. 9-a de julio / 21-a de aŭgusto 1871 en Orjol; m. la 12-a de septembro 1919 en Mustamäki, Finnlando, hodiaŭ Rusio) estis rusa [[dramisto]] kaj [[verkisto]]. Li estis aŭtoro de 25 teatraĵoj, kaj estas precipe konata pro la teatraĵo ''Li, kiu estas frapita'' ({{Lang-ru|Тот, кто получает пощёчины}}, [[d:Q48940450|Q48940450]], 1915) <ref name=":0">{{cite book|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/10.3366/j.ctt1bh2kpq.12.pdf|title=Border Crossing: Russian Literature into Film|chapter=A Slap in the Face of American Taste: Transporting He Who Gets Slapped to American Audiences|editor=Alexander Burry and Frederick H. White|author=Frederick H. White|publisher=Edinburgh University Press|year=2016|pages=140–164|jstor=10.3366/j.ctt1bh2kpq.12|isbn=9781474411424}}</ref>. Li estas konsiderata reprezentanto de la [[Arĝenta epoko de la rusa poezio|Arĝenta Epoko de la rusa literaturo]]. Lia kreiva stilo estas unika kaj reprezentas kombinaĵon de diversaj literaturaj tendencoj. Li ankaŭ verkis plurajn romanojn kaj novelojn kaj estas konsiderata la patro de [[ekspresionismo]] en [[rusa literaturo]]. Post studado de juro, Leonid Andrejev laboris mallongtempe kiel [[advokato]] en [[Moskvo]], poste kiel [[ĵurnalisto]], jura [[raportisto]] kaj [[verkisto]] de artikoloj. Kiel la plimulto de la rusa intelektularo, li simpatiis kun la revolucio de 1905, sed post ĝia malsukceso li turnis sin al la konservativaj fortoj. Tiu evoluo kaj la morto de lia edzino kondukis Andrejev al pesimisma, neracia pensmaniero, kiun plue plifortigis la influo de [[Schopenhauer]], [[Tolstoj]] kaj [[Dostojevskij]]. Lia komence realisma kaj ekspresionisma rakonta stilo fariĝis pli kaj pli malhela, kaj li fariĝis pli kaj pli sarkasma kaj rezignacia. En siaj teatraĵoj, Andrejev laboris kun alegoriaj aludoj, kiuj emfazas kaj eĉ troigas la malbelan, la neharmonian, la misformiĝintan, “por intensigi la senton de neeltenebla eksponiĝo al morto kaj detruo,” li priskribas spiritajn rakontojn pri [[sufero]] plenajn de [[pesimismo]]. Andrejev finis sian plej faman teatraĵon, "Ĝis la Steloj" ( ''Ксвойждам )'', en 1905. Post komenca kunlaboro kun [[Maksim Gorkij]] li poste evoluigis ĉi tiun dramon memstare sub la titolo " Infanoj de la Suno ". Post la [[Rusia revolucio de 1917|bolŝevika potencpreno en 1917]], li elmigris al [[Finnlando]]. Inter liaj plej konataj libroj estas ''Bargamot i Garaska'' (1898), ''Bolshoj sjlem,'' (1899), ''Zjili-byli'' (1901), ''La vivo de Vasilij Fivejskij'' ( ''Zjizn Vasilija sjlem'', 1 ''Redjskojjskij'' (1901). ''smekh'' (1904), ''La Guberniestro'' ( ''Gubernator'', 1905), ''La Mallumo'' (''Tma'', 1907), ''La Sep Pendigitaj'' (''Rasskaz o semi povesjannykh'', 1908, kaj la romano ''Sasjka Zjeguljov'' (1911). Andrejev verkis 25 teatraĵojn, inkluzive de la realisma ''Profesoro Storitsyn'' (1912) kaj la simbolist-filozofia ''Vivo de Homo'' ( ''Zhizn ts'eloveka'', 1907), ''Al la steloj'' (''K zvezdam'', 1906) kaj ''Li, kiu estas frapita'' (''Tot, ktocho poluchanyt'', 1 ktocho poluchanyt) <ref>Benedetti (1999, 176–177), Banham (1998, 24), and Carnicke (2000, 34).</ref>. == En Esperanto aperis == * En 1906 aperis la traduko de [[Fjodor Avilov]] de rakonto de Leonid Andrejev, ''Ruĝa Rido''. * [[Vladimir Viĉegĵanin]] lastatempe tradukis la novelon ''El rakonto, kiu neniam estos finita'' * [[Nikolaj Ĵeltov]] tradukis el la verkaro Leonid Andrejev == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberg|id=1871}} * {{IMDb nomo|id=0028916|NAME=Leonid Andreyev}} * {{IBDB nomo|92682}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Andrejev, Leonid}} [[Kategorio:Verkistoj de gotika fikcio]] [[Kategorio:Mortintoj en 1919]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1871]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj poetoj]] kezeu8m9u4z7wojbku80ot7x2e8a2qs Zinaida Gippius 0 910023 9354069 9286146 2026-04-17T16:05:33Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354069 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Zinaida Nikolaevna Hippius''' (denaske '''Mereĵkovskaja''', {{Lang-ru|Зинаида Николаевна Гиппиус}}; naskiĝis la 8-an de novembro 1869 / 20-an de novembro  1869 <sup>greg.</sup> en [[Tula provinco|Tula]] [[Tula provinco|provinco]], [[Rusia Imperio]] - mortis la 5-an de septembro 1945 en [[Parizo]], [[Francio]]) estis rusa [[Simbolismo (arto)|simbolisma]] [[poeto]], [[verkisto]], dramisto kaj literaturkritikisto , unu el la eminentaj reprezentantoj de la [[Arĝenta epoko de la rusa poezio|Arĝenta Epoko]]. [[Dosiero:ZinaidaGippius.jpg|eta|Gippius, la 13-an de decembro 1897]] [[Dosiero:Z._Gippius_by_L.Bakst_(1906,_Tretyakov_gallery).jpg|dekstra|eta|Portreto de Gippius de [[Leono Bakst|Léon Bakst]], 1906]] Gippius, kiu formis unu el la plej originalaj kaj kreive produktivaj geedzecaj kuniĝoj en la historio de literaturo kun [[Dmitrij Mereĵkovskij]], estas konsiderata la ideologo de [[rusa simbolismo]] <ref name="imdb">{{cite web|author=Steve Shelokhonov|url=https://www.imdb.com/name/nm2267001/bio|title=Zinaida Gippius biography|publisher=www.imdb.com|access-date=2010-10-13}}</ref><ref name="dic_lit">{{cite web|url=http://www.bookrags.com/biography/zinaida-nikolayevna-gippius-dlb/|title=Zinaida Gippius|work=Dictionary of Literary Biography|access-date=2010-10-13}}</ref>. Ŝi ankaŭ publikigis sub la [[pseŭdonimo]] ''Anton Krainy'' . == Verkaro (elekto) == === Poezio === * ''Kolekto de Poemoj. 1889–1903'' (Собрание стихов. 1889–1903) * ''Kolekto de Poemoj. Libro 2. 1903-1909'' (Собрание стихов. Книга 2, 1910) * ''La Lastaj Poemoj (1914–1918)'' * ''Poemoj. 1911–1912 Taglibro'' (1922, Berlino). * ''Poemoj. 1911–1920 Taglibroj'' (1922) * ''La Brilantaj'' (1938, poezia kolekto) === Prozo === * ''Novaj Homoj'' (1896, mallongaj rakontoj) * ''Speguloj'' (1898, mallongaj rakontoj) * ''La Tria Libro de Mallongaj Rakontoj'' (1902) * ''Skarlata Glavo'' (1906, mallongaj rakontoj) * ''Nigrulo sur'' Blanka (1908, mallongaj rakontoj) * ''Lunaj Formikoj'' (1912, mallongaj rakontoj) * ''La Pupode la Diablo'' (1911, romano) * ''Roman-Tzarevich'' (1912, romano) * ''Vortoj de la Ĉieloj'' (1921, Parizo, mallongaj rakontoj) === Dramo === * ''Sankta Sango'' (1900) * ''Poppie Floro'' (1908) * ''La Verda Ringo'' (1916) == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://stihipoeta.ru/poety-serebryanogo-veka/zinaida-gippius/ Zinaida Gippius poezio] ĉe Stihipoeta.ru * [[iarchive:greenringplayinf00gipp|La Verda Ringo]] (teatraĵo) de arkivo.org {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Gippius, Zinaida}} [[Kategorio:Rusiaj poetoj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj dramistoj]] [[Kategorio:Rusiaj religiuloj]] [[Kategorio:Rusiaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Personoj de Tula provinco]] cbp1vtvjd5sk272dx1y5jls7i062h7b Gunilla Bergström 0 910036 9354084 9113441 2026-04-17T17:55:10Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354084 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Gunilla Elisabet Dukure BERGSTRÖM''' (n. la 3-an de julio 1942 en [[Göteborg]]; m. la 23-an de aŭgusto 2021 en [[Stokholmo]]) estis sveda verkisto, [[ilustristo]] kaj [[ĵurnalisto]]. == Vivo == En 1966 ŝi diplomiĝis ĉe la Fakultato de Ĵurnalismo ĉe la [[Universitato de Gotenburgo]] kaj komencis labori por la gazeto ''[[Aftonbladet]] <ref>{{Cite web|url=https://www.goteborgdirekt.se/nyheter/barnboksforfattaren-gunilla-bergstrom-dod/repuhz!afGSk79aRmiz39U4JQfBQ/|title=Barnboksförfattaren Gunilla Bergström död|date=26 August 2021|website=GöteborgDirekt|accessdate=26 August 2021|archive-date=16 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116154058/https://www.goteborgdirekt.se/nyheter/barnboksforfattaren-gunilla-bergstrom-dod/repuhz!afGSk79aRmiz39U4JQfBQ/|url-status=dead}}</ref>''. Ricevinte ĉiujaran stipendion de la Sveda Verkista Unio, ŝi demisiis en 1975 kaj dediĉis sin al literatura laboro. == Verkado == Ŝi verkis longan serion de popularaj [[infanlibro]]<nowiki/>j kaj [[bildlibro]]<nowiki/>j, kies ĉefroluloj estas Albert/Willi Åberg, Milla, Mia kaj aliaj. Ŝi mem ilustris la librojn <ref name="Karlsson">{{cite news|url=http://sydsvenskan.se/familj/fodelsedag/article249175.ece|title=Ingen vila för Alfons skapare|last=Karlsson|first=Mattias|date=2 July 2007|work=Sydsvenskan|language=sv|access-date=16 January 2010|archive-date=10 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810181437/http://www.sydsvenskan.se/familj/fodelsedag/article249175.ece|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110810181437/http://www.sydsvenskan.se/familj/fodelsedag/article249175.ece |date=2011-08-10 }}</ref>. Entute, pli ol 20 verkoj estis publikigitaj pri Albert Åberg, kiu nomiĝas Alfons Åberg en la originala sveda lingvo. Tiuj estis tradukitaj multajn lingvojn kaj kelkaj estis adaptitaj por filmo, televido kaj teatro <ref name="DF">{{cite news|url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/kinderbuchautorin-gunilla-bergstroem-ist-gestorben.265.de.html?drn:news_id=1294857|title=Kinderbuchautorin Gunilla Bergström ist gestorben|date=26 August 2021|work=[[Deutschlandfunk]]|language=de|access-date=26 August 2021|archive-date=26 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826101223/https://www.deutschlandfunkkultur.de/kinderbuchautorin-gunilla-bergstroem-ist-gestorben.265.de.html?drn:news_id=1294857|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210826101223/https://www.deutschlandfunkkultur.de/kinderbuchautorin-gunilla-bergstroem-ist-gestorben.265.de.html?drn:news_id=1294857 |date=2021-08-26 }}</ref>. Ŝi gajnis multajn premiojn, inkluzive de la prestiĝa ''Litteris et Artibus.'' La libroj karakteriziĝas per sia profunda kompreno pri la mondo de infanoj kun ĝiaj problemoj kaj specialaj ĝojoj. Ne ekzistas idealigo de [[infanaĝo]]; problemoj estas rekreitaj, prezentitaj kaj solvitaj infanamika maniero. La rekteco de la ilustraĵoj signifas, ke infanoj kaj [[plenkreskulo]]<nowiki/>j tuj prenas la rolon de Willi al iliaj koroj. Kun la subteno de la saĝo de la gepatro, la infano ricevas la ŝancon akiri siajn proprajn spertojn, inkluzive de eraroj kaj lerni de ili. La sveda nomo de la ĉefrolulo, la malgranda knabo, estas Alfons Åberg, kaj lia amiko, kiu ekzistas nur en la imago de la knabo, nomiĝas “la sekreta Mållgan”.[[Dosiero:Gunilla_Bergström_2010-05-18_001.jpg|dekstra|eta|Bergström kun kelkaj de ŝiaj libroj (2010)]] == Verkaro == * ''Mias pappa flyttar'' (1971) * ''God natt, Alfons Åberg'' (''Bonan Nokton, Alfie Atkins'', 1972) * ''Tjuven'' (1973) * ''Aja baja, de Alfons Åberg'' (''Tre Ruza, de Alfie Atkins'', 1973) * ''Raska på, Alfons Åberg'' (''Rapidu, Alfie Atkins!'', 1975) * ''Alfons och hemlige Mållgan'' (''Alfie kaj His Secret Friend'', 1976) * ''Vem räddar Alfons Åberg?'' (''Kiu savos Alfie Atkins?'', 1976) * ''Aktoro Alfons Åberg'' (''Vi estas ruzulo, Alfie Atkins!,'' 1977) * ''Alfons och odjuret'' (''Alfie kaj la Monstro'' UK, ''Ĉu tio estas Monstro, Alfie Atkins?'' Usono, 1978) * ''Ramsor & Tramsor om Bill och Bolla  [ sv ]'' (1979) * ''Tokigt & Klokigt, mera rim kun Bill och Bolla'' (1980) * ''Är du feg, Alfons Åberg?'' (''Ĉu vi estas kokido, Alfie Atkins'', 1981) * ''Var är bus-Alfons?'' (''Kio faras Alfie Nun?'', 1982) * ''Vem spökar Alfons Åberg?'' (''Kiu Timigas Alfie Atkins?'', 1983) * ''Lycklige Alfons Åberg'' (''Happy Alfie Atkins'', 1984) * ''Alfons och Milla'' (''Vi Havas Koramikinon, Alfie Atkins'', 1985) * ''Kalas, Alfons Åberg!'' (''Partio, Alfie Atkins'', 1986) * ''Hokus pokus, Alfons Åberg!'' (''Hocus-Pocus, Alfie Atkins'', 1987) * ''Bara knyt, Alfons!'' (''Nur Ty It, Alfie Atkins'', 1988) * ''Vad sa pappa Åberg?'' (''Kion diris sinjoro Atkins?'', 1989) * ''Alfons Egna saker'' (1990) * ''Alfons Tycker'' (1990) * ''Där går Tjuv-Alfons!'' (''Tie Goes Alfie the Thief!'', 1991) * ''Milla Mitt-i-Natten'' (1991) * ''Neniu rakonto pri Milla'' (1992) * ''Mera monstro, Alfons!'' (''Pli da Monstroj, Alfie!,'' 1992) * ''Ĉiuj ŝancoj Alfons'' (1992) * ''Mera ministo kun Alfons'' (1992) * ''Trall-fonsar. Vizuro kun Alfons Åberg'' (1992) * ''Hurra for pappa Åberg!'' (''Tri Salutoj por la paĉjo de Alfie!'', 1993) * ''Milla mitt-i-godiskriget'' (1993) * ''Näpp! sa Alfons Åberg'' (''"Ne Verŝajna!" Diris Alfie Atkins'', 1994) * ''Lösgodis - fickan plena'' (1994) * ''Lösgodis - en påse till'' (1994) * ''Titta - peka Alfons Åberg'' (1994) * ''Flugu kun mi, diris Alfie Atkins'', 1997) * ''Osynligt med Alfons'' (''Nevidebla kun Alfie'', 1998) * ''Hurra for Alfons Åbergs far'' (1998) * ''Hur långt når Alfons Åberg?'' (''Kiom Malproksime Alfie Atingas?'', 2002) * ''Alfonso ABC'' (2002) * ''Alfons och soldatpappan'' (''Alfie kaj la Soldato-Paĉjo'', 2006) * ''Alfons med styrke-säcken'' (''Alfie Atkins kun la Magio-Sako'', 2010) * ''Skratta lagom! sa pappa Åberg'' (''La Lasta Ridi! Dirita, la Paĉjo de Alfie'', 2012) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{imdb name|id=2398469}} {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Bergström, Gunilla}} [[Kategorio:Svedlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Svedaj porinfanaj verkistoj]] 5l5lx8p8u8yuyoho9pyk502ychpu5zg Eduard Uspenskij 0 910430 9354075 9105028 2026-04-17T17:23:57Z Sj1mor 12103 9354075 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Eduard Nikolajeviĉ USPENSKIJ''' ({{Lang-ru|Эдуард Николаевич Успенский}}; n. la 22-an de decembro 1937 en [[Jegorjevsk]], [[Moskva provinco]] - m. la 14-an de aŭgusto 2018 en [[Moskvo]]) estis sovetia kaj rusa porinfana verkisto, dramisto kaj scenaristo. Li kreis internacie famajn rolulojn kiel [[Ĉeburaŝko]] (1966), [[Krokodilo Gena]] (1969), kaj la infanrakonto ''Onklo Fjodor, lia Hundo kaj lia Kato'' (1973). Li ankaŭ estis unu el la plej produktivaj verkistoj de [[animacio]] en [[Sovetunio]], ĉar lia verkaro inspiris pli ol 60 animaciajn seriojn kaj filmojn <ref>{{Cite web|url=http://orlabs.oclc.org/identities/lccn-n88-216074|title=Uspenskiĭ, Ė (Ėduard)|access-date=la 16-a de aprilo 2010|publisher=WorldCat Identities|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728134813/http://orlabs.oclc.org/identities/lccn-n88-216074/|archivedate=2014-07-28}}</ref><ref>[http://www.uspens.info/#engl Biography] ĉe persona retejo</ref>. == Verkaro (elekto) == === Literaturo === * ''Krokodilo Gena'' kaj liaj amikoj (Крокодил Гена и его друзья, libro, 1966; germane 1978, 1988 kaj 2005) * ''Ĉeburaŝka kaj liaj amikoj'' (Чебурашка и его друзья, teatraĵo, 1970; germane de Jutta Balk 1974) * ''Krokodilo Gena sur Ferio'' (Отпуск крокодила Гены, teatraĵo, 1974) * ''Onklo Fjodor, la Hundo kaj la Kato'' (Дядя Фёдор, пёс и кот, libro, 1974) * ''Komerco de Krokodil Gena'' (Бизнес крокодила Гены, libro, 1992) === Animacifilmoj === * ''Krokodilo Gena'' (Крокодил Гена, 1969) * ''Cheburashka'' (Чебурашка, 1971) * ''Chapeau Claque'' (Шапокляк, 1974) * ''La Tri el Prostokvaŝino'' (Трое из Простоквашино, 1978) * ''Ferioj en Prostokvaŝino'' (Каникулы в Простоквашино, 1980) * ''Baba Jaga kontraŭas ĝin!'' (Баба-Яга против!, 1980) * ''Vintro en Prostokvaŝino'' (Зима в Простоквашино, 1984) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.uspens.info}} (en la rusa) * {{IMDb nomo|0882417}} {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Uspenskij, Eduard}} [[Kategorio:Sovetiaj scenaristoj]] [[Kategorio:Sovetiaj dramistoj]] [[Kategorio:Rusiaj dramistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Rusiaj televidprezentistoj]] renc45pj575nacy9u7bevl41hytow5z Maurice Blanchot 0 910808 9354258 9104397 2026-04-18T08:02:08Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Maurice BLANCHOT''' /blɑːnˈʃoʊ/ ''blahn-SHOH''; franca [blɑ̃ʃo] (naskiĝis la 22-an de septembro 1907 en la vilaĝeto Quain, komunumo Devrouze en la [[departemento Saône-et-Loire]], [[Burgonjo]]; mortis la 20-an de februaro 2003 en [[Le Mesnil-Saint-Denis]], [[departemento Yvelines]], apud [[Parizo]]) estis franca ĵurnalisto, filozofo, literatura teoriulo kaj verkisto. <ref>{{cite web|last=Kuzma|first=Joseph|title=Maurice Blanchot (1907–2003)|website=Internet Encyclopedia of Philosophy|access-date=24 December 2023|url=https://iep.utm.edu/maurice-blanchot}}</ref> Lia verkado, esploranta filozofion de morto apud [[Poetiko|poeziaj]] teorioj de signifo kaj sento, portis gravan influon sur [[Poststrukturismo|poststrukturistaj]] filozofoj kiel [[Gilles Deleuze]], [[Michel Foucault]], [[Jacques Derrida]] kaj [[Jean-Luc Nancy]], inter aliaj. <ref>{{cite book|last1=Taylor|first1=Victor E.|last2=Vinquist|first2=Charles E.|title=Encyclopedia of Postmodernism|date=2002|publisher=Routledge|location=London|page=36|url=https://books.google.com/books?id=huGEAgAAQBAJ&q=blanchot+22+1907&pg=PA36|access-date=1 August 2014|isbn=9781134743094}}</ref> Lia plej konata literatura verko estas ''Thomas the Dark'' (1941), maltrankvilige abstrakta romano pri la sperto de [[legado]]. La nomo de la titolrolulo baziĝas sur la [[apostolo Tomaso]] el la [[Biblio]], la "[[nekredanto]]". [[Jesuo]] laŭdire respondis al li: “Feliĉaj estas tiuj, kiuj ne vidis kaj tamen kredas.” Leslie Kaplan vidas ŝian verkadon kiel ĉefe influita de Blanchot. Joseph Hanimann skribas pri li: : ''Mi prenis rakontan okazaĵabstraktadon al la ekstremo. Lia metodo, kiu preskaŭ estas konsiderata klasika en Francio, rakonti ne okazaĵojn mem sed nur spurojn de okazaĵoj en ekrigardoj, pensludoj, kondutaj perturboj, internaj aŭ memoritaj dialogoj, ankoraŭ ne estas vere konata en Germanio. ... (A) rakonta arto de tia perfekteco, ke ĉiu provo de traduko devas konduki al la rando de la neebla.'' == Verkado == La kreiva vojo de Blanchot komenciĝis dum la [[Dua Mondmilito]] per la romanoj  "Dark Thomas" (1941, dua eldono 1950) kaj "Aminadab" (1942). Poste, Blanchot fariĝis prozisto, verkante ĉefe rakontojn: “Ĉe la pordo de morto” (1948), “Ĉe la dezirata momento” (1951), “La lasta homo” (1957), ktp. Samtempe, Blanchot komencis sian laboron kiel kritikisto kaj eseisto; Liaj multnombraj artikoloj estas kolektitaj en la libro " [[Lautreamont]] kaj [[Markizo de Sade|Sade]] " (1949), "Kondamnitaj al fajro" (1949). Ekde la 1970-aj jaroj. Blanchot ĉefe publikigis verkojn de miksita ĝenro, konsistantajn el heterogenaj, artaj kaj filozofiaj fragmentoj: "Paŝo sur la Alian Flankon" (1973). Pripensoj pri la literatura [[avangardo]] de la 18-a - 20-a jarcentoj, kiuj formis la kolektojn "Spaco de Literaturo" (1955), "Senfina Konversacio" (1969), "Amikeco" (1971), "Leteroj de Malsukceso" (1980) kaj influis la teorion kaj praktikon de [[strukturismo]] kaj la "[[Nova Romano|nova romano]]". === Blanchot kaj Nietzsche === "Paroli estas bela frenezo: parolante, la homo dancas super ĉio." (Nietzsche F.) Blanchot estis unu el la malmultaj francaj pensuloj, kiuj parolis la germanan flue kaj komencis legi Nietzsche en la 1930-aj jaroj. Blanchot, kiel pensulo kaj verkisto, havas sian propran demandon: Kiel literaturo eblas? Kiuj intuicioj de Nietzsche resonas kun Blanchot? Kolapso aŭ neo de ĉiuj supervaloraj signifoj aŭ la [[Morto de Dio]]? La falo en la nokton kaj la foresto, ekzemple, la ĉefaj motivoj en Dark Thomas aperas kiel sperto de [[nihilismo]]. Por Blanchot, literaturo estas la domina kampo de ĉi tiu aŭtuno, la verkisto estas privilegiita aŭ rekta partoprenanto en tia nihilismo. Tamen, Blanchot provas temigi tion, kio restas post la falo de literaturo. Tiel, la Eterna Reveno de Nietzsche estas asertita de Blanchot en la rolo de literaturo, kie verkado fariĝas procezo senfina. Nenio anstataŭigas Dion; Laŭ Blanchot, Dio ne estas venkita en la senco de esti finfine malakceptita. Blanchot tamen kredas, ke la morto de Dio priskribas esencan aserton, kiu tamen ne estas pozitiva, tio estas, ĝi diferencas de io asertita anstataŭ io alia. La nepozitiva aserto, kion Blanchot nomas kontestado, estas nek ĝeneraligita neo nek rimedo por aserti ion novan. Por Blanchot, la aserto, laŭ la kompreno de Nietzsche, havas neniun enhavon, neniun objekton krom si mem. Tiu vidpunkto estas karakteriza por kelkaj francaj legadoj de Nietzsche. La Morto de Dio konservas la sanktan, misteran kvaliton de ofero, kiun ĝia nomo sugestas: post kiam la homo oferis sin al Dio, post kiam ni oferis niajn plej fortajn instinktojn al Dio, nun Dio mem fariĝas viktimo de ofero. Sed ĉar Dio estas oferita al nenio - “la ofero de Dio estas necesa por ke la homo povu konsciiĝi pri tiu ĉi nenieco, kiu estas enplantita en li kaj fariĝas la bazo de lia libereco”. == Tekstaj specimenoj == ''La '''katastrofo''' ruinigas “ĉion” kaj tamen lasas “ĉiun” sendifekta. Ĝi ne efikas sur unu personon aŭ la alian, "mi" ne estas minacata de ĝi. Tiom, kiom la katastrofo minacas min (ĉar mi estas ŝparita, lasita flanken), ĝi minacas en mi tion, kio estas ekster mi, ion alian ol mi, ion, kion mi, pasive, fariĝas alia. Vin ne trafas katastrofo. Tiu, kiun ĝi minacas, estas neatingebla; oni eĉ ne povas diri ĉu ĝi venas de proksime aŭ de malproksime – la senfineco de la minaco, iasence, trarompis ĉiun limon. Ni staras sur la rando de katastrofo sen povi lokalizi ĝin en la estonteco; pli ĝuste, ĝi ĉiam jam pasis, kaj tamen ni staras sur la rando aŭ sub minaco - ĉiuj formuloj, kiuj inkludus la estontecon, estus katastrofo, ne tio, kio neniam venas, tio, kio rifuzis alveni.'' ''Pensi la katastrofon (se tio eblas, kaj ne eblas tiom, kiom ni suspektas, ke la katastrofo estas "pensado") signifas jam ne havi estontecon por eĉ pensi ĝin.'' ''La '''respondo''' estas la malfeliĉo de la demando. (Maurice Blanchot, L'Entretien infini, 1969 (Gallimard), p. 15)'' ''La '''romano''' havas nenion timi de la tezo kiel tia – kondiĉe ke la tezo akceptu, ke ĝi estas nenio sen la romano. Ĉar la romano havas propran moralon: duoblan sencon kaj ambiguecon.'' (1945) Pri literaturo: ''Deveno en la profundojn, alproksimiĝo al soleco, aserto de rilato kiu eskapas eblecon, kapablon kaj potencon, sperto de mallumo, en kiu la mallumo malkaŝas sin en sia mallumo. Ĉio en ĉi tiu sfero estas nedifinita, ĉar la artisto, kiel Orfeo, devas malsupreniri al la finfina, al la punkto kie arto, deziro, spaco kaj morto ŝajnas mildaj.'' (Letero al lia tradukisto Gerd Henniger, fruaj 1960-aj jaroj) == Heredaĵo == En la 1970-aj jaroj, Blanchot komencis esti legata ekster Francio. La usona verkistino [[Lydia Davis]] tradukis plurajn el liaj rakontoj en la usonan lingvon, el kiuj la unua, ''Death Sentence (Mortkondamno),'' estis publikigita en 1978. De 1975 ĝis 1979, [[Jacques Derrida]] donis plurajn prelegojn pri Blanchot en diversaj usonaj universitatoj. Tiuj estis presitaj en diversaj ĵurnaloj kaj poste redaktitaj kaj kolektitaj en la libro ''Parages'' (1986). Unu rezulto de tio estis, ke dum la 1980-aj jaroj Blanchot fariĝis unu el la centraj aŭtoroj kaj teoriuloj en la internacia diskuto pri literaturo, arto kaj estetiko. En la 1990-aj jaroj, oni ankaŭ povis spuri ŝanĝon en la akcepto de lia verkado. Anstataŭ fokusiĝi sur lian filozofion, teorion kaj eksperimentajn skribstilojn, homoj pli kaj pli interesiĝis pri lia biografio kaj la historia periodo en kiu li verkis. En 1998 aperis la unua grava [[biografio]] pri li, ''Maurice Blanchot. Partenaire nevidebla'' de Christophe Bident . Hodiaŭ, Blanchot estas konsiderata unu el la plej gravaj francaj verkistoj kaj teoriuloj de la dua duono de la pasinta jarcento, kaj decida figuro ĉe la intersekciĝo de [[modernismo]], malfrua modernismo kaj [[postmodernismo]]. == Verkaro == === Fikcio (''recitaroj'') === * ''Thomas l'Obscur'', 1941 * ''Aminadab'', 1942 * ''L'Arrêt de mort'', 1948 (angle: ''Death Sentence'') * ''Le Très-Haut'', 1949 (angle: ''The Most High'') * ''Le Pas au-delà'', 1973 (angle: ''The Step Not Beyond'') * ''L'Instant de ma mort'', 1994 (angle: ''The Instant of My Death'') === Teorio aŭ filozofio === * ''Faux Pas'', 1943 * ''La Part du feu'', 1949 (angle: ''The Work of Fire'') * ''L'Espace littéraire'', 1955 (angle: ''The Space of Literature''), fremste teoretiske verk * ''Le Livre à venir'', 1959 (angle: ''The Book to Come'') * ''L'Entretien infini'', 1969 (angle: ''The Infinite Conversation'') * ''L'Amitié'', 1971 (Friendship) * ''L'Ecriture du désastre'', 1980 (angle: ''The Writing of the Disaster'') * ''La Communauté inavouable'', 1983 (angle: ''The Unavowable Community'') * ''Une voix venue d'ailleurs'', 2002 (angle: ''A Voice from Elsewhere'') == Referencoj == {{Referencoj|35em}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blanchot, Maurice}} [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Fenomenologoj]] [[Kategorio:Etikistoj]] [[Kategorio:Francaj politikaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Studentoj de la universitato de Strasburgo]] [[Kategorio:Homoj de Saône-et-Loire]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] 0hc4r5riwck4s0lb2y4cdsrmib02dkp René Ghil 0 910817 9354127 9104421 2026-04-17T19:24:59Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''René''' '''GHIL''' (nasknomo René François Ghilbert, n. la 27-an de septembro 1862 en [[Tourcoing]] - m. la 15-an de septembro 1925 en [[Niort]]) estis franca [[Simbolismo (arto)|simbolisma]]-instrumentista poeto de la malfrua 19-a  kaj frua 20-a jarcentoj el la [[Dekadencismo|dekadenca skolo]]. <ref name="Ghil, René nell'Enciclopedia Treccani">{{cite web|title=Ghil, René|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/rene-ghil/|website=Treccani|access-date=30 August 2018|language=it}}</ref><ref>[http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11904801c/PUBLIC Notice d'autorité de la Bibliothèque nationale de France.]</ref> Kiel poezioteoriulo, li estas la aŭtoro de la teorio pri korespondado inter muzikaj instrumentoj kaj koloroj. == Vivo == René Ghil frekventis la Lycée Fontanes en Parizo (kie Stéphane Mallarmé instruis) kune kun Pierre Quillard, Éphraïm Mikhaël kaj Stuart Merrill, kun kiu li publikigis poezian bultenon titolitan ''Le Fou'' (La Frenezulo). En 1884 li kontaktiĝis kun [[Mallarmé]] kaj fariĝis regula ĉeestanto ĉe liaj legendaj marda kunvenoj ( ''les Mardis'' ). En 1885 li publikigis sian plej faman verkon, la teorian traktaton ''Traité du verbe'', kiu aperis en 1886 kun antaŭparolo (“avant-dire”) de Mallarmé kaj poste estis plurfoje reviziita (reeldonita en 2012). En ĝi, Ghil okupiĝis pri la rilato inter arto kaj scienco kaj la kreado de science bazita poezio. Ghil restis sola en ĉi tiu klopodo, kiu moviĝis for de simbolismo. En 1984, Court-Pérez agnoskis, ke li estis pli filozofo ol poeto. == Verkaro == * ''Kompletaj verkoj''. 3 volumoj. A. Messein, Parizo 1938. ** 1. Verko. Premiere partio: ''Dire du mieux''. ** 2. Verko. Deuxième partie: ''Dire des sangs''. Troisième partie: ''Dire de la loi''. ** 3. ''Legendoj pri la kantoj kaj kantoj. La Pantouno de la Pantouno. Apartaj poemoj. En labor-bazita aliro'' * ''Le voeu de vivre kaj aliaj poemoj''. Redaktita de Jean-Pierre Bobillot. Presses universitaires de Rennes, Rennes 2004. (kun KD) * ''Ĉanto en la spaco kaj poemoj aparte''. La Termitière, Tulono 2012. * ''La preuve égoïste suivi de Le meilleur devenir''. Poétisthme, 2021. (Antaŭparolo de Camille Sova) === Teorio === * ''Traktado de la Vorto. États successifs, 1885, 1886, 1887, 1888, 1891, 1904''. Redaktita de Tiziana Goruppi. A.-G. Nizet, Parizo 1978. * ''La tradition de poésie scientifique''. Société littéraire de France, Parizo 1920. ** ''De la Poésie-Scientifique et other écrits''. Redaktita de Jean-Pierre Bobillot. ELLUG, Université Stendhal, Grenoblo 2008. * ''La datoj kaj la verkoj. Simbolismo kaj scienca poezio''. G. Crès, Parizo 1922. Redaktis Jean-Pierre Bobillot, ELLUG, Université Stendhal, Grenoblo 2012. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Ghil, René}} [[Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento]] 0vebygp2a11fxomuecz448jthv1oed4 Alasdair MacIntyre 0 911002 9354261 9229990 2026-04-18T08:09:19Z Sj1mor 12103 9354261 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Alasdair Chalmers MACINTYRE''' (la 12-an de januaro 1929 en [[Glasgovo]] - la 21-an de majo 2025) estis ĉefa skot-usona [[Politika filozofio|politika filozofo]] kaj [[etikisto]], precipe en la [[Komunumismo|komunumisma movado]]. Liaj interesoj ankaŭ inkluzivis la [[Historio de filozofio|historion de filozofio]] kaj [[Teologio|teologion]]. <ref>Kelvin Knight, ''The MacIntyre Reader'', Notre Dame Press, 1998, "Interview with Giovanna Borradori," 255–256.</ref> MacIntyre argumentis, ke la klerisma projekto malsukcesis rilate al la provizado de racia fundamento por morala agado. Lia ĉefa intenco estis rehabilitado de [[Aristotelismo|aristotela]] [[Virta etiko|virtetiko]] , per kiu li kontraŭstaris kantianan etikon kaj ĝiajn diversajn liberalajn kaj diskurs-etikajn daŭrigojn en la nuntempo. Li estis ĉefesploristo ĉe la Centro por Nuntempaj Aristotelaj Studoj pri Etiko kaj Politiko ( CASEP ) ĉe la [[Londona Metropola Universitato]], kaj emerita profesoro ĉe la [[Universitato de Notre Dame]] kaj [[Universitato Duke]]. <ref name="fellows">{{Citation|title=Research fellows|publisher=Notre Dame Center for Ethics and Culture|url=http://ethicscenter.nd.edu/people/fellows/research/|access-date=21 May 2016|archive-date=7 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107174512/http://ethicscenter.nd.edu/people/fellows/research/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180107174512/http://ethicscenter.nd.edu/people/fellows/research/|archivedate=2018-01-07}}.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Bibliografioj de MacIntyre de: ** [http://bearspace.baylor.edu/Scott_Moore/www/MacIntyre_info.html Scott Moore], [[Universitato Baylor]]. ** {{Cite web|url=http://www.uoguelph.ca/philosophy/macintyre/|title=William Hughes|access-date=la 22-an de julio 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070906051542/http://www.uoguelph.ca/philosophy/macintyre/|archive-date=la 6-an de septembro 2007|url-status=bot: unknown|df=dmy-all}}, [[Universitato de Gelfo]]. ** [https://web.archive.org/web/20110318062400/http://www.londonmet.ac.uk/depts/lgir/research-centres/casep/research-resources/macintyre-publications/macintyre-publications_home.cfm Centro por Nuntempa Aristotelian Studoj en Etikaroj kaj Politika (CASEP)] * [[Internet Encyclopedia of Philosophy|Interreta Enciklopedio de Filozofio]]: ** Clayton, Edward. "[http://www.iep.utm.edu/p/p-macint.htm Politika Filozofio de Alasdair MacIntyre]" ** Lutz, Kristoforo. "Alasdair Chalmers MacIntyre (superrigardo)" * [http://macintyreanenquiry.org/ Internacia Socio por MacIntyrean Enketo.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|MacIntyre, Alasdair}} [[Kategorio:Filozofoj de historio]] [[Kategorio:Filozofoj de ekonomiko]] [[Kategorio:Fenomenologoj]] [[Kategorio:Ontologoj]] [[Kategorio:Korporaciismo]] [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Kristanaj etikistoj]] [[Kategorio:Katolikaj socialistoj]] [[Kategorio:Katolikaj filozofoj]] [[Kategorio:Britaj etikistoj]] [[Kategorio:Skotaj filozofoj]] [[Kategorio:Aristotelismaj filozofoj]] [[Kategorio:Usonaj etikistoj]] [[Kategorio:Usonaj kristanaj socialistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 2025]] qvz8zj75y52n46medt9v0ffdfmhulw8 Jean-Pierre de Bougainville 0 911181 9354156 9107179 2026-04-17T20:55:29Z Sj1mor 12103 9354156 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jean-Pierre de Bougainville''' (la 1-an de decembro 1722 en [[Parizo]] - m. la 22-an de junio 1763 en [[Loches]]) estis franca [[historiisto]] kaj [[literaturisto]], pli aĝa frato de la [[esploristo]] [[Louis Antoine de Bougainville|Louis-Antoine de Bougainville]]. == Vivo == La gepatroj de Bougainville estis Yves Pierre de Bougainville (1686–1754), [[notario]], kaj Marie Françoise Darboulin (m. 1734). Louis Antoine de Bougainville kaj Marie Françoise Charlotte de Bougainville (1724–1813) estis liaj gefratoj. Lia patro estis formale nobeligita en 1741 kiam li estis nomumita vicurbestro de Parizo. Bougainville studis ĉe la Kolegio de Beauvais kaj diplomiĝis en 1739. Bougainville estis studento de Nicolas Fréret kaj Abbé Charles d'Orléans de Rothelin. Lia esplorado pri la historio de [[antikva Grekio]] gajnis al li lokon en la [[Akademio de Surskriboj kaj Beletro de Francio]] en 1745. En 1749, post la morto de Fréret, li fariĝis lia posteulo kiel Akademia Sekretario (Secrétaire perpétuel). Rothelin publikigis postmorte en 1747 la "Anti-Lucretius" ( ''Anti-Lucretius sive de Deo et Natura Libri novem'' ) de Kardinalo Melchior de Polignac. Laŭ la sugesto de Rothelin, Bougainville tradukis la verkon en la francan, kiu estis publikigita du jarojn poste.  En 1758 li publikigis manuskripton de Fréret pri la kronologio de mondhistorio titolitan ''Défense de la chronologie (Defendo de la kronologio)'', por kiu li ankaŭ verkis antaŭparolon. Li estis reĝa [[cenzuristo]], respondeca pri [[antikvaĵo]]<nowiki/>j ĉe la [[Luvro]] kaj poste fariĝis sekretario de la Duko de Orléans. Bougainville suferis de [[astmo]] dum sia tuta vivo. Li translokiĝis de Parizo al Loches, kie lia fratino loĝis kun ŝia edzo Louis Honorat de Baraudin (1710–1768). Li mortis tie en la aĝo de 40 jaroj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20081119172309/http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=217 Académie française] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Bougainville, Jean-Pierre}} [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Surskriboj kaj Beletro]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 18-a jarcento]] gmct3gpgm6m1rtoyy9gv23amvzfw194 Rasul Gamzatov 0 911188 9354039 9107938 2026-04-17T13:57:41Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Rasul_Gamzatov_2023_stamp_of_Russia.jpg|eta|Gamzatov sur poŝtmarko de Rusio (2023)]] [[Dosiero:Памятник_Р._Гамзатову_в_Махачкале.jpg|eta|Monumento al Gamzatov en [[Maĥaĉkalao]]]] '''Rasul Gamsatoviĉ GAMZATOV''' ({{lang-ru|Расул Гамзатович Гамзатов}}, {{lang-av|Расул ХӀамзатов|aŭ=ХӀамзатил Расул}}, ​​naskiĝis la 1-an de septembro 1923 en Tsada, [[Dagestano]], [[Dagestana Aŭtonoma Sovetia Socialisma Respubliko|ASSR]] - mortis la 3-an de novembro 2003 en [[Moskvo]]) estis soveta avarlingva poeto, verkisto kaj politikisto. <ref>{{cite book|author=Tatiana Smorodinskaya|title=Encyclopedia of Contemporary Russian Culture|url=https://books.google.com/books?id=ZXz2okCSfq8C&q=Gamzatov&pg=PA225|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-78785-0|page=225}}</ref> == Verkado == Gamzatov origine estas el Dagestano. Pli precize, li naskiĝis en la vilaĝo Tsada la 8-an de septembro 1923. Li estas reprezentanto de la [[Avaroj (Dagestano)|Avaroj]] (unu el la indiĝenaj popoloj de [[Kaŭkazo]]). Rasul estas la tria infano en la familio. Li havis tri fratojn, du pli aĝajn kaj unu pli junan. Lia patro estis fama dagestana poeto (Gamzat Tsadasá).  Estis li, kiu enstampis en la infanon la senton de [[beleco]]. Estis lia patro, kiu instruis lin rimarki la belecon en ĉio ĉirkaŭ li. Tre baldaŭ li verkis sian unuan poemon kaj en la sekvaj jaroj li verkis por pluraj publikaĵoj. Post studado por fariĝi [[instruisto]], li revenis al sia vilaĝo en 1940 por instrui kaj laboris aliloke, kiel ekzemple help-teatra reĝisoro kaj ĵurnalisto por gazetoj kaj radio. En 1943, li publikigis sian debutan poemon. Inter 1945 kaj 1950, li studis ĉe la [[Literatura instituto Maksim Gorkij]] en Moskvo. En 1947, li publikigis sian unuan poemaron en la rusa, sekvita de 25 pliaj libroj en la rusa kaj avara lingvoj. Lia poezio estis verkita en la avara lingvo kaj majstre tradukita en la rusan ĉefe de la poetoj kaj tradukistoj Naum Grebnev kaj Jakov Kozlovskij. Li ankaŭ laboris kiel tradukisto, kaj kiel politikisto li estis deputito de la [[Supera Soveto]] de la Dagestana Aŭtonoma Soveta Socialista Respubliko, membro de la Prezidio de la [[Supera Soveto de Sovetunio]] (1962–1966 kaj 1971), kaj reprezentanto de Dagestano en la Verkista Unio de Sovetunio kaj la Rusia SFSR. Liaj verkoj inkluzivas la poemaron ''Kaŭkaza Rapsodio'', la romanon ''Mia Dagestano'' ( Dir Dagistan, Mia Dagestano ), ''aforismojn kaj rostpanojn'', kaj la poemon ''Gorjanka'' ( Magarulay, Goryanka ). == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[7509 Gamzatov]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * <nowiki>http://www.gamzatov.ru</nowiki> – Oficiala retejo, kunordigita de Ministerio de nacia politiko, informo kaj fremdaj aferoj de [[Dagestano]] (ruse kaj angle). * [https://stihipoeta.ru/rasul-gamzatov/ Gamzatov poezio] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Gamzatov, Rasul}} [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Sovetiaj poetoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] ii2fmgqr17vv6oya0noglshx4f66bc5 Tsegaye Gabre-Medhin 0 911243 9354123 9108056 2026-04-17T19:21:31Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354123 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Tsegaye GABRE-MEDHIN''', ankaŭ ''Gebre-Medhin'' ({{Lang-am|ጸጋዬ ገብረ መድህን}}; naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1936 en vilaĝo Boda, proksime de Agere-Hyiwot (Ambo), [[Etiopia Imperio]] - mortis la 25-an de februaro 2006 en [[Manhatano]]) estis etiopia poeto kaj verkisto, dramisto kaj publika figuro.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/news/2006/may/03/guardianobituaries.booksobituaries|title=Obituary: Tsegaye Gebre-Medhin|website=[[TheGuardian.com]]|date=2 May 2006|access-date=25 June 2021|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625051014/https://www.theguardian.com/news/2006/may/03/guardianobituaries.booksobituaries|url-status=live}}</ref> Li estis poeto, dramisto, eseisto kaj artisto. Lia gepatra lingvo estis [[Oroma lingvo|oromifa]]. En la 1940-aj jaroj li publikigis diversajn poemojn, teatraĵojn, eseojn kaj kantotekstojn. Li verkis en la Amhara lingvo. Liaj samlandanoj komparis lin kun [[Shakespeare]]. Li tradukis kelkajn verkojn de tiu sama aŭtoro ([[Otelo]]), de [[Bertolt Brecht|Brecht]] ([[Patrino Kuraĝo kaj ŝiaj infanoj|''Patrino Kuraĝo kaj ŝiaj infanoj'']]) kaj de [[Molière]] ([[Le Tartuffe ou l'Imposteur|''Le Tartuffe ou l'Imposteur'']] kaj ''[[:en:Le_Médecin_malgré_lui|Le Médecin malgré lui]]'') en la Amhara lingvo. Interalie, Gabre-Medhin estas la aŭtoro de la [[himno de la Afrika Unio]]. Liaj plej famaj verkoj estas la teatraĵoj ''Tewodros'' (pri imperiestro [[Teodoro la 2-a de Etiopio|Teodoro la 2-a]]), Petros je la Horo (pri la kleriko Abune Petros, kiu batalis kontraŭ la italoj dum la [[Dua ital-etiopa milito|Dua Ital-Abisina Milito]] ), La [[Orakolo]] de la Oda Arbo (1965; pri la malfacilaĵoj de la vivo en etiopa vilaĝo), Aŭtuno (1965), kaj aliaj. Li ankaŭ estis vaste konata kiel tradukisto: li parolis la anglan, francan kaj germanan lingvojn sed li verkis siajn poemojn kaj en la Amhara kaj en la angla. <ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Gabre-Medhin-Tsegaye|title=Gabre-Medhin Tsegaye &#124; Ethiopian author &#124; Britannica|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126132834/https://www.britannica.com/biography/Gabre-Medhin-Tsegaye|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/ethiopia_hero_3347jsp/|title=An Ethiopian hero: Tsegaye Gabre-Medhin (1936 - 2006)|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625051014/https://www.opendemocracy.net/en/ethiopia_hero_3347jsp/|url-status=live}}</ref> Li estis entombigita en la Katedralo de la Sankta Triunuo apud la imperiestro [[Haile Selassie la 1-a]]. {{Citaĵo | teksto = Por atingi pli bonan estontecon, oni devas lerni de la pasinteco. Vi ne povas konstrui estontecon bazitan sur malamo, ĉar malamo estas la malamiko de espero. }} == Vidu ankaŭ == * Gibreab Teferi * Befeqadu Hailu == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://tezeta.net/18/literature-and-the-african-public ''Literaturo kaj la afrika publiko'', De Tsegaye Gabre-Medhin] * [http://tezeta.net/49/tribute-to-tsegaye-gabre-medhen ''Tributo al Tsegaye Gabre Medhen'' Tezeta.org] * [http://www.mahder.com/News/article/sid=19.html Etiopia heroo: Tsegaye Gabre-Medhin de Richard Pankhurst] * [http://www.tsegaye.se Tsegaye Gabre-Medhin] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Gabre-Medhin, Tsegaye}} [[Kategorio:Oromoj]] [[Kategorio:Poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Etiopiaj verkistoj]] s1561n4uyfdvxubn431e14w4964fj9t Joanna Bator 0 911323 9354088 9108985 2026-04-17T18:13:58Z Sj1mor 12103 9354088 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Joanna BATOR''' ankaŭ konata kiel '''Joanna Bator-Łukasiewicz''' (naskita la 2-an  de februaro 1968 en [[Wałbrzych]], [[Pollando]]) estas pola verkisto, ĵurnalisto kaj publicisto. Ŝi estas konata pro siaj eseoj, kolumnoj kaj romanoj, kiuj ofte estas inspiritaj de la [[japana kulturo]]. <ref>{{cite news|url=https://culture.pl/en/artist/joanna-bator|title=Joanna Bator|website=culture.pl|date=23 January 2014|access-date=7 October 2017}}</ref> Ŝi specialiĝas pri [[kultura antropologio]] kaj [[genraj studoj]]. Membro de la [[ĵurio]] de la Internacia Premio nomita laŭ [[Ryszard Kapuscinski]]. Ŝi ricevis plurajn premiojn pro siaj literaturaj kontribuoj, inkluzive de la Literaturpremio Nike (''Nagroda literacka Nike'') pro sia romano ''Ciemno, prawie noc'' (''Mallume, preskaŭ nokte''). Fajngustulo kaj admiranto de la japana kulturo. La rezulto de lia unua dujara restado en Japanio estis la libro ''La Japana Ventolilo'' (2004, 2011). En 2013, lia eseolibro ''La Ŝarko de Parko Yoyogi'' estis publikigita. Ŝi pasigis entute kvar jarojn de sia vivo en Japanio, do lia verko enhavas plurajn referencojn al la japana kulturo. Ekde 2011, Joanna Bator dediĉis sin ekskluzive al verkado. == Verkaro == * ''Feminizm, postmodernizm, psychoanaliza'' (Feminismo, Postmodernismo, Psikoanalizo), Gdańsk, 2001 * ''Kobieta'' (Virino), Twój Styl, Warsaw, 2002 * ''Japoński wachlarz'' (La japan adoranto), Twój Styl, Warsaw, 2004 * ''Piaskowa Góra'' (Sabla monto), Wydawnictwo W.A.B., Warsaw, 2009 * ''Chmurdalia'' (Cloudalia), Wydawnictwo W.A.B., Warsaw, 2010 * ''Japoński wachlarz. Powroty'' (La japana fano revenas), Wydawnictwo W.A.B., Warsaw, 2011 * ''Ciemno, prawie noc'' (''Mallume, preskaŭ nokte''), Wydawnictwo W.A.B., Warsaw, 2013 * ''Rekin z parku Yoyogi'' (Ŝarko de la parko Yoyogi), Wydawnictwo W.A.B., Warsaw, 2014 * ''Wyspa Łza'' (Larma Insulo), Wydawnictwo Znak, Kraków, 2015 * ''Rok królika'' (Jaro de la Kuniklo), Wydawnictwo Znak, Kraków, 2016 * ''Purezento'', Wydawnictwo Znak, Kraków, 2017 * ''Gorzko, gorzko'', Wydawnictwo Znak, Kraków, 2020<ref>{{Cite web|title=Gorzko, gorzko / Joanna Bator|url=https://katalogi.bn.org.pl/discovery/fulldisplay?&context=L&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&search_scope=NLOP_IZ_NZ&tab=LibraryCatalog&docid=alma991052827798105066|access-date=2023-04-07|website=[[National Library of Poland]]|language=pl}}</ref> * ''Ucieczka niedźwiedzicy'', Wydawnictwo Znak, Kraków, 2022<ref>{{Cite web|title=Ucieczka niedźwiedzicy|url=https://katalogi.bn.org.pl/discovery/fulldisplay?&context=L&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&search_scope=NLOP_IZ_NZ&tab=LibraryCatalog&docid=alma9913123201605606|access-date=2023-04-07|website=[[National Library of Poland]]|language=pl}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Bator, Joanna}} [[Kategorio:Polaj feministoj]] [[Kategorio:Polaj verkistoj]] [[Kategorio:Polaj ĵurnalistoj]] tizjz0snrotp50v4xiyhvhe313fwvzu Oswaldo Guayasamín 0 911594 9354236 9251372 2026-04-18T05:32:20Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354236 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Oswaldo GUAYASAMÍN''' (n. la 6-an de julio 1919 en [[Kito]], [[Ekvadoro]] ; m. la 10-an de marto 1999 en [[Baltimoro]], [[Usono]]) estis [[pentristo]] kaj [[skulptisto]] kaj verŝajne la plej grava bildartisto en Ekvadoro de la 20-a jarcento. Li pentris [[murpentraĵo]]<nowiki/>jn, portretojn, pejzaĝojn kaj simbolajn bildojn en pentraĵoj. Studento de [[José Clemente Orozco]]. Li estis filo de indiĝena patro kaj [[Mestizo|mestiza]] patrino, ambaŭ de [[Keĉuoj|Keĉua]] deveno. Li estas ankoraŭ laŭdita kiel nacia trezoro kaj estis komparita al la [[Michelangelo]] de Latin-Ameriko de la hispana arta historiisto [[José Camón Aznar]].<ref name=":0">''[[Los Angeles Times]]'', la 9-an de decembro 1989</ref> == Stilo == La artisto mem dividis sian tutan verkaron en nur du periodojn: * "Mi kaj la indianoj." * "Guacanyan" (tradukita el la keĉua - Vojo de Larmoj). La ciklo "Vojo de Larmoj" montriĝis pli interesa kaj signifa. Kreita dum du jaroj, la ciklo konsistas el 103 pentraĵoj kaj rekreas la vivon de la indianoj de Latinameriko. La iom grafika stilo de pentrado de Guayasamin, uzante artan bildo-signon kaj limigitan kolorskemon, permesis al li labori tre rapide. Post grava vernisaĵo en Kito en 1951, la pentraĵoj estis ekspoziciitaj en multaj artcentroj tra la mondo. Guayasamin plurfoje turnis sin al la kreado de portretoj. Malgraŭ la simpligita stilo de desegnado, ili estas pli realismaj ol la plejparto de la verkoj de la artisto. Inter ili estas portreto de la politika gvidanto de Kubo, [[Fidel Castro]], Saskia Guayasamin, Toti Rodriguez, Gabriela Mistral, kaj pluraj memportretoj. Arthistoriistoj notas la influon de meksikaj artistoj de la 20-a jarcento ([[Diego Rivera]], Orozco, [[Siqueiros]] kaj aliaj) sur la verkaron de la artisto. Ĉi tio estas kaj vera kaj ne vera. Ĉar neniu el la veraj artistoj de Latinameriko povus indiferente preterlasi la elstarajn atingojn de meksikaj majstroj en murpentraĵo, en bildstabla pentraĵo, en la evoluigo de latinamerikaj temoj. Krome, Guayasamin loĝis en Meksiko, vidis iliajn murpentraĵojn per siaj propraj okuloj, kaj laboris en la metiejo de José Clemente Orozco. Sed la malgrandaj pruntitaj detaloj ne igis Guayasamin kopiisto aŭ malsukcesa epigono de Orozco. Lia individua stilo estas konstruita sur la simbola uzo de koloroj kaj bildoj, la stiligo de indianaj vizaĝoj, kaj la speciala deformado de artaj formoj, konservante la realismajn originojn de ĉi tiuj formoj. Homaj manoj ofte ludas gravan rolon en la pentraĵoj de Guayasamin kaj estas multe pli esprimplenaj ol homaj vizaĝoj. La artisto longe suferis pro la [[rasismo]] de sia ĉirkaŭaĵo, humiligo kaj insultoj, kaj la artefarita izoliĝo de si mem kiel indiano laŭ origino. Tial, la temoj de liaj pentraĵoj fariĝis homa sufero, blinda malespero, timo, homa subpremo kaj rezisto al ĉi tiu subpremo, [[melankolio]]. <ref>[http://scholar.library.miami.edu/1492books/OswaldoGuayasamin.pdf Oswaldo Guayasamín: An Art that Transcends Time] miami.edu</ref> La altiro al simboloj speguliĝas en liaj pejzaĝoj, kie superregas signife simpligitaj formoj de montoj, domoj kaj akvejoj. Samtempe, ili estas sufiĉe rekoneblaj. == La ''Kapelo de Homo'' == [[Dosiero:La_Capilla_del_Hombre,_Quito.jpg|eta|''La Capilla del Hombre'' en [[Kito]]]]En [[1996]] li komencis desegni kaj konstrui sian plej gravan verkon - "La Capilla del Hombre" - "La Kapelo de Homo". La fundamentoj de la konstruaĵo estis metitaj sur monteto supervidanta [[Kito|Kiton]], lian hejmurbon. La strukturo estis desegnita kaj starigita kiel omaĝo al la homaro kaj precipe al la indianoj, la originaj indiĝenoj de [[Latinameriko]], pro la sufero, batalado kaj atingoj, kiujn ili atingis, li diris, de la [[Antaŭkolumba Ameriko|antaŭkolumba]] epoko, tra la hispana konkero, ĝis liberiĝo kaj [[sendependeco]]. La kapelo reprezentas la kruelecon de homo kune kun lia eneca kapablo por [[paco]] kaj [[frateco]]. Guayasmin mortis la [[10-a de marto|10-an de marto]] [[1999]], antaŭ ol la kapelo estis kompletigita. La loko malfermiĝis al la publiko en [[2002]] kaj poste estis agnoskita de [[Unesko|UNESKO]] kiel loko de kultura graveco. En [[Cáceres]], [[Hispanio]], estas dommuzeo ''Casa Museo Guayasamín''. == Galerio == <gallery> Dosiero:Hispanoamérica_de_Oswaldo_Guayasamín.jpg|Muro kun verkoj de Guayasmin ĉe la fervoja stacidomo [[Flughaveno Madrido-Baraĥo|Madrid-Barajas Flughaveno]] Dosiero:Portrait_of_Efraín_Andrade_Viteri_by_Oswaldo_Guayasamín.jpg|Portreto de Efraín Andrade Viteri Dosiero:RENDICIÓN_DE_CUENTAS_ASAMBLEA_NACIONAL_(17858937620).jpg|Vido de la murpentraĵo de Oswaldo Guayasamín en la Nacia Asembleo de Ekvadoro Dosiero:Asamblea_Nacional_decide_adhesión_a_la_Convemar_(7250260602).jpg|Vido de la murpentraĵo de Oswaldo Guayasamín en la Nacia Asembleo de Ekvadoro Dosiero:Detalle_del_mural_de_Oswaldo_Guayasamín_(Palacio_Legislativo,_Quito)_001.JPG|Detalo de la murpentraĵo de Oswaldo Guayasamín en la Nacia Asembleo de Ekvadoro Dosiero:Vista_del_mural_de_Oswaldo_Guayasamín_en_la_Asamblea_Nacional_de_Ecuador_pt_1.jpg|Detalo de la murpentraĵo de Oswaldo Guayasamín en la Nacia Asembleo de Ekvadoro Dosiero:Detalle_del_mural_de_Oswaldo_Guayasamín_(Palacio_Legislativo,_Quito)_002.jpg|Detalo de la murpentraĵo de Oswaldo Guayasamín en la Nacia Asembleo de Ekvadoro Dosiero:Mural_no_Aeroporto_de_Barajas.jpg </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20190904223026/http://www.guayasamin.org/ Oswaldo Guayasamín.org.] * [https://www.facebook.com/pages/Oswaldo-Guayasamin-oficial/ Facebook Fervorula Paĝo - Oswaldo Guayasamín oficial.] * [https://www.facebook.com/FUNDACION.GUAYASAMIN.ECUADOR/ Facebook Fervorula Paĝo - FUNDACIÓN GUAYASAMÍN.] * [http://www.in-quito.com/guayasamin-quito-ecuador/quito-oswaldo-guayasamin.htm Oswaldo Guayasamin biografio] * [https://web.archive.org/web/20191031150813/http://www.capilladelhombre.com/ Kapelo de Homo] (hispanlingva kaj angllingva versioj) * [https://web.archive.org/web/20191031150813/http://www.capilladelhombre.com/ La Capilla del Hombre.com.] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Guayasamin, Oswaldo}} [[Kategorio:Skulptistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Modernaj artistoj]] [[Kategorio:Ekvadoraj artistoj]] l71l86xaek8m89zjutxn3r9v0ofqmsg Ali Podrimja 0 911716 9354126 9112477 2026-04-17T19:23:27Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9354126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ali PODRIMJA''' (naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1942 en [[Djakovica|Đakovica]], [[Regno Jugoslavio]] , nun [[Kosovo]]; mortis inter la 18-a kaj 21-a de julio 2012 apud [[Lodève]], [[Francio]]) estis kosov-albana poeto. Li studis albanan lingvon kaj literaturon kaj laboris kiel ĵurnalisto kaj redaktisto. <ref name="hur">{{cite news|date=22 July 2012|title=Ünlü şairin cesedi bulundu (Body of famous poet found)|url=http://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/haber/21043371.asp|access-date=22 July 2012|newspaper=Hürriyet}}</ref><ref>{{cite web|title=Poet found dead in France|url=http://www.channel24.co.za/News/International/Poet-found-dead-in-France-20120722|access-date=23 July 2012|publisher=Channel24}}</ref> == Vivo == Post malfacila infanaĝo kaj la morto de siaj gepatroj, li studis albanan lingvon kaj literaturon en Pristina ĝis 1966.  Li estas la aŭtoro de pli ol dekduo da volumoj da inspira kaj aŭdaca poezio. Ekde 1961, li estas agnoskita en kaj Kosovo kaj Albanio kiel unu el la plej elstaraj kaj novigaj poetoj. Efektive, multaj konsideras lin la esenca reprezentanto de la moderna albana poezia rondo en Kosovo kaj kosova poeto kun vasta internacia renomo. En 1982, li publikigis sian poemaron, ''Lum Lumi'', kiu estis omaĝo al lia filo Lumi, kiu mortis pro kancero. Podrimja studis albanan literaturon kaj alian literaturon ĉe la Universitato de Priština. En 2000, la poemaro ''Kiu mortigos la lupon? Elektitaj poemoj de Ali Podrimja'' estis publikigita en Novjorko. == Stilo == La granda melankolikulo, kiu en siaj poemoj uzis elementojn de parole transdonita albana popola poezio, famiĝis kiel poeto eĉ ekster la albanlingva mondo. Lia unua kolekto de elegiaj poemoj, ''Thirrje'' (Calls, Pristina, 1961), estis publikigita dum li ankoraŭ studis en la mezlernejo en Gjakova. La postaj volumoj enkondukis novajn elementojn de la repertuaro, inklinon al [[Simbolismo (literatura skolo)|simbolismo]] kaj [[alegorio]], rivelante lin kiel maturan simboliston, kiu bone konas la plej diversajn rimo- kaj metriko-stilojn. Lia verkado prezentis [[Ekzistadismo|ekzistadisman]] [[obsedo]]<nowiki/>n pri la [[dilemo]] de [[ekzisto]], kun elementoj de [[soleco]], [[timo]], [[morto]] kaj [[sorto]]. Ali Podrimja estas tamen lakona poeto. Liaj poemoj estas kompaktaj laŭ strukturo kaj liaj bildoj estas rektaj, lakonaj kaj sen iu ajn artefarita multvorteco. Ĉiu vorto havas signifon. Li allogas legantojn per sia konvinka kapablo ornami la elipsan rokan pejzaĝon, rememorigan pri albanaj popolaj versoj, per nekutimaj [[metaforo]]<nowiki/>j, neatenditaj sintaksaj strukturoj kaj subtilaj rimoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Albanlingva literaturo]] {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Podrimja, Ali}} [[Kategorio:Poetoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Albanlingvaj poetoj]] cg2hiiw45tadhx7dlfimkfuuug9gz3z Hana Gregorová 0 912169 9354154 9121959 2026-04-17T20:37:15Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354154 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Hana GREGOROVÁ''', naskita '''LILGOVÁ''' (n. la 30-an de januaro 1885 en [[Martin]]  – m. la 11-an de decembro 1958 en [[Prago]]) estis slovaka verkistino, edukistino kaj subtenantino de la klopodoj por virina emancipiĝo. Ŝi estas priskribita kiel la unua feministino de Slovakio. Ŝia novelo ''Zeny'', publikigita en 1912, estas nomita la sukceso por moderna feminismo en Slovakio, kiu baldaŭ estis inkludita en la slovakan sendependecan movadon. == Verkado == Ŝia literatura verkaro komenciĝis per la traduko de la romano ''La pluvombrelo de Sankta Petro'' ([[Kálmán Mikszáth]]). Ŝi verkis prozon, sed krom verkoj por plenkreskuloj, ŝi ankaŭ dediĉis sin al verkado por infanoj. ''"Hodiaŭ ni havas la ŝancon akademie studi kiom da peno ĝi kostis. Klera virino estas devigita labori kulture kaj publike en la intereso de aliaj. La virino de hodiaŭ supozeble laboru pri nova epoko de la homaro, en kiu ne estos nemeritita malriĉeco. Ŝi supozeble batalu por pli bonaj sociaj kondiĉoj. Ŝi supozeble plenumu la vivformon per kulturo, socia agado kaj arto."'' == Verkaro == == En Esperanto aperis == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2025/06/patrino-de-hana-gregorova.html?view=flipcard ''Patrino'' - de Hana Gregorova], trad. Jarka Malá, aperinta ĉe la [[Esperanta Retradio]] la 11-an de junio 2025. == Fontoj == {{cite book|last1=Farkašová|first1=Etela|editor1-last=Haan|editor1-first=Francisca de|editor2-last=Daskalova|editor2-first=Krassimira|editor3-last=Loutfi|editor3-first=Anna|title=Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms in Central, Eastern, and South Eastern Europe: 19th and 20th Centuries|date=2005|publisher=Central European University Press|location=New York|isbn=978-963-7326-39-4|chapter=Gregorová, Hana|url-access=registration|url=https://archive.org/details/biographicaldict0000unse_u3f7}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Gregorová, Hana }} [[Kategorio:Slovakaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] nq6wiib4e8kp7w26i8lowp30hkr98x9 Alfred Schütz 0 913422 9354260 9132576 2026-04-18T08:07:59Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354260 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Alfred SCHÜTZ''' /ʃʊts/ (ankaŭ nomata Schutz, n. la 13-a de aprilo 1899 en [[Vieno]], [[Aŭstrio-Hungario]] ; m. la 20-a de majo 1959 en [[Novjorko]]) estis aŭstra [[sociologo]], kiu estas konsiderata la fondinto de fenomenologia sociologio, en kiu li studis la procezojn de formado de homaj ideoj pri la socia mondo. Kune kun la ideoj de [[Edmund Husserl]], [[Henri Bergson]] kaj [[Max Weber]] - li dediĉis sin al la demando de intersubjektiveco. <ref name=":1">Walsh, George. 1997. "Introduction." In ''The Phenomenology of the Social World'', by Alfred Schütz. Illinois.</ref> Li estis profesoro pri sociologio ĉe la [[Nova Lernejo por Socia Esplorado|Nova Lernejo por Socia Esploro]] en [[Novjorko]] ekde 1952. Lia ĉefverkaĵo estas la ''Phenomenology of the Social World'' (''Fenomenologio de la Socia Mondo'', 1967), en kiu li rilatis laboron de [[Edmund Husserl]] al la sociaj sciencoj, uzanta ĝin por evoluigi la filozofiajn fundamentojn de sociologio de Max Weber. <ref name=":0">{{cite web|last=Barber|first=Michael|title=Alfred Schutz|url=http://plato.stanford.edu/entries/schutz/|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|access-date=5 October 2012}}</ref> Lia verkado transpontis [[Sociologio|sociologiajn]] kaj [[Fenomenologio|fenomenologiajn]] tradiciojn. Schütz iom post iom akiras rekonon kiel unu el la ĉefaj filozofoj de socioscienco de la 20-a jarcento. Li ligis la verkaron de [[Edmund Husserl]] al la sociaj sciencoj, uzante ĝin por evoluigi la filozofiajn fundamentojn de la sociologio de [[Max Weber]] en lia ĉefa verko "Fenomenologio de la socia mondo". Tamen, multe de lia influo devenis de la publikigo de liaj "Kolektitaj Dokumentoj" en la 1960-aj jaroj. <ref>Schutz, A. ''Collected Papers I: The Problem of Social Reality'', edited by M. A. Natanson and H. L. van Breda. Dordrecht: Martinus Nijhoff; ''Collected Papers II''. ''Studies in Social Theory'', edited by A. Brodersen. Dordrecht: Martinus Nijhoff; ''Collected Papers III. Studies in Phenomenological Philosophy'', edited by I. Schutz and [[Aron Gurwitsch|A. Gurwitsch]]. Dordrecht: Martinus Nijhoff</ref> == Verkado == Li publikigis sian unuan verkon, La ''Senchava Strukturo de la Ĉiutaga Mondo'' , en 1932, dum li ankoraŭ estis en Vieno. La verko estis tre laŭdata de la fondinto de fenomenologio, Edmund Husserl. Ĝi enhavas la ĉefajn ideojn kaj provojn provizi filozofian pravigon por la sociaj sciencoj bazitan sur la priskriba fenomenologio de Husserl. Schutz tiel celis plenumi la taskon de Husserl restarigi la ligon inter abstraktaj sciencaj kategorioj kaj la "vivmondo", komprenata kiel la mondo de tuja homa agado, la mondo de kulturo. Schutz provis provizi filozofian bazon por la metodika perspektivo kaj bazaj kategorioj de Max Weber. Lia pensado trovis novajn ŝancojn en intelekta dialogo kun antaŭaj aŭtoroj de pragmata orientiĝo, kiel ekzemple [[George Herbert Mead]] kaj [[John Dewey]]. La verko de Schutz, malmulte konata, influis modernan sociologian teorion per la laboro de [[Peter L. Berger|Berger]] kaj [[Thomas Luckmann|Luckmann]] kaj per la [[Etnometodologio|etnometodika]] aliro de [[Harold Garfinkel|Garfinkel]]. Surbaze de sia teorio, Schutz esploris la strukturojn de motivoj de socia agado, formojn kaj metodojn de ĉiutaga konscio, la strukturon de homa komunikado, socian percepton, racion, ktp., same kiel problemojn de metodaro kaj proceduro de socia pensado. La rezultoj de ĉi tiuj studoj, prezentitaj en granda nombro da publikaĵoj de liaj verkoj en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, estis vaste disvastigitaj inter profesiaj sociologoj. <ref>{{Cite book|title=The Participating Citizen: A Biography of Alfred Schutz|last=Barber|first=Michael}}</ref> == Kelkaj el la ĉefaj ideoj evoluigitaj de Schutz == * ''Socia realo'' : La tuto de objektoj kaj eventoj de la socia kultura mondo, kiel ĝi estas spertata de la komuna racio de homoj, kiuj pasigas sian ĉiutagan ekziston inter siaj samspeciuloj, ligitaj kun ili per amaso da interagaj rilatoj. Jen la mondo de kulturaj objektoj kaj sociaj institucioj, en kiu ni ĉiuj naskiĝas, en kiu ni devas moviĝi kaj kiun ni devas kompreni. * ''Vivmondo'' : La homo konstante partoprenas en la sfero de la realo en kaj neeviteblaj kaj formulecaj formoj (ŝajne "evidentaj"). La areo, en kiu li povas interveni kaj kiun li povas modifi per funkciigado de sia vivanta organismo en ĝi, nomiĝas la mondo de la ĉiutaga vivo. * ''Biografia situacio'' : En la kondiĉoj, kiuj limigas la vivon, Schutz identigis du tipojn de elementoj: 1) Tiuj, kiuj estas regeblaj aŭ povas esti regataj; 2) Tiuj, kiuj estas ekster aŭ preter la ebleco de regado. La individuo aganta en la mondo provas ŝanĝi la mondon, kiu ĉirkaŭas lin. La biografia situacio determinas la manieron determini la lokon de ago, interpreti eblecojn kaj fari decidojn. * ''Anticipa retrospekto.'' Mensa operacio, kiu implikas individuon imagi kio okazos en la estonteco kvazaŭ ion jam okazintan == Elektita bibliografio == '''1932''': ''Der sinnhafte Aufbau der sozialen Welt: eine Einleitung in die verstehende Soziologie''. Wien: J. Springer. '''1941''': "William James' Concept of the Stream of Consciousness Phenomenologically Interpreted." ''Philosophy and Phenomenological Research'' 1:442–51. '''1942''': "Scheler's Theory of Intersubjectivity & the General Thesis of the Alter Ego." ''Philosophy and Phenomenological Research'' 2: 323–47. '''1944''': "The Stranger." ''American Journal of Sociology'' 49(6):499–507. '''1945''': "On Multiple Realities." ''Philosophy and Phenomenological Research'' 5:533–576. '''1948''': "Sartre's Theory of Alter Ego." ''Philosophy and Phenomenological Research'' 9:181–199. '''1951''': "Choosing Among Projects of Action." ''Philosophy and Phenomenological Research'' 12:161–84. '''1953''': "Edmund Husserl's Ideas, Volume II." ''Philosophy and Phenomenological Research'' 13: 394–413. '''1953''': "Die Phänomenologie und die fundamente der Wissenschaften. (Ideas III by Edmund Husserl: A Review.)" ''Philosophy and Phenomenological Research'' 13:506–14. '''1953''': "Common-sense and Scientific Interpretation of Human Action." ''Philosophy and Phenomenological Research'' 14:1–38. '''1954''': "Concept and Theory Formation in the Social Sciences." ''Journal of Philosophy''. 51:257–72. '''1957''': "Max Scheler's Epistemology and Ethics: I." ''Review of Metaphysics'' 11:304–14. '''1958''': "Max Scheler's Epistemology and Ethics: II." ''Review of Metaphysics''. 11:486–501. '''1959''': "Type and Eidos in Husserl's Late Philosophy." ''Philosophy and Phenomenological Research'' 20:147–65. '''1962–66''': ''Collected Papers I: The Problem of Social Reality'', edited by M. A. Natanson and H. L. van Breda. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers. * ''Collected Papers II''. ''Studies in Social Theory'', edited by A. Brodersen. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers. * ''Collected Papers III. Studies in Phenomenological Philosophy'', edited by I. Schutz and A. Gurwitsch. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers. '''1967''': ''The Phenomenology of the Social World''. Evanston, IL: Northwestern University Press. '''1970''': ''Reflections on the Problem of Relevance'', edited by R. Zaner. New Haven, CT: Yale University Press. '''1970''': ''On Phenomenology and Social Relations: Selected Writings'', edited by Helmut R. Wagner. Chicago: University of Chicago Press. '''1971''': ''Das Problem der Relevanz''. Frankfurt am Main: Suhrkamp. '''1972''': Gesammelte Aufsätze: ''Band I.'' ''Das Problem der Sozialen Wirklichkeit'' Translated by B. Luckmann and R.H. Grathoff. Dordrecht, The Netherlands: Martinus Nijhoff Publishers. '''1972''': ''Gesammelte Aufsätze: Band II''. ''Studien zur Soziologischen Theorie'', translated by A. von Baeyer and edited by A. Brodersen. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers. '''1972''': ''Gesammelte Aufsätze: Band III''. ''Studien zur Phänomenologischen Philosophie'', translated by A. von Baeyer and edited by I. Schutz. Dordrecht: Martinus Nijhoff Publishers. '''1973''': ''The Structures of the Life-World'' [''Strukturen der Lebenswelt''], with [[Thomas Luckmann]], translated by R. M. Zaner and H. T. Engelhardt, Jr. Evanston, IL: Northwestern University Press. '''1976''': "Fragments on the Phenomenology of Music." ''Music Man'' 2:5–72. '''1977''': ''Zur Theorie sozialen Handelns: Briefwechsel Alfred Schutz,'' ''Talcott Parsons'', edited by W. M. Sprondel. Frankfurt am Main: Suhrkamp. * '''1978''': ''The Theory of Social Action: The Correspondence of Alfred Schutz and Talcott Parsons'', edited by R. Grathoff. Bloomington: Indiana University Press. '''1982''': ''Life forms and meaning structure'' [''Lebensformen und Sinnstruktur''], translated by H. R. Wagner. London: Routledge & K. Paul. '''1985''': ''Alfred Schutz, Aron Gurwitsch: Briefwechsel, 1939-1959'', edited by Ludwig Landgrebe. München: W. Fink. * '''1989''': ''Philosophers in Exile: the Correspondence of Alfred Schutz and Aron Gurwitsch, 1939-1959'', translated by J. C. Evans and edited by R. Grathoff. Bloomington, IN: Indiana University Press. '''1996''': ''Collected Papers IV'', edited by H. Wagner, G. Psathas, and F. Kersten. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. '''2010:''' Zur Methodologie der Sozialwissenschaften. Werkausgabe Alfred Schütz, 4: Hrsg.: Jochen Dreher, Thomas Eberle, Gerald Sebald. UVK-Verlag: Konstanz, ISBN 9783896697455. '''2011''': Relevanz und Handeln 2.Gesellschaftliches Wissen und politisches Handeln. Werkausgabe Alfred Schütz, 6; Hrsg.: Andreas Göttlich, Gerald Sebald, Jan Weyand. UVK-Verlag: Konstanz, ISBN 9783896697424. '''2013:''' Schriften zur Literatur. Werkausgabe Alfred Schütz; 8; Hrsg.: Michael D. Barber and Jochen Dreher. UVK-Verlag: Konstanz, München; ISBN 9783896697400. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[Stanford Encyclopedia of Philosophy|Stanford Encyclopedia de Filozofio]], "[http://plato.stanford.edu/entries/schutz/ Alfred Schutz]," de [[:en:Michael_Barber_(biographer)|Michael Barber]] * [[hdl:10079/fa/beinecke.schutz|Alfred Schutz Paperoj]]. Ĝenerala Kolekto, Beinecke Malofta Libro kaj Manuskripta Biblioteko, Yale Universitato. * [http://www.waseda.jp/Schutz/AlfredEng.htm La Alfred Schutz Arkivo.] * [http://www.spep.org/ Socio por Fenomenologio kaj Ekzisteca Filozofio.] * [http://www.iep.utm.edu/phenom/ Interreto Encyclopedia de Filozofio - Fenomenologio] * [https://web.archive.org/web/20130710121657/http://cms.uni-konstanz.de/en/soz-archiv/news/ Socia Scienca Arkivo Konstanz (Alfred Schutz Monumenta Arkivo)] * [https://www.kim.uni-konstanz.de/soz-archiv/ Sozialwissenschaftliches Archiv Konstanz – Alfred-Schütz-Gedächtnis–Archiv] * [http://www.schutzcircle.org/ La Internacio Alfred Schutz Cirklo por Fenomenologio kaj Interpretive Socia Scienco] * [https://web.archive.org/web/20171023120038/https://www.newschool.edu/nssr/husserl/ La Nova Lernejo] * [http://findingaids.cjh.org/?pID=1525175 Gvidilo al la Paperoj de la Alfred Schutz Familio] ĉe la Leo Baeck Instituto, Nov-Jorko. * [https://www.youtube.com/watch?v=tPoOcpwCjOw Alfred Schutz YouTube Video] * [http://www.sphs.info Societo por Fenomenologio kaj la Homa Scienco (SPHS)] * [https://www.springer.com/journal/10746 Homaj Studoj: Revuo de Filozofio kaj la Sociaj Sciencoj (Springer)] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Schütz, Alfred}} [[Kategorio:Filozofoj de sociaj sciencoj]] [[Kategorio:Fenomenologoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Judaj filozofoj]] [[Kategorio:Usonaj sociologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj sociologoj]] [[Kategorio:Aŭstraj judoj]] [[Kategorio:Aŭstro-hungaraj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Mortintoj en 1959]] i1ou9d0xlnylrk4mqh6nbrbxoztvaty Jevgenia Semjonovna Ginzburg 0 915173 9354142 9227354 2026-04-17T20:01:44Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jevgenia Semjonovna GINZBURG''' ({{Lang-ru|Евгения Семёновна Гинзбург}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|20|12|1904}}) en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]] — mortis la [[25-a de majo]] [[1977]], [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Sovetunio|sovetia]] [[ĵurnalisto]] kaj [[Publikigisto|publicisto]]. ==Biografio== Jevgenia (“Ĵenja”) Ginzburg naskiĝis en juda familio de apotekistoj en Moskvo. Baldaŭ poste, la familio translokiĝis al [[Kazano]]. En 1920, ŝi studis ĉe la Kazana Universitato, unue [[Socia scienco|pri sociaj sciencoj]] kaj poste [[Pedagogio|pri pedagogio]]. Ŝi laboris kiel instruisto, poste kiel docento. Ŝi baldaŭ edziniĝis al Pavel Aksjonov, tiam urbestro de Kazan kaj membro de la Komunista Partio. Post aliĝo al la Komunista Partio, ŝi daŭrigis sian karieron kiel instruisto kaj [[ĵurnalisto]]. Ŝi naskis du filojn, Aleksej Aksjonov (1926–1944) kaj Vasilij Aksjonov (1932–2009), kiu fariĝis konata [[aŭtoro]]. En februaro 1937, ŝi estis forpelita el la partio kaj baldaŭ arestita pro supozeblaj ligoj kun la [[Trockiismo|trockiistoj]]. Kiam ŝi demandis en la tribunalo, kian krimon ŝi faris, la juĝistoj miris kaj respondis: “Sed vi scias, ke kamarado [[Sergej Kirov|Kirov]] estis murdita en Leningrado.” Kiam ŝi protestis, ke ŝi neniam estis en tiu urbo kaj ke la murdo okazis antaŭ tri jaroj, li diris al ŝi: “Viaj samideanoj murdis lin. Tial, ankaŭ vi estas plene morale kaj krime respondeca.” Tiu ĉi analogeca principo donis al la sovetaj aŭtoritatoj preskaŭ senliman povon agi kontraŭ individuoj kiujn ili konsideris danĝeraj.<ref>Richard Overy: ''Die Diktatoren: Hitlers Deutschland, Stalins Rußland'' (“La diktatoroj: [[Adolf Hitler|hitlerisma]] Germanio, [[Stalinismo|stalinisma]] Rusio”), Munkeno 2005, paĝo 396.</ref> Ŝiaj gepatroj ankaŭ estis arestitaj sed liberigitaj post du monatoj. Ŝia edzo estis arestita en julio kaj kondamnita al 15 jaroj da deviga laboro kaj ordonita transdoni ĉiujn siajn posedaĵojn. En aŭgusto, ŝi estis kondamnita al dek jaroj en malliberejo kaj kvin jaroj da senigo de [[civilaj kaj politikaj rajtoj]]. Ginzburg servis sian punon en la malliberejo [[Jaroslavl]] ĝis 1939 kaj poste en laborpunejoj en [[Kolima (regiono)|Kolima]]. Plurajn fojojn ŝi apenaŭ evitis morton pro elĉerpiĝo kaj malnutrado. En la 1940-aj jaroj, oni asignis ŝin al pli malpezaj laborpostenoj kiel flegistino, laboristo kaj infanĝardena instruisto. Tiutempe ŝi renkontis la [[Rusiaj germanoj|rus-germanan]] [[Interna medicino|interniston]] kaj [[Homeopatio|homeopaton]] Anton Valter. Valter estis internigita pro sia germana deveno. Aldone al sia laboro kiel tendara kuracisto, li kuracis multajn el la submastroj de la [[gulago]]. Poste ili geedziĝis kaj adoptis orfon nomitan Tonja. En februaro 1947, oni oficiale liberigis Ginzburg el la gulago, sed ŝi devis resti en la [[Magadan|Magadan-]]<nowiki/>zono dum la pliaj kvin jaroj. Ŝi denove povis labori en infanĝardeno kaj sekrete verkis siajn memoraĵojn. En oktobro 1950, ŝi estis denove arestita kaj ekzilita al la [[Krasnojarsko|Krasnojarska]] regiono, post kio ŝia celloko estis ŝanĝita al [[Kolima (rivero)|Kolima]]. Post la morto de [[Josif Stalin|Stalin]] en 1953, Ginzburg rajtis vojaĝi al Moskvo. En 1955, ŝi estis plene rehabilitita. Milionoj da aliaj, kiuj estis same maljuste kondamnitaj, dividis ŝian sorton. ==Verkaro== Reveninte en Moskvo, ŝi laboris kiel ĵurnalisto kaj publikigis aŭtobiografiajn verkojn kiuj priskribis la 1920-ajn jarojn en Sovetunio. La parto de ŝia memoraĵoj dediĉita al la vivo en la [[gulago]], ''Krutoj maršrut'' (laŭvorte: “Malfacila marŝovojo,” publikigita en la germana en du partoj sub la titoloj ''Marschroute eines Lebens'' (“Vojaĝo de vivo”) kaj ''Gratwanderung'' (“Ŝnurbalancado”), ne estis publikigita en Sovetunio ĝis 1988. Ĝi cirkulis tie en [[samizdato]]. Sen la scio de Ginzburg, la unua parto de ŝiaj memoraĵoj estis registrita sur sonbendo kaj kontrabandita en la [[Orienta Germanio|GDR]]. Ili estis eldonitaj en la rusa lingvo en 1967 de [[Tamizdato]] – en ĉi tiu kazo de la frankfurta eldonejo ''Possev'' kaj la milana eldonejo ''Mondadori''. Alia ruslingva eldono estis publikigita en Novjorko en 1985. En 1969, plurmil ekzempleroj de ŝiaj memoraĵoj estis ĵetitaj per balono super Orienta Germanio. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Ginzburg, Yevgenia}} [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Sovetiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rusiaj judoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Sovetiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Publikigistoj]] oo32fyto7hzmnmhf1jx41r777a5j0tf Jean-Henri Fabre 0 915399 9354160 9187566 2026-04-17T21:03:31Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354160 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jean-Henri Casimir FABRE''' (n. la 21-an de decembro 1823 en [[Saint-Léon-sur-l'Isle|Saint-Léons]] ; m. la 11-an de oktobro 1915 en [[Sérignan-du-Comtat]], [[Vaucluse]]) estis franca natursciencisto ([[entomologo]]), poeto, kaj verkisto, membro de la [[Franca Akademio]] kaj la [[Honora Legio]]. Li estas konsiderita pioniro de [[Besta konduto|besta kondutscienco]] kaj ekofiziologio. <ref>Going, Charles Buxton. (1935). "Henri Fabre, Educator and Naturalist". ''The American Scholar''. Vol. '''4''', No. 1, pp. 100-108</ref> == Mallonga biografio == [[Dosiero:Jean_Henri_Fabre_Nadar.jpg|maldekstra|eta|''Jean Henri Fabre de [[Félix Tournachon Nadar|Nadar]]'']] Naskiĝis la 21-an de decembro 1823 en Saint-Léon, departemento Aveyron, Francio. * 1842 - diplomiĝis en pedagogia altlernejo, laboris kiel instruisto. * 1849 - komencis instrui ĉe la Liceo en Ajaccio (Korsiko ). Post translokiĝo al Parizo, li doktoriĝis. * 1852 - instruisto pri fiziko kaj kemio ĉe la Liceo de Avignon. * 1855 - publikigis sian unuan sciencan artikolon. * 1866-1873 — la municipo nomumas Fabre kiel kuratoron de la Muzeo pri Natura Historio de Avignon (renomita de Musée de Requian en 1851), tiam loĝigita en neuzata militista preĝejo. Tie, en 1867, li ricevas neatenditan viziton de la Ministro pri Edukado, Victor Duruy (1811-1894). Ĉi tiu filo de laboristo, kiu fariĝis studento ĉe la Fakultato pri Edukado kaj inspektisto pri edukado, kaj poste akademiano, amikiĝis kun Fabre kaj karesis la revon prepari edukajn programojn por la malaltaj klasoj. Duruy, kiu fariĝis Ministro pri Publika Edukado en 1865, alvokas Fabre al Parizo du jarojn poste por transdoni al li la Legion de Honoro kaj prezenti la entomologon al la imperiestro Napoleono la 3-a. * 1871 - forigita de instruado (pro siaj ideoj pri reformado de edukado), Fabre ekloĝas en malgranda domo ĉe la periferio de Orange. En la aĝo de 55 jaroj, Fabre aĉetis terpecon en la vilaĝo Sérignan-du-Comtat en [[Provenco]], 80 km de la marbordo. Iom post iom, li kreis veran laboratorion por la kampa studo de insekta vivo kaj nomis ĉi tiun ideon "La Dezertejo". La 14-an de oktobro 1913, la franca prezidanto Raymond Poincaré venis al Sérignan-du-Comtat por persone renkonti J. Fabre kaj esprimi sian rekonon al li nome de la nacio. <ref>{{Cite book|last1=Autié|first1=Dominique|url=https://books.google.com/books?id=tvvaAAAAMAAJ|title=Jean Henri Fabre: maisons, chemin faisant|last2=Astorg|first2=Sylvie|date=1999|publisher=C. Pirot|isbn=978-2-86808-136-0|pages=57|language=fr|quote=Avignon , les bruits de la ville Nommé professeur adjoint de physique et de chimie au lycée d ' Avignon en janvier 1853 , Fabre songe d ' abord à louer une maison à Villeneuvelès}}</ref> En 1951, la franca reĝisoro Henri Diamant-Berger faris ''Monsieur Fabre'', filmon pri la vivo de Jean-Henri Fabre kun Pierre Fresnay en la titolrolo. == Scienca agado == Fabre korespondis kun multaj el la granduloj de sia tempo, precipe kun [[Charles Darwin]]. Tamen, li restis skeptika pri la [[evoluteorio]] de Darwin, ĉar li estis rezervita al ĉiuj teorioj kaj sistemoj. Lia forto kuŝis en zorgema kaj preciza observado de detaloj, en kampa esplorado. Li ĉiam estis singarda pri iuj ajn hastaj, ĝeneraligantaj konkludoj tiritaj el liaj observaĵoj. En multaj detalaj observaĵoj kaj eksperimentoj, li aparte interesiĝis pri la instinkta konduto de bestoj. Li dediĉis tridek jarojn de sia vivo en [[Suda Francio|sudo de Francio]] al la studo de [[insektoj]]. Li esploris la vivojn de masonistabeloj (''Chalicodoma''), fosantaj vespoj (''Sphecidae''), [[manto]]<nowiki/>j (''Mantodea''), la psike- papilio (''Psychidae''), la [[raŭpo]]<nowiki/>j de la [[pina procesio-papilio]] kaj multaj aliaj insektoj. Liaj unuaj publikaĵoj aperis en 1855. En 1879, la unua volumo de ''Souvenirs Entomologiques'' (Entomologiaj Memoraĵoj, [[d:Q839435]]) estis publikigita. Preskaŭ tridek jaroj pasis antaŭ ol la lasta, 10- a volumo de ĉi tiu verko eldoniĝis - la sciencisto jam estis 86-jara tiutempe. Kelkaj el liaj esploroj daŭris jardekojn: ekzemple, li studis la konduton de [[skarabedoj]] dum preskaŭ 40 jaroj. Kvankam Fabre skribis pri skaraboj, papiliaj raŭpoj, griloj kaj abeloj, li atentis aparte vespojn. Malimpliki iliajn kutimojn fariĝis la vivoverko de Fabre: 4 volumoj de "Memuaroj" estas dediĉitaj al ĉi tiu grupo de pikantaj insektoj el la [[Subordo (biologio)|subordo]] ''[[Apokrito|Apokritoj]]'' de la [[Ordo (biologio)|ordo]] [[Himenopteroj]]. Fabre estas unu el la fondintoj de insekta [[etologio]]. Li evoluigis novajn ideojn pri ilia kompleksa konduto, montrante ke ĝi estas strikte kohera ĉeno de normaj agoj, kaj pruvis la denaskecon de la konduto de ĉi tiuj estaĵoj. Fabre esploris, interalie, la seksan altiron de masklaj kaj inaj papilioj kaj faris esplorojn pri la ŝelo-konstruantaj [[larvo]]<nowiki/>j de la [[Triĥopteroj|trikopteroj]] (''[[Trichoptera]]''). Li ankaŭ studis veziketskarabojn (''Meloidae'') kaj establis la ekziston de hipermetamorfozo (d:Q590871) en ĉi tiuj insektoj. Komence, la verko de Fabre altiris malmultan publikan atenton. Tamen, kelkaj famuloj alte taksis lian verkon. Victor Hugo nomis lin " la Homero de insektoj", kaj Charles Darwin priskribis la entomologon kiel "neimiteblan observanton". Fabre neniam dividis la evoluciajn vidpunktojn de Darwin (kun kiu li korespondis). Kontraŭulo de la evoluteorio, li kredis, ke biologiaj specioj, kun siaj instinktoj kaj kutimoj, estis senŝanĝaj ekde la kreado. En 1865, laŭ rekomendo de la kemiisto kaj akademiano [[Jean-Baptiste Dumas|Jean Baptiste Dumas]], la fama [[mikrobiologo]] [[Louis Pasteur]] vizitis Fabre. Li interesiĝis pri la problemo savi la [[bombikso]]<nowiki/>jn, kies kulturo suferis pro grava [[epizootio]]. La konsulto kun la entomologo estis utila kaj Pasteur poste povus haltigi la teruran epizootion kaj savi la francan silkbredadon. La verkoj de Fabre estis ne nur originalaj, sed ankaŭ plenumis la plej altajn normojn. Lia biografiisto kaj kuracisto G. V. Legros skribis, ke "li ŝuldis malmulte al aliaj sciencistoj kaj aŭtoroj, ĉar lia stilo, same kiel la sekreto de lia majstreco, estis unikaj". Tiel, en liaj libroj, scienca pedanteco kombiniĝas kun sendubaj literaturaj meritoj kaj vigleco de prezentado, kaj Fabre ŝuldas multon de sia monda famo kiel verkisto kaj [[Popularigo de scienco|popularigisto de scienco]] al sia stilo de prezentado. [[Romain Rolland]] parolis pri liaj verkoj jene: "La pasia pacienco de liaj brilaj observaĵoj ĝojigas min ne malpli ol la plej bonaj artaĵoj. Dum multaj jaroj mi legis kaj amas liajn librojn...", kaj  [[Luis Buñuel]] skribis: "Mi adoris la ''Entomologiajn Memoraĵojn'' de Fabre. Pro liaj mirindaj observkapabloj, pro lia senlima amo al vivantaj estaĵoj. Ĉi tiu nekomparebla libro estas multe pli alta ol la [[Biblio]]. Delonge mi diris, ke ĉi tiu estas la libro, kiun mi kunportus al [[Dezerta Insulo|dezerta insulo]]". Unu el la plej ŝatataj libroj de Gu Cheng, eminenta reprezentanto de la ĉina grupo de " Nebulaj Poetoj ", estis ankaŭ "Entomologiaj Memoroj". [[Gerald Durrell]] memoris sian konatiĝon kun la libroj de Fabre en sia junaĝo kun dankemo kaj admiro en la rakonto "Birdoj, Bestaĉoj kaj Parencoj": "... Mi ŝire malfermis la pakaĵon, kaj interne estis dika verda libro titolita "La Sankta Skarabo kaj Aliaj" de Jean Henri Fabre. Kiam mi malfermis ĝin, mi estis ravita... La teksto estis ĉarma. Ĝi ne estis klera, abstrusa libro. Ĝi estis skribita en tia simpla, klara lingvo, ke eĉ mi povis kompreni ĝin... mia ĝojo ne konis limojn." Kiu estas Fabre?: ''"Granda sciencisto, kiu pensas kiel filozofo, vidas kiel artisto kaj parolas kiel poeto''. " - [[Jean Rostand]] Jam post la publikigo de la lasta volumo de "Entomologiaj Memoraĵoj", Fabre ricevis rekonon de la scienca mondo kaj specialan premion de la Instituto de Francio pro sia fundamenta laboro. La [[Kampesploro|kampa esplorado]] de Fabre estis tute nova por la [[entomologio]] de tiuj jaroj, dum kiuj li studis vivantajn, ne mortintajn estaĵojn el kolektoj, kaj priskribis la konduton kaj vivmanieron de insektoj. Tial, Fabre estas konsiderata unu el la fondintoj de [[etologio]]. La "dezerta tero", kie Fabre faris sian esploradon kaj kiun li nomis "Paradizo", famiĝis tra la mondo kaj nun estas sub la protekto de la Muzeo pri Natura Historio. <ref>{{cite news|title=Henri Fabre Dies In France At 92; Noted Entomologist Was Described by Victor Hugo as "The Insects' Homer."|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1915/10/12/105042637.pdf|quote=Henri Fabre, the entomologist, is dead. He was born in France in 1823. Henri Fabre, whom Victor Hugo described as "The Insects' Homer," ...|newspaper=[[New York Times]]|date=12 October 1915|access-date=1 October 2012}}</ref> == Verkaro == [[Dosiero:Jean_Henri_Fabre_4350858439_953fe87fb6_o.jpg|eta|Fabre ĉirkaŭ 1913]] [[Dosiero:The_mason-bees_(IA_masonbees00fabriala).pdf|eta|''La Masonistaj Abeloj'' eldonita en 1914]] ''La verko *Souvenirs Entomologiques*'' (Entomologiaj Memoroj) de Fabre estas mondfama kaj tradukita en multajn lingvojn. Ĝi estas ampleksa verko, kiun li publikigis en dek serioj inter 1879 kaj 1907. Ĝi kombinas zorgemajn kaj precizajn priskribojn de insektaj observadoj kun personaj rememoroj, bildigoj de la homoj kaj naturo de lia suda franca patrujo, kaj poemoj en la franca kaj okcitana lingvoj. Precipe en Japanio, Fabre estas adorata kiel homo, kiu kombinis [[Scienca edukado|sciencan]] kaj literaturan edukadon laŭ ekzempla maniero. * ''Scène de la vie des insectes'' * ''Chimie agricole'' (lernolibro) (1862) * ''La Terre'' (1865) * ''Le Ciel'' (lernolibro) (1867) - [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2059691 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Le livre d’histoires, récits scientifiques de l’oncle Paul à ses neveux. Lectures courantes pour toutes les écoles'' (lernolibro) (1869) - [http://gerardgreco.free.fr/spip.php?article38 High definition PDF file] * ''Catalogue des « Insectes Coléoptères observés aux environs d'Avignon »'' (1870) * ''Les Ravageurs'' (1870) * ''Les Auxiliaires, récits de l’oncle Paul sur les animaux utiles à l’agriculture'' (1873) [http://gerardgreco.free.fr/spip.php?article36 High definition PDF file] * ''Aurore'' (lernolibro) (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1095320.pagination skanita teksto ĉe Gallica] * ''Botanique'' (lernolibro) (1874) * ''L'Industrie'' (lernolibro) (1875) * ''Les Serviteurs'' (lernolibro) (1875) * ''Sphériacées du Vaucluse'' (1878) * ''Souvenirs entomologiques'' – 1st series (1879) – [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k99159x.r=Souvenirs+entomologiques.langFR skanita teksto ĉe Gallica] * ''Etude sur les moeurs des Halictes'' (1879) * ''Le Livre des Champs'' (1879) * ''Lectures sur la Botanique'' (1881) * ''Nouveaux souvenirs entomologiques'' – 2nd series (1882) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099160&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Lectures sur la Zoologie'' (1882) * ''Zoologie'' (lernolibro) (1884) * ''Souvenirs entomologiques'' – 3rd series (1886) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099161&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Histoire naturelles'' (lernolibro) (1889) * ''Souvenirs entomologiques'' – 4th series (1891) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099162&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''La plante : leçons à mon fils sur la botanique'' (livre scolaire) (1892) – [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62033n skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 5th series (1897) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099163&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 6th series (1900) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099164&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 7th series (1901) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099165&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 8th series (1903) * ''Souvenirs entomologiques'' – 9th series (1905) * ''Souvenirs entomologiques'' – 10th series (1909) * ''[[:en:Fabre's_Book_of_Insects|Fabre's Book of Insects]]'' retold from Alexander Teixeira de Mattos' translation of Fabre's ''Souvenirs entomologiques'' [[iarchive:fabresbookofinse00fabriala|skanita libro]] * ''Oubreto Provençalo dou Felibre di Tavan'' (1909) [http://www.e-fabre.com/biographie/poesie.htm Teksto pri Jean-Henri Fabre, e-muzeo] * ''La Vie des insectes'' (1910) * ''Mœurs des insectes'' (1911) * ''Les Merveilles de l'instinct chez les insectes'' (1913) * ''Le monde merveilleux des insectes'' (1921) * ''Poésie françaises et provençales'' (1925) (fina versio) * ''La Vie des araignées'' (1928) == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Biografioj == * G.V. Legros, ([[:en:Bernard_Miall|Bernard Miall]], translator), ''Fabre, Poet of Science''. T. Fisher Unwin, 1913. (Reprinted by University Press of the Pacific, 2002, {{ISBN|0-89875-945-5}}; {{ISBN|978-0-89875-945-7}}) [[iarchive:fabrepoetofscien00legriala|skanita libro]] * E.L. Bouvier, "The Life and Work of J.H. Fabre". ''Annual Report of the Smithsonian Institution, 1916'', pages 587–597. * Augustin Fabre, [[iarchive:lifeofjeanhenrif00fabriala|''The Life of Jean Henri Fabre'']]. Dodd, Mead, 1921. [[iarchive:lifeofjeanhenrif00fabriala|Scanned version on the Internet Archive]] * Percy F. Bicknell, ''The Human Side of Fabre''. The Century Company, 1923. * [[:en:Eleanor_Doorly|Eleanor Doorly]], ''The Insect Man'', William Heinemann, 1936 * Stephan Krall, ''Vom Leben und Sterben der Insekten. Die Welt des Jean-Henri Fabre'', Hirzel, Stuttgart, 2023. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberg}} * [http://www.e-fabre.com/en/ Jean-Henri Fabre: e-muzeo] * [http://www.efabre.net/ La Mirinda Mondo de la Insektoj de Jean-Henri Fabre] * [https://web.archive.org/web/20060512024446/http://www.micropolis-insectworld.com/micropolis_uk/index_uk.html Micropolis] (angle) * [https://web.archive.org/web/20061104055823/http://www.musee-jeanhenrifabre.com/ La muzeo kaj naskiĝa domo de Jean-Henri Fabre] (france) {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Fabre, Jean-Henri }} [[Kategorio:Naturverkistoj]] [[Kategorio:Insektoj en kulturo]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Francaj entomologoj]] bwrir50nndb2sczu6r75hmadyzunlxp 9354218 9354160 2026-04-18T03:18:04Z Arbarulo 135469 misuzataj fontoj 9354218 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jean-Henri Casimir FABRE''' (n. la 21-an de decembro 1823 en [[Saint-Léon-sur-l'Isle|Saint-Léons]] ; m. la 11-an de oktobro 1915 en [[Sérignan-du-Comtat]], [[Vaucluse]]) estis franca natursciencisto ([[entomologo]]), poeto, kaj verkisto, membro de la [[Franca Akademio]] kaj la [[Honora Legio]]. Li estas konsiderita pioniro de [[Besta konduto|besta kondutscienco]] kaj ekofiziologio. == Mallonga biografio == {{Sen fontoj|temo = |dato = aprilo 2026}} [[Dosiero:Jean_Henri_Fabre_Nadar.jpg|maldekstra|eta|''Jean Henri Fabre de [[Félix Tournachon Nadar|Nadar]]'']] Naskiĝis la 21-an de decembro 1823 en Saint-Léon, departemento Aveyron, Francio. * 1842 - diplomiĝis en pedagogia altlernejo, laboris kiel instruisto. * 1849 - komencis instrui ĉe la Liceo en Ajaccio (Korsiko ). Post translokiĝo al Parizo, li doktoriĝis. * 1852 - instruisto pri fiziko kaj kemio ĉe la Liceo de Avignon. * 1855 - publikigis sian unuan sciencan artikolon. * 1866-1873 — la municipo nomumas Fabre kiel kuratoron de la Muzeo pri Natura Historio de Avignon (renomita de Musée de Requian en 1851), tiam loĝigita en neuzata militista preĝejo. Tie, en 1867, li ricevas neatenditan viziton de la Ministro pri Edukado, Victor Duruy (1811-1894). Ĉi tiu filo de laboristo, kiu fariĝis studento ĉe la Fakultato pri Edukado kaj inspektisto pri edukado, kaj poste akademiano, amikiĝis kun Fabre kaj karesis la revon prepari edukajn programojn por la malaltaj klasoj. Duruy, kiu fariĝis Ministro pri Publika Edukado en 1865, alvokas Fabre al Parizo du jarojn poste por transdoni al li la Legion de Honoro kaj prezenti la entomologon al la imperiestro Napoleono la 3-a. * 1871 - forigita de instruado (pro siaj ideoj pri reformado de edukado), Fabre ekloĝas en malgranda domo ĉe la periferio de Orange. En la aĝo de 55 jaroj, Fabre aĉetis terpecon en la vilaĝo Sérignan-du-Comtat en [[Provenco]], 80 km de la marbordo. Iom post iom, li kreis veran laboratorion por la kampa studo de insekta vivo kaj nomis ĉi tiun ideon "La Dezertejo". La 14-an de oktobro 1913, la franca prezidanto Raymond Poincaré venis al Sérignan-du-Comtat por persone renkonti J. Fabre kaj esprimi sian rekonon al li nome de la nacio. En 1951, la franca reĝisoro Henri Diamant-Berger faris ''Monsieur Fabre'', filmon pri la vivo de Jean-Henri Fabre kun Pierre Fresnay en la titolrolo. == Scienca agado == Fabre korespondis kun multaj el la granduloj de sia tempo, precipe kun [[Charles Darwin]]. Tamen, li restis skeptika pri la [[evoluteorio]] de Darwin, ĉar li estis rezervita al ĉiuj teorioj kaj sistemoj. Lia forto kuŝis en zorgema kaj preciza observado de detaloj, en kampa esplorado. Li ĉiam estis singarda pri iuj ajn hastaj, ĝeneraligantaj konkludoj tiritaj el liaj observaĵoj. En multaj detalaj observaĵoj kaj eksperimentoj, li aparte interesiĝis pri la instinkta konduto de bestoj. Li dediĉis tridek jarojn de sia vivo en [[Suda Francio|sudo de Francio]] al la studo de [[insektoj]]. Li esploris la vivojn de masonistabeloj (''Chalicodoma''), fosantaj vespoj (''Sphecidae''), [[manto]]<nowiki/>j (''Mantodea''), la psike- papilio (''Psychidae''), la [[raŭpo]]<nowiki/>j de la [[pina procesio-papilio]] kaj multaj aliaj insektoj. Liaj unuaj publikaĵoj aperis en 1855. En 1879, la unua volumo de ''Souvenirs Entomologiques'' (Entomologiaj Memoraĵoj, [[d:Q839435]]) estis publikigita. Preskaŭ tridek jaroj pasis antaŭ ol la lasta, 10- a volumo de ĉi tiu verko eldoniĝis - la sciencisto jam estis 86-jara tiutempe. Kelkaj el liaj esploroj daŭris jardekojn: ekzemple, li studis la konduton de [[skarabedoj]] dum preskaŭ 40 jaroj. Kvankam Fabre skribis pri skaraboj, papiliaj raŭpoj, griloj kaj abeloj, li atentis aparte vespojn. Malimpliki iliajn kutimojn fariĝis la vivoverko de Fabre: 4 volumoj de "Memuaroj" estas dediĉitaj al ĉi tiu grupo de pikantaj insektoj el la [[Subordo (biologio)|subordo]] ''[[Apokrito|Apokritoj]]'' de la [[Ordo (biologio)|ordo]] [[Himenopteroj]]. Fabre estas unu el la fondintoj de insekta [[etologio]]. Li evoluigis novajn ideojn pri ilia kompleksa konduto, montrante ke ĝi estas strikte kohera ĉeno de normaj agoj, kaj pruvis la denaskecon de la konduto de ĉi tiuj estaĵoj. Fabre esploris, interalie, la seksan altiron de masklaj kaj inaj papilioj kaj faris esplorojn pri la ŝelo-konstruantaj [[larvo]]<nowiki/>j de la [[Triĥopteroj|trikopteroj]] (''[[Trichoptera]]''). Li ankaŭ studis veziketskarabojn (''Meloidae'') kaj establis la ekziston de hipermetamorfozo (d:Q590871) en ĉi tiuj insektoj. Komence, la verko de Fabre altiris malmultan publikan atenton. Tamen, kelkaj famuloj alte taksis lian verkon. Victor Hugo nomis lin " la Homero de insektoj", kaj Charles Darwin priskribis la entomologon kiel "neimiteblan observanton". Fabre neniam dividis la evoluciajn vidpunktojn de Darwin (kun kiu li korespondis). Kontraŭulo de la evoluteorio, li kredis, ke biologiaj specioj, kun siaj instinktoj kaj kutimoj, estis senŝanĝaj ekde la kreado. En 1865, laŭ rekomendo de la kemiisto kaj akademiano [[Jean-Baptiste Dumas|Jean Baptiste Dumas]], la fama [[mikrobiologo]] [[Louis Pasteur]] vizitis Fabre. Li interesiĝis pri la problemo savi la [[bombikso]]<nowiki/>jn, kies kulturo suferis pro grava [[epizootio]]. La konsulto kun la entomologo estis utila kaj Pasteur poste povus haltigi la teruran epizootion kaj savi la francan silkbredadon. La verkoj de Fabre estis ne nur originalaj, sed ankaŭ plenumis la plej altajn normojn. Lia biografiisto kaj kuracisto G. V. Legros skribis, ke "li ŝuldis malmulte al aliaj sciencistoj kaj aŭtoroj, ĉar lia stilo, same kiel la sekreto de lia majstreco, estis unikaj". Tiel, en liaj libroj, scienca pedanteco kombiniĝas kun sendubaj literaturaj meritoj kaj vigleco de prezentado, kaj Fabre ŝuldas multon de sia monda famo kiel verkisto kaj [[Popularigo de scienco|popularigisto de scienco]] al sia stilo de prezentado. [[Romain Rolland]] parolis pri liaj verkoj jene: "La pasia pacienco de liaj brilaj observaĵoj ĝojigas min ne malpli ol la plej bonaj artaĵoj. Dum multaj jaroj mi legis kaj amas liajn librojn...", kaj  [[Luis Buñuel]] skribis: "Mi adoris la ''Entomologiajn Memoraĵojn'' de Fabre. Pro liaj mirindaj observkapabloj, pro lia senlima amo al vivantaj estaĵoj. Ĉi tiu nekomparebla libro estas multe pli alta ol la [[Biblio]]. Delonge mi diris, ke ĉi tiu estas la libro, kiun mi kunportus al [[Dezerta Insulo|dezerta insulo]]". Unu el la plej ŝatataj libroj de Gu Cheng, eminenta reprezentanto de la ĉina grupo de " Nebulaj Poetoj ", estis ankaŭ "Entomologiaj Memoroj". [[Gerald Durrell]] memoris sian konatiĝon kun la libroj de Fabre en sia junaĝo kun dankemo kaj admiro en la rakonto "Birdoj, Bestaĉoj kaj Parencoj": "... Mi ŝire malfermis la pakaĵon, kaj interne estis dika verda libro titolita "La Sankta Skarabo kaj Aliaj" de Jean Henri Fabre. Kiam mi malfermis ĝin, mi estis ravita... La teksto estis ĉarma. Ĝi ne estis klera, abstrusa libro. Ĝi estis skribita en tia simpla, klara lingvo, ke eĉ mi povis kompreni ĝin... mia ĝojo ne konis limojn." Kiu estas Fabre?: ''"Granda sciencisto, kiu pensas kiel filozofo, vidas kiel artisto kaj parolas kiel poeto''. " - [[Jean Rostand]] Jam post la publikigo de la lasta volumo de "Entomologiaj Memoraĵoj", Fabre ricevis rekonon de la scienca mondo kaj specialan premion de la Instituto de Francio pro sia fundamenta laboro. La [[Kampesploro|kampa esplorado]] de Fabre estis tute nova por la [[entomologio]] de tiuj jaroj, dum kiuj li studis vivantajn, ne mortintajn estaĵojn el kolektoj, kaj priskribis la konduton kaj vivmanieron de insektoj. Tial, Fabre estas konsiderata unu el la fondintoj de [[etologio]]. La "dezerta tero", kie Fabre faris sian esploradon kaj kiun li nomis "Paradizo", famiĝis tra la mondo kaj nun estas sub la protekto de la Muzeo pri Natura Historio. == Verkaro == [[Dosiero:Jean_Henri_Fabre_4350858439_953fe87fb6_o.jpg|eta|Fabre ĉirkaŭ 1913]] [[Dosiero:The_mason-bees_(IA_masonbees00fabriala).pdf|eta|''La Masonistaj Abeloj'' eldonita en 1914]] ''La verko *Souvenirs Entomologiques*'' (Entomologiaj Memoroj) de Fabre estas mondfama kaj tradukita en multajn lingvojn. Ĝi estas ampleksa verko, kiun li publikigis en dek serioj inter 1879 kaj 1907. Ĝi kombinas zorgemajn kaj precizajn priskribojn de insektaj observadoj kun personaj rememoroj, bildigoj de la homoj kaj naturo de lia suda franca patrujo, kaj poemoj en la franca kaj okcitana lingvoj. Precipe en Japanio, Fabre estas adorata kiel homo, kiu kombinis [[Scienca edukado|sciencan]] kaj literaturan edukadon laŭ ekzempla maniero. * ''Scène de la vie des insectes'' * ''Chimie agricole'' (lernolibro) (1862) * ''La Terre'' (1865) * ''Le Ciel'' (lernolibro) (1867) - [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2059691 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Le livre d’histoires, récits scientifiques de l’oncle Paul à ses neveux. Lectures courantes pour toutes les écoles'' (lernolibro) (1869) - [http://gerardgreco.free.fr/spip.php?article38 High definition PDF file] * ''Catalogue des « Insectes Coléoptères observés aux environs d'Avignon »'' (1870) * ''Les Ravageurs'' (1870) * ''Les Auxiliaires, récits de l’oncle Paul sur les animaux utiles à l’agriculture'' (1873) [http://gerardgreco.free.fr/spip.php?article36 High definition PDF file] * ''Aurore'' (lernolibro) (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1095320.pagination skanita teksto ĉe Gallica] * ''Botanique'' (lernolibro) (1874) * ''L'Industrie'' (lernolibro) (1875) * ''Les Serviteurs'' (lernolibro) (1875) * ''Sphériacées du Vaucluse'' (1878) * ''Souvenirs entomologiques'' – 1st series (1879) – [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k99159x.r=Souvenirs+entomologiques.langFR skanita teksto ĉe Gallica] * ''Etude sur les moeurs des Halictes'' (1879) * ''Le Livre des Champs'' (1879) * ''Lectures sur la Botanique'' (1881) * ''Nouveaux souvenirs entomologiques'' – 2nd series (1882) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099160&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Lectures sur la Zoologie'' (1882) * ''Zoologie'' (lernolibro) (1884) * ''Souvenirs entomologiques'' – 3rd series (1886) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099161&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Histoire naturelles'' (lernolibro) (1889) * ''Souvenirs entomologiques'' – 4th series (1891) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099162&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''La plante : leçons à mon fils sur la botanique'' (livre scolaire) (1892) – [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62033n skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 5th series (1897) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099163&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 6th series (1900) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099164&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 7th series (1901) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099165&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 8th series (1903) * ''Souvenirs entomologiques'' – 9th series (1905) * ''Souvenirs entomologiques'' – 10th series (1909) * ''[[:en:Fabre's_Book_of_Insects|Fabre's Book of Insects]]'' retold from Alexander Teixeira de Mattos' translation of Fabre's ''Souvenirs entomologiques'' [[iarchive:fabresbookofinse00fabriala|skanita libro]] * ''Oubreto Provençalo dou Felibre di Tavan'' (1909) [http://www.e-fabre.com/biographie/poesie.htm Teksto pri Jean-Henri Fabre, e-muzeo] * ''La Vie des insectes'' (1910) * ''Mœurs des insectes'' (1911) * ''Les Merveilles de l'instinct chez les insectes'' (1913) * ''Le monde merveilleux des insectes'' (1921) * ''Poésie françaises et provençales'' (1925) (fina versio) * ''La Vie des araignées'' (1928) == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Biografioj == * G.V. Legros, ([[:en:Bernard_Miall|Bernard Miall]], translator), ''Fabre, Poet of Science''. T. Fisher Unwin, 1913. (Reprinted by University Press of the Pacific, 2002, {{ISBN|0-89875-945-5}}; {{ISBN|978-0-89875-945-7}}) [[iarchive:fabrepoetofscien00legriala|skanita libro]] * E.L. Bouvier, "The Life and Work of J.H. Fabre". ''Annual Report of the Smithsonian Institution, 1916'', pages 587–597. * Augustin Fabre, [[iarchive:lifeofjeanhenrif00fabriala|''The Life of Jean Henri Fabre'']]. Dodd, Mead, 1921. [[iarchive:lifeofjeanhenrif00fabriala|Scanned version on the Internet Archive]] * Percy F. Bicknell, ''The Human Side of Fabre''. The Century Company, 1923. * [[:en:Eleanor_Doorly|Eleanor Doorly]], ''The Insect Man'', William Heinemann, 1936 * Stephan Krall, ''Vom Leben und Sterben der Insekten. Die Welt des Jean-Henri Fabre'', Hirzel, Stuttgart, 2023. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberg}} * [http://www.e-fabre.com/en/ Jean-Henri Fabre: e-muzeo] * [http://www.efabre.net/ La Mirinda Mondo de la Insektoj de Jean-Henri Fabre] * [https://web.archive.org/web/20060512024446/http://www.micropolis-insectworld.com/micropolis_uk/index_uk.html Micropolis] (angle) * [https://web.archive.org/web/20061104055823/http://www.musee-jeanhenrifabre.com/ La muzeo kaj naskiĝa domo de Jean-Henri Fabre] (france) {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Fabre, Jean-Henri }} [[Kategorio:Naturverkistoj]] [[Kategorio:Insektoj en kulturo]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Francaj entomologoj]] f0tzfjwy7g3jzidqc3xm9opkzytxje7 9354219 9354218 2026-04-18T03:18:30Z Arbarulo 135469 9354219 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = aprilo 2026}} {{Informkesto verkisto}} '''Jean-Henri Casimir FABRE''' (n. la 21-an de decembro 1823 en [[Saint-Léon-sur-l'Isle|Saint-Léons]] ; m. la 11-an de oktobro 1915 en [[Sérignan-du-Comtat]], [[Vaucluse]]) estis franca natursciencisto ([[entomologo]]), poeto, kaj verkisto, membro de la [[Franca Akademio]] kaj la [[Honora Legio]]. Li estas konsiderita pioniro de [[Besta konduto|besta kondutscienco]] kaj ekofiziologio. == Mallonga biografio == [[Dosiero:Jean_Henri_Fabre_Nadar.jpg|maldekstra|eta|''Jean Henri Fabre de [[Félix Tournachon Nadar|Nadar]]'']] Naskiĝis la 21-an de decembro 1823 en Saint-Léon, departemento Aveyron, Francio. * 1842 - diplomiĝis en pedagogia altlernejo, laboris kiel instruisto. * 1849 - komencis instrui ĉe la Liceo en Ajaccio (Korsiko ). Post translokiĝo al Parizo, li doktoriĝis. * 1852 - instruisto pri fiziko kaj kemio ĉe la Liceo de Avignon. * 1855 - publikigis sian unuan sciencan artikolon. * 1866-1873 — la municipo nomumas Fabre kiel kuratoron de la Muzeo pri Natura Historio de Avignon (renomita de Musée de Requian en 1851), tiam loĝigita en neuzata militista preĝejo. Tie, en 1867, li ricevas neatenditan viziton de la Ministro pri Edukado, Victor Duruy (1811-1894). Ĉi tiu filo de laboristo, kiu fariĝis studento ĉe la Fakultato pri Edukado kaj inspektisto pri edukado, kaj poste akademiano, amikiĝis kun Fabre kaj karesis la revon prepari edukajn programojn por la malaltaj klasoj. Duruy, kiu fariĝis Ministro pri Publika Edukado en 1865, alvokas Fabre al Parizo du jarojn poste por transdoni al li la Legion de Honoro kaj prezenti la entomologon al la imperiestro Napoleono la 3-a. * 1871 - forigita de instruado (pro siaj ideoj pri reformado de edukado), Fabre ekloĝas en malgranda domo ĉe la periferio de Orange. En la aĝo de 55 jaroj, Fabre aĉetis terpecon en la vilaĝo Sérignan-du-Comtat en [[Provenco]], 80 km de la marbordo. Iom post iom, li kreis veran laboratorion por la kampa studo de insekta vivo kaj nomis ĉi tiun ideon "La Dezertejo". La 14-an de oktobro 1913, la franca prezidanto Raymond Poincaré venis al Sérignan-du-Comtat por persone renkonti J. Fabre kaj esprimi sian rekonon al li nome de la nacio. En 1951, la franca reĝisoro Henri Diamant-Berger faris ''Monsieur Fabre'', filmon pri la vivo de Jean-Henri Fabre kun Pierre Fresnay en la titolrolo. == Scienca agado == Fabre korespondis kun multaj el la granduloj de sia tempo, precipe kun [[Charles Darwin]]. Tamen, li restis skeptika pri la [[evoluteorio]] de Darwin, ĉar li estis rezervita al ĉiuj teorioj kaj sistemoj. Lia forto kuŝis en zorgema kaj preciza observado de detaloj, en kampa esplorado. Li ĉiam estis singarda pri iuj ajn hastaj, ĝeneraligantaj konkludoj tiritaj el liaj observaĵoj. En multaj detalaj observaĵoj kaj eksperimentoj, li aparte interesiĝis pri la instinkta konduto de bestoj. Li dediĉis tridek jarojn de sia vivo en [[Suda Francio|sudo de Francio]] al la studo de [[insektoj]]. Li esploris la vivojn de masonistabeloj (''Chalicodoma''), fosantaj vespoj (''Sphecidae''), [[manto]]<nowiki/>j (''Mantodea''), la psike- papilio (''Psychidae''), la [[raŭpo]]<nowiki/>j de la [[pina procesio-papilio]] kaj multaj aliaj insektoj. Liaj unuaj publikaĵoj aperis en 1855. En 1879, la unua volumo de ''Souvenirs Entomologiques'' (Entomologiaj Memoraĵoj, [[d:Q839435]]) estis publikigita. Preskaŭ tridek jaroj pasis antaŭ ol la lasta, 10- a volumo de ĉi tiu verko eldoniĝis - la sciencisto jam estis 86-jara tiutempe. Kelkaj el liaj esploroj daŭris jardekojn: ekzemple, li studis la konduton de [[skarabedoj]] dum preskaŭ 40 jaroj. Kvankam Fabre skribis pri skaraboj, papiliaj raŭpoj, griloj kaj abeloj, li atentis aparte vespojn. Malimpliki iliajn kutimojn fariĝis la vivoverko de Fabre: 4 volumoj de "Memuaroj" estas dediĉitaj al ĉi tiu grupo de pikantaj insektoj el la [[Subordo (biologio)|subordo]] ''[[Apokrito|Apokritoj]]'' de la [[Ordo (biologio)|ordo]] [[Himenopteroj]]. Fabre estas unu el la fondintoj de insekta [[etologio]]. Li evoluigis novajn ideojn pri ilia kompleksa konduto, montrante ke ĝi estas strikte kohera ĉeno de normaj agoj, kaj pruvis la denaskecon de la konduto de ĉi tiuj estaĵoj. Fabre esploris, interalie, la seksan altiron de masklaj kaj inaj papilioj kaj faris esplorojn pri la ŝelo-konstruantaj [[larvo]]<nowiki/>j de la [[Triĥopteroj|trikopteroj]] (''[[Trichoptera]]''). Li ankaŭ studis veziketskarabojn (''Meloidae'') kaj establis la ekziston de hipermetamorfozo (d:Q590871) en ĉi tiuj insektoj. Komence, la verko de Fabre altiris malmultan publikan atenton. Tamen, kelkaj famuloj alte taksis lian verkon. Victor Hugo nomis lin " la Homero de insektoj", kaj Charles Darwin priskribis la entomologon kiel "neimiteblan observanton". Fabre neniam dividis la evoluciajn vidpunktojn de Darwin (kun kiu li korespondis). Kontraŭulo de la evoluteorio, li kredis, ke biologiaj specioj, kun siaj instinktoj kaj kutimoj, estis senŝanĝaj ekde la kreado. En 1865, laŭ rekomendo de la kemiisto kaj akademiano [[Jean-Baptiste Dumas|Jean Baptiste Dumas]], la fama [[mikrobiologo]] [[Louis Pasteur]] vizitis Fabre. Li interesiĝis pri la problemo savi la [[bombikso]]<nowiki/>jn, kies kulturo suferis pro grava [[epizootio]]. La konsulto kun la entomologo estis utila kaj Pasteur poste povus haltigi la teruran epizootion kaj savi la francan silkbredadon. La verkoj de Fabre estis ne nur originalaj, sed ankaŭ plenumis la plej altajn normojn. Lia biografiisto kaj kuracisto G. V. Legros skribis, ke "li ŝuldis malmulte al aliaj sciencistoj kaj aŭtoroj, ĉar lia stilo, same kiel la sekreto de lia majstreco, estis unikaj". Tiel, en liaj libroj, scienca pedanteco kombiniĝas kun sendubaj literaturaj meritoj kaj vigleco de prezentado, kaj Fabre ŝuldas multon de sia monda famo kiel verkisto kaj [[Popularigo de scienco|popularigisto de scienco]] al sia stilo de prezentado. [[Romain Rolland]] parolis pri liaj verkoj jene: "La pasia pacienco de liaj brilaj observaĵoj ĝojigas min ne malpli ol la plej bonaj artaĵoj. Dum multaj jaroj mi legis kaj amas liajn librojn...", kaj  [[Luis Buñuel]] skribis: "Mi adoris la ''Entomologiajn Memoraĵojn'' de Fabre. Pro liaj mirindaj observkapabloj, pro lia senlima amo al vivantaj estaĵoj. Ĉi tiu nekomparebla libro estas multe pli alta ol la [[Biblio]]. Delonge mi diris, ke ĉi tiu estas la libro, kiun mi kunportus al [[Dezerta Insulo|dezerta insulo]]". Unu el la plej ŝatataj libroj de Gu Cheng, eminenta reprezentanto de la ĉina grupo de " Nebulaj Poetoj ", estis ankaŭ "Entomologiaj Memoroj". [[Gerald Durrell]] memoris sian konatiĝon kun la libroj de Fabre en sia junaĝo kun dankemo kaj admiro en la rakonto "Birdoj, Bestaĉoj kaj Parencoj": "... Mi ŝire malfermis la pakaĵon, kaj interne estis dika verda libro titolita "La Sankta Skarabo kaj Aliaj" de Jean Henri Fabre. Kiam mi malfermis ĝin, mi estis ravita... La teksto estis ĉarma. Ĝi ne estis klera, abstrusa libro. Ĝi estis skribita en tia simpla, klara lingvo, ke eĉ mi povis kompreni ĝin... mia ĝojo ne konis limojn." Kiu estas Fabre?: ''"Granda sciencisto, kiu pensas kiel filozofo, vidas kiel artisto kaj parolas kiel poeto''. " - [[Jean Rostand]] Jam post la publikigo de la lasta volumo de "Entomologiaj Memoraĵoj", Fabre ricevis rekonon de la scienca mondo kaj specialan premion de la Instituto de Francio pro sia fundamenta laboro. La [[Kampesploro|kampa esplorado]] de Fabre estis tute nova por la [[entomologio]] de tiuj jaroj, dum kiuj li studis vivantajn, ne mortintajn estaĵojn el kolektoj, kaj priskribis la konduton kaj vivmanieron de insektoj. Tial, Fabre estas konsiderata unu el la fondintoj de [[etologio]]. La "dezerta tero", kie Fabre faris sian esploradon kaj kiun li nomis "Paradizo", famiĝis tra la mondo kaj nun estas sub la protekto de la Muzeo pri Natura Historio. == Verkaro == [[Dosiero:Jean_Henri_Fabre_4350858439_953fe87fb6_o.jpg|eta|Fabre ĉirkaŭ 1913]] [[Dosiero:The_mason-bees_(IA_masonbees00fabriala).pdf|eta|''La Masonistaj Abeloj'' eldonita en 1914]] ''La verko *Souvenirs Entomologiques*'' (Entomologiaj Memoroj) de Fabre estas mondfama kaj tradukita en multajn lingvojn. Ĝi estas ampleksa verko, kiun li publikigis en dek serioj inter 1879 kaj 1907. Ĝi kombinas zorgemajn kaj precizajn priskribojn de insektaj observadoj kun personaj rememoroj, bildigoj de la homoj kaj naturo de lia suda franca patrujo, kaj poemoj en la franca kaj okcitana lingvoj. Precipe en Japanio, Fabre estas adorata kiel homo, kiu kombinis [[Scienca edukado|sciencan]] kaj literaturan edukadon laŭ ekzempla maniero. * ''Scène de la vie des insectes'' * ''Chimie agricole'' (lernolibro) (1862) * ''La Terre'' (1865) * ''Le Ciel'' (lernolibro) (1867) - [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2059691 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Le livre d’histoires, récits scientifiques de l’oncle Paul à ses neveux. Lectures courantes pour toutes les écoles'' (lernolibro) (1869) - [http://gerardgreco.free.fr/spip.php?article38 High definition PDF file] * ''Catalogue des « Insectes Coléoptères observés aux environs d'Avignon »'' (1870) * ''Les Ravageurs'' (1870) * ''Les Auxiliaires, récits de l’oncle Paul sur les animaux utiles à l’agriculture'' (1873) [http://gerardgreco.free.fr/spip.php?article36 High definition PDF file] * ''Aurore'' (lernolibro) (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1095320.pagination skanita teksto ĉe Gallica] * ''Botanique'' (lernolibro) (1874) * ''L'Industrie'' (lernolibro) (1875) * ''Les Serviteurs'' (lernolibro) (1875) * ''Sphériacées du Vaucluse'' (1878) * ''Souvenirs entomologiques'' – 1st series (1879) – [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k99159x.r=Souvenirs+entomologiques.langFR skanita teksto ĉe Gallica] * ''Etude sur les moeurs des Halictes'' (1879) * ''Le Livre des Champs'' (1879) * ''Lectures sur la Botanique'' (1881) * ''Nouveaux souvenirs entomologiques'' – 2nd series (1882) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099160&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Lectures sur la Zoologie'' (1882) * ''Zoologie'' (lernolibro) (1884) * ''Souvenirs entomologiques'' – 3rd series (1886) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099161&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Histoire naturelles'' (lernolibro) (1889) * ''Souvenirs entomologiques'' – 4th series (1891) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099162&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''La plante : leçons à mon fils sur la botanique'' (livre scolaire) (1892) – [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62033n skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 5th series (1897) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099163&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 6th series (1900) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099164&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 7th series (1901) – [http://gallica.bnf.fr/scripts/ConsultationTout.exe?O=N099165&E=0 skanita teksto ĉe Gallica] * ''Souvenirs entomologiques'' – 8th series (1903) * ''Souvenirs entomologiques'' – 9th series (1905) * ''Souvenirs entomologiques'' – 10th series (1909) * ''[[:en:Fabre's_Book_of_Insects|Fabre's Book of Insects]]'' retold from Alexander Teixeira de Mattos' translation of Fabre's ''Souvenirs entomologiques'' [[iarchive:fabresbookofinse00fabriala|skanita libro]] * ''Oubreto Provençalo dou Felibre di Tavan'' (1909) [http://www.e-fabre.com/biographie/poesie.htm Teksto pri Jean-Henri Fabre, e-muzeo] * ''La Vie des insectes'' (1910) * ''Mœurs des insectes'' (1911) * ''Les Merveilles de l'instinct chez les insectes'' (1913) * ''Le monde merveilleux des insectes'' (1921) * ''Poésie françaises et provençales'' (1925) (fina versio) * ''La Vie des araignées'' (1928) == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Biografioj == * G.V. Legros, ([[:en:Bernard_Miall|Bernard Miall]], translator), ''Fabre, Poet of Science''. T. Fisher Unwin, 1913. (Reprinted by University Press of the Pacific, 2002, {{ISBN|0-89875-945-5}}; {{ISBN|978-0-89875-945-7}}) [[iarchive:fabrepoetofscien00legriala|skanita libro]] * E.L. Bouvier, "The Life and Work of J.H. Fabre". ''Annual Report of the Smithsonian Institution, 1916'', pages 587–597. * Augustin Fabre, [[iarchive:lifeofjeanhenrif00fabriala|''The Life of Jean Henri Fabre'']]. Dodd, Mead, 1921. [[iarchive:lifeofjeanhenrif00fabriala|Scanned version on the Internet Archive]] * Percy F. Bicknell, ''The Human Side of Fabre''. The Century Company, 1923. * [[:en:Eleanor_Doorly|Eleanor Doorly]], ''The Insect Man'', William Heinemann, 1936 * Stephan Krall, ''Vom Leben und Sterben der Insekten. Die Welt des Jean-Henri Fabre'', Hirzel, Stuttgart, 2023. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Gutenberg}} * [http://www.e-fabre.com/en/ Jean-Henri Fabre: e-muzeo] * [http://www.efabre.net/ La Mirinda Mondo de la Insektoj de Jean-Henri Fabre] * [https://web.archive.org/web/20060512024446/http://www.micropolis-insectworld.com/micropolis_uk/index_uk.html Micropolis] (angle) * [https://web.archive.org/web/20061104055823/http://www.musee-jeanhenrifabre.com/ La muzeo kaj naskiĝa domo de Jean-Henri Fabre] (france) {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Fabre, Jean-Henri }} [[Kategorio:Naturverkistoj]] [[Kategorio:Insektoj en kulturo]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Francaj entomologoj]] jmptpw1r75imsk78ddta5rvb16qhan5 Ivan Krasko 0 916887 9354149 9170153 2026-04-17T20:09:21Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9354149 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ivan KRASKO''', naskita kiel '''Ján BOTTO''' (n. la 12-an de julio 1876 en [[Lukovištia]], [[Aŭstrio-Hungario]], hodiaŭ [[Slovakio]] ; m. la 3-an de marto 1958 en [[Bratislavo]], [[Ĉeĥoslovakio]]) estis slovaka poeto kaj verkisto, kies verkaro plejparte povas esti atribuita al literatura [[Modernisma literaturo|modernismo]]. Li estas konsiderata la patro de moderna slovaka poezio. Li verkis simbolismajn kantotekstojn , kun profundaj romantikaj eĥoj , kun la temo de homa dramo, scio, kaj per kiuj li uzas la teknikon de sugesto kaj elvoko, montrante specialan majstradon de la arta formo. En 1946, Krasko estis nomita Nacia Artisto. == Vivo == Krasko kreskis en terkultivista familio kaj studis de 1887 ĝis 1892 ĉe hungara gimnazio en proksima Großsteffelsdorf, poste de 1892 ĝis 1894 ĉe germana gimnazio en [[Hermannstadt]] en [[Transilvanio]], kaj diplomiĝis ĉe rumana gimnazio en [[Kronstadt]] en 1896. En 1900 li komencis studi kemian [[inĝenierarto]]<nowiki/>n ĉe la Praga Politeknikejo kaj ricevis sian titolon de [[inĝeniero]] en 1905. Tie li komencis verki siajn unuajn verkojn sub influo de la francaj [[Simbolismo (literatura skolo)|simbolistoj]] kaj la ĉeĥoslovaka movado konata kiel ''Hlasisti''. Post diplomiĝo li laboris kiel inĝeniero ĉe sukerfabriko en [[Klobuky]], kaj en 1912 li fariĝis estro de kemia fabriko en [[Slaný]]. Dum la [[Unua Mondmilito]] li estis [[ĉefleŭtenanto]] en Honvéd - regimento. Post la kreado de [[Ĉeĥoslovakio]] en 1918, li estis ŝtatoficisto kaj servis kiel deputito por ministerio, poste [[parlamentano]] kaj [[senatano]] antaŭ ol emeritiĝi en 1938. En 1943, li translokiĝis al la urbo Piešťany, antaŭe loĝinte en [[Bratislavo]]. == Verkado == Ivan Krasko komencis verki poezion ankoraŭ kiel studento en la gimnazio. La unua publikigo de poemoj de la poeto sub la titolo ''"Pieseň nášho ľudu"'' ("Kantoj de nia popolo") aperis en la revuo "Slovenské pohľady" en 1896. Li publikigis siajn verkojn sub la pseŭdonimo ''Janko Cigan'' ĝis la dua duono de la 1900-aj jaroj, post kio li ŝanĝis sian kreivan pseŭdonimon al '''Ivan Krasko''' (li prenis la rusan nomon '''Ivan''' aŭ '''Jan''' en la slovaka, kaj '''Krasko''' de la nomo de la najbara vilaĝo ''Kraskovo'' ). La ĉefa temo de la verkoj de Krasko estas la [[socia malegaleco]] de la slovaka socio, rezisto al la [[hungarigo]] de la [[Slovakoj|slovaka popolo]], kritiko de la pasiveco de la pli juna generacio, same kiel liaj personaj spiritaj spertoj. Li okupiĝis pri tradukado de literaturaj verkoj kaj tekstoj el la [[Rumana lingvo|rumana]]. La verkoj de Ivan Krasko havis signifan influon sur la slovakan, ĉeĥan kaj eŭropan poezion. Li estas konsiderata unu el la plej elstaraj poetoj de moderna Slovakio, kies poemoj estis tradukitaj en plurajn eŭropajn lingvojn. == Verkaro == Lia verko estis publikigita sub la jenaj [[pseŭdonimo]]<nowiki/>j: Ivan Krasko, Janko Cigáň, kaj Bohdana J. Potokinová. La nomo Krasko rilatas al [[Kraskovo]], la najbara urbo Lukovištia. ; poezio * 1909 - ''Nox et solitudo'' (Nokto kaj Soleco), poemaro * 1912 - ''Verše'' (Versoj), kolekto de poemoj * 1966 - ''Súborné dielo Ivana Krasku 1'' (kolekto de Ivan Krasko 1) * 1993 - ''Súborné dielo Ivana Krasku 2'' (kolekto de Ivan Krasko 2) ; prozo * 1907 – ''Naši'' (Nia) * 1908 - ''Sentimentálne príhody 1, 2'' (Sentimentaj okazaĵoj, partoj 1 kaj 2) * 1911 - ''List mŕtvemu'' (Letero al la Mortintoj) * ''Archanjel Michal, nástenná maľba v starobylom kostole na Kraskove'', (1932) * ''Pôvod dedín Kraskova a Lukovíšť'', (1937) [[Dosiero:B_ivan_krasko.jpg|eta|Busto de Ivan Krasko en [[Rimavská Sobota]]]] == En Esperanto aperis == * ''Ministoj'' - tradukis [[Jiří Kořínek|J.K.]] * ''La patra kampo'' - tradukis [[Eduard V. Tvarožek|E.V.T.]] *[[Janko Jesenský]] * [[Nova Esperanta Krestomatio]]: ''La vivo'', parto 1 == Heredaĵo == La municipo [[Bottovo]], fondita en la 1920-aj jaroj, estis nomita laŭ li, kaj monumento al Ivan Krasko staras tie ekde 1962. En 2010, la asteroido [[33129 Ivankrasko|(33129) Ivankrasko]] estis nomita laŭ li. == Bibliografio == * {{cite book|last=Krupa|first=Vladimír|title=Ivan Krasko - pamätná izba básnika v Piešťanoch, sprievodca expozíciou|publisher=Balneological museum in Piešťany|year=2002|url=http://www.balneomuzeum.sk/eversion.htm|isbn=80-967038-6-2|access-date=2007-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20011007170628/http://www.balneomuzeum.sk/eversion.htm|archive-date=2001-10-07|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20011007170628/http://www.balneomuzeum.sk/eversion.htm |date=2001-10-07 }} (slovaka) * Barborica, Corneliu, ECOURII EMINESCIENE ÌN CREATIA POETULUI SLOVAC IVAN KRASKO <ref>https://macedonia.kroraina.com/rs/rs18_28.pdf </ref> (rumana) == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{bibliotekoj}} {{vivtempo|Krasko, Ivan}} [[Kategorio:Slovakaj poetoj]] 0727tc0zzxbbyw14nowu6tvd54k4hlp Sukumar Ray 0 916932 9354077 9285566 2026-04-17T17:26:57Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9354077 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Sukumar RAY''' ({{lang-bn|সুকুমার রায়|t=''Sukumār Rāẏ''}}; n. la 30-an de oktobro 1887 en [[Kolkato]] - m. la 10-an de septembro 1923, samloke) estis bengala- hinda verkisto, ilustristo kaj redaktisto de infanlibroj. Li estas precipe konata kiel poeto de bengalaj sensencaĵaj versoj. <ref name="RayChatterjee">{{cite book|author1=Ray|author2=Sukumar (tr. Chatterjee|author3=Sampurna)|title=Wordygurdyboom!|date=September 2016|url=https://books.google.com/books?id=ohsA1rdovbwC&pg=PA177|access-date=3 October 2012|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-333078-3|pages=177–}}</ref> Li verkis humurajn kaj infanajn poemojn, novelojn kaj teatraĵojn. Li estas plej konata kiel barata pioniro de absurdisma literaturo, tial li estas nomata "barata [[Lewis Carroll]] ".  <ref name="sukumar1">''Sukumar Samagra Rachanabali 1'', 1960, Asia Publishing Company, p 1</ref><ref>''Sukumar Ray: Jibankatha (Bengali Ed.)'', Hemanta Kumar Adhya, Pustak Bipani, Kolkata, 1990, p. 6</ref> Liaj verkoj, inkluzive de la infanlibro Abol-Tabol ({{lang|bn|আবোলতাবোল}}, "Sensencaĵo"), la romano HajaBaLaRa ( {{lang|bn|হযবরল}} ), la novelaro Pagla Dashu ( {{lang|bn|পাগলা দাশু}} , "Freneza Dashu") kaj la teatraĵo Chalachitta-chanchari ( {{lang|bn|চলচিত্তচঞ্চরী}} ), estas konsiderataj klasikaĵoj de la bengala porinfana literaturo. Li restas ĝis hodiaŭ unu el la plej popularaj porinfanaj verkistoj en kaj [[Okcidenta Bengalio]] kaj [[Bangladeŝo]]. Sukumar Ray estis la filo de la infanlibra aŭtoro Upendrakishore Ray kaj patro de la barata reĝisoro [[Satyajit Ray]]. == Verkaro == [[Dosiero:পাগলা_দাশু.jpg|eta|Pagla Dashu]] * ''Abol Tabol'' (La Stranga kaj la Absurda) * ''Pagla Dashu'' (Freneza Daŝu)<ref name="Datta19872">{{cite book|author=Amaresh Datta|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&pg=PA694|access-date=3 October 2012|year=1987|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1803-1|pages=694–}}</ref> * ''Khai-Khai'' (Manĝu-Manĝu) * ''Heshoram Hushiyarer Taglibro'' (La taglibro de Heŝoram Huŝijar) (frua sciencfikcia parodio)<ref>[http://www.lehigh.edu/~amsp/2006/05/early-bengali-science-fiction.html Early Bengali science fiction], Amardeep Singh''',''' lehigh.edu</ref> * ''HaJaBaRaLa'' (Mumbo-Jumbo) * ''Jhalapala O Onanyo Natok'' ([[Kakofonio]] kaj Aliaj Ludadoj) * ''Lokkhoner Shoktishel'' (Lokkhon Shellshocked) * ''Chalachittachanchari'' * ''Shabdakalpadrum'' * ''Bohurupi'' ([[Kameleono]]) * ''Abak Jalpan'' (Stranga Trinkaĵo de Akvo 1914) * ''Bhasar Atyachar'' (Torturo de Lingvo 1915) * ''Barnamalatatva'' (Teorio de Alfabeto) * ''Desh-Bidesher Golpo'' (Rakontoj de Multaj Landoj) * [https://www.storytimegolperashore.com/2020/10/bidye%20bojhai%20babumoshai.html Jiboner] Hisab (Bidye bojhai babumoshai) == En Esperanto aperis == [[Badal Sarkar]] esperantigis kune kun [[Probal Dasgupta]] la verkon "Ho ĝo bo ro lo" , publikigita en la revuo ''[[Fonto (gazeto)|Fonto]]''<ref>Probal Dasgupto, ''[https://www.academia.edu/5581245/Flugilhava_%C5%9Dtono_la_poezio_de_Ji%C5%99%C3%AD_Karen?email_work_card=view-paper Flugilhava ŝtono: la poezio de Jiří Karen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240819023745/https://www.academia.edu/5581245/Flugilhava_%C5%9Dtono_la_poezio_de_Ji%C5%99%C3%AD_Karen?email_work_card=view-paper |date=2024-08-19 }}'', paĝo 50, 1991, Academia.edu</ref> kaj poste en la ''[[Nova Esperanta Krestomatio]]'' (1991, Red. [[William Auld]]). == Galerio == Skizoj de roluloj kreitaj de Ray. <gallery mode="nolines"> Dosiero:Kumropatash.gif|Kumropataŝ en ''Abol Tabol'' Dosiero:Dashurkirti.gif|''Daŝur Kirti'' Dosiero:Hukumukho_hangla.PNG|''Huko Mukho Hangla'' Dosiero:Buro1.PNG|Kaath Buro Dosiero:Abujh1.jpg|Abujh Dosiero:Nbtjk.gif|La Reĝo </gallery><gallery mode="nolines"> Dosiero:Hajabarala4.gif| Hijibijbij en ''HaJaBaRaLa'' Dosiero:Hajabarala6.gif| Nyara en ''HaJaBaRaLa'' Dosiero:Hajabarala3.gif| Udo en ''HaJaBaRaLa'' Dosiero:Hajabarala7.gif| La Tribunalo en ''HaJaBaRaLa'' Dosiero:Hajabarala2.gif| Shri Kakeswar Kuchkuche en ''HaJaBaRaLa'' Dosiero:Hajabarala1.gif| La KATO en ''HaJaBaRaLa'' </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://sukumarray.freehostia.com/ Kompleto pri Sukumar Ray] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Ray, Sukumar }} [[Kategorio:Bengalaj verkistoj]] [[Kategorio:Barataj porinfanaj verkistoj]] lrws09id2y8f6qln31ne6mw1u6bro0d Kahelado 0 927064 9354090 9353774 2026-04-17T18:14:22Z ~2026-16270-65 254609 /* Bildaro */ 9354090 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]], '''[[teselado]]''' (ankaŭ nomata '''kahelado''', '''pavimado''', '''surfaca fermigo''' aŭ '''poligonmodeliĝo''') rilatas al la defio plenigi [[Surfaco|surfacon]] per pluraj pli malgrandaj eroj, tiel ke ili ne havas interspacojn inter si, nek ili interkovriĝas. Pli formale dirite, tiu rilatas al la seninterspaco kaj ne-interkovranta kovrado de la [[Eŭklida ebeno|(eŭklida) ebeno]] per unuformaj subareoj. La koncepto ankaŭ povas esti etendita al pli altaj dimensioj. En praktikaj aplikoj kaj teorie, kovrado per unu aŭ pluraj simplaj [[Plurlatero|plurlateroj]] estas preferata; en la angla, ĉi tiu metodo ankaŭ nomiĝas '''kahelado''' aŭ '''tessellation'''. Ekzemple, se granda metala [[lameno]] bezonas esti dividita en [[Muzaiko|sekciojn]] (laborpecojn) en teknika apliko, la celo estas desegni ĉi tiujn sekciojn tiel, ke kahelado de malsamaj, neegalaj sekcioj estas atingita kaj neniu malŝparo estas generita. La "cikla divido de surfacoj" kun neunuformaj subsurfacoj (ne plurlateroj) estas tre okulfrapa en [[arto]], ekz. en la verkado de [[M.C. Escher]], sed li estis nek la unua nek la lasta, kiu faris tion en [[arthistorio]]. Analoge al la kahelado de la ebeno (2D), tridimensia aŭ pli alt-dimensia spaco ankaŭ povas esti subdividita, vidu [[spacplenigo]]. En la [[latina]], ''teselo'' estis malgranda peco de [[ceramiko]], [[ŝtono]], [[vitro]] aŭ [[metalo]] uzata en [[mozaiko]]j. Tessela signifas "malgranda [[kvadrato]]" kaj estas vorta korupto de la greka vorto por 4 (tetra). == Bildaro == <gallery> Dosiero:Wallpaper_group-p3-1.jpg|Mozaikigita pavimo kun cementŝtonoj. Dosiero:Finite_element_triangulation.svg|Poligonforma cirkla surfaco Dosiero:Tile_3,6.svg|trianguloj Dosiero:Tile_6,3.svg|egalaj elementoj (heksagonoj) Dosiero:Tile_3bb.svg|Diversaj elementoj Dosiero:Tile_3636.svg|Diversaj elementoj Dosiero:Tile_3464.svg|Pli da eroj Dosiero:Tile_46b.svg|ankaŭ pluraj elementoj Dosiero:Wallpaper_group-p6m-1.jpg|Persia, glazurita ceramika kahelo Dosiero:FalenafrattaleGiorgioPietrocola_05.jpg|Poligonmodeliĝo kun [[tineo (fraktalo)]]<ref name=edu>{{Cite web |author=Giorgio Pietrocola |title=Affinity between fractal figures Combined algorithms to discover two pars: dragon, bowling and tine, siaman |url=https://www.academia.edu/145195955|website=[[Academia.edu]] |date=2024}}</ref> Dosiero:Tassellatura con Fiocchi irrep7.gif|Poligonmodeliĝo kun [[neĝero de Koch]] Dosiero:Tassellazioneconfarfalle1.gif|[[Papilio (fraktalo)]] Dosiero:Tassellazionecondragternario.gif|[[Terdragon|Ternaro drako]]<ref name="edu"/> <ref name="edu">{{Cite web |author=Giorgio Pietrocola |title=Affinity between fractal figures Combinatorial algorithms to discover two pairs: dragon, butterfly and moth, siamese |url=https://www.academia.edu/145195955|website=[[Academia.edu]] |date=2024}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kahelaro (geometrio)]] * [[Kahelo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://ab.inf.uni-tuebingen.de/software/tegula Tegula] (malferma programaro por esplori dudimensiajn kaheladojn de la ebeno, sfero kaj hiperbola ebeno; inkluzivas datumbazojn enhavantajn milionojn da kaheladoj) * [http://mathworld.wolfram.com/Tessellation.html Wolfram MathWorld: Tessellation] (bona bibliografio, desegnaĵoj de regulaj, duonregulaj kaj duonregulaj kadraj strukturoj) * Dirk Frettlöh kaj Edmund Harriss. "[http://tilings.math.uni-bielefeld.de/ Tilings Encyclopedia]" (ampleksaj informoj pri anstataŭigaj kahelaroj, inkluzive de desegnaĵoj, homoj kaj referencoj) * [http://www.tessellations.org/ Tessellations.org] Arkivita la 8an de majo 2017 ĉe la Wayback Machine (gvidiloj, galerio de Escher-kartonmodeligoj, galerioj de kartonmodeligoj de aliaj artistoj, lecionplanoj, historio) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Simetrio]] [[Kategorio:Mozaiko]] [[Kategorio:Kahelaroj]] [[Kategorio:Eŭklida geometrio]] [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] [[Kategorio:Topografio]] 92r0fyl7berotv7f8gtbn9ysrw9ui3e Pablo Andrés Rial 0 928779 9354190 9345739 2026-04-17T22:32:03Z ~2026-23827-61 255412 /* Muziko */ 9354190 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=EGM 7592.jpg |priskribo=Pablo Andrés Rial en 2025 | nomo = Pablo Andrés Rial | nasknomo = Pablo Andrés Rial | naskodato = 1984-06-24 | naskoloko = Bonaero, Argentino | nacieco = Argentina | okupo = poeto, dramverkisto, rakontisto, instruisto |dato de naskiĝo=1984-06-24|loko de naskiĝo=Bonaero, Argentino}} '''Pablo Andrés Rial''' (Bonaero, 24-a de junio 1984) estas argentina [[poeto]], [[dramverkisto]], [[rakontisto]] kaj [[instruisto]]. Liaj tekstoj aperis en kulturaj kaj akademiaj medioj de Latinameriko kaj Hispanio.<ref>{{Cite web |title=Forzado a viajar. Nuevo libro de Pablo Andrés Rial |url=https://circulodepoesia.com/2025/08/forzado-a-viajar-nuevo-libro-de-pablo-andres-rial-argentina |website=Círculo de Poesía |date=2025-08-24 |access-date=2025-10-07 }}</ref> Li ellaboris redakt-formon bazitan sur kombina lega sistemo, efektivigita kun subteno de la Sekretariejo de Etendaĵoj de la [[Universidad Nacional Guillermo Brown|Nacia Universitato Guillermo Brown]] (UNaB).<ref>{{Cite web |title=Libro kun flugiloj: la noviga propono de Pablo Andrés Rial |url=https://diariolatercera.com.ar/contenido/4646/libros-con-alas-la-innovadora-propuesta-de-pablo-rial-que-transforma-la-lectura/ |website=Diario La Tercera |access-date=2025-10-07 }}</ref> == Biografio == Rial naskiĝis en [[Bonaero]] kaj ekde sia adoleska tempo publikigis poemojn en lokaj medioj. En 1999 li estis inkludita en la antologio ''De buena lluvia'', agnoskita kiel kultura intereso de la municipo [[Almirante Brown]]. Li loĝas en Longchamps, en la suda parto de la Bonaera metropola zono.<ref>{{Cite web |title=Pablo, la poeto de Longchamps |url=https://brownonline.com.ar/103659-brown/sociedad-pablo-el-poeta-de-longchamps-que-publicara-su-nueva-obra-en-brasil-y-mexico-2023-04 |website=Brown Online |date=2020-11-11 |access-date=2025-10-07 }}</ref> == Literatura agado == Ekde 2012 li publikigas poemarojn kaj rakontlibrojn, kun eldonoj en [[Argentino]], [[Meksiko]] kaj [[Brazilo]].<ref>{{Cite web |title='Leonor': esploro en la poemo |url=https://revistaruda.com/2025/09/24/leonor-hurgar-en-el-poema |website=Revista Ruda |date=2025 |access-date=2025-10-07 }}</ref><ref>{{Cite web |title='Aves desplumadas': verkisto de Longchamps publikigas en Meksiko kaj Brazilo |url=https://www.eldiariosur.com/alte-brown/2024/12/25/aves-desplumadas-un-escritor-de-longchamps-publico-libros-de-poesia-en-mexico-brasil-69916.html |website=El Diario Sur |date=2024-12-25 |access-date=2025-10-07 }}</ref> Parto de lia poezio estis tradukita al la franca kaj itala lingvoj.<ref>{{Cite web |title=Poemoj (franca traduko) |url=https://www.recoursaupoeme.fr/pablo-andres-rial-poemas/ |access-date=2025-10-07 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Poezio de Pablo Andrés Rial (itala traduko) |url=https://www.poetare.it/rialpablo.html |access-date=2025-10-07 }}</ref> == Internaciaj partoprenoj == En 2020 li partoprenis la konversacion “[[Borges]] tra la tempo”, organizita de la Sekretariejo de Arto kaj Kulturo de [[San Andrés Cholula]] kaj la Argentina ambasado en [[Meksikurbo]].<ref>{{Cite web |title=Rial prezentas sian novan poemaron en Meksiko |url=https://launion.com.ar/nota/44440/2025/01/pablo-andres-rial-presenta-su-nuevo-poemario-en-mexico |website=La Unión |date=2025-01-15 |access-date=2025-10-07 }}</ref> En 2025 li prezentis sian verkaron en Meksiko kaj partoprenis akademiajn programojn en la [[Benemérita Universidad Autónoma de Puebla]] (BUAP).<ref>{{Cite web |title=Vizito de Rial al BUAP |url=https://www.pueblamagazine.com.mx/post/el-poeta-pablo-rial-visita-la-buap-con-su-libro-forzado-a-viajar |date=2025-04-02 |access-date=2025-10-07 }}</ref> Lia poemaro ''Aves desplumadas'' aperis en Brazilo en dulingva eldono.<ref>{{Cite web |title='Aves desplumadas' – selekto |url=https://letralia.com/letras/poesialetralia/2024/02/02/aves-desplumadas-de-pablo-andres-rial-seleccion/ |date=2024-02-02 |access-date=2025-10-07 }}</ref> == Redakta novigo == En 2025 Rial registris interaktivan “libron kun flugiloj” ĉe la [[INPI]] (N-ro 108465), realigitan kune kun la UNaB.<ref>{{Cite web |title=Interaktiva libro kiu transformas la legadon |url=https://launion.com.ar/nota/47980/2025/05/un-escritor-creo-un-libro-interactivo-que-cambia-el-modo-de-la-lectura |access-date=2025-10-07 }}</ref> La formato proponas plurajn kombineblajn vojojn de legado, inspiritajn de ''[[Cent mil miliardoj da poemoj]]'' de [[Raymond Queneau]].<ref>{{Cite web |title=La noviga “libro kun flugiloj” |url=https://prismadigital.com.ar/innovacion/el-libro-con-alas-una-innovacion-argentina-que-revoluciona-la-lectura-y-la-poesia-para-jovenes/ |date=2025-10-29 |access-date=2025-11-13 }}</ref> == Teatro kaj vidaj artoj == * ''El hocico de los años'' (2018) – menciita en la II Sendependa Teatra Festivalo de Almirante Brown.<ref>{{Cite web |title=Premiero de ''El hocico de los años'' |url=https://launion.com.ar/nota/-23396/2018/04/%EF%BF%BDel-hocico-de-los-anos%EF%BF%BD-se-estrena-en-formato-teatral |date=2018-04-26 |access-date=2025-10-07 }}</ref> * ''Poemas encerrados'' (mallongfilmo, 2020).<ref>{{Cite web |title=Mallongfilmo pri la sperto de izoliteco |url=https://launion.com.ar/nota/-57676/2020/04/un-escritor-de-longchamps-creo-un-corto-con-las-sensaciones-del-aislamiento |access-date=2025-10-07 }}</ref> * ''La cabeza'' (mallongfilmo, 2024).<ref>{{Cite web |title=La rakonto malantaŭ ''La cabeza'' |url=https://www.blancosobrenegro.es/escena/la-historia-detras-de-la-cabeza |access-date=2025-10-07 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Argentina mallongfilmo je granda paŝo |url=https://www.30dias.es/cultura/cine/cortometraje-argentino-a-paso-fuerte |access-date=2025-10-07 }}</ref> === Muziko === * La poemo ''Junio'', verkita post la morto de lia patro pro COVID, estis muzikigita de Fabiana Magno en 2021.<ref>{{Cite web |title=Kanto dediĉita al la patro de la aŭtoro |url=https://brownonline.com.ar/84711-brown/espectaculos-longchamps-le-compuso-una-cancion-a-su-padre-que-murio-por-covid-2021-08| |date=2021-08-30 |access-date=2025-10-07 }}</ref> == Verkoj == === Poezio === * ''Instrucciones para morder una nube'' (2012)<ref>{{Cite web |title=Tekstoj pri Rial |url=https://periodicoirreverentes.org/tag/pablo-andres-rial/ |access-date=2025-10-07 }}</ref> * ''La casa de barro'' (2023)<ref>{{Cite web |title='La casa de barro' |url=https://www.revistainnombrable.com/2023/03/la-casa-de-barro-poemas-de-pablo-andres.html |access-date=2025-10-07 }}</ref> * ''Forzado a viajar'' (2023)<ref>{{Cite web |title='Forzado a viajar' |url=https://circulodepoesia.com/2025/08/forzado-a-viajar-nuevo-libro-de-pablo-andres-rial-argentina |access-date=2025-10-07 }}</ref> * ''Aves desplumadas'' (2023)<ref>{{Cite web |title=Poemoj el ''Aves desplumadas'' |url=https://www.zendalibros.com/5-poemas-de-aves-desplumadas-de-pablo-andres-rial/ |access-date=2025-10-07 }}</ref> * ''Leonor'' (2025)<ref>{{Cite web |title='Leonor' |url=https://revistamontaje.cl/novedad-leonor-de-pablo-andres-rial/ |access-date=2025-10-07 }}</ref> === Prozo === * ''Relatos abandonados en el banco de una plaza'' (2016) == Kritika ricevo == En ''Página/12'', la kritikisto Adrián Melo emfazas la uzon de la vojaĝo kiel metaforo por introspektiva travivaĵo.<ref>{{Cite web |title=La poezio kiel interna vojaĝo |url=https://www.pagina12.com.ar/854104-la-poseia-como-viaje-interior |date=2025-09-03 |access-date=2025-10-07 }}</ref> En ''La Sociocultural'', Martín B. Campos reliefigas la intimecan tonon kaj la simbola densigo de ĉiutagaj objektoj.<ref>{{Cite web |title=La poezio de Rial |url=https://www.lasociocultural.com/la-poesia-de-pablo-andres-rial/ |date=2025-02-21 |access-date=2025-10-07 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Argentinaj poetoj]] [[Kategorio:Argentinaj dramaturgoj]] [[Kategorio:Argentinaj instruistoj]] [[Kategorio:Argentinaj verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1984]] 419i6rzavos3x1a3je79vnsmpuv539a Jules Bourcier 0 936765 9354214 9353765 2026-04-18T00:39:47Z Kani 670 /* Specinomoj */ 9354214 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Claude Marie Jules BOURCIER''' (franca prononco: [klod maʁi ʒyl buʁsje]; 19a de Februaro 1797 – 9a de Marto 1873) estis franca [[natursciencisto]] kaj fakulo pri [[kolibro]]j. ==Biografio== Li estis urbestro de Millery, [[Rhône (departemento)|Rhône]] el 1832 ĝis 1837, kaj li estis poste la franca konsulo en [[Ekvadoro]] el 1849 ĝis 1850. En 1857, li iĝis membro de la ''Société linnéenne de Lyon''. ==Specinomoj== Bourcier nomis nombrajn kolibrajn speciojn, ĉu sola ĉu kun aliaj ornitologoj, kiel Adolphe Delattre kaj Martial Etienne Mulsant, ekzemple jenaj: {{Div col|cols = 2}} * [[Rufavosta ermitkolibro]] (''Eutoxeres condamini'') * [[Aglobeka ermitkolibro]] (''Eutoxeres aquila'') * [[Bronzvosta ermitkolibro]] (''Glaucis dohrnii'') * [[Strivosta ermitkolibro]] (''Threnetes ruckeri'') * [[Fulgoĉapa ermitkolibro]] (''Phaethornis augusti'') * [[Palventra ermitkolibro]] (''Phaethornis anthophilus'') * [[Blankliphara ermitkolibro]] (''Phaethornis yaruqui'') * [[Nadlobeka ermitkolibro]] (''Phaethornis philippii'') * [[Verdafrunta kolibro]], (''Doryfera ludovicae'') * [[Blufrunta kolibro]], (''Doryfera johannae'') * [[Orienta kojnkolibro]] aŭ Kolibro de Geoffroy (''Schistes geoffroyi'') * [[Violorela kolibro]] (''Colibri cyanotus'') * [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') * [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') * [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') * [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') * [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') * [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') * [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') * [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') * [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena wilsoni'') * [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') * [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') * [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') * [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') * [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') * [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') * [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') * [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') * [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') * [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') * [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') * [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') * [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') * [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') * [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') * [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') * [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') {{Div col end}} Jenaj kolibrospecioj portas lian nomon: * Kolibro de Bourcier (''Polyonymus caroli''), priskribita de Bourcier mem en 1847; * [[Rektabeka ermitkolibro]] (''Phaethornis bourcieri''), priskribita de [[René Primevère Lesson]] en 1832.<ref name=PR>[https://cths.fr/an/savant.php?id=107047 Prosopo] ''Sociétés savantes de France''. </ref> Specio de sudamerika serpento, ''Saphenophis boursieri'', estis nomita liahonore fare de Giorgio Jan en 1867.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Bourcier", p. 35).</ref> La surtera moluska genro ''Bourciera'' estis nomita laŭ li, baze sur specimenojn kiujn li kolektis por Louis Pfeiffer. ==Verkoj== *''Descriptions de nouvelles espèces d'oiseaux-mouches'', 1839 (kun Martial Étienne Mulsant & [[Jules Verreaux]]) *''Collection typique d'oiseaux mouches (Trochilidés)'', 1874 (postumorte)<ref>[http://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Jules+Bourcier%22 Google Books] (publications).</ref> ==Fontoj== *Beolens, Bo; Watkins, Michael (2003). ''Whose Bird?: Men and women commemorated in the common names of birds''. London: Christopher Helm. 400 pp. {{ISBN|978-0713666472}}. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bourcier}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] nacbv2jtzsdenp60i56u098dl7vrglk To the Lighthouse 0 938108 9354145 9327136 2026-04-17T20:06:16Z Sj1mor 12103 9354145 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Fahrtzumleuchtturm.JPG|thumb|germana unua eldono, 1931]] '''To the Lighthouse''' (traduko: ''Al la lumturo'') estas verko de [[Virginia Woolf]] kiu aperis en la 1927-a jaro. Ne temas pri verko kun grandaj eksteraj agoj, sed majstraĵo de internaj monologoj. Ĝi malpli temas pri tio, kio okazas, kaj pli pri tio, kiel la tempo pasas kaj kiel oni perceptas la mondon. ==Resumo== La romano estas dividita en tri markitajn sekciojn, kiuj etendiĝas sur periodo de dek jaroj. ====The window==== La rakonto komenciĝas sur la skota insulo Skye. La familio Ramsay pasigas tie la someron kun pluraj gastoj. La juna James Ramsay sopiras veturi al la proksima lumturo. Dum lia patrino, la bonkora kaj unuigema s-rino Ramsay, donas al li esperon, lia patro, la racie malvarma s-ro Ramsay, detruas la ĝojon per la rimarko, ke la vetero estos malbona. Fokuso estas jene: La dinamiko inter la karakteroj, la vespermanĝo kiel momento de unueco, kaj la pentristino Lily Briscoe, kiu provas kapti S-rinon Ramsay sur kanvaso. ====Time passes==== Ĉi tiu mallonga, preskaŭ fantoma meza parto priskribas la kadukiĝon de la somerdomo dum dek jaroj. La homoj forestas; la [[Unua Mondmilito]] eksplodas. En mallongaj krampoj ni ekscias pri tragikaj mortoj: S-rino Ramsay mortas neatendite, same kiel du el ŝiaj infanoj (Prue kaj Andrew). La naturo malrapide rekonkeras la domon. ====The Lighthouse==== La postvivantoj revenas al la domo post la milito. S-ro Ramsay, nun maljuniĝinta kaj postulema, fine devigas la malfruan veturon al la lumturo kun la nun plenkreskaj infanoj James kaj Cam. Konklude: Dum la grupo atingas la lumturon kaj James fine ricevas la agnoskon de sia patro, Lily Briscoe sukcesas sur la bordo fini sian dum jaroj nefinon pentraĵon per unu lasta peniko-striko. ==Interpreto== La romano de Woolf estas studo pri la malkonstanto kaj la serĉo de ordo en kaosa mondo. Woolf uzas la tiel nomatan kaj modan [[konscifluo]]n. Ni spertas la realecon ne objektive, sed filtrite tra la pensoj de la figuroj. La tempo estas elasta: unu posttagmezo povas plenigi 150 paĝojn, dum dek jaroj forpasas en malmultaj frazoj. *Vira kontraŭ ina principoj: S-ro Ramsay reprezentas la racian, linearan pensadon, dum s-rino Ramsay reprezentas empation kaj la fiksadon de la nuna momento. *Arto kiel ankro: Lily Briscoe estas la "dua memo" de la verkistino. Ŝia pentraĵo estas la provo kapti la forkurantan vivon. La lasta striko en la mezo de la bildo simbolas la ekvilibron, kiun oni devas trovi por reprezenti la veron. La lumturo mem restas ambivalenca simbolo: ĝi estas celo kaj lumradio, sed ankaŭ soleca, nevenkebla realaĵo meze de la ondeca maro de sentoj. ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat}} *[https://www.br.de/radio/bayern2/sendungen/hoerspiel-und-medienkunst/hoerspiel-woolf-zum-leuchtturm-100.html radiodrama eldono germanlingva] *[https://gutenberg.net.au/plusfifty-n-z.html#woolf originala teksto] - cxe: ''gutenberg.net.au'' *Michael Mittelhaus: [https://mittelhaus.com/2019/12/31/virginia-woolf-to-the-lighthouse/ "To the Lighthouse"] (2019) [[kategorio:Virginia Woolf]] [[kategorio:Anglaj romanoj]] [[kategorio:Aperis en 1927]] {{kursiva titolo}} 7fwjoia45jhytv4sr86q6pdlcmua614 Albert Helman 0 939893 9354138 9345808 2026-04-17T19:57:54Z Sj1mor 12103 9354138 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Albert HELMAN''' (vera nomo '''Lodewijk 'Lou' Lichtveld,''' naskiĝis la 7-an de novembro 1903 en [[Paramaribo]] - mortis la 10-an de julio 1996 en [[Amsterdamo]]) estis [[Surinamo|surinama]] [[politikisto]], [[verkisto]], [[ĵurnalisto]], [[komponisto]], [[Muzikscienco|muzikologo]], [[Dramaturgo (profesio)|dramaturgo]], [[tradukisto]] kaj [[Poezio|poeto]] de [[kariba]] [[Indianoj|indiana]] deveno. En [[Nederlando|Nederlando,]] li atingis fifamecon verkante sub la [[pseŭdonimo]] " Albert Helman. Albert Helman estas konsiderata la [[pioniro]] de la [[Nederlanda lingvo|nederlandlingva]] surinama literaturo. Li elstariĝis en 1923 per la publikigo de sia poemaro titolita ''De glorende dag'' (La Glora Tago), mejloŝtono en [[Nederlando|la nederlanda]] literaturo pri enmigrintoj. Li debutis kiel aŭtoro en 1926 per la romano ''Zuid-Zuid-West'' kiu temas pri Surinamo kaj ĝia neglekto kaj ekspluatado fare de la [[Nederlanda Imperio|nederlanda koloniigisto]]<ref>(nl) "''[https://www.groene.nl/artikel/een-zeer-humane-held Een zeer humane held]''". ''De Groene Amsterdammer,'' alirite la 14-an de junio 2020.</ref>, sekvita de libro kun simila temo ''De Stille Plantage.'' En 1977 aperis lia verko ''Cultureel mozaïek van Suriname. Bijdrage tot onderling begrip'' (Kultura mozaiko de Surinamo. Kontribuo al interkompreniĝo). En 1932, Helman translokiĝis al [[Hispanio]]. Li batalis ĉe la Respublikana flanko en la [[Hispana Enlanda Milito]]. Por la gazetoj NRC kaj ''De Groene Amsterdammer'', li verkis raportojn pri la lukto de la Respubliko por supervivo kontraŭ la naciismaj [[Faŝismo|faŝistoj]] de Generalo [[Francisco Franco]]. En 1937, Helman fuĝis el la lando post kiam li estis grave timigita pro siaj artikoloj. Li atingis Nederlandon tra Francio, de kie li foriris al [[Meksiko]]. Li revenis al Nederlando en 1939. Tie, li interesiĝis pri la sorto de la judaj rifuĝintoj venantaj al Nederlando el [[Germanio]]. Komisiita de la Komitato por specialaj judaj interesoj, li verkis la libron ''Millioenen-leed'' (''Milionoj da Sufero).'' En la postmilitaj jaroj Helman verkis kelkajn el siaj plej bonaj libroj, inkluzive de sia sola premiita romano: ''De laaiende stilte (1953).'' La lando Surinamo okupas gravan lokon en lia verkaro, kvankam li ĉiam emfaze prezentis sin kiel [[Kosmopolitismo|kosmopoliton]]. En 1949, li revenis al Surinamo, kie li fariĝis Ministro pri Edukado kaj Publika Disvolviĝo kaj ankaŭ Ministro pri Publika Sano. == Vidu ankaŭ == [[Listo de verkistoj de Surinamo]] == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}} [[Kategorio:Surinamaj politikistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Nederlandlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1996]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1903]] [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Surinamo]] qj9puk6h93xodokxtroqgzt84p9tyej Rufkapa tiraneto 0 939900 9354232 9343578 2026-04-18T05:30:22Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9354232 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufkapa tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Pseudotriccus ruficeps -NBII Image Gallery-a00198.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Ekvadoro]] |dosiero2 = Pseudotriccus ruficeps - Rufous-headed Pygmy Tyrant XC248941.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Pseudotriccus]]'' |specio = '''''P. ruficeps''''' - '''rufkapa tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Pseudotriccus ruficeps'' |dunomo aŭtoritato = ([[de Lafresnaye, NFAA]], 1843) |mapo de vivoteritorioj = Pseudotriccus ruficeps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Muscicapa ruficeps'' (pranomo) *''Caenotriccus ruficeps'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''rufkapa tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Pseudotriccus ruficeps]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en la [[Andoj]] de [[Kolombio]] ĝis [[Bolivio]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 26-an de mar. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Pseudotriccus]]'' <small>[[Taczanowski, W]]; [[Berlepsch, HHCL]], 1885</small> ****''Pseudotriccus ruficeps'' <small>([[de Lafresnaye, NFAA]], 1843)</small> - rufkapa tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Pseudotriccus'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''ψευδος'' (''pseudos'' = "falsa") kaj ''τρικκος'' (''trikos'' el ''θρίξ, τριχός'' (''triks, trikos'' = "haro"), kiu indikas nekonata birdeto kun vibrisoj). En ornitologio, la radiko ''triccus'' ofte estas uzata por konstrui genrajn nomojn el tiranedoj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rhptyr1/cur/introduction Birds of the World], Rufous-headed Pygmy-Tyrant.</ref>. La [[specia epiteto]] ''ruficeps'' estas [[latina]] kunmetaĵo de ''rūfus'' (= "rufa") kun la sufikso ''-ceps'' el ''căpŭt, căpĭtis'' (= "kapo"), kio signifas "rufkapa", ĉar tiu specio havas la tutan kapon kaj gorĝon brile oranĝ-rufaj<ref name="BOTW"/>. ==Aspekto== La Rufkapa tiraneto estas ĉirkaŭ 11 cm longa kaj pezas 7 ĝis 9 g. Ambaŭ seksoj havas la saman plumaron. Plenkreskuloj havas tute brile oranĝbrunajn kapon kaj gorĝon. Iliaj supraĵoj estas malhele olivkoloraj kaj ilia vosto malbrile kaŝtankolora. Iliaj flugiloj estas malhelbrunaj kun larĝaj malbrile kaŝtankoloraj randoj; la flugiloj aspektas tute kaŝtankoloraj. La centra perua populacio havas pli brunajn flugilojn. Ilia brusto kaj flankoj estas grize olivkoloraj kaj la centro de ilia ventro kaj iliaj subvostaj kovriloj estas kreme flavaj. Ambaŭ seksoj havas malhelbrunajn irisojn, nigran supran [[maksilo]]n, plejparte flavecan [[mandiblo]]n, kaj grizajn krurojn kaj piedojn. Junuloj estas plejparte malhele olivkoloraj, kun brune oliveckolora kapo, ruĝbrunaj flugiloj kaj blankeca mentono.<ref> Fitzpatrick, J. W. (2020). Rufous-headed Pygmy-Tyrant (Pseudotriccus ruficeps), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.rhptyr1.01] Alirita la 30an de Oktobro, 2024 </ref><ref> Schulenberg, T.S.; Stotz, D.F.; Lane, D.F.; O'Neill, J.P.; Parker, T.A. III (2010). ''Birds of Peru''. Princeton Field Guides (reviziita kaj ĝisdatigita eld.). Princeton, NJ: Princeton University Press. p. 422. ISBN 978-0-691-13023-1. </ref><ref> McMullan, Miles; Donegan, Thomas M.; Quevedo, Alonso (2010). ''Field Guide to the Birds of Colombia''. Bogotá: Fundación ProAves. p. 151. ISBN 978-0-9827615-0-2. </ref><ref> Ridgely, Robert S.; Greenfield, Paul J. (2001). ''The Birds of Ecuador: Field Guide''. Vol. II. Ithaca: Cornell University Press. p. 478. ISBN 978-0-8014-8721-7. </ref> ==Disvastiĝo kaj habitato== La rufkapa tiraneto estas [[endemia]] de la [[Andoj]] de [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]] kaj [[Bolivio]]. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj, densaj nubarbaroj, vinberarbustaroj, kaj arbarorandoj, ĉefe je 1100-2100 m (ekde 400 m en suduesta Kolombio)<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] pmytqo5lwpwvu32phnjmzx0tot2gssk Subsektoro 3./II. Hlučín 0 940780 9354237 9348749 2026-04-18T06:06:42Z Petr Tomasovsky 678 9354237 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bunk10.jpg|thumb|Vido al kloŝoj de MO S-19 de malantaŭ obstakloj]] [[File:Pěchotní srub MO-S 20 U orla.jpg|thumb|Infanteria fuorto MO S-20 Orel]] [[Dosiero:MO S-23.jpg|dekstra|eta|Historia foto de la infanteria fuorto MO S-23 "Chlupáč" kun obstakloj]] '''Konstrua subsektoro 3./II. Hlučín''' estiĝis dum konstruado de [[ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]] de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] en la jaroj 1935–1938 kiel daŭrigo post la [[subsektoro 2./II. Ludgeřovice]]. La subsektoro estis komisiita por konstruado al firmao Václav Nekvasil a.s., Praha-Karlín laŭ la komisiigo el la 7-a de aprilo 1936. Projektitaj kaj konstruitaj estis en tiu ĉi subsektoro sume 10 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]] enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín]]. La lasta fuorto en tiu ĉi subsektoro estas MO S-26 kaj poste daŭrigas [[subsektoro 4./II. Dolní Benešov]]. ==Karakterizaĵo de la subsektoro== La subsektoro 3./II. Hlučín situas en la centro de la tuta defendo de Ostrava-regiono. Ĝi baras tri ŝoseojn kondukantaj el tiama Germanio rekte al [[Hlučín]]. Tial la subsektoro estas konstruita eksterordinare rezisteme, kiam 6 ĝiaj objektoj en la vico post si, komencante per S-19 kaj finante per S-24, estas konstruitaj en la III-a rezistkapabla grado, el tio S-20 eĉ en la IV-a grado. La eksterordinara rezistkapablo de "dudeko" estas donita tial, ke ĝi devis aparteni en la sistemon de [[U Orla (artileria fuortaro)|fuortaro U Orla]]. Oni kalkulis kun la fuortaro en tiu ĉi loko jam dum la esploro de tereno en la jaro 1935. En la fuortaro devis esti krom la [[infanteria fuorto]] MO S-20 ankaŭ MO-S 20a - infanteria fuorto, MO-S 20b - infanteria fuorto, MO-S 20c - [[minĵetila turo]], MO-S 20d - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]] kaj MO-S 20e - [[enireja objekto]]. Ĝia konstruado estis prokrastita al pli posta tempo. Tamen estis decidite, por ke por fermo de la koneksa linio de la infanteriaj fuortoj estu konstruita almenaŭ la objekto S-20 kun ŝakto profunda 26,18 m, sur kies fundo estis lokigita fosata puto. La profundigo de la ŝtupareja ŝakto lasis eblecon kunigi en estonteco la fuorton kun la subterejo de la fuortaro. La ondiĝinta kaj malmulte trarigardebla tereno ĉirkaŭ [[Darkovice]], kreanta vicon da surdaj lokoj estis ŝirmata per [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] en objekto S-24. Sed pli estis decidete konstrui memstaran infanterian fuorton kun [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|turniĝonta maŝinpafila turo]] S-23, ŝovita malproksimen antaŭ la defendlinio. La artileria gvatisto el ĝia [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|speciala kloŝo]] havis belegan vidon al pejzaĝo de [[Vřesina (distrikto Opava)|Vřesina]] ĝis [[Hať]] kaj plu en valon de rivero [[Odro]]. {{Fremdlingve|cs|"''Chlupáč''"}}, kiel tiu ĉi netipa objekto nomiĝas, devis ŝirmi la antaŭbatalejon de la fuortaro en la lokoj, de kie la malamiko - se tie S-23 ne situus - povus karakterize maltrankviligi la defendantojn de "Orel". Sed se la fuortaro ne estis konstruita kaj ne povis reciproke ŝirmi "Chlupáč-on" per siaj minĵetiloj, ĝi restis tute izolita. Ĝi estis nur nesufiĉe ŝirmata per [[Peza maŝinpafilo mod. 37|peza maŝinpafilo]] el kupolo de S-24. Tiu ĉi manko devis esti forigita ĝis fino de la jaro 1938. En julio de la sama jaro estis nome decidite pri kunigo de "Chlupáč" kun S-20 kaj S-24 per koneksaj [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|kontraŭtankaj obstakloj]] ŝirmataj per plifortigitaj [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj]]. Oni sukcesis konstrui du el tiuj ĉi objektoj ĝis fino de septembro de 1938. ==Post Munkena interkonsento== {{ĉefartikolo|Munkena interkonsento}} En la unuaj tagoj post la okupo de la [[Sudetio|ĉeĥoslovaka limregiono]] germanoj uzis la senbatale akiritajn fortikaĵojn al propagandaj celoj. Vico de la objektoj fariĝis preskaŭ pilgrimaj lokoj por la loĝantoj de vasta ĉirkaŭaĵo kiel pruvo de la politika arto de [[Adolf Hitler|"geniala gvidanto"]]. La tutaj procesioj de soldataj, sed ankaŭ civilaj vizitoj tiriĝis precipe al la [[Smolkov (artileria fuortaro)|smolkova fuortaro]]. Tiutempe ankaŭ komencis detala dokumentado kaj studado de la tuta sistemo de fortikaĵoj. Sed la germanoj havis kun la akiritaj fortikaĵoj tute aliajn planojn. Precipe ili ne kalkulis kun ili kiel kun ebla defenda ekipaĵo. Tial jam printempe de 1939 ili komencis el la fuortoj elŝiregi la blendajn kloŝojn kaj kupolojn kaj sekve ankaŭ pafejojn de kontraŭtankaj kanonoj kaj de ĝemeloj de pezaj maŝinpafiloj. ==Post la milito== El ĉirkaŭaĵo de [[Darkovičky]] kunportis la lokaj loĝantoj kaj soldataro kvanton de municio en infanterian fuorton MO S-20 "Orel". Post ĝia eksplodo estis la tuta interno de la fuorto detruita kaj estis deŝirita la ŝtuparejo kondukanta en la subterejon de la planata fuortaro. Simila sorto renkontis ankaŭ la proksiman objekton MO S-17 "Štipky", kiun onidire la sovetaj soldatoj plenigis per la nebezonata [[Trofeo|trofea]] municio kaj per [[eksplodo]] tute neniigis ĝin. == Listo de objektoj == '''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de oriento al okcidento. {| class="wikitable" |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m<sup>3</sup>) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 17 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-17 Štipky]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 17 U Štípek casemate}} || MO S-17 || Štipky || II || 3-a-9-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9245564|18.2316517|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Šilheřovice, MO-S 18 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-18 Obora]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 18 V oboře casemate}} || [[MO S-18 "Obora"|MO S-18]] || Obora || II || 27-a de julio–3-a de aŭgusto 1936 || 1 193 || {{Koord|49.9240661|18.2283625|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (2).jpg|100px|MO S-19 Alej]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 19 V aleji casemate}} || [[MO S-19 "Alej"|MO S-19]] || Alej || III || 21-a–27-a de aŭgusto 1936 || 1 773 || {{Koord|49.9252767|18.2212664|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo]] |- ! colspan="10" | [[U Orla (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro U Orla]] |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 03).jpg|100px|MO S-20 Orel]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Or-S 20 U orla casemate}} || [[MO S-20 "Orel"|MO S-20]] || Orel || IV || 5-a–11-a de julio 1936 || 2 856 || {{Koord|49.9275311|18.2157286|regiono=CZ}} || duetaĝa, estonta fuortara |- ! colspan="10" | |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 21 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-21 Jaroš]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 21 U Jaroše casemate}} || MO S-21 || Jaroš || III || 16-a–24-a de septembro 1936 || - || {{Koord|49.9281478|18.2065464|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 22 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-22 František]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 22 U Františka casemate}} || MO S-22 || František || III || 30-a de septembro–6-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9318108|18.1987519|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Darkovice, MO-S 23 (2015-05-01; 05).jpg|100px|MO S-23 Chlupáč]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 23 Na Chlupáči casemate}} || MO S-23 || Chlupáč || III || 23-a de novembro – 1-a de decembro 1936 || - || {{Koord|49.9363608|18.2045967|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Infanteria turniĝonta maŝinpafila turo M/OR|M/OR]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 24 (2015-05-01; 02).jpg|100px|MO S-24 Signál]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 24 U signálu casemate}} || MO S-24 || Signál || III || 17-a–24-a de oktobro 1936 || - || {{Koord|49.9334736|18.1936033|regiono=CZ}} || duetaĝa, [[Minĵetilo mod. 38|minĵetilo]] |- | [[Dosiero:Vřesina, MO-S 25 (2015-05-01; 01).jpg|100px|MO S-25 Vysoký les]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 25 Ve vysokém lese casemate}} || MO S-25 || Vysoký les || II || 3-a–8-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9331658|18.1869042|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Kozmice, MO-S 26 (2015-05-01; 04).jpg|100px|MO S-26 U Obrázku]] || {{Commonscat en tabelo|MO-S 26 U obrázku casemate}} || MO S-26 || U Obrázku || I || 11-a–14-a de novembro 1936 || - || {{Koord|49.9323994|18.1786150|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Vidu ankaŭ== * [[Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|Muzeo de fortikaĵoj ĉe Hlučín]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Fortification subsection 3./II. Hlučín}} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Hlučín]] [[Kategorio:Kozmice (distrikto Opava)]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] 1hx97745fj3iyl3e8bstyccd25d8xfz Tineo (fraktalo) 0 941281 9354085 9353763 2026-04-17T18:05:20Z ~2026-16270-65 254609 /* Algoritmo */ 9354085 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 07.jpg|thumb|Tineo, fraktala figuro]] La '''tineo''' estas [[fraktalo|fraktala]] [[egallatera triangulo]] kun flankoj anstataŭigitaj per la lepidoptera kurbo, variaĵo de la [[Neĝero de Koch|kurbo de Koch]]. Ĝi havas ecojn similajn al tiuj de la siamana, fraktala [[rombo]]bazita sur la kurbo de Koch, kaj tial povas esti malkomponita en senfinajn kopiojn de si mem. Ĉi tiun figuron malkovris Giorgio Pietrocola en marto 2024 kaj publikigis en pluraj italaj matematikaj revuoj. <ref name="Archimede">{{cite magazine|language=it|first=Giorgio|last=Pietrocola|url=https://maddmaths.simai.eu/archimede/archimede-3-2024/|title=Il siamese e la falena, due frattali per l'arte di Escher |publisher=Le Monnier |magazine=Archimede |date=2024|volume=3|issue=3 |doi=10.1400/300129|issn=0390-5543}}</ref><ref name="edu">{{Cite web |author=Giorgio Pietrocola |title=Affinity between fractal figures Combinatorial algorithms to discover two pairs: dragon, butterfly and moth, siamese |url=https://www.academia.edu/145195955|website=[[Academia.edu]] |date=2024}}</ref> == Algoritmo == La algoritmo por krei la lepidopteran kurbon similas al tiu por la Koch-kurbo. Por reliefigi ĉi tion, oni uzas algoritmon, kiu konverĝas pli malrapide ol tiu normale uzata por akiri la Koch-kurbon. Por ambaŭ kurboj, oni komencas per segmento kaj anstataŭigas ĝin per du angulaj segmentoj, kiuj kune formus izocelan triangulon kun anguloj de 30, 120 kaj 30 gradoj. La sama transformo estas poste aplikata al la segmentoj, kiuj kreskas ĉe ĉiu nivelo kiel potencoj de du. La diferenco inter la kurboj kuŝas en la malsama alternado dekstren aŭ maldekstren de la anstataŭigoj faritaj sur la segmentoj, kiel montrite en la figuro.[[File:Algoritmicomparativi.jpg|thumb|440 px|left|Komparo inter algoritmoj generantaj la Koch-kurbon, la [[terdragon|drako kurbon]] kaj la lepidopteran kurbon, de kiu devenas kaj la tineo kaj la [[papilio (fraktalo)|papilio]]. En la lastaj du skatoloj de ĉiu vico, la akirita kurbo estas ripetata ambaŭflanke laŭ la du eblaj manieroj, rezultante en kolumno de siamanoj en la unua vico kaj kolumno de tineoj en la lasta vico.<ref name=edu/>]][[File:FMSLogoFalenadiPietrocola.jpg|thumb|440 px|left|Graveda tineo desegnita per la [[Logo (programlingvo)|Logo]]-testudo. Preta malkomponiĝi en senfinajn kopiojn de si mem.<ref name=edu/>]] === FMSLogo-programo === Ĝi estas versio de la eduka programo [[Logo (programlingvo)|Logo]], libera programaro, kun la fontkodo havebla.<ref>{{Cite web |language=en |title=Welcome to the world of FMSLogo! |url=https://fmslogo.sourceforge.io/ |date=}}</ref> to falena :lato :liv right 180 make "nstop int (0.5+(power 2 :liv-1)*4/3)+2 make "mem pos make "hh heading hideturtle penup forward :lato/2 back :lato/2 pendown make "conta 0 make "mem pos make "hh heading falenarico :lato*3 :liv 1 1 penup setpos :mem setheading :hh pendown make "conta 0 make "mem pos make "hh heading falenarico :lato*3 :liv 1 -1 penup setpos :mem setheading :hh pendown showturtle right 180 end to falenarico :x :l :s :t localmake "x :x/sqrt 3 if :l=0 [make "conta :conta+1 if :conta>=:nstop [ stop] forward :x stop ] left 30*:s*:t falenarico :x :l-1 -1 -:t right 60*:s*:t falenarico :x :l-1 1 -:t left 30*:s*:t end La proceduro ''falenarico'' estas uzata de la proceduro ''falena''. Post kopiado kaj konservado en la redaktilo de [[FMSLogo]], oni povas enigi ''falena 200 10'' en la komandlinion por akiri tineon de la specifita grandeco kaj iteracia nivelo. Pliaj proceduroj kiel ''falenarep'' por akiri reproduktantan tineon kiel montrite en la figuro estas haveblaj en la reta artikolo.<ref name=edu/> == Komparo de tineo kaj siamano == [[Dosiero:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 01.jpg|thumb|440 px|Komparo inter la siamano kay la tineo. La kontraŭfiguroj estas montritaj ruĝe. La referencaj fraktalaj plurlateroj estas elstarigitaj.]] Dum la siamano kaj kontraŭ-siamano estas akiritaj anstataŭigante la flankojn de rombo per Koch-kurboj, la tineo estas akirita anstataŭigante la flankojn de egallatera triangulo per eksteren-frontantaj lepidopteraj kurboj. Se ili estas internen-frontantaj, kontraŭ-tineo estas kreita (vidu figuron). La perimetroj de ĉi tiuj fraktalaj plurlateroj estas ĉiuj senfinaj. Dum la areo de la siamano pligrandiĝas je 40% de ĝia referenca rombo, la tineo pligrandiĝas je 75% de ĝia triangulo. La kontraŭfiguroj malpligrandiĝas je la sama kvanto. <ref name=Archimede/>. Kaj la siamano kaj la tineo, kune kun siaj kontraŭfiguroj, malkomponiĝas en senfinajn similajn kopiojn. == Poligonumado de la ebeno kun similaj fraktalaj figuroj == <gallery widths="155px" heights="120px"> File:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 04.jpg|[[Kahelado|Poligonmodeligo]] de la ebeno kun tineo File:FalenafrattaleGiorgioPietrocola 05.jpg| File:Siamese tiles 111 Tartapelago.gif|Poligonmodeligo de la ebeno kun siamano File:SiameseKochSnowflakes.gif| </gallery> ==Referencoj== <references/> == Reta bibliografio == * {{cite magazine|language=it|author=Giorgio Pietrocola|title=Affinità tra figure frattali. Algoritmi combinatori alla scoperta delle coppie drago, farfalla e falene, siamesi|url=https://www.afsu.it/wp-content/uploads/2025/01/Periodico-di-Matematica-IV-Vol.-VI-4-Online.pdf|magazine=Periodico di Matematica|volume=(IV) Vol. V(2)|pages=111–124|publisher=Accademia di Filosofia delle Scienze Umane|issn=2612-6745|year=2024}} * {{cite web|language=it|title=Confronto tra falene e siamesi, due frattali dalle straordinarie proprietà|author=Giorgio Pietrocola| redaktinto=Maecla (Tartapelago)|url=https://www.maecla.it/tartapelago/frattali/falene/index.htm|year=2025}} Kelkaj animacioj el la retejo: <gallery widths="155px" heights="120px"> File:Tassellarico3.gif| File:Filafalenerazzi7.gif| File:Esagonaleanimazionefalena.gif| File:Autofal.gif| </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} [[Kategorio:Fraktaloj]] 45rfm9i9rjmpysiwd5pyig0l158c5uj Okcidentaŭstralia Polico 0 941301 9354033 9353755 2026-04-17T13:46:56Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Okcidentaŭstralio Polico]] al [[Okcidentaŭstralia Polico]] anstataŭigante alidirektilon: Gramatiko 9353755 wikitext text/x-wiki {{Ĝermo|Okcidenta Aŭstralio}} [[Dosiero:Isuzu 110-260 WA police truck 1.jpg|eta|270px|Polica [[kamiono]]]] La '''Okcidentaŭstralio Polico''', familiare '''WAPOL''', provizas [[Polico|policservojn]] tra la ŝtato [[Okcidenta Aŭstralio]] al loĝantaro de 2.66 milionoj da homoj,<ref>[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/5]</ref> el kiuj 2.11 milionoj loĝas en [[Perto]].<ref>[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/5GPER]</ref> Okcidenta Aŭstralio havas tersurfacon de 2 527 013 kvadrataj kilometroj,<ref>[http://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories]</ref> kio igas ĝin la plej granda ne-federacia areo de jurisdikcio de la mondo. ==Vidu ankaŭ== * [[Krimo en Okcidenta Aŭstralio ]] == Referencoj == <references /> [[Kategorio:Okcidenta Aŭstralio]] [[Kategorio:Okcidentaŭstralio Polico]] 1m3dd3txrqvqx4k3p8dn09m2y5i3gij Uzanto-Diskuto:YTY76-EO 3 941314 9354042 9351851 2026-04-17T14:07:03Z Arbarulo 135469 9354042 wikitext text/x-wiki == Bonvenon == {{Bonvenon}} [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 07:58, 12 apr. 2026 (UTC) == Voĉdono == Ŝajnas al mi ke vi jam rajtas voĉdoni [[VP:FA|tie]]. Tamen, mi sugestas ke vi unue tralegi pli detale la ligilojn sur tiu supra bonvenan mesaĝon, kiu estis prezentita al vi nur hodiaŭ post la redakto de {{u|Fine Style 9634}} sur tiu diskutpaĝo. Bonvenon al Vikipedio kaj ankaŭ mi deziras al vi agrablegan kunlaboradon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 13:47, 12 apr. 2026 (UTC) :Mi kontrolos ĝin. Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 13:51, 12 apr. 2026 (UTC) == Patrolanteco == Saluton, YTY76! Mi vidis vian demandon pri la statuso "aŭtomate patrolita". Kiam vi estos farinta 200 redaktojn, vi povos peti la statuson "patrolanto" [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj|ĉi tie]]. Administranto devos rigardi la peton kaj aprobi ĝin, se vi estas kompetenta kaj bonintenca kontribuanto. (Eble tamen administranto ne tuj rimarkos vian peton; mi pensas ke la mia restis plurajn monatojn antaŭ aprobo.) Kiam vi estos patrolanto, vi ankaŭ estos aŭtomate patrolata. Pri nerilata afero: [[Okcidentaŭstralia Polico]] estas la ĝusta titolo de tiu artikolo. Substantivo ne povas priskribi aŭ identigi alian substantivon - nur adjektivo faras tion. Foje oni povas kunmeti substantivojn, sed tiam ili skribiĝas kiel unu vorto, ekzemple oni povus nomi polican divizion kiu ĉiam transportiĝas per kamiono "kamionpolico" aŭ "kamionopolico". Kaj oni kutime ne uzas kunmeton en ĉi tiu konteksto (registara organo identigita laŭ la registaro, al kiu ĝi apartenas). Fine, ankaŭ mi deziras al mi bonvenon kaj agrablan kunlaboradon! Ni estas malmultaj en Vikipedio kaj estas bonege havi pli da kontribuantoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:07, 17 apr. 2026 (UTC) nmydxlvew1a2btr6x2l8a9gbf71p4mw 9354044 9354042 2026-04-17T14:07:45Z Arbarulo 135469 /* Patrolanteco */ 9354044 wikitext text/x-wiki == Bonvenon == {{Bonvenon}} [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 07:58, 12 apr. 2026 (UTC) == Voĉdono == Ŝajnas al mi ke vi jam rajtas voĉdoni [[VP:FA|tie]]. Tamen, mi sugestas ke vi unue tralegi pli detale la ligilojn sur tiu supra bonvenan mesaĝon, kiu estis prezentita al vi nur hodiaŭ post la redakto de {{u|Fine Style 9634}} sur tiu diskutpaĝo. Bonvenon al Vikipedio kaj ankaŭ mi deziras al vi agrablegan kunlaboradon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 13:47, 12 apr. 2026 (UTC) :Mi kontrolos ĝin. Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 13:51, 12 apr. 2026 (UTC) == Patrolanteco == Saluton, YTY76! Mi vidis vian demandon pri la statuso "aŭtomate patrolita". Kiam vi estos farinta 200 redaktojn, vi povos peti la statuson "patrolanto" [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj|ĉi tie]]. Administranto devos rigardi la peton kaj aprobi ĝin, se vi estas kompetenta kaj bonintenca kontribuanto. (Eble tamen administranto ne tuj rimarkos vian peton; mi pensas ke la mia restis plurajn monatojn antaŭ aprobo.) Kiam vi estos patrolanto, vi ankaŭ estos aŭtomate patrolata. Pri nerilata afero: [[Okcidentaŭstralia Polico]] estas la ĝusta titolo de tiu artikolo. Substantivo ne povas priskribi aŭ identigi alian substantivon - nur adjektivo faras tion. Foje oni povas kunmeti substantivojn, sed tiam ili skribiĝas kiel unu vorto, ekzemple oni povus nomi polican divizion kiu ĉiam transportiĝas per kamiono "kamionpolico" aŭ "kamionopolico". Kaj oni kutime ne uzas kunmeton en ĉi tiu konteksto (registara organo identigita laŭ la registaro, al kiu ĝi apartenas). Fine, ankaŭ mi deziras al vi bonvenon kaj agrablan kunlaboradon! Ni estas malmultaj en Vikipedio kaj estas bonege havi pli da kontribuantoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:07, 17 apr. 2026 (UTC) pk7v5q1hbe6obeq1mf8zin8dql6a415 9354221 9354044 2026-04-18T04:18:43Z YTY76-EO 249878 /* Patrolanteco */ Respondo 9354221 wikitext text/x-wiki == Bonvenon == {{Bonvenon}} [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 07:58, 12 apr. 2026 (UTC) == Voĉdono == Ŝajnas al mi ke vi jam rajtas voĉdoni [[VP:FA|tie]]. Tamen, mi sugestas ke vi unue tralegi pli detale la ligilojn sur tiu supra bonvenan mesaĝon, kiu estis prezentita al vi nur hodiaŭ post la redakto de {{u|Fine Style 9634}} sur tiu diskutpaĝo. Bonvenon al Vikipedio kaj ankaŭ mi deziras al vi agrablegan kunlaboradon! [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]<sup>[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]</sup> 13:47, 12 apr. 2026 (UTC) :Mi kontrolos ĝin. Dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 13:51, 12 apr. 2026 (UTC) == Patrolanteco == Saluton, YTY76! Mi vidis vian demandon pri la statuso "aŭtomate patrolita". Kiam vi estos farinta 200 redaktojn, vi povos peti la statuson "patrolanto" [[Vikipedio:Markitaj versioj/reviziantoj|ĉi tie]]. Administranto devos rigardi la peton kaj aprobi ĝin, se vi estas kompetenta kaj bonintenca kontribuanto. (Eble tamen administranto ne tuj rimarkos vian peton; mi pensas ke la mia restis plurajn monatojn antaŭ aprobo.) Kiam vi estos patrolanto, vi ankaŭ estos aŭtomate patrolata. Pri nerilata afero: [[Okcidentaŭstralia Polico]] estas la ĝusta titolo de tiu artikolo. Substantivo ne povas priskribi aŭ identigi alian substantivon - nur adjektivo faras tion. Foje oni povas kunmeti substantivojn, sed tiam ili skribiĝas kiel unu vorto, ekzemple oni povus nomi polican divizion kiu ĉiam transportiĝas per kamiono "kamionpolico" aŭ "kamionopolico". Kaj oni kutime ne uzas kunmeton en ĉi tiu konteksto (registara organo identigita laŭ la registaro, al kiu ĝi apartenas). Fine, ankaŭ mi deziras al vi bonvenon kaj agrablan kunlaboradon! Ni estas malmultaj en Vikipedio kaj estas bonege havi pli da kontribuantoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:07, 17 apr. 2026 (UTC) :Saluton kaj dankon. [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 04:18, 18 apr. 2026 (UTC) m8i8uz1inrad0scp89r9ugtih5l1jha Diskuto:Stumbliga ŝtoneto 1 941383 9354009 9352301 2026-04-17T12:32:31Z Sj1mor 12103 /* La infanoj de Zamenhof */ nova sekcio 9354009 wikitext text/x-wiki == Esperantistoj == Se ni povas trovi pli da fotoj de tiuj SŜ-oj por esperantistoj kiuj estis efektivitaj de la holokaŭsto, pereintoj, survivintoj aŭ rifuĝintoj, en ĉi tiu artikolo estus inda sekcio por ili. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:13, 13 apr. 2026 (UTC) :@[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]]Eble tiu de [[Petr Ginz]] se ĝi ekzistas? [[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 12:39, 13 apr. 2026 (UTC) == La infanoj de Zamenhof == Kiuj prenas la iniciaton por ilia SŜ-oj? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:32, 17 apr. 2026 (UTC) hujputhat156is6bqkwvjv90cq82234 Todirostrum 0 941574 9354111 9353421 2026-04-17T18:42:40Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9354111 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Todirostrum'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum cinereum Espatulilla común Common Tody-Flycatcher (10677525776).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[ordinara todotirano]] (''T. cinereum''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Todirostrum''''' |genro aŭtoritato = [[Lesson, RP]], 1831 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Todirostrum maculatum|T. maculatum]]'' - [[makula todotirano]] *''[[Todirostrum poliocephalum|T. poliocephalum]]'' - [[flavbrida todotirano]] *''[[Todirostrum cinereum|T. cinereum]]'' - [[ordinara todotirano]] *''[[Todirostrum viridanum|T. viridanum]]'' - [[marakaiba todotirano]] *''[[Todirostrum nigriceps|T. nigriceps]]'' - [[nigrakapa todotirano]] *''[[Todirostrum pictum|T. pictum]]'' - [[pentrita todotirano]] *''[[Todirostrum chrysocrotaphum|T. chrysocrotaphum]]'' - [[flavbrova todotirano]] |sinonimo = ''Triccus'' |vikispecio = |komunejo = }} '''''Todirostrum''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 7 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Todirostrum'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''[[Todirostrum maculatum]]'' <small>([[Desmarest, A-G]], 1806)</small> - [[makula todotirano]] ****''[[Todirostrum poliocephalum]]'' <small>([[Wied-Neuwied, M]], 1831)</small> - [[flavbrida todotirano]] ****''[[Todirostrum cinereum]]'' <small>([[Linnaeus, C]], 1766)</small> - [[ordinara todotirano]] ****''[[Todirostrum viridanum]]'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> - [[marakaiba todotirano]] ****''[[Todirostrum nigriceps]]'' <small>[[Sclater, PL]], 1855</small> - [[nigrakapa todotirano]] ****''[[Todirostrum pictum]]'' <small>[[Salvin, O]], 1897</small> - [[pentrita todotirano]] ****''[[Todirostrum chrysocrotaphum]]'' <small>[[Strickland, HE]], 1850</small> - [[flavbrova todotirano]] {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/sptfly1/cur/introduction Birds of the World], Spotted Tody-Flycatcher.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] dcdnorp9xli4dr9sl4i316vl3466s4k Flavbrida todotirano 0 941626 9354097 9353425 2026-04-17T18:18:59Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9354097 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavbrida todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum poliocephalum3.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Piraju]] ([[Brazilo]]) |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. poliocephalum''''' - '''flavbrida<br>todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum poliocephalum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Wied-Neuwied, M]], 1831) |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum poliocephalum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Todus poliocephalus'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''flavbrida todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum poliocephalum]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en sudeosta [[Brazilo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum poliocephalum'' <small>([[Wied-Neuwied, M]], 1831)</small> - flavbrida todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/gyhtof1/cur/introduction Birds of the World], Gray-headed Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''poliocephalum'' estas [[antikva greka]] kunmetaĵo, el ''πολιός'' (''polios'' = "griza") kaj ''κεφαλή'' (''kefale'' = "kapo"), ĉar tiu specio havas grizan kronon<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La flavbrida todotirano troviĝas en sudeosta [[Brazilo]], de sudeosta [[Bahio]] ĝis eosta [[Sankta Katarino (Brazilo)|Sankta Katarino]]. Ĝi vivas en vasta gamo de arbaraj vivejoj, de densa arbaro ĝis malferma veprejo, kun klara prefero por arbarorandoj, de marnivelo ĝis ĉirkaŭ 1400 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] ptqqopesl19bepppjkyt26pu9j8nrt2 Papilio (fraktalo) 0 941671 9354058 9353748 2026-04-17T15:09:14Z ~2026-16270-65 254609 radiko de tri 9354058 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Petaloi.gif|thumb|Ternara papilio <ref name=maecla>Maecla, Tartapelago 2009</ref>.]] [[Dosiero:Petalo.gif|thumb|Ternara drako <ref name=maecla/>]] La '''papilio''' aŭ '''ternara papilio''' estas [[fraktalo|fraktala]] figuro akirita per anstataŭigo de [[segmento]] per du lepidopteraj kurboj, variaĵo de la [[Neĝero de Koch|kurbo de Koch]], kontraŭaj unu al la alia en kontraŭaj direktoj. Ĝi posedas ecojn tre similajn al tiuj de la pli fama ternaro drako<ref name=radiko3>{{citaĵo el la reto | lingvo=en| aŭtoro=Jeffrey Ventrell| titolo=The Root 3 Family| url=http://www.fractalcurves.com/Root3.html| verko= Brainfilling|dato=2012}}</ref> <ref>{{citaĵo el la reto | lingvo=en| aŭtoro=Larry Riddle, Agnes Scott| titolo=Terdragon | url=https://larryriddle.agnesscott.org/ifs/heighway/terdragon.htm| verko=Classic iterated function systems }}</ref>, bazitaj sur la simila opozicio de malsama fraktala kurbo. La papilio, kiel la drako, estas replikanto de ordo 3, sed male al la drako, ĝi povas esti dividita en tri kopiojn, kiuj estas spegulaj bildoj de la originalo.<ref name=edu>{{Cite web |author=Giorgio Pietrocola |title=Affinity between fractal figures Combined algorithms to discover two pars: dragon, bowling and tine, siaman |url=https://www.academia.edu/145195955|website=[[Academia.edu]] |date=2024}}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | aŭtoro=Robert Ferréol| titolo=Courbe du terdragon, courbe du lépidoptère et papillon de nuit| lingvo=fr| url=https://www.mathcurve.com/fractals/terdragon/terdragon.shtml| verko=Encyclopédie des formes mathématiques remarquables }}</ref> == Algoritmo == La algoritmo por krei la lepidoptera kurbon similas al tiu de la Koch-kurbo. Por reliefigi ĉi tion, oni uzas algoritmon, kiu konverĝas pli malrapide ol tiu tipe uzata por la Koch-kurbo. Por ambaŭ kurboj, la procezo komenciĝas per ununura segmento, kiu poste anstataŭiĝas per du angulaj segmentoj, kiuj kune formus izocelan triangulon kun anguloj de 30, 120 kaj 30 gradoj. La sama transformo poste aplikiĝas al la segmentoj, kiuj kreskas ĉe ĉiu nivelo kiel potencoj de du. Por la kurbo de Koch, ĉe ĉiu nivelo, la parto de la anstataŭigo estas inversigita en ĉiuj segmentoj, alternante inter dekstra kaj maldekstra. Por la kurbo de Lepidoptera, tamen, la dekstra kaj maldekstra konstruoj alternas ĉe ĉiu nivelo. Tamen, ŝanĝante nivelojn, la deirpunkto ankaŭ ŝanĝiĝas. Se la antaŭa nivelo komenciĝis per dekstra konstruo, la alternado nun komenciĝas per maldekstra konstruo. La figuro montras la du malsamajn transformojn. En la lastaj du ĉeloj de ĉiu vico, la rezulta kurbo estas ripetata ambaŭflanke laŭ ambaŭ eblaj manieroj, rezultante en la unua kazo al kolumno de siamaj fraktaloj kaj en la dua al kolumno de tineaj fraktaloj.<ref name=edu/> [[Dosiero:Algoritmicomparativi.jpg|thumb|440 px|left|Komparo inter la algoritmoj, kiuj generas la [[Neĝero de Koch|kurbo de Koch]], la drakokurbo, la kurbon de lepidoptera, de kiu ankaŭ deriviĝas la [[tineo (fraktalo)|tineo]] <ref name=edu/>.La tri kurboj rilatas al la kvadrata radiko de tri<ref name=radiko3/>]][[File:DeF fig5.jpg|thumb|440 px|left|Ternara drako kaj papilio desegnitaj de la testudo de [[FMSLogo]]]] [[Dosiero:Duecoppie.jpg|thumb|left|440 px|Fraktalaj figuroj: ternara drako, ternara papilio, siamana kolono, kaj [[tineo (fraktalo)|tineo]] kolono]] === FMSLogo-programo === Ĝi estas versio de la eduka programo [[Logo (programlingvo)|Logo]], libera programaro, kun la fontkodo havebla.<ref>{{Cite web |language=en |title=Welcome to the world of FMSLogo! |url=https://fmslogo.sourceforge.io/ |date=}}</ref> to drafarper :lato :liv :s if :liv=0 [forward :lato stop] left 30*:s drafarper :lato/:r3 :liv-1 :s*:t salto -:lato/:r3 0 right 30*:s salto :lato 0 right 180 right 30*:s drafarper :lato/:r3 :liv-1 :s*:t salto -:lato/:r3 0 left 30*:s right 180 end to drafarpercom :lato :liv :s make "r3 sqrt 3 hideturtle repeat 2 [drafarper :lato :liv :s right 180] salto :lato 0 showturtle end to salto :alto :lungo penup forward :alto right 90 forward :lungo left 90 pendown end La proceduro "salto" estas uzata por movi la testudon sen lasi spuron. La rekursiva proceduro "drafarper" estas uzata de "drafarpercom". Se la variablo t estas 1, la drako estas desegnita; se ĝi estas -1, la papilio estas desegnita, kiel montrite en la figuro. == Komparo inter la papilio kaj la drako == Kaj la papilio kaj la drako havas la saman areon kiel rombo kun anguloj de 60, 120, 60, 120 gradoj se ili estas konstruitaj el segmento egala al la plej longa diagonalo de la rombo. Tio estas ĉar, post ĉiu iteracio, la areo aldonita kaj la areo forigita per la alternado precize ekvilibriĝas. <gallery widths="155px" heights="120px"> file:Favola6repfar.jpg|Ternara papilio file:Favola5repdra.jpg|Ternara drako file:Segzigzag.gif|Areogenerado <ref name=maecla/> file:Segzig.gif|Areogenerado <ref name=maecla/> file:DeF fig n2.jpg|Areogenerado file:DeF fig4.jpg|Perimetrogenerado dosiero:DeF fig2.jpg|Papilio kaj drako triangulo dosiero:DRAeFARruote.jpg|Papilio kaj drako rado dosiero:Tassellazioneconfarfalle1.gif|Papilia [[kahelado]] dosiero:Ter_8g.gif|Drako [[kahelado]] </gallery> ==Referencoj== <references/> == Reta bibliografio == * {{cite magazine|language=it|author=Giorgio Pietrocola|title=Affinità tra figure frattali. Algoritmi combinatori alla scoperta delle coppie drago, farfalla e falene, siamesi|url=https://www.afsu.it/wp-content/uploads/2025/01/Periodico-di-Matematica-IV-Vol.-VI-4-Online.pdf|magazine=Periodico di Matematica|volume=(IV) Vol. V(2)|pp=111–124|publisher=Accademia di Filosofia delle Scienze Umane|issn=2612-6745|date=2024}} *{{citaĵo el la reto | aŭtoro=Giorgio Pietrocola| titolo=Mostra di rep-3| lingvo=it| dato=2009|url=http://www.pietrocola.eu/maecla/tartapelago/frattali/index2.htm| verko=Tartapelago, Maecla}} == Vidu ankaŭ == {{Commons category|Farfalla (frattale)|Papilio (fraktale)}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Fraktaloj]] f5s2ie3d5corfznz7ui01ils0cmvss8 Mellisuga 0 941674 9354184 9353761 2026-04-17T22:16:10Z Kani 670 9354184 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Archilochus'' |koloro = pink |dosiero = Calypte helenae ampliado.jpg |priskribo de dosiero = [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Mellisuga''''' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 | sinonimo = }} '''''Mellisuga''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Karibio]]. Ili famas kiel la unua kaj dua plej malgrandaj birdospecioj en la mondo. La genron ''Mellisuga'' enkondukis en 1t60 la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] kun la [[Nana kolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=1 | language=French, Latin | at=[https://biodiversitylibrary.org/page/36010438 Vol. 1, p. 40], [https://biodiversitylibrary.org/page/35953821 Vol. 3, p. 694] | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-list of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=135 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14480146 }}</ref> La nomo ''Mellisuga'' estas kombinaĵo de la [[Latina]]j vorroj ''mel, mellis'', signife "mielo" kaj ''sugere'', signife "suĉi", do mielsuĉuloj.<ref>{{cite book | title = The Helm Dictionary of Scientific Names | url = https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | first = James A. | last = Jobling | year = 2010 | location = London, UK | publisher = Christopher Helm | isbn = 978-1-4081-2501-4 | page = [https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n249 249] }}</ref> ==Nunaj specioj== La genro enhavas jenajn du [[specio]]jn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Hummingbirds | work=World Bird List Version 9.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=1a de Aprilo 2019 }}</ref> * [[Abela kolibro]], ''Mellisuga helenae'' (Lembeye, 1850) Kubo kaj [[Isla de la Juventud]]. NT * [[Nana kolibro]], ''Mellisuga minima'' (Linnaeus, 1758) Hispaniolo (Dominika Respubliko kaj Haitio) kaj Jamajko. LC ** ''M. m. minima'' (Linnaeus, 1758) ** ''M. m. vielloti'' (Shaw, 1812) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Mellisuga}} {{Wikispecies|Mellisuga}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] [[Kategorio:Birdoj de Kubo]] bzdvubd36ctk5ue3wug7j0l7ltw0533 Nana kolibro 0 941675 9354191 9353794 2026-04-17T22:38:10Z Kani 670 9354191 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nana kolibro |koloro = pink |dosiero = Vervain hummingbird (Mellisuga minima).jpg |priskribo de dosiero = En Jamajko |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Mellisuga]]'' |genro aŭtoritato = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1760 |specio = '''Nana kolibro''' ''M. minima'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Mellisuga minima'' |volume=2016 |article-number=e.T22688229A93187970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688229A93187970.en |access-date=27 July 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Mellisuga minima'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |vikispecio = ''Mellisuga minima'' |komunejo = ''Mellisuga minima'' |sinonimo= ''Trochilus minimus'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} |mapo de vivoteritorioj = Mellisuga minima map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nana kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Mellisuga minima'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Mellisuga]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas en [[Hispaniolo]] (nome en [[Dominika Respubliko]] kaj [[Haitio]]) kaj [[Jamajko]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [https://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nanan kolibron [[Specipriskribo|formale priskribis]] la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en 1758 en la 10a eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]'' kun la [[dunoma nomenklaturo|duvorta nomo]] ''Trochilus minimus''.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=121 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727026 }}</ref> Linnaeus bazis sian priskribon sur birdo, kiun estis priskribinta kaj bildiginta en 1747 la angla natursciencisto [[George Edwards (natursciencisto)|George Edwards]].<ref>{{ cite book | last=Edwards | first=George | author-link=George Edwards (natursciencisto) | year=1747 | title=A Natural History of Uncommon Birds | place=London | publisher=Printed for the author at the College of Physicians | volume=Part 2 | page=105 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/50240867 }}</ref> La [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estas Jamajko.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=136 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480147 }}</ref> La Nana kolibro estas nun metita kun la eta [[Abela kolibro]] de Kubo en la [[genro]]n ''[[Mellisuga]]'', kiun enkondukis la franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] en 1760.<ref>{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés | volume=1 | language=French, Latin | at=[https://biodiversitylibrary.org/page/36010438 Vol. 1, p. 40], [https://biodiversitylibrary.org/page/35953821 Vol. 3, p. 694] | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche }}</ref><ref name=IOC12.1/> Oni agnoskis du [[subspecio]]jn de Nana kolibro, nome la nomiga ''M. m. minima'' (Linnaeus, 1758) kaj ''M. m. vielloti'' ([[George Shaw (biologo)|Shaw]], 1812).<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Nana kolibro estas eble la dua plej malgranda birdo en la mondo post la plej malgranda, la [[abelkolibro]], kvankam kelkaj aliaj etaj estas proksimaj al ĝi laŭ grandeco. Ĝi estas ĉirkaŭ 6 cm longa, inkluzive de la 1 cm longa beko, kaj pezas ĉirkaŭ 2 ĝis 2.4 g. Ambaŭ seksoj estas preskaŭ similaj krom iliaj vostoj, kaj la subspecioj havas nur subtilajn plumarajn diferencojn. Ĉiuj havas mallongan, rektan, obtuze nigran bekon. Maskloj estas unikaj inter kolibroj, ĉar ili ne havas irizan plumaron.<ref name=Latta>{{cite book|author1=Steven Latta |author2=Christopher Rimmer |author3=Allan Keith |author4=James Wiley |author5=Herbert Raffaele |author6=Kent McFarland |author7=Eladio Fernandez |title=Birds of the Dominican Republic and Haiti |url=https://books.google.com/books?id=yBV06QyxYqsC&pg=PA135 |access-date=23a de Aŭgusto 2012 |date=15a de Majo 2010 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11891-8 |pages=135–}}</ref><ref name=VEHU-BOW>Clark, C. J. (2020). Vervain Hummingbird (''Mellisuga minima''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.verhum1.01] Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> Maskloj havas obtuze metalverdajn suprajn flankojn, kiuj estas preskaŭ nigraj sur la pugo kaj supravostaj kovriloj. La mentono, gorĝo kaj brusto estas palgrizaj, iomete makulecaj per pli malhela grizo; la ventro kaj subvostaj kovriloj estas malhele metalverdaj. Ĝia vosto estas tute nigra kaj iomete forkoforma. Inoj estas malhele metalverdaj ĝis bluetverdaj supre kaj sur la flankoj. La gorĝo estas palgriza, kiu malheliĝas laŭ la subaj partoj ĝis la ventra areo. La vosto estas rondeta, ne forkoforma kiel tiu de la masklo. La bazo de ĝiaj centraj plumoj estas malhelverda kaj la cetero de ilia longo estas nigra. La aliaj vostoplumoj estas nigraj kun varia kvanto da blanko sur iliaj pintoj.<ref name=VEHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Nana kolibro troviĝas en Jamajko. ''M. m. vielloti'' troviĝas kaj en la Dominika Respubliko kaj en Haitio sur la insulo [[Hispaniolo]] kaj ankaŭ en pli malgrandaj proksimaj insuloj.<ref name=IOC12.1/> Ekzistas unu ekvido el [[Porto-Riko]].<ref name=AOU1998>{{cite book | last =<!--Not stated--> | first =<!--Not stated--> | title =Check-list of North American Birds | publisher =American Ornithologist's Union | edition =seventh | date =1998 | location =Washington | page =310 }}</ref> La specio loĝas en preskaŭ ĉiu disponebla pejzaĝo tra sia teritorio krom la interno de densa monta arbaro. Ĝi troviĝas en [[ĉerivera arbaro]], seka arbaro, dezerta veprejo, ĝardenoj, kaj eĉ urbaj areoj. Laŭ alteco ĝi varias de marnivelo ĝis almenaŭ 1 600 m.<ref name=VEHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Nana kolibro ne migras laŭ la konvencia senco sed ŝajne faras altecajn movojn reage al manĝaĵhavebleco.<ref name=VEHU-BOW/> ===Manĝado=== La Nana kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe tre vasta gamo da florplantoj, kvankam ĝi tipe manĝas ĉe malgrandaj, malalt-produktantaj floroj. Ĝi ne defendas manĝoteritoriojn. Ĝi tipe levas sian voston dum manĝado. Aldone al nektaro, ĝi kaptas malgrandajn [[insektoj]]n per akcipitrado el ripozejo aŭ per ŝvebado en areo de flugantaj insektoj.<ref name=VEHU-BOW/> ===Reproduktado=== Masklaj Nanaj kolibroj faras ŝajne pariĝajn flugojn, platan horizontalan cirklon solaj aŭ kun plonĝoj inter du cirkloj. La [[reprodukta sezono]] de la specio daŭras de decembro ĝis aŭgusto. La ino faras malgrandan tasforman neston el mola materialo kiel haroj kaj plantlanugo kovrita per [[likeno]] aŭ [[musko]]; ĝi estas tenata kune kaj ankrita al branĉo per [[araneaĵo]]. La nestoj estas tipe iom kaŝitaj kaj ofte estas ene de 1 m de la grundo. La ovodemetado konsistas el du ovoj, kiuj estas inter la plej malgrandaj el ĉiuj birdoj, kun averaĝa longo de 1 cm kaj pezo de ĉirkaŭ 0.38 g. La ino kovas ilin dum 16 ĝis 19 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas ĉirkaŭ 21 ĝis 25 tagojn post eloviĝo.<ref name=VEHU-BOW/><ref name=Latta/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Mellisuga-minima |species=Nana kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Nanan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion, kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Mellisuga minima'' |volume=2016 |article-number=e.T22688229A93187970 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688229A93187970.en |access-date=27 July 2022}}</ref> Ĝi estas vaste disvastiĝinta kaj uzas multajn vivejojn, inkluzive de hom-ŝanĝitaj areoj, kaj por manĝaĵo kaj por reproduktado. Neniu specifa minaco estis identigita.<ref name=VEHU-BOW/> ==Bildaro== <gallery widths="225px" heights="150px" > Vervain hummingbirds (Mellisuga minima) courting.jpg|Pariĝado, Jamajko Vervain Hummingbird.jpg|Surneste Vervain hummingbird (Mellisuga minima) feeding.jpg|Manĝado, Jamajko </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Mellisuga minima}} {{Wikispecies|Mellisuga minima}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] 0nqb6214jqhn3ktctjno4lituznaw7y Rondpreĝejo (Untersuhl) 0 941682 9354008 9353886 2026-04-17T12:31:55Z Tirolischleioans 254019 9354008 wikitext text/x-wiki [[file:WAK UNTERSUHL KIRCHE 1.jpg|eta|kirko evangelia en Untersuhl]] [[dosiero:Untersuhl, Kirche, Innenraum.jpg|eta|interno]] La '''Ronda preĝejo de Untersuhl''' (germane: ''Rundkirche Untersuhl'') estas [[marteno Lutero|luterana]] paroĥa kirko en [[Gerstungen]], Germanujo. Ĝian nekutiman aspekton respondecas antaŭula gvatoturo. Rande de la [[werra|Werra-valaro]] apud Untersuhl jam en al 12-a jarcento kondukis la [[Reĝa Vojo]]. Por kontroli ĉi komercvojojn ekzistis antaŭe doganejo aŭ gvataro, kio ĉirkaŭ la jaro 1580 estigis la nunan kirkon, danka al alikonstruadoj. La apuda grundaro nomata ''Am Ritter'' kaj aliaj malnovaj onidiroj apogas ĉi hipotezon. Tamen, arĥeologiaj esploroj de 1993 atestis sakralan utiligon jam por 1420.<ref>''Kulturelle Entdeckungen Thüringen,'' volumo 2, eldonis Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen en 2010, ISBN 978-3-7954-2252-3, p. 232</ref> Gotikaj pentraĵoj estis ankaŭ altarniĉe.<ref>Georg Dehio: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Thüringen,'' Deutscher Kunstverlag, Munkeno 2003, ISBN 3-422-03095-6, p. 1254</ref> En 1696 finiĝis la interno. Ĝi estis plialtigiga kaj barokaj galerioj<ref>Aliro al ili estas ebla disde la ekstero.</ref> estis muntitaj kaj la benkaro estis novigita. Altaro kaj baptujo estas eĉ pli malnova. Nova ambono ueste kaj orgeno alvenis. La ĉefa enirejo estas ueste. La trabfakaĵo de la supra etaĝo estis kaŝita subŝmire ĝis 1954. Sur ĝi kuŝas imponega okangula ardezumita spajro el ĉ. 1615. Kvar nur ornamaj pintetoj estis aldonita ne antaŭ 1688. Freskoj internaj estas de [[Johann Caspar Wahnes]] el [[berka (Werra)|Berka ĉe Werra]] kiu ankaŭ aktivis por la Huberta Kirko de [[Marksuhl]] kaj la Dicel-kirko en [[seebach (Turingio)|Seebach]]. Supre videblas la [[apostolo]]j, malsupre la [[profeto]]j, sume 31 bildoj. Modelis por Wahnes liatempe vivantaj personoj de Untersuhl. En 1956, dum restaŭrado, malaperis plafono ĉielvolba kun anĝeloj kaj steloj. Samjare estis forigita ankaŭ kandelabro. Tuj malpost la kirko troviĝas la vilaĝa ĉefa placo ''Anger''. La nuna tombejo estas ĉe la eosta vilaĝorando. Novan orgenon oni mendis en 1877 ĉe la firmao Holland (el [[Schmiedefeld am Rennsteig|Schmiedefeld]]), kiu ĝuis pligrandigon en 1901. Menciindas ankaŭ la barokigitaj baptujo kaj ambono. La bronzajn sonorilojn oni konfiskis por armilproduktado dum la [[Unua Mondmilito]]; ili estis anstataŭigitaj en 1921 per ŝtalaj. Dum restaŭrado en 2013 oni enmetis tri novajn bronzajn, mulditajn je [[Maria Laach]]: iliaj nomoj memoras la resurekton, la preĝadon kaj la bapton. == Literaturο == * Karl Heinz Schmeding: "Die historische Rundkirche in Untersuhl, ein beaĉtenswertes Bauwerk mit vielen Rätseln" - ĉe: ''EP-Report 2. Heimatblätter des Eisenacher Landes'', Marburg 1992, p. 105–107 * Herbert von Hintzenstern: ''Dorfkirchen in Thüringen,'' Evangelische Verlagsanstalt, Berlin 1982, p. 163–164 == Εksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://gerstungen.org/rundkirche-untersuhl.html?page=2#a1941 kirka etprezento] *[https://www.ekmd.de/kirche/kirchenkreise/eisenach-gerstungen/gerstungen/untersuhl/rundkirche/ hejmpaĝo] ==Notoj== <references/> {{Coordinate |NS=50/57/15.25/N |EW=10/03/25.57/E|type=landmark |region=DE-TH}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Gerstungen|Untersuhl]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Untersuhl]] [[kategorio:Rotondoj]] g0i5jh81a5vlm0ogq9bbh7otmdjfgdb Korbuboj el Wildeck 0 941691 9354006 9353967 2026-04-17T12:27:53Z Tirolischleioans 254019 9354006 wikitext text/x-wiki [[File:Wildecker Herzbuben – Appen musiziert 2015 02.jpg|thumb|sinprezento (en 2015) de ''Wildecker Herzbuben'']] '''Korbuboj el Wildeck''' (germane: ''Wildecker Herzbuben'') estis muzika duopo el [[Wildeck]] (Germanujo) produktintaj ŝlagrojn. Ili famekonatiĝis en 1990 danke al la muzikaĵo ''Herzilein''. Wolfgang Schwalm (* 1954), elektroinĝeniero, kaj Wilfried Gliem (* 1946), asekuristo kaj muzikmanaĝero, kantis ambaŭ por ''Die Curocas'', la akompana bando de [[G. G. Anderson]]. Anderson mem poste pretis apogi ''Herzbuben''. Anderson estis serĉanta por la komponaĵo ''Herzilein'' de Carola kaj Burkhard Lüdtke taŭgan duopon. La Herzbuben-duopo jesis kaj tiel aperis en 1989 ilia unua [[unuopaĵo]]. Tio ebligis al ili turneojn ene kaj malene de Germanujo. [[Peter Alexander]] rifuzis kanti pli fruan version de ĉi kanto pro malfeminismaj trajtoj de ĝi.<ref>Lasse Deppe: [https://www.hna.de/lokales/rotenburg-bebra/wildecker-herzbube-wilfried-gliem-wurde-jahre-6736959.html "Wildecker Herzbube Wilfried Gliem feiert 70. Geburtstag"] - ĉe: ''HNA.de,'' 11.9.2016</ref> Duopan albumon de 1995 kun la titolo ''Kuschelzeit'' estis elfarita fare de [[Dieter Bohlen]]. La du dikaj kantistoj ankaŭ konatiĝis pro humuron memkritikan. En la filmo ''Der Wixxer'' de 2004 ili aktoris rolante krimulojn. En 2005 ili surmerkatigis, kune kun Heinz Günther Heygen kaj Rainer Schlag, la kuirlibron ''Kochen mit Schwung''. En 2012 ili rolis en la vakerfilmo parodaĵo ''Cat Ballou – Hängen wirst du in Kötzschenbroda'' en teatrejo je [[Dresdeno]]. Wilfried Gliem partoprenis por 11 tagoj la kuraĝprovan televidan serion ''Promi Big Brother''. La duopo ankaŭ faris neŝlagraĵojn, ekz. dum la [[pop-muziko|popmuzikaĵoj]] ''Unchain My Heart'', ''Hound Dog'' aŭ ''I Want to Break Free''.<ref>Kevin Drewes: [https://www.schlager.de/news/wildecker-herzbuben-tribut-an-diesen-weltstar/160682 'Wildecker Herzbuben: Tribut an DIESEN Weltstar"] - ĉe: ''schlager.de''</ref> Eble ilia lasta kuna videbleco estis en 2024 dum la festivalo ''Parookaville''.<ref>[https://www.mdr.de/meine-schlagerwelt/herzilein-wildecker-herzbuben-sorgen-auf-elektro-festival-fuer-ekstase-parookavilla-100.html "Wildecker Herzbuben sorgen auf Elektro-Festival für Ekstase"] - ĉe: ''mdr.de''</ref> Post malsaniĝo de Gliem finiĝis en marto 2025 oficiale la kunlaboro artista.<ref>Janna Halbroth: [https://www.t-online.de/unterhaltung/musik/id_100860198/wildecker-herzbuben-schlagerduo-trennt-sich-nach-36-jahren.html "Trennung bei den Wildecker Herzbuben naĉ 36 Jahren"] - ĉe: ''t-online.de,'' 9.8.2025</ref><ref>[https://www.hessenschau.de/kultur/wildecker-herzbuben-trennen-siĉ-naĉ-36-jahren-v3,wildecker-herzbuben-trennung-100.html "Wildecker Herzbuben trennen sich nach 36 Jahren"] - ĉe: ''hessenschau.de,'' 9.8.2025</ref> Ilia sursceneja vestitaĵaro estas ne fantazia sed tradicia, laŭ la regiono de [[Schwalm]].<ref>Michael Robrecht: [https://www.westfalen-blatt.de/owl/kreis-hoexter/hoexter/zwei-pfundskerle-1882509 "Zwei Pfundskerle"]n - ĉe: ''westfalen-blatt.de,'' 25.10.2014</ref> Jenas la ricevitaj premioj: Goldene Stimmgabel (1990 kaj 1991), Goldener Nürnberger Trichter (1992), RSH-Gold, Edelweiß, Faustorden (2012; fare de [[Vajmaro]]). == Diskaro == {{div col|2}} * 1990: ''Herzilein'' * 1991: ''Zwei Kerle wie wir'' * 1992: ''Das tut gut'' * 1992: ''Weihnachten zu Hause'' * 1993: ''Von ganzem Herzen'' * 1993: ''Ist das nicht himmlisch'' * 1994: ''Am schönsten ist es daheim'' * 1995: ''Kuschelzeit'' * 1997: ''Weil wir Freunde sind'' * 2000: ''Bubenstreiche'' * 2002: ''Die Sonne scheint auf alle gleich'' * 2005: ''So schön ist der Norden'' * 2006: ''Rutsch an meine Seite'' * 2007: ''Wahre Liebe'' * 2009: ''20 Jahre Herzilein'' * 2014: ''Sommer, Sonne, Herzilein'' * 2022: ''Kerle wie wir'' {{div col end}} == Filmaro == * 1991: Ein Schloß am Wörthersee – Alte Liebe rostet nicht * 2004: Der Wixxer * 2012: Werner – Eiskalt! (nur pentrite) * 2015: Ich bin dann mal weg * 2025: Heidifest == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.wildecker-herzbuben.net/ hejmpaĝo ] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Germanaj kantistoj]] [[Kategorio:Populara muziko]] [[Kategorio:Distrikto Hersfeld-Rotenburg]] [[kategorio:Aperis en 1989]] [[kategorio:Malaperis en 2025]] 6j92gmwkfchcmbo8f3pt4my11hka8or 9354007 9354006 2026-04-17T12:30:35Z Tirolischleioans 254019 9354007 wikitext text/x-wiki [[File:Wildecker Herzbuben – Appen musiziert 2015 02.jpg|thumb|sinprezento (en 2015) de ''Wildecker Herzbuben'']] '''Korbuboj el Wildeck''' (germane: ''Wildecker Herzbuben'') estis muzika duopo el [[Wildeck]] (Germanujo) produktintaj ŝlagrojn. Ili famekonatiĝis en 1990 danke al la muzikaĵo ''Herzilein''. Wolfgang Schwalm (* 1954), elektroinĝeniero, kaj Wilfried Gliem (* 1946), asekuristo kaj muzikmanaĝero, kantis ambaŭ por ''Die Curocas'', la akompana bando de [[G. G. Anderson]]. Anderson mem poste pretis apogi ''Herzbuben''. Anderson estis serĉanta por la komponaĵo ''Herzilein'' de Carola kaj Burkhard Lüdtke taŭgan duopon. La Herzbuben-duopo jesis kaj tiel aperis en 1989 ilia unua [[unuopaĵo]]. Tio ebligis al ili turneojn ene kaj malene de Germanujo. [[Peter Alexander]] rifuzis kanti pli fruan version de ĉi kanto pro malfeminismaj trajtoj de ĝi.<ref>Lasse Deppe: [https://www.hna.de/lokales/rotenburg-bebra/wildecker-herzbube-wilfried-gliem-wurde-jahre-6736959.html "Wildecker Herzbube Wilfried Gliem feiert 70. Geburtstag"] - ĉe: ''HNA.de,'' 11.9.2016</ref> Duopan albumon de 1995 kun la titolo ''Kuschelzeit'' estis elfarita fare de [[Dieter Bohlen]]. La du dikaj kantistoj ankaŭ konatiĝis pro humuro memkritika. En la filmo ''Der Wixxer'' de 2004 ili aktoris rolante krimulojn. En 2005 ili surmerkatigis, kune kun Heinz Günther Heygen kaj Rainer Schlag, la kuirlibron ''Kochen mit Schwung''. En 2012 ili rolis en la vakerfilmo parodaĵo ''Cat Ballou – Hängen wirst du in Kötzschenbroda'' en teatrejo je [[Dresdeno]]. Wilfried Gliem partoprenis por 11 tagoj la kuraĝprovan televidan serion ''Promi Big Brother''. La duopo ankaŭ faris neŝlagraĵojn, ekz. dum la [[pop-muziko|popmuzikaĵoj]] ''Unchain My Heart'', ''Hound Dog'' aŭ ''I Want to Break Free''.<ref>Kevin Drewes: [https://www.schlager.de/news/wildecker-herzbuben-tribut-an-diesen-weltstar/160682 'Wildecker Herzbuben: Tribut an DIESEN Weltstar"] - ĉe: ''schlager.de''</ref> Eble ilia lasta kuna videbleco estis en 2024 dum la festivalo ''Parookaville''.<ref>[https://www.mdr.de/meine-schlagerwelt/herzilein-wildecker-herzbuben-sorgen-auf-elektro-festival-fuer-ekstase-parookavilla-100.html "Wildecker Herzbuben sorgen auf Elektro-Festival für Ekstase"] - ĉe: ''mdr.de''</ref> Post malsaniĝo de Gliem finiĝis en marto 2025 oficiale la kunlaboro artista.<ref>Janna Halbroth: [https://www.t-online.de/unterhaltung/musik/id_100860198/wildecker-herzbuben-schlagerduo-trennt-sich-nach-36-jahren.html "Trennung bei den Wildecker Herzbuben naĉ 36 Jahren"] - ĉe: ''t-online.de,'' 9.8.2025</ref><ref>[https://www.hessenschau.de/kultur/wildecker-herzbuben-trennen-siĉ-naĉ-36-jahren-v3,wildecker-herzbuben-trennung-100.html "Wildecker Herzbuben trennen sich nach 36 Jahren"] - ĉe: ''hessenschau.de,'' 9.8.2025</ref> Ilia sursceneja vestitaĵaro estas ne fantazia sed tradicia, laŭ la regiono de [[Schwalm]].<ref>Michael Robrecht: [https://www.westfalen-blatt.de/owl/kreis-hoexter/hoexter/zwei-pfundskerle-1882509 "Zwei Pfundskerle"]n - ĉe: ''westfalen-blatt.de,'' 25.10.2014</ref> Jenas la ricevitaj premioj: Goldene Stimmgabel (1990 kaj 1991), Goldener Nürnberger Trichter (1992), RSH-Gold, Edelweiß, Faustorden (2012; fare de [[Vajmaro]]). == Diskaro == {{div col|2}} * 1990: ''Herzilein'' * 1991: ''Zwei Kerle wie wir'' * 1992: ''Das tut gut'' * 1992: ''Weihnachten zu Hause'' * 1993: ''Von ganzem Herzen'' * 1993: ''Ist das nicht himmlisch'' * 1994: ''Am schönsten ist es daheim'' * 1995: ''Kuschelzeit'' * 1997: ''Weil wir Freunde sind'' * 2000: ''Bubenstreiche'' * 2002: ''Die Sonne scheint auf alle gleich'' * 2005: ''So schön ist der Norden'' * 2006: ''Rutsch an meine Seite'' * 2007: ''Wahre Liebe'' * 2009: ''20 Jahre Herzilein'' * 2014: ''Sommer, Sonne, Herzilein'' * 2022: ''Kerle wie wir'' {{div col end}} == Filmaro == * 1991: Ein Schloß am Wörthersee – Alte Liebe rostet nicht * 2004: Der Wixxer * 2012: Werner – Eiskalt! (nur pentrite) * 2015: Ich bin dann mal weg * 2025: Heidifest == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.wildecker-herzbuben.net/ hejmpaĝo ] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Germanaj kantistoj]] [[Kategorio:Populara muziko]] [[Kategorio:Distrikto Hersfeld-Rotenburg]] [[kategorio:Aperis en 1989]] [[kategorio:Malaperis en 2025]] 9ew3azm4vrt923or5v5ojyn00npg673 9354143 9354007 2026-04-17T20:02:01Z Tirolischleioans 254019 9354143 wikitext text/x-wiki [[File:Wildecker Herzbuben – Appen musiziert 2015 02.jpg|thumb|sinprezento (en 2015) de ''Wildecker Herzbuben'']] '''Korbuboj el Wildeck''' (germane: ''Wildecker Herzbuben'') estis muzika duopo el [[Wildeck]] (Germanujo) produktintaj ŝlagrojn. Ili famekonatiĝis en 1990 danke al la muzikaĵo ''Herzilein''. Wolfgang Schwalm (* 1954), elektroinĝeniero, kaj Wilfried Gliem (* 1946), asekuristo kaj muzikmanaĝero, kantis ambaŭ por ''Die Curocas'', la akompana bando de [[G. G. Anderson]]. Anderson mem poste pretis apogi ''Herzbuben''. Anderson estis serĉanta por la komponaĵo ''Herzilein'' de Carola kaj Burkhard Lüdtke taŭgan duopon. La Herzbuben-duopo jesis kaj tiel aperis en 1989 ilia unua [[unuopaĵo]]. Tio ebligis al ili turneojn ene kaj malene de Germanujo. [[Peter Alexander]] rifuzis kanti pli fruan version de ĉi kanto pro malfeminismaj trajtoj de ĝi.<ref>Lasse Deppe: [https://www.hna.de/lokales/rotenburg-bebra/wildecker-herzbube-wilfried-gliem-wurde-jahre-6736959.html "Wildecker Herzbube Wilfried Gliem feiert 70. Geburtstag"] - ĉe: ''HNA.de,'' 11.9.2016</ref> Duopan albumon de 1995 kun la titolo ''Kuschelzeit'' estis elfarita fare de [[Dieter Bohlen]]. La du dikaj kantistoj ankaŭ konatiĝis pro humuro memkritika. En la filmo ''Der Wixxer'' de 2004 ili aktoris rolante krimulojn. En 2005 ili surmerkatigis, kune kun Heinz Günther Heygen kaj Rainer Schlag, la kuirlibron ''Kochen mit Schwung''. En 2012 ili rolis en la vakerfilmo parodaĵo ''Cat Ballou – Hängen wirst du in Kötzschenbroda'' en teatrejo je [[Dresdeno]]. Wilfried Gliem partoprenis por 11 tagoj la kuraĝprovan televidan serion ''Promi Big Brother''. La duopo ankaŭ faris neŝlagraĵojn, ekz. [[reludversio]]jn de la [[pop-muziko|popmuzikaĵoj]] ''Unchain My Heart'', ''Hound Dog'' aŭ ''I Want to Break Free''.<ref>Kevin Drewes: [https://www.schlager.de/news/wildecker-herzbuben-tribut-an-diesen-weltstar/160682 'Wildecker Herzbuben: Tribut an DIESEN Weltstar"] - ĉe: ''schlager.de''</ref> Eble ilia lasta kuna videbleco estis en 2024 dum la festivalo ''Parookaville''.<ref>[https://www.mdr.de/meine-schlagerwelt/herzilein-wildecker-herzbuben-sorgen-auf-elektro-festival-fuer-ekstase-parookavilla-100.html "Wildecker Herzbuben sorgen auf Elektro-Festival für Ekstase"] - ĉe: ''mdr.de''</ref> Post malsaniĝo de Gliem finiĝis en marto 2025 oficiale la kunlaboro artista.<ref>Janna Halbroth: [https://www.t-online.de/unterhaltung/musik/id_100860198/wildecker-herzbuben-schlagerduo-trennt-sich-nach-36-jahren.html "Trennung bei den Wildecker Herzbuben naĉ 36 Jahren"] - ĉe: ''t-online.de,'' 9.8.2025</ref><ref>[https://www.hessenschau.de/kultur/wildecker-herzbuben-trennen-siĉ-naĉ-36-jahren-v3,wildecker-herzbuben-trennung-100.html "Wildecker Herzbuben trennen sich nach 36 Jahren"] - ĉe: ''hessenschau.de,'' 9.8.2025</ref> Ilia sursceneja vestitaĵaro estas ne fantazia sed tradicia, laŭ la regiono de [[Schwalm]].<ref>Michael Robrecht: [https://www.westfalen-blatt.de/owl/kreis-hoexter/hoexter/zwei-pfundskerle-1882509 "Zwei Pfundskerle"]n - ĉe: ''westfalen-blatt.de,'' 25.10.2014</ref> Jenas la ricevitaj premioj: Goldene Stimmgabel (1990 kaj 1991), Goldener Nürnberger Trichter (1992), RSH-Gold, Edelweiß, Faustorden (2012; fare de [[Vajmaro]]). == Diskaro == {{div col|2}} * 1990: ''Herzilein'' * 1991: ''Zwei Kerle wie wir'' * 1992: ''Das tut gut'' * 1992: ''Weihnachten zu Hause'' * 1993: ''Von ganzem Herzen'' * 1993: ''Ist das nicht himmlisch'' * 1994: ''Am schönsten ist es daheim'' * 1995: ''Kuschelzeit'' * 1997: ''Weil wir Freunde sind'' * 2000: ''Bubenstreiche'' * 2002: ''Die Sonne scheint auf alle gleich'' * 2005: ''So schön ist der Norden'' * 2006: ''Rutsch an meine Seite'' * 2007: ''Wahre Liebe'' * 2009: ''20 Jahre Herzilein'' * 2014: ''Sommer, Sonne, Herzilein'' * 2022: ''Kerle wie wir'' {{div col end}} == Filmaro == * 1991: Ein Schloß am Wörthersee – Alte Liebe rostet nicht * 2004: Der Wixxer * 2012: Werner – Eiskalt! (nur pentrite) * 2015: Ich bin dann mal weg * 2025: Heidifest == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [https://www.wildecker-herzbuben.net/ hejmpaĝo ] == Notoj == <references/> [[Kategorio:Germanaj kantistoj]] [[Kategorio:Populara muziko]] [[Kategorio:Distrikto Hersfeld-Rotenburg]] [[kategorio:Aperis en 1989]] [[kategorio:Malaperis en 2025]] r31c9fdtt20119cvyfft6sv58cewe94 Diskuto:Tipa genro 1 941696 9354029 9353996 2026-04-17T13:35:47Z Arbarulo 135469 9354029 wikitext text/x-wiki == [[Monotipa genro]] == Ĉu alidirektilo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:23, 17 apr. 2026 (UTC) :Jam ekzistas [[Monotipa taksono]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:54, 17 apr. 2026 (UTC) ::[[Monotipa genro]] estas speco de [[monotipa taksono]] kaj ne estas speco de [[tipa genro]]. Tial, se estos alidirektilo, la celo estu [[monotipa taksono]]. (Mi preferas pli kompreneblan esprimon "unuspecia genro".) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:35, 17 apr. 2026 (UTC) == "plej tipa" == "[[birdo]] kiu apartenas al plej tipa [[genro]] Ĉu tiel "plej tipa [[genro]]"? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:39, 17 apr. 2026 (UTC) :Estus utile, se vi estus klariginta, kie vi trovis tiun vortumon. Ŝajnas al mi laŭ serĉo ke vi trovis ĝin en diversaj artikoloj pri lanioj. :La vortumo estas erara. En ĉiu familio estas nur unu tipa genro, do "plej tipa" ne havas sencon. En la artikoloj pri lanioj, la tipeco de la genro neniel rilatas al la kunteksto, do mi rekomendus tute forviŝi la esprimon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:35, 17 apr. 2026 (UTC) t3govcm67wei56jh6d3fnvfx59wk4w4 Diskuto:Subtropiko 1 941697 9354000 2026-04-17T12:02:50Z Sj1mor 12103 /* Ligileco */ nova sekcio 9354000 wikitext text/x-wiki == Ligileco == Estas tiom da "subtropika [[klimato]]" (preskaŭ 200!). La alidirektilo [[Subtropika klimato]] iras al [[Subtropiko#Seka subtropiko|Seka subtropiko]], ĉu oni deziras havigi plian alidirektilon por [[humida subtropika klimato]] (en la nuna versio estas pli ol 300 artikoloj kun tiaj instancoj!)? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:02, 17 apr. 2026 (UTC) hrbpyg4d39tzan596omqwegemtfixiy 9354028 9354000 2026-04-17T13:26:02Z Arbarulo 135469 9354028 wikitext text/x-wiki == Ligileco == Estas tiom da "subtropika [[klimato]]" (preskaŭ 200!). La alidirektilo [[Subtropika klimato]] iras al [[Subtropiko#Seka subtropiko|Seka subtropiko]], ĉu oni deziras havigi plian alidirektilon por [[humida subtropika klimato]] (en la nuna versio estas pli ol 300 artikoloj kun tiaj instancoj!)? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:02, 17 apr. 2026 (UTC) :Estas mallogike ke la alidirektilo iras al sekcio. La vortumo "subtropika klimato" klare rilatas al subtropiko ĝenerale, ne nur al unu subkategorio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:25, 17 apr. 2026 (UTC) tw3x60oli7f0l4pvyy8qn18zqkthwt9 Lasta Adreso 0 941698 9354010 2026-04-17T12:38:23Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1333885025|Last Address]]" 9354010 wikitext text/x-wiki * [https://www.poslednyadres.ru/ Projekta retejo] ({{Ru}}) [[Kategorio:Monumentoj en Rusio]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Tipoj de monumentoj]] kb9pl583xp63vkwgkb12nslp9agpfp4 9354019 9354010 2026-04-17T13:10:18Z Sj1mor 12103 9354019 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Last_Address_Sign_—_Ulitsa_Lesteva_19,_Moscow._28.01.2018_07.jpg|dekstra|eta|276x276px|Memorplakedo "Lasta Adreso" en Moskvo sur la domo de [[Nikolaj Jakovleviĉ Incertov]] (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio]] '''Lasta Adreso''' ({{lang-ru|Последний адрес|t=''Posledny adres''}}) estas projekto lanĉita de la [[Memorial|Memor-Fondaĵo]], kiu memorfestas la viktimojn de la [[Granda purigo|elpurigoj]] de [[Stalin]] en [[Sovetunio]] ekde 2014 per instalado de [[Memorplako|memorplakedoj]].<ref name="ny">Masha Lipman. [https://www.newyorker.com/news/news-desk/humble-memorials-stalins-victims-moscow "Humble Memorials for Stalin’s Victims in Moscow". The New Yorker. 13 December 2014]</ref> Laŭ la fondaĵo, nur homoj, kiuj mem ne faris krimon, estas honorataj – nek dum la komunista diktaturo de Sovetunio nek sub [[Nacisocialismo]].<ref>{{Cite web|title=Last Address (Russia)|url=https://www.sitesofconscience.org/membership/last-address/|access-date=2024-12-26|website=Sites of Conscience|language=en-US}}</ref> La plakedoj konsistas el metala plato kun biografiaj datumoj, en kiu kvadrata eltondaĵo formas malplenan spacon. La memorplakedoj estas fiksitaj al la ekstero de la lasta konata [[loĝejo]] nur kun la konsento de la domposedanto. En 2018, la projekto ricevis Premion Karl Wilhelm Fricke en [[Germanio]]. La projekto havas iujn similecojn kun la projekto ''[[Stolpersteine]]'' ​​rilate al ĝia celo de [[memoro]] - la lasta konata [[loĝejo]] de la viktimoj. == Priskribo == Temas pri grandskala publika memorprojekto celanta honori la memoron de senkulpaj homoj, kiuj mortis pro politika subpremo fare de la sovetaj aŭtoritatoj. La principo estas "Unu nomo, unu vivo, unu memorsildo". Kiel parto de la projekto, malgranda, palmogranda, minimumisma rektangula metala memorplakedo estas instalita sur la domo, kiu fariĝis la lasta adreso en la vivo de la viktimo de ŝtata subpremo. La plakedo portas la nomon de la murdito, naskiĝjaron, profesion, daton de aresto, ekzekuto kaj jaron de rehabilitado. Sur la maldekstra flanko de la plakedo estas kvadrata truo, kiu memorigas pri foto mankanta sur la karto. La sumo de multaj tiaj personaj memoraĵoj formas "retan" memoraĵon, disigitan en diversaj urboj tra la mondo.<ref name="g2">Sergey Parkhomenko (la 7-an de marto 2018). [https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/mar/07/russia-stalin-putin-guilt-victims Russia has yet to recover from the trauma of the Stalin era. The Guardian.]</ref> "Lasta Adreso" estas tute civitana iniciato kaj memoriga praktiko. Ĝia ĉefa principo estas, ke la iniciato starigi ĉiun plakedon (same kiel la pago por ĝi) venas de specifa persono, kiu volas honori la memoron de alia specifa persono, kiu mortis pro politika subpremo. Tio povus esti parenco aŭ proksima amiko de la viktimo, aŭ persono, kiu loĝas en la domo, kiu fariĝis la lasta adreso de la viktimo, aŭ iu ajn alia persono, kiu konsideras tian paŝon grava por si aŭ ŝi. La ĉefa fonto de informoj de la projekto pri viktimoj de politika subpremo estas la [[datumbazo]] de pluraj milionoj da nomoj, kiun " Memorial " kolektas ekde la 1990-aj jaroj. "Lasta Adreso" estas, fakte, la fizika enkorpigo de ĉi tiu virtuala listo. La projekto lanĉiĝis en 2014 kaj inspiriĝis de simila germana memoraĵo ([[Stumbliga ŝtoneto|Stumbligaj ŝtonetoj]]). Ĝis 2023, pli ol mil kaj duono memorplakedoj estis instalitaj sur domoj en dekoj da urboj. Ekde 2017, la projekto iris preter Rusio kaj fariĝis internacia: ĝiaj plakedoj komencis esti metitaj en [[Ĉeĥio]], [[Ukrainio]], [[Moldavio]], [[Kartvelio]], [[Germanio]] kaj [[Francio]]. Samtempe, la aŭtoroj kaj esploristoj rimarkas, ke la celo de "Lasta Adreso" ne estas instali milionojn da plakedoj "sur ĉiu domo", sed la memoro kaj reflektado, kiuj ekestas rezulte de la iniciato.<ref>[https://www.thueringer-allgemeine.de/regionen/eisenach/article227120889/Gedenktafel-erinnert-an-Unrecht-durch-Militaertribunal.html "Gedenktafel erinnert an Unrecht durch Militärtribunal". Thüringer Allgemeine. 18 September 2019]</ref> En diversaj aliaj [[Post-sovetaj ŝtatoj|postsovetiaj landoj]], laŭ la ekzemplo de la rusa projekto, komenciĝis sendependaj projektoj: en Ukrainio ({{lang-uk|Остання адреса – Україна}} ekde 2017), Ĉeĥio ({{lang-cs|Poslední adresa}} ekde 2017),<ref>[http://www.posledniadresa.cz/ Poslední adresa] {{cs}}</ref> Kartvelio ({{lang-ka|უკანასკნელი მისამართი. საქართველო}} ekde 2018) <ref>[http://lastaddress.ge/ ერთი სახელი, ერთი სიცოცხლე, ერთი ნიშანი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009211525/http://lastaddress.ge/|date=2018-10-09}} {{ka}}</ref><ref>{{cite web|title=უკანასკნელი მისამართი - თბილისში რეპრესიების მსხვერპლთა ხსოვნის დაფები გაჩნდება|url=http://www.tabula.ge/ge/story/137781-ukanaskneli-misamarti-tbilisshi-represiebis-msxverplta-xsovnis-dafebi-gachndeba|language=ka}}</ref> kaj en Moldavio ("Ултима адреса" ekde 2018) <ref>{{cite news|url=https://ava.md/2018/08/01/v-moldove-nachinaet-rabotu-proekt-ultima/|title=В Молдове начинает работу проект "Ultima Adresa"|language=ru|date=1 August 2018|publisher=Ava}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Granda purigo]] * [[Stumbliga ŝtoneto]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.poslednyadres.ru/ Projekta retejo] ({{Ru}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Monumentoj en Rusio]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Tipoj de monumentoj]] arxibkxg4g5vbiphhj8lumrb5vk7a4g 9354020 9354019 2026-04-17T13:10:27Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Lasta adreso]] al [[Lasta Adreso]] 9354019 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Last_Address_Sign_—_Ulitsa_Lesteva_19,_Moscow._28.01.2018_07.jpg|dekstra|eta|276x276px|Memorplakedo "Lasta Adreso" en Moskvo sur la domo de [[Nikolaj Jakovleviĉ Incertov]] (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio]] '''Lasta Adreso''' ({{lang-ru|Последний адрес|t=''Posledny adres''}}) estas projekto lanĉita de la [[Memorial|Memor-Fondaĵo]], kiu memorfestas la viktimojn de la [[Granda purigo|elpurigoj]] de [[Stalin]] en [[Sovetunio]] ekde 2014 per instalado de [[Memorplako|memorplakedoj]].<ref name="ny">Masha Lipman. [https://www.newyorker.com/news/news-desk/humble-memorials-stalins-victims-moscow "Humble Memorials for Stalin’s Victims in Moscow". The New Yorker. 13 December 2014]</ref> Laŭ la fondaĵo, nur homoj, kiuj mem ne faris krimon, estas honorataj – nek dum la komunista diktaturo de Sovetunio nek sub [[Nacisocialismo]].<ref>{{Cite web|title=Last Address (Russia)|url=https://www.sitesofconscience.org/membership/last-address/|access-date=2024-12-26|website=Sites of Conscience|language=en-US}}</ref> La plakedoj konsistas el metala plato kun biografiaj datumoj, en kiu kvadrata eltondaĵo formas malplenan spacon. La memorplakedoj estas fiksitaj al la ekstero de la lasta konata [[loĝejo]] nur kun la konsento de la domposedanto. En 2018, la projekto ricevis Premion Karl Wilhelm Fricke en [[Germanio]]. La projekto havas iujn similecojn kun la projekto ''[[Stolpersteine]]'' ​​rilate al ĝia celo de [[memoro]] - la lasta konata [[loĝejo]] de la viktimoj. == Priskribo == Temas pri grandskala publika memorprojekto celanta honori la memoron de senkulpaj homoj, kiuj mortis pro politika subpremo fare de la sovetaj aŭtoritatoj. La principo estas "Unu nomo, unu vivo, unu memorsildo". Kiel parto de la projekto, malgranda, palmogranda, minimumisma rektangula metala memorplakedo estas instalita sur la domo, kiu fariĝis la lasta adreso en la vivo de la viktimo de ŝtata subpremo. La plakedo portas la nomon de la murdito, naskiĝjaron, profesion, daton de aresto, ekzekuto kaj jaron de rehabilitado. Sur la maldekstra flanko de la plakedo estas kvadrata truo, kiu memorigas pri foto mankanta sur la karto. La sumo de multaj tiaj personaj memoraĵoj formas "retan" memoraĵon, disigitan en diversaj urboj tra la mondo.<ref name="g2">Sergey Parkhomenko (la 7-an de marto 2018). [https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/mar/07/russia-stalin-putin-guilt-victims Russia has yet to recover from the trauma of the Stalin era. The Guardian.]</ref> "Lasta Adreso" estas tute civitana iniciato kaj memoriga praktiko. Ĝia ĉefa principo estas, ke la iniciato starigi ĉiun plakedon (same kiel la pago por ĝi) venas de specifa persono, kiu volas honori la memoron de alia specifa persono, kiu mortis pro politika subpremo. Tio povus esti parenco aŭ proksima amiko de la viktimo, aŭ persono, kiu loĝas en la domo, kiu fariĝis la lasta adreso de la viktimo, aŭ iu ajn alia persono, kiu konsideras tian paŝon grava por si aŭ ŝi. La ĉefa fonto de informoj de la projekto pri viktimoj de politika subpremo estas la [[datumbazo]] de pluraj milionoj da nomoj, kiun " Memorial " kolektas ekde la 1990-aj jaroj. "Lasta Adreso" estas, fakte, la fizika enkorpigo de ĉi tiu virtuala listo. La projekto lanĉiĝis en 2014 kaj inspiriĝis de simila germana memoraĵo ([[Stumbliga ŝtoneto|Stumbligaj ŝtonetoj]]). Ĝis 2023, pli ol mil kaj duono memorplakedoj estis instalitaj sur domoj en dekoj da urboj. Ekde 2017, la projekto iris preter Rusio kaj fariĝis internacia: ĝiaj plakedoj komencis esti metitaj en [[Ĉeĥio]], [[Ukrainio]], [[Moldavio]], [[Kartvelio]], [[Germanio]] kaj [[Francio]]. Samtempe, la aŭtoroj kaj esploristoj rimarkas, ke la celo de "Lasta Adreso" ne estas instali milionojn da plakedoj "sur ĉiu domo", sed la memoro kaj reflektado, kiuj ekestas rezulte de la iniciato.<ref>[https://www.thueringer-allgemeine.de/regionen/eisenach/article227120889/Gedenktafel-erinnert-an-Unrecht-durch-Militaertribunal.html "Gedenktafel erinnert an Unrecht durch Militärtribunal". Thüringer Allgemeine. 18 September 2019]</ref> En diversaj aliaj [[Post-sovetaj ŝtatoj|postsovetiaj landoj]], laŭ la ekzemplo de la rusa projekto, komenciĝis sendependaj projektoj: en Ukrainio ({{lang-uk|Остання адреса – Україна}} ekde 2017), Ĉeĥio ({{lang-cs|Poslední adresa}} ekde 2017),<ref>[http://www.posledniadresa.cz/ Poslední adresa] {{cs}}</ref> Kartvelio ({{lang-ka|უკანასკნელი მისამართი. საქართველო}} ekde 2018) <ref>[http://lastaddress.ge/ ერთი სახელი, ერთი სიცოცხლე, ერთი ნიშანი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009211525/http://lastaddress.ge/|date=2018-10-09}} {{ka}}</ref><ref>{{cite web|title=უკანასკნელი მისამართი - თბილისში რეპრესიების მსხვერპლთა ხსოვნის დაფები გაჩნდება|url=http://www.tabula.ge/ge/story/137781-ukanaskneli-misamarti-tbilisshi-represiebis-msxverplta-xsovnis-dafebi-gachndeba|language=ka}}</ref> kaj en Moldavio ("Ултима адреса" ekde 2018) <ref>{{cite news|url=https://ava.md/2018/08/01/v-moldove-nachinaet-rabotu-proekt-ultima/|title=В Молдове начинает работу проект "Ultima Adresa"|language=ru|date=1 August 2018|publisher=Ava}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Granda purigo]] * [[Stumbliga ŝtoneto]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.poslednyadres.ru/ Projekta retejo] ({{Ru}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Monumentoj en Rusio]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Tipoj de monumentoj]] arxibkxg4g5vbiphhj8lumrb5vk7a4g 9354030 9354020 2026-04-17T13:38:30Z Arbarulo 135469 misuzataj fontoj 9354030 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Last_Address_Sign_—_Ulitsa_Lesteva_19,_Moscow._28.01.2018_07.jpg|dekstra|eta|276x276px|Memorplakedo "Lasta Adreso" en Moskvo sur la domo de [[Nikolaj Jakovleviĉ Incertov]] (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio]] '''Lasta Adreso''' ({{lang-ru|Последний адрес|t=''Posledny adres''}}) estas projekto lanĉita de la [[Memorial|Memor-Fondaĵo]], kiu memorfestas la viktimojn de la [[Granda purigo|elpurigoj]] de [[Stalin]] en [[Sovetunio]] ekde 2014 per instalado de [[Memorplako|memorplakedoj]].<ref name="ny">Masha Lipman. [https://www.newyorker.com/news/news-desk/humble-memorials-stalins-victims-moscow "Humble Memorials for Stalin’s Victims in Moscow". The New Yorker. 13 December 2014]</ref> Laŭ la fondaĵo, nur homoj, kiuj mem ne faris krimon, estas honorataj – nek dum la komunista diktaturo de Sovetunio nek sub [[Nacisocialismo]]. La plakedoj konsistas el metala plato kun biografiaj datumoj, en kiu kvadrata eltondaĵo formas malplenan spacon. La memorplakedoj estas fiksitaj al la ekstero de la lasta konata [[loĝejo]] nur kun la konsento de la domposedanto. En 2018, la projekto ricevis Premion Karl Wilhelm Fricke en [[Germanio]]. La projekto havas iujn similecojn kun la projekto ''[[Stolpersteine]]'' ​​rilate al ĝia celo de [[memoro]] - la lasta konata [[loĝejo]] de la viktimoj. == Priskribo == Temas pri grandskala publika memorprojekto celanta honori la memoron de senkulpaj homoj, kiuj mortis pro politika subpremo fare de la sovetaj aŭtoritatoj. La principo estas "Unu nomo, unu vivo, unu memorsildo". Kiel parto de la projekto, malgranda, palmogranda, minimumisma rektangula metala memorplakedo estas instalita sur la domo, kiu fariĝis la lasta adreso en la vivo de la viktimo de ŝtata subpremo. La plakedo portas la nomon de la murdito, naskiĝjaron, profesion, daton de aresto, ekzekuto kaj jaron de rehabilitado. Sur la maldekstra flanko de la plakedo estas kvadrata truo, kiu memorigas pri foto mankanta sur la karto. La sumo de multaj tiaj personaj memoraĵoj formas "retan" memoraĵon, disigitan en diversaj urboj tra la mondo. "Lasta Adreso" estas tute civitana iniciato kaj memoriga praktiko. Ĝia ĉefa principo estas, ke la iniciato starigi ĉiun plakedon (same kiel la pago por ĝi) venas de specifa persono, kiu volas honori la memoron de alia specifa persono, kiu mortis pro politika subpremo. Tio povus esti parenco aŭ proksima amiko de la viktimo, aŭ persono, kiu loĝas en la domo, kiu fariĝis la lasta adreso de la viktimo, aŭ iu ajn alia persono, kiu konsideras tian paŝon grava por si aŭ ŝi. La ĉefa fonto de informoj de la projekto pri viktimoj de politika subpremo estas la [[datumbazo]] de pluraj milionoj da nomoj, kiun " Memorial " kolektas ekde la 1990-aj jaroj. "Lasta Adreso" estas, fakte, la fizika enkorpigo de ĉi tiu virtuala listo. La projekto lanĉiĝis en 2014 kaj inspiriĝis de simila germana memoraĵo ([[Stumbliga ŝtoneto|Stumbligaj ŝtonetoj]]). Ĝis 2023, pli ol mil kaj duono memorplakedoj estis instalitaj sur domoj en dekoj da urboj. Ekde 2017, la projekto iris preter Rusio kaj fariĝis internacia: ĝiaj plakedoj komencis esti metitaj en [[Ĉeĥio]], [[Ukrainio]], [[Moldavio]], [[Kartvelio]], [[Germanio]] kaj [[Francio]]. Samtempe, la aŭtoroj kaj esploristoj rimarkas, ke la celo de "Lasta Adreso" ne estas instali milionojn da plakedoj "sur ĉiu domo", sed la memoro kaj reflektado, kiuj ekestas rezulte de la iniciato. En diversaj aliaj [[Post-sovetaj ŝtatoj|postsovetiaj landoj]], laŭ la ekzemplo de la rusa projekto, komenciĝis sendependaj projektoj: en Ukrainio ({{lang-uk|Остання адреса – Україна}} ekde 2017), Ĉeĥio ({{lang-cs|Poslední adresa}} ekde 2017),<ref>[http://www.posledniadresa.cz/ Poslední adresa] {{cs}}</ref> Kartvelio ({{lang-ka|უკანასკნელი მისამართი. საქართველო}} ekde 2018) <ref>[http://lastaddress.ge/ ერთი სახელი, ერთი სიცოცხლე, ერთი ნიშანი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009211525/http://lastaddress.ge/|date=2018-10-09}} {{ka}}</ref><ref>{{cite web|title=უკანასკნელი მისამართი - თბილისში რეპრესიების მსხვერპლთა ხსოვნის დაფები გაჩნდება|url=http://www.tabula.ge/ge/story/137781-ukanaskneli-misamarti-tbilisshi-represiebis-msxverplta-xsovnis-dafebi-gachndeba|language=ka}}</ref> kaj en Moldavio ("Ултима адреса" ekde 2018) <ref>{{cite news|url=https://ava.md/2018/08/01/v-moldove-nachinaet-rabotu-proekt-ultima/|title=В Молдове начинает работу проект "Ultima Adresa"|language=ru|date=1 August 2018|publisher=Ava}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Granda purigo]] * [[Stumbliga ŝtoneto]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.poslednyadres.ru/ Projekta retejo] ({{Ru}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Monumentoj en Rusio]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Tipoj de monumentoj]] ckjr2ekpck9my6hc03wq7q1fwe8pxx6 9354031 9354030 2026-04-17T13:39:10Z Arbarulo 135469 9354031 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = aprilo 2026}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Last_Address_Sign_—_Ulitsa_Lesteva_19,_Moscow._28.01.2018_07.jpg|dekstra|eta|276x276px|Memorplakedo "Lasta Adreso" en Moskvo sur la domo de [[Nikolaj Jakovleviĉ Incertov]] (1896-1937), konata esperantisto inter la subprematoj en Sovetunio]] '''Lasta Adreso''' ({{lang-ru|Последний адрес|t=''Posledny adres''}}) estas projekto lanĉita de la [[Memorial|Memor-Fondaĵo]], kiu memorfestas la viktimojn de la [[Granda purigo|elpurigoj]] de [[Stalin]] en [[Sovetunio]] ekde 2014 per instalado de [[Memorplako|memorplakedoj]].<ref name="ny">Masha Lipman. [https://www.newyorker.com/news/news-desk/humble-memorials-stalins-victims-moscow "Humble Memorials for Stalin’s Victims in Moscow". The New Yorker. 13 December 2014]</ref> Laŭ la fondaĵo, nur homoj, kiuj mem ne faris krimon, estas honorataj – nek dum la komunista diktaturo de Sovetunio nek sub [[Nacisocialismo]]. La plakedoj konsistas el metala plato kun biografiaj datumoj, en kiu kvadrata eltondaĵo formas malplenan spacon. La memorplakedoj estas fiksitaj al la ekstero de la lasta konata [[loĝejo]] nur kun la konsento de la domposedanto. En 2018, la projekto ricevis Premion Karl Wilhelm Fricke en [[Germanio]]. La projekto havas iujn similecojn kun la projekto ''[[Stolpersteine]]'' ​​rilate al ĝia celo de [[memoro]] - la lasta konata [[loĝejo]] de la viktimoj. == Priskribo == Temas pri grandskala publika memorprojekto celanta honori la memoron de senkulpaj homoj, kiuj mortis pro politika subpremo fare de la sovetaj aŭtoritatoj. La principo estas "Unu nomo, unu vivo, unu memorsildo". Kiel parto de la projekto, malgranda, palmogranda, minimumisma rektangula metala memorplakedo estas instalita sur la domo, kiu fariĝis la lasta adreso en la vivo de la viktimo de ŝtata subpremo. La plakedo portas la nomon de la murdito, naskiĝjaron, profesion, daton de aresto, ekzekuto kaj jaron de rehabilitado. Sur la maldekstra flanko de la plakedo estas kvadrata truo, kiu memorigas pri foto mankanta sur la karto. La sumo de multaj tiaj personaj memoraĵoj formas "retan" memoraĵon, disigitan en diversaj urboj tra la mondo. "Lasta Adreso" estas tute civitana iniciato kaj memoriga praktiko. Ĝia ĉefa principo estas, ke la iniciato starigi ĉiun plakedon (same kiel la pago por ĝi) venas de specifa persono, kiu volas honori la memoron de alia specifa persono, kiu mortis pro politika subpremo. Tio povus esti parenco aŭ proksima amiko de la viktimo, aŭ persono, kiu loĝas en la domo, kiu fariĝis la lasta adreso de la viktimo, aŭ iu ajn alia persono, kiu konsideras tian paŝon grava por si aŭ ŝi. La ĉefa fonto de informoj de la projekto pri viktimoj de politika subpremo estas la [[datumbazo]] de pluraj milionoj da nomoj, kiun " Memorial " kolektas ekde la 1990-aj jaroj. "Lasta Adreso" estas, fakte, la fizika enkorpigo de ĉi tiu virtuala listo. La projekto lanĉiĝis en 2014 kaj inspiriĝis de simila germana memoraĵo ([[Stumbliga ŝtoneto|Stumbligaj ŝtonetoj]]). Ĝis 2023, pli ol mil kaj duono memorplakedoj estis instalitaj sur domoj en dekoj da urboj. Ekde 2017, la projekto iris preter Rusio kaj fariĝis internacia: ĝiaj plakedoj komencis esti metitaj en [[Ĉeĥio]], [[Ukrainio]], [[Moldavio]], [[Kartvelio]], [[Germanio]] kaj [[Francio]]. Samtempe, la aŭtoroj kaj esploristoj rimarkas, ke la celo de "Lasta Adreso" ne estas instali milionojn da plakedoj "sur ĉiu domo", sed la memoro kaj reflektado, kiuj ekestas rezulte de la iniciato. En diversaj aliaj [[Post-sovetaj ŝtatoj|postsovetiaj landoj]], laŭ la ekzemplo de la rusa projekto, komenciĝis sendependaj projektoj: en Ukrainio ({{lang-uk|Остання адреса – Україна}} ekde 2017), Ĉeĥio ({{lang-cs|Poslední adresa}} ekde 2017),<ref>[http://www.posledniadresa.cz/ Poslední adresa] {{cs}}</ref> Kartvelio ({{lang-ka|უკანასკნელი მისამართი. საქართველო}} ekde 2018) <ref>[http://lastaddress.ge/ ერთი სახელი, ერთი სიცოცხლე, ერთი ნიშანი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009211525/http://lastaddress.ge/|date=2018-10-09}} {{ka}}</ref><ref>{{cite web|title=უკანასკნელი მისამართი - თბილისში რეპრესიების მსხვერპლთა ხსოვნის დაფები გაჩნდება|url=http://www.tabula.ge/ge/story/137781-ukanaskneli-misamarti-tbilisshi-represiebis-msxverplta-xsovnis-dafebi-gachndeba|language=ka}}</ref> kaj en Moldavio ("Ултима адреса" ekde 2018) <ref>{{cite news|url=https://ava.md/2018/08/01/v-moldove-nachinaet-rabotu-proekt-ultima/|title=В Молдове начинает работу проект "Ultima Adresa"|language=ru|date=1 August 2018|publisher=Ava}}</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Granda purigo]] * [[Stumbliga ŝtoneto]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.poslednyadres.ru/ Projekta retejo] ({{Ru}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Monumentoj en Rusio]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Tipoj de monumentoj]] 18ztj4jynhk4ks6m6dtfoqr60gw7naa Lasta adreso 0 941699 9354021 2026-04-17T13:10:27Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Lasta adreso]] al [[Lasta Adreso]] 9354021 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Lasta Adreso]] 6pj51qwcocg96mgk4dhfja4kuewfp02 Diskuto:Lasta Adreso 1 941700 9354032 2026-04-17T13:42:51Z Arbarulo 135469 Kreis novan paĝon kun "==Falsaj referencoj== Ĉi tiu artikolo enhavis referencojn, kiuj ne rilatis al la informoj, por kiuj ili estis cititaj. Se tio estis intenca, ĝi estas falso kaj malrespekto al [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Se ĝi estis erara, ĝi ankoraŭ estas malrespekto al [[Vikipedio:Kontrolebleco]], kaj la erarinto respondecas pri ĝi. --~~~~" 9354032 wikitext text/x-wiki ==Falsaj referencoj== Ĉi tiu artikolo enhavis referencojn, kiuj ne rilatis al la informoj, por kiuj ili estis cititaj. Se tio estis intenca, ĝi estas falso kaj malrespekto al [[Vikipedio:Kontrolebleco]]. Se ĝi estis erara, ĝi ankoraŭ estas malrespekto al [[Vikipedio:Kontrolebleco]], kaj la erarinto respondecas pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:42, 17 apr. 2026 (UTC) 86gmv128iok3z9x273wkmo85nzpnx8m Okcidentaŭstralio Polico 0 941701 9354034 2026-04-17T13:46:56Z Arbarulo 135469 Arbarulo movis paĝon [[Okcidentaŭstralio Polico]] al [[Okcidentaŭstralia Polico]] anstataŭigante alidirektilon: Gramatiko 9354034 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Okcidentaŭstralia Polico]] aoigcw927usn1adlffu3owx1f4smwmp Anita Orbán 0 941702 9354055 2026-04-17T14:57:16Z Crosstor 3176 ministro 9354055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Orbán Anita''' estas [[Hungario|hungara]] [[ekonomikisto]], [[diplomato]], [[politikisto]], [[ministro]]. {{Paĝonomo}} naskiĝis {{naskiĝtago|1974|7|3}} en [[Berettyóújfalu]]<!--, ŝi mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris ekonomian bakalaŭron en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Ekonomika Universitato de Budapeŝto]] en [[1997]]. Post la diplomo ŝi eklaboris, sed iom poste ŝi per stipendio ŝi akiris majstran diplomon en [[Universitato Tufts]] kaj juran-diplomatian diplomon kun [[Ph.D.]] en [[:en:Fletcher School of Law and Diplomacy]] (2007). Hejmenveninte inter 2010–2015 ŝi laboris en la ministerio pri ekstraj aferoj, kie ŝia tasko estis la energia sekureco de Hungario. Depost 2015 ŝi havis postenojn en pluraj firmaoj en Britio, sed interrompe ankaŭ en Hungario. En 2026 ŝi estis elektita parlamenta deputito en la hungara parlamento. Ŝi estos ministro pri eksteraj aferoj en [[Kabineto Magyar]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Power, Energy, and the New Russian Imperialism'' (2008) == Fontoj == * [https://www.digitalhungary.hu/ki-kicsoda/Orban-Anita/4281/ biografio hungare kun foto] * [https://magyartisza.hu/hirek/ujsag/orb%C3%A1n-anita-a-magyar-diplomacia-arca-a-tisza-csapataban biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Orban Anita}} [[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj]] {{Portalstrio|Biografio}} 5h4obg8wn8r7jj9qmpz2znbeh4we3pa 9354067 9354055 2026-04-17T15:50:29Z Crosstor 3176 9354067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Anita [[Orbán]],''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Orbán Anita''' estas [[Hungario|hungara]] [[ekonomikisto]], [[diplomato]], [[politikisto]], [[ministro]]. {{Paĝonomo}} naskiĝis {{naskiĝtago|1974|7|3}} en [[Berettyóújfalu]]<!--, ŝi mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris ekonomian bakalaŭron en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Ekonomika Universitato de Budapeŝto]] en [[1997]]. Post la diplomo ŝi eklaboris, sed iom poste ŝi per stipendio ŝi akiris majstran diplomon en [[Universitato Tufts]] kaj juran-diplomatian diplomon kun [[Ph.D.]] en [[:en:Fletcher School of Law and Diplomacy]] (2007). Hejmenveninte inter 2010–2015 ŝi laboris en la ministerio pri ekstraj aferoj, kie ŝia tasko estis la energia sekureco de Hungario. Depost 2015 ŝi havis postenojn en pluraj firmaoj en Britio, sed interrompe ankaŭ en Hungario. En 2026 ŝi estis elektita parlamenta deputito en la hungara parlamento. Ŝi estos ministro pri eksteraj aferoj en [[Kabineto Magyar]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Power, Energy, and the New Russian Imperialism'' (2008) == Fontoj == * [https://www.digitalhungary.hu/ki-kicsoda/Orban-Anita/4281/ biografio hungare kun foto] * [https://magyartisza.hu/hirek/ujsag/orb%C3%A1n-anita-a-magyar-diplomacia-arca-a-tisza-csapataban biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Orban Anita}} [[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj ministroj]] {{Portalstrio|Biografio}} sdtlbt6gnd469ncni4zcji4n696r2o2 Terdragon 0 941703 9354071 2026-04-17T16:29:56Z ~2026-16270-65 254609 terdragon 9354071 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Favola5repdra.jpg|thumb|Ternara drako]] [[Dosiero:Favola6repfar.jpg|thumb|Ternara papilio]] La '''terdragon''' aŭ '''ternara drako''' estas [[fraktalo|fraktala]] figuro, kiun oni povas akiri anstataŭigante [[segmento|linisegmenton]] per du drakkurboj kontraŭaj unu al la alia kaj kurantaj en kontraŭaj direktoj. Ĝin malkovris Donald Knuth kaj Chandler Davis en 1970.<ref>{{Cite web |author=Knuth Donald, Chandler Davis|date=1970|url=https://oeis.org/A005811/a005811.pdf |title= Number representations and dragon curves|magazine=Ricreational Mathematics |number=3|pp=66-81,133-149|lingvo=en|doi=}}</ref> Ĝi kunhavas multajn el siaj ecoj kun la [[papilio (fraktalo)|papilio]], malpli konata fraktalo, bazita sur simila opozicio de alia fraktala kurbo, ambaŭ variaĵoj de la [[Neĝero de Koch|kurbo de Koch]] kaj rilataj al la radiko de tri<ref name=radiko3>{{citaĵo el la reto | lingvo=en| aŭtoro=Jeffrey Ventrell| titolo=The Root 3 Family| url=http://www.fractalcurves.com/Root3.html| verko= Brainfilling|dato=2012}}</ref>. La terdrako, kiel la papilio, estas replikanto de ordo 3, ĉar ĝi povas esti dividita en tri kopiojn identajn al la originalo.<ref name=edu>{{Cite web |author=Giorgio Pietrocola |title=Affinity between fractal figures Combined algorithms to discover two pars: dragon, bowling and tine, siaman |url=https://www.academia.edu/145195955|website=[[Academia.edu]] |date=2024}}</ref> == Algoritmo == La algoritmo por krei la Drakan Kurbon similas al tiu de la Koch-Kurbo. Por reliefigi ĉi tion, oni uzas algoritmon, kiu konverĝas pli malrapide ol tiu tipe uzata por la Koch-kurbo. Por ambaŭ kurboj, la procezo komenciĝas per ununura segmento, kiu poste anstataŭiĝas per du angulaj segmentoj, kiuj kune formus izocelan triangulon kun anguloj de 30, 120 kaj 30 gradoj. La sama transformo poste aplikiĝas al la segmentoj, kiuj kreskas ĉe ĉiu nivelo kiel potencoj de du. Por la kurbo de Koch, ĉe ĉiu nivelo, la parto de la anstataŭigo estas inversigita en ĉiuj segmentoj, alternante inter dekstra kaj maldekstra. Por la kurbo de Lepidoptera, tamen, la dekstra kaj maldekstra konstruoj alternas ĉe ĉiu nivelo. Tamen, ŝanĝante nivelojn, la deirpunkto ankaŭ ŝanĝiĝas. Se la antaŭa nivelo komenciĝis per dekstra konstruo, la alternado nun komenciĝas per maldekstra konstruo. La figuro montras la du malsamajn transformojn. En la lastaj du ĉeloj de ĉiu vico, la rezulta kurbo estas ripetata ambaŭflanke laŭ ambaŭ eblaj manieroj.<ref name=edu/> [[Dosiero:Algoritmicomparativi.jpg|thumb|440 px|left|Komparo inter la algoritmoj, kiuj generas la [[Neĝero de Koch|kurbo de Koch]], la drakokurbo, la kurbon de lepidoptera, de kiu ankaŭ deriviĝas la [[tineo (fraktalo)|tineo]] <ref name=edu/>.La tri kurboj rilatas al la kvadrata radiko de tri<ref name=radiko3/>]][[File:DeF fig5.jpg|thumb|440 px|left|Ternara drako kaj papilio desegnitaj de la testudo de [[FMSLogo]]]] [[Dosiero:Duecoppie.jpg|thumb|left|440 px|Fraktalaj figuroj: ternara drako, [[papilio (fraktalo)|ternara papilio]], siamana kolono, kaj [[tineo (fraktalo)|tineo]] kolono]] === FMSLogo-programo === Ĝi estas versio de la eduka programo [[Logo (programlingvo)|Logo]], libera programaro, kun la fontkodo havebla.<ref>{{Cite web |language=en |title=Welcome to the world of FMSLogo! |url=https://fmslogo.sourceforge.io/ |date=}}</ref> to drafarper :lato :liv :s if :liv=0 [forward :lato stop] left 30*:s drafarper :lato/:r3 :liv-1 :s*:t salto -:lato/:r3 0 right 30*:s salto :lato 0 right 180 right 30*:s drafarper :lato/:r3 :liv-1 :s*:t salto -:lato/:r3 0 left 30*:s right 180 end to drafarpercom :lato :liv :s make "r3 sqrt 3 hideturtle repeat 2 [drafarper :lato :liv :s right 180] salto :lato 0 showturtle end to salto :alto :lungo penup forward :alto right 90 forward :lungo left 90 pendown end La proceduro "salto" estas uzata por movi la testudon sen lasi spuron. La rekursiva proceduro "drafarper" estas uzata de "drafarpercom". Se la variablo t estas 1, la drako estas desegnita; se ĝi estas -1, la papilio estas desegnita, kiel montrite en la figuro. == Komparo inter la papilio kaj la drako == Kaj la papilio kaj la drako havas la saman areon kiel rombo kun anguloj de 60, 120, 60, 120 gradoj se ili estas konstruitaj el segmento egala al la plej longa diagonalo de la rombo. Tio estas ĉar, post ĉiu iteracio, la areo aldonita kaj la areo forigita per la alternado precize ekvilibriĝas. <gallery widths="155px" heights="120px"> file:petalo.gif|Ternara drako <ref name=maecla>Maecla, Tartapelago 2009</ref> file:petaloi.gif|Ternara papilio file:Segzigzag.gif|Areogenerado<ref name=maecla/> file:Segzig.gif|Areogenerado file:DeF fig4.jpg|Perimetrogenerado dosiero:DeF fig2.jpg|Papilio kaj drako triangulo dosiero:DRAeFARruote.jpg|Papilio kaj drako rado dosiero:Tassellazioneconfarfalle1.gif|Papilia [[kahelado]] dosiero:Ter_8g.gif|Drako [[kahelado]] </gallery> ==Referencoj== <references/> == Reta bibliografio == *{{citaĵo el la reto | lingvo=en| aŭtoro=Larry Riddle, Agnes Scott| titolo=Terdragon | url=https://larryriddle.agnesscott.org/ifs/heighway/terdragon.htm| verko=Classic iterated function systems }} * {{cite magazine|language=it|author=Giorgio Pietrocola|title=Affinità tra figure frattali. Algoritmi combinatori alla scoperta delle coppie drago, farfalla e falene, siamesi|url=https://www.afsu.it/wp-content/uploads/2025/01/Periodico-di-Matematica-IV-Vol.-VI-4-Online.pdf|magazine=Periodico di Matematica|volume=(IV) Vol. V(2)|pp=111–124|publisher=Accademia di Filosofia delle Scienze Umane|issn=2612-6745|date=2024}} *{{citaĵo el la reto | aŭtoro=Giorgio Pietrocola| titolo=Mostra di rep-3| lingvo=it| dato=2009|url=http://www.pietrocola.eu/maecla/tartapelago/frattali/index2.htm| verko=Tartapelago, Maecla}} *{{citaĵo el la reto | aŭtoro=Robert Ferréol| titolo=Courbe du terdragon, courbe du lépidoptère et papillon de nuit| lingvo=fr| url=https://www.mathcurve.com/fractals/terdragon/terdragon.shtml| verko=Encyclopédie des formes mathématiques remarquables|dato=2026 }} == Vidu ankaŭ == {{Commons category|Terdragon)}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Fraktaloj]] 5cvt01tnlue9l9r48ubftmscfcki68a Ordinara todotirano 0 941704 9354078 2026-04-17T17:36:00Z HaleBopp 52251 Kreado de Ordinara todotirano 9354078 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ordinara todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum cinereum Espatulilla común Common Tody-Flycatcher (10677525776).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Kolombio]] |dosiero2 = Todirostrum cinereum - Common Tody-Flycatcher XC541699.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Honduro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. cinereum''''' - '''ordinara todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum cinereum'' |dunomo aŭtoritato = ([[Linnaeus, C]], 1766) |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum cinereum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''T. c. virididorsale'' <small>[[Parkes, KC]], 1976</small> *''T. c. finitimum'' <small>[[Bangs, O]], 1904</small> *''T. c. wetmorei'' <small>[[Parkes, KC]], 1976</small> *''T. c. sclateri'' <small>([[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860)</small> *''T. c. cinereum'' <small>([[Linnaeus, C]], 1766)</small> *''T. c. peruanum'' <small>[[Zimmer, JT]], 1930</small> *''T. c. coloreum'' <small>[[Ridgway, R]], 1906</small> *''T. c. cearae'' <small>[[Cory, CB]], 1916</small> |sinonimo = ''Todus cinereus'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''ordinara todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum cinereum]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 8 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 17-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum cinereum'' <small>([[Linnaeus, C]], 1766)</small> - ordinara todotirano *****''Todirostrum cinereum virididorsale'' <small>[[Parkes, KC]], 1976</small> *****''Todirostrum cinereum finitimum'' <small>[[Bangs, O]], 1904</small> *****''Todirostrum cinereum wetmorei'' <small>[[Parkes, KC]], 1976</small> *****''Todirostrum cinereum sclateri'' <small>([[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860)</small> *****''Todirostrum cinereum cinereum'' <small>([[Linnaeus, C]], 1766)</small> *****''Todirostrum cinereum peruanum'' <small>[[Zimmer, JT]], 1930</small> *****''Todirostrum cinereum coloreum'' <small>[[Ridgway, R]], 1906</small> *****''Todirostrum cinereum cearae'' <small>[[Cory, CB]], 1916</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/cotfly1/cur/introduction Birds of the World], Common Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''cinereum'' estas [[latina]] vorto signifanta "cindrokolora", ĉar tiu specio havas grizan nukon kaj mantelon<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La ordinara todotirano troviĝas de suda [[Meksiko]] ĝis suda [[Brazilo]] kaj [[Paragvajo]]. Ĝi vivas en ĉiaj malfermitaj kaj duonmalfermitaj areoj kaj arbarorandoj, mangrovoj kaj riveroj, kaj evitas dense arbarkovritajn regionojn. Ĝi troveblas ĝis 2000 m.<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 1k3syqdzm1buxc5ev08jasbk57dh471 Todirostrum cinereum 0 941705 9354079 2026-04-17T17:36:03Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Ordinara todotirano 9354079 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ordinara todotirano]] dh8xs5kvww2yld5s7yttdgod4l6gi23 Nov-arta stilo 0 941706 9354114 2026-04-17T18:52:49Z Arbarulo 135469 Alidirektigis al [[Secesio (stilo)]] 9354114 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Secesio (stilo)]] r04obb35kmcknwjkl83t5dp4grgwnc4 Marakaiba todotirano 0 941707 9354115 2026-04-17T18:54:15Z HaleBopp 52251 Kreado de Marakaiba todotirano 9354115 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Marakaiba todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum viridanum (cropped).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. viridanum''''' - '''marakaiba<br>todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum viridanum'' |dunomo aŭtoritato = [[Hellmayr, CE]], 1927 |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum viridanum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Todus viridanum'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''marakaiba todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum viridanum]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en norduesta [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum viridanum'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> - marakaiba todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/matfly1/cur/introduction Birds of the World], Maracaibo Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''viridanum'' estas [[latina]] vorto signifanta "verdiĝanta", ĉar la supraj partoj de la plumaro de tiu specio estas pale olivkoloraj<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La marakaiba todotirano troviĝas en norduesta [[Venezuelo]], en marborda [[Zulia]] (kies ĉefurbo estas [[Marakaibo]]) kaj [[Falcón]], inkluzive de la Paraguaná duoninsulo. Ĝi vivas en duonsekaj kaj sekaj arbustaroj, densejoj kaj arbaretoj, ankaŭ en tropikaj deciduaj arbaroj kaj [[galeriaj arbaroj]], ĝis 200 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] avb5nelb2knbl64mt3ldfku606zd0cb 9354117 9354115 2026-04-17T18:55:01Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9354117 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Marakaiba todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum viridanum (cropped).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. viridanum''''' - '''marakaiba<br>todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum viridanum'' |dunomo aŭtoritato = [[Hellmayr, CE]], 1927 |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum viridanum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''marakaiba todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum viridanum]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en norduesta [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum viridanum'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> - marakaiba todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/matfly1/cur/introduction Birds of the World], Maracaibo Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''viridanum'' estas [[latina]] vorto signifanta "verdiĝanta", ĉar la supraj partoj de la plumaro de tiu specio estas pale olivkoloraj<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La marakaiba todotirano troviĝas en norduesta [[Venezuelo]], en marborda [[Zulia]] (kies ĉefurbo estas [[Marakaibo]]) kaj [[Falcón]], inkluzive de la Paraguaná duoninsulo. Ĝi vivas en duonsekaj kaj sekaj arbustaroj, densejoj kaj arbaretoj, ankaŭ en tropikaj deciduaj arbaroj kaj [[galeriaj arbaroj]], ĝis 200 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] p57pww9xiwzfzwjhz1uorogcl1qd9ke Todirostrum viridanum 0 941708 9354116 2026-04-17T18:54:19Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Marakajba todotirano 9354116 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Marakaiba todotirano]] lkuc7oe4l9wkcrylby2pmt4npps5b0e Nigrakapa todotirano 0 941709 9354162 2026-04-17T21:08:30Z HaleBopp 52251 Kreado de Nigrakapa todotirano 9354162 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum nigriceps 305091725 (crop).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Panamo]] |dosiero2 = Todirostrum nigriceps - Black-headed Tody-Flycatcher XC251639.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. nigriceps''''' - '''nigrakapa todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum nigriceps'' |dunomo aŭtoritato = [[Sclater, PL]], 1855 |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum nigriceps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''nigrakapa todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum nigriceps]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum nigriceps'' <small>[[Sclater, PL]], 1855</small> - nigrakapa todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bhtfly1/cur/introduction Birds of the World], Black-headed Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''nigriceps'' estas [[latina]] vorto signifanta "nigrakapa", el ''nĭgĕr, nĭgra, nĭgrum'' (= "nigra") kun la sufikso ''-ceps'' (el ''căpŭt, ĭtis'' = "kapo"), ĉar tiu specio havas glacean nigrajn kronon kaj kapflankojn<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La nigrakapa todotirano troviĝas en nordeosta [[Kostariko]], [[Panamo]], norda kaj uesta [[Kolombio]], plej uesta [[Venezuelo]] kaj uesta [[Ekvadoro]]. Ĝi vivas en la [[kanopeo]] kaj la randoj de humidaj arbaroj, duarangaj kreskaĵoj, apudaj plantejoj, [[senarbejo]]j kaj paŝtejoj kun disaj altaj arboj, ĝis 1500 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 3mqizpk93lr7h9t4hho307hq5v4agga 9354233 9354162 2026-04-18T05:31:00Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9354233 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrakapa todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum nigriceps 305091725 (crop).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Panamo]] |dosiero2 = Todirostrum nigriceps - Black-headed Tody-Flycatcher XC251639.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. nigriceps''''' - '''nigrakapa todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum nigriceps'' |dunomo aŭtoritato = [[Sclater, PL]], 1855 |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum nigriceps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''nigrakapa todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum nigriceps]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum nigriceps'' <small>[[Sclater, PL]], 1855</small> - nigrakapa todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/bhtfly1/cur/introduction Birds of the World], Black-headed Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''nigriceps'' estas [[latina]] vorto signifanta "nigrakapa", el ''nĭgĕr, nĭgra, nĭgrum'' (= "nigra") kun la sufikso ''-ceps'' (el ''căpŭt, căpĭtis'' = "kapo"), ĉar tiu specio havas glacean nigrajn kronon kaj kapflankojn<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La nigrakapa todotirano troviĝas en nordeosta [[Kostariko]], [[Panamo]], norda kaj uesta [[Kolombio]], plej uesta [[Venezuelo]] kaj uesta [[Ekvadoro]]. Ĝi vivas en la [[kanopeo]] kaj la randoj de humidaj arbaroj, duarangaj kreskaĵoj, apudaj plantejoj, [[senarbejo]]j kaj paŝtejoj kun disaj altaj arboj, ĝis 1500 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] sdhlqn42pjzkbpbcf9wb43saux7rl8z Todirostrum nigriceps 0 941710 9354164 2026-04-17T21:08:34Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Nigrakapa todotirano 9354164 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigrakapa todotirano]] 0xbahu2rhgtzv0c9m16k5u6sb2mj7ih Pentrita todotirano 0 941711 9354169 2026-04-17T21:21:47Z HaleBopp 52251 Kreado de Pentrita todotirano 9354169 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pentrita todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum pictum - Painted Tody-Flycatcher; Botanic Garden Tower, Manaus, Amazonas, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. pictum''''' - '''pentrita todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum pictum'' |dunomo aŭtoritato = [[Salvin, O]], 1897 |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum pictum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''pentrita todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum pictum]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en norda [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum pictum'' <small>[[Salvin, O]], 1897</small> - pentrita todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/patfly1/cur/introduction Birds of the World], Painted Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''pictum'' estas [[latina]] vorto signifanta "pentrita", pro la multaj nigraj strekoj kiuj ornamas la gorĝon kaj la bruston de tiu specio, kvazaŭ multaj etaj penikaj tuŝetoj<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La pentrita todotirano troviĝas en sudeosta [[Venezuelo]], [[Gujanoj]] kaj norda [[Brazilo]]. Ĝi vivas en la [[kanopeo]] de altaj humidaj arbaroj, [[varzeo]]j, tropikaj sekaj arbaroj, arbarorandoj, altaj duarangaj kreskaĵoj, [[senarbejo]]j kaj plantejoj kun disaj altaj arboj, ĝis 400 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 6nxc9m95rrqu6ctrj98hgfcjusffa8m 9354173 9354169 2026-04-17T21:38:13Z HaleBopp 52251 Tajperaro 9354173 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Pentrita todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum pictum - Painted Tody-Flycatcher; Botanic Garden Tower, Manaus, Amazonas, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. pictum''''' - '''pentrita todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum pictum'' |dunomo aŭtoritato = [[Salvin, O]], 1897 |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum pictum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''pentrita todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum pictum]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en norda [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum pictum'' <small>[[Salvin, O]], 1897</small> - pentrita todotirano {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/patfly1/cur/introduction Birds of the World], Painted Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''pictum'' estas [[latina]] vorto signifanta "pentrita", pro la multaj nigraj strekoj kiuj ornamas la gorĝon kaj la bruston de tiu specio, kvazaŭ multaj etaj penikaj tuŝetoj<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La pentrita todotirano troviĝas en sudeosta [[Venezuelo]], [[Gujanoj]] kaj norda [[Brazilo]]. Ĝi vivas en la [[kanopeo]] de altaj humidaj arbaroj, [[varzeo]]j, tropikaj sekaj arbaroj, arbarorandoj, altaj duarangaj kreskaĵoj, [[senarbejo]]j kaj plantejoj kun disaj altaj arboj, ĝis 400 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] rmyx8wmf7e02s6wb0qlxp9515knvmlg Todirostrum pictum 0 941712 9354170 2026-04-17T21:21:50Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Pentrita todotirano 9354170 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Pentrita todotirano]] 2zu940odz666dtz8gkdhp1imjwzh3jr Flavbrova todotirano 0 941713 9354174 2026-04-17T21:43:39Z HaleBopp 52251 Kreado de Flavbrova todotirano 9354174 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flavbrova todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Todirostrum chrysocrotaphum - Yellow-browed Tody-Flycatcher (cropped).JPG |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Brazilo]] |dosiero2 = Todirostrum chrysocrotaphum - Yellow-browed Tody-Flycatcher XC249923.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Todirostrum]]'' |specio = '''''T. chrysocrotaphum''''' - '''flavbrova<br>todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Todirostrum chrysocrotaphum'' |dunomo aŭtoritato = [[Strickland, HE]], 1850 |mapo de vivoteritorioj = Todirostrum chrysocrotaphum map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''T. c. guttatum'' <small>[[Pelzeln, A]], 1868</small> *''T. c. neglectum'' <small>[[Carriker, MA]], 1932</small> *''T. c. chrysocrotaphum'' <small>[[Strickland, HE]], 1850</small> *''T. c. simile'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> *''T. c. illigeri'' <small>([[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860)</small> |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''flavbrova todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Todirostrum chrysocrotaphum]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 5 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 16-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Todirostrum]]'' <small>[[Lesson, RP]], 1831</small> ****''Todirostrum chrysocrotaphum'' <small>[[Strickland, HE]], 1850</small> - flavbrova todotirano *****''Todirostrum chrysocrotaphum guttatum'' <small>[[Pelzeln, A]], 1868</small> *****''Todirostrum chrysocrotaphum neglectum'' <small>[[Carriker, MA]], 1932</small> *****''Todirostrum chrysocrotaphum chrysocrotaphum'' <small>[[Strickland, HE]], 1850</small> *****''Todirostrum chrysocrotaphum simile'' <small>[[Zimmer, JT]], 1940</small> *****''Todirostrum chrysocrotaphum illigeri'' <small>([[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Todirostrum'' estas kunmetaĵo de la birda genro ''[[Todus]]'' kaj la [[latina]] ''rōstrum'' (= "beko"), ĉar tiuj birdoj havas bekon similan al tiu de [[todoj]]<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ybtfly1/cur/introduction Birds of the World], Yellow-browed Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''chrysocrotaphum'' estas [[antikva greka]] kunmetaĵo el ''χρυσός'' (''krusos'' = "oro") kaj ''κρόταφος'' (''krotafos'' = "tempio"), ĉar tiu specio havas larĝan flavan brovon kiu etendiĝas de tuj malantaŭ la okulo ĝis la nuko<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La flavbrova todotirano estas [[endemia]] de la amazona baseno, en suda [[Kolombio]], eosta [[Ekvadoro]], norda kaj eosta [[Peruo]], norda [[Bolivio]] kaj [[Brazilo]]. Ĝi vivas en la [[kanopeo]] de humidaj ebenaĵaj arbaroj, altaj duarangaj kreskaĵoj kaj [[senarbejo]]j kun disaj altaj arboj<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] l0aqe0o3x62o35vj8mes8cltwvm6o2w Todirostrum chrysocrotaphum 0 941714 9354175 2026-04-17T21:43:42Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Flavbrova todotirano 9354175 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Flavbrova todotirano]] 8f8vxgww84wlevomdl5i199p317qyy8 Cimex 0 941715 9354176 2026-04-17T21:54:36Z Spenĉjo 183177 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1345093024|Cimex]]" 9354176 wikitext text/x-wiki '''''Cimex''''' estas genro de insektoj en la familio ''[[Cimicidae]]''. En scienco la genro nomiĝas ankaŭ '''cimo''', kvankam tiu vorto kutime indikas ĉiujn [[Heteropteroj|heteropterojn]] en Esperanto. Specioj de ''Cimex'' estas eksteraj [[Parazitismo|parazitoj]], kiuj kutime nutras sin per la sango de birdoj kaj mamuloj. ''Cimex lectularius'' kaj ''Cimex hemipterus'' estas konataj kiel [[Litocimo|litocimoj]], kaj ili ofte nutras sin per la sango de homoj, sed ankaŭ aliaj specioj de ''Cimex'' fojfoje oportunisme parazitas homojn. ''Cimex''-insektoj estas 3 ĝis 9 milimetrojn longaj kaj havas platajn ruĝbrunajn korpojn kun malgrandaj nefunkciantaj flugiloj. == Taksonomio == Listo de specioj: * ''[[Cimex adjunctus]]'', el orienta Usono, parazitas [[Vespertoj|vespertojn]] * ''[[Cimex antennatus]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex brevis]]'' * ''[[Cimex columbarius]]'', infestas nestojn de kolomboj * ''[[Cimex emarginatus]]'', el la [[Balkana duoninsulo|Balkana Duoninsulo]], parazitas vespertojn * ''[[Cimex hemipterus]]'', tropika [[litocimo]] * ''[[Cimex incrassatus]]'' * ''[[Cimex japonicus]]'', el Japanio, parazitas vespertojn * ''[[Cimex latipennis]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex lectularius]]'', ordinara [[litocimo]] trovebla tra la tuta mondo * ''[[Cimex pilosellus]]'', el norda Usono kaj Kanado, parazitas vespertojn * ''[[Cimex pipistrelli]]'', el Eŭropo, parazitas vespertojn f4po6nlylqd9b7lluxdj52nde8cp055 9354177 9354176 2026-04-17T21:56:08Z Spenĉjo 183177 9354177 wikitext text/x-wiki '''''Cimex''''' estas genro de insektoj en la familio ''[[Cimicidae]]''. En scienco la genro nomiĝas ankaŭ '''cimo''', kvankam tiu vorto kutime indikas ĉiujn [[heteropteroj]]n en Esperanto. Specioj de ''Cimex'' estas eksteraj [[Parazitismo|parazitoj]], kiuj kutime nutras sin per la sango de birdoj kaj mamuloj. ''Cimex lectularius'' kaj ''Cimex hemipterus'' estas konataj kiel [[litocimo]]j, kaj ili ofte nutras sin per la sango de homoj, sed ankaŭ aliaj specioj de ''Cimex'' fojfoje oportunisme parazitas homojn. ''Cimex''-insektoj estas 3 ĝis 9 milimetrojn longaj kaj havas platajn ruĝbrunajn korpojn kun malgrandaj nefunkciantaj flugiloj. == Taksonomio == Listo de specioj: * ''[[Cimex adjunctus]]'', el orienta Usono, parazitas [[vespertoj]]n * ''[[Cimex antennatus]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex brevis]]'' * ''[[Cimex columbarius]]'', infestas nestojn de kolomboj * ''[[Cimex emarginatus]]'', el la [[Balkana duoninsulo]], parazitas vespertojn * ''[[Cimex hemipterus]]'', tropika [[litocimo]] * ''[[Cimex incrassatus]]'' * ''[[Cimex japonicus]]'', el Japanio, parazitas vespertojn * ''[[Cimex latipennis]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex lectularius]]'', ordinara [[litocimo]] trovebla tra la tuta mondo * ''[[Cimex pilosellus]]'', el norda Usono kaj Kanado, parazitas vespertojn * ''[[Cimex pipistrelli]]'', el Eŭropo, parazitas vespertojn cyrpmex9tmiovm541du5bj7p90ggvuv 9354180 9354177 2026-04-17T22:06:57Z Spenĉjo 183177 9354180 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ''Cimex'' |koloro = pink |dosiero = Bed bug, Cimex lectularius.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''Cimex lectularius'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |klaso = [[Insektoj]] ''Insecta'' |ordo = [[Hemipteroj]] ''Hemiptera'' |subordo = [[Heteropteroj]] ''Heteroptera'' |familio = [[Cimedoj]] ''Cimicidae'' |genro = '''Cimo ''Cimex''''' |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = [[Cimex adjunctus]]<br/>[[Cimex antennatus]]<br/>[[Cimex brevis]]<br/>[[Cimex columbarius]]<br/>[[Cimex emarginatus]]<br/>[[Cimex hemipterus]]<br/>[[Cimex incrassatus]]<br/>[[Cimex japonicus]]<br/>[[Cimex latipennis]]<br/>[[Cimex lectularius]]<br/>[[Cimex pilosellus]]<br/>[[Cimex pipistrelli]] |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cimex''''' estas genro de insektoj en la familio ''[[Cimicidae]]''. En scienco la genro nomiĝas ankaŭ '''cimo''', kvankam tiu vorto kutime indikas ĉiujn [[heteropteroj]]n en Esperanto. Specioj de ''Cimex'' estas eksteraj [[Parazitismo|parazitoj]], kiuj kutime nutras sin per la sango de birdoj kaj mamuloj. ''Cimex lectularius'' kaj ''Cimex hemipterus'' estas konataj kiel [[litocimo]]j, kaj ili ofte nutras sin per la sango de homoj, sed ankaŭ aliaj specioj de ''Cimex'' fojfoje oportunisme parazitas homojn. ''Cimex''-insektoj estas 3 ĝis 9 milimetrojn longaj kaj havas platajn ruĝbrunajn korpojn kun malgrandaj nefunkciantaj flugiloj. == Taksonomio == Listo de specioj: * ''[[Cimex adjunctus]]'', el orienta Usono, parazitas [[vespertoj]]n * ''[[Cimex antennatus]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex brevis]]'' * ''[[Cimex columbarius]]'', infestas nestojn de kolomboj * ''[[Cimex emarginatus]]'', el la [[Balkana duoninsulo]], parazitas vespertojn * ''[[Cimex hemipterus]]'', tropika [[litocimo]] * ''[[Cimex incrassatus]]'' * ''[[Cimex japonicus]]'', el Japanio, parazitas vespertojn * ''[[Cimex latipennis]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex lectularius]]'', ordinara [[litocimo]] trovebla tra la tuta mondo * ''[[Cimex pilosellus]]'', el norda Usono kaj Kanado, parazitas vespertojn * ''[[Cimex pipistrelli]]'', el Eŭropo, parazitas vespertojn {{ĝermo|insekto}} [[Kategorio:Insektoj]] [[Kategorio:Hemipteroj]] g0nafvavmgk5to7sy9l11hb095olrv9 9354183 9354180 2026-04-17T22:13:38Z Spenĉjo 183177 vortaraj referencoj 9354183 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ''Cimex'' |koloro = pink |dosiero = Bed bug, Cimex lectularius.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''Cimex lectularius'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |klaso = [[Insektoj]] ''Insecta'' |ordo = [[Hemipteroj]] ''Hemiptera'' |subordo = [[Heteropteroj]] ''Heteroptera'' |familio = [[Cimedoj]] ''Cimicidae'' |genro = '''Cimo ''Cimex''''' |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = [[Cimex adjunctus]]<br/>[[Cimex antennatus]]<br/>[[Cimex brevis]]<br/>[[Cimex columbarius]]<br/>[[Cimex emarginatus]]<br/>[[Cimex hemipterus]]<br/>[[Cimex incrassatus]]<br/>[[Cimex japonicus]]<br/>[[Cimex latipennis]]<br/>[[Cimex lectularius]]<br/>[[Cimex pilosellus]]<br/>[[Cimex pipistrelli]] |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cimex''''' estas genro de insektoj en la familio ''[[Cimicidae]]''. En scienco la genro nomiĝas ankaŭ '''cimo''',<ref>[https://www.vortaro.net/#cimo_kd cimo] en [[Plena Ilustrita Vortaro]]</ref><ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o cimo] en [[Reta Vortaro]]</ref> kvankam tiu vorto kutime indikas ĉiujn [[heteropteroj]]n en Esperanto. Specioj de ''Cimex'' estas eksteraj [[Parazitismo|parazitoj]], kiuj kutime nutras sin per la sango de birdoj kaj mamuloj. ''Cimex lectularius'' kaj ''Cimex hemipterus'' estas konataj kiel [[litocimo]]j, kaj ili ofte nutras sin per la sango de homoj, sed ankaŭ aliaj specioj de ''Cimex'' fojfoje oportunisme parazitas homojn. ''Cimex''-insektoj estas 3 ĝis 9 milimetrojn longaj kaj havas platajn ruĝbrunajn korpojn kun malgrandaj nefunkciantaj flugiloj. == Taksonomio == Listo de specioj: * ''[[Cimex adjunctus]]'', el orienta Usono, parazitas [[vespertoj]]n * ''[[Cimex antennatus]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex brevis]]'' * ''[[Cimex columbarius]]'', infestas nestojn de kolomboj * ''[[Cimex emarginatus]]'', el la [[Balkana duoninsulo]], parazitas vespertojn * ''[[Cimex hemipterus]]'', tropika [[litocimo]] * ''[[Cimex incrassatus]]'' * ''[[Cimex japonicus]]'', el Japanio, parazitas vespertojn * ''[[Cimex latipennis]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex lectularius]]'', ordinara [[litocimo]] trovebla tra la tuta mondo * ''[[Cimex pilosellus]]'', el norda Usono kaj Kanado, parazitas vespertojn * ''[[Cimex pipistrelli]]'', el Eŭropo, parazitas vespertojn == Referencoj == {{referencoj}} {{ĝermo|insekto}} [[Kategorio:Insektoj]] [[Kategorio:Hemipteroj]] ap8mda4w39412xwmyqdp8x9q2djdmpm 9354185 9354183 2026-04-17T22:16:20Z Spenĉjo 183177 kursiva titolo 9354185 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Cimex'' |koloro = pink |dosiero = Bed bug, Cimex lectularius.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = ''Cimex lectularius'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Artropodoj]] ''Arthropoda'' |klaso = [[Insektoj]] ''Insecta'' |ordo = [[Hemipteroj]] ''Hemiptera'' |subordo = [[Heteropteroj]] ''Heteroptera'' |familio = [[Cimedoj]] ''Cimicidae'' |genro = '''Cimo ''Cimex''''' |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = [[Cimex adjunctus]]<br/>[[Cimex antennatus]]<br/>[[Cimex brevis]]<br/>[[Cimex columbarius]]<br/>[[Cimex emarginatus]]<br/>[[Cimex hemipterus]]<br/>[[Cimex incrassatus]]<br/>[[Cimex japonicus]]<br/>[[Cimex latipennis]]<br/>[[Cimex lectularius]]<br/>[[Cimex pilosellus]]<br/>[[Cimex pipistrelli]] |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cimex''''' estas genro de insektoj en la familio ''[[Cimicidae]]''. En scienco la genro nomiĝas ankaŭ '''cimo''',<ref>[https://www.vortaro.net/#cimo_kd cimo] en [[Plena Ilustrita Vortaro]]</ref><ref>[https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#cim.0o cimo] en [[Reta Vortaro]]</ref> kvankam tiu vorto kutime indikas ĉiujn [[heteropteroj]]n en Esperanto. Specioj de ''Cimex'' estas eksteraj [[Parazitismo|parazitoj]], kiuj kutime nutras sin per la sango de birdoj kaj mamuloj. ''Cimex lectularius'' kaj ''Cimex hemipterus'' estas konataj kiel [[litocimo]]j, kaj ili ofte nutras sin per la sango de homoj, sed ankaŭ aliaj specioj de ''Cimex'' fojfoje oportunisme parazitas homojn. ''Cimex''-insektoj estas 3 ĝis 9 milimetrojn longaj kaj havas platajn ruĝbrunajn korpojn kun malgrandaj nefunkciantaj flugiloj. == Taksonomio == Listo de specioj: * ''[[Cimex adjunctus]]'', el orienta Usono, parazitas [[vespertoj]]n * ''[[Cimex antennatus]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex brevis]]'' * ''[[Cimex columbarius]]'', infestas nestojn de kolomboj * ''[[Cimex emarginatus]]'', el la [[Balkana duoninsulo]], parazitas vespertojn * ''[[Cimex hemipterus]]'', tropika [[litocimo]] * ''[[Cimex incrassatus]]'' * ''[[Cimex japonicus]]'', el Japanio, parazitas vespertojn * ''[[Cimex latipennis]]'', el Pacifika Nordameriko, parazitas vespertojn * ''[[Cimex lectularius]]'', ordinara [[litocimo]] trovebla tra la tuta mondo * ''[[Cimex pilosellus]]'', el norda Usono kaj Kanado, parazitas vespertojn * ''[[Cimex pipistrelli]]'', el Eŭropo, parazitas vespertojn == Referencoj == {{referencoj}} {{ĝermo|insekto}} [[Kategorio:Insektoj]] [[Kategorio:Hemipteroj]] 10h33tkusd58807mac585wstpufup17 Nesophlox 0 941716 9354187 2026-04-17T22:27:44Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Nesophlox'' |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Tro..." 9354187 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Nesophlox'' |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Nesophlox''''' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 | sinonimo = }} '''''Nesophlox''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Karibio]]. La genro enhavas jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Bahama kolibro]], ''Nesophlox evelynae'' (Bourcier, 1847) Bahamoj kaj Turkoj kaj Kajkoj. LC * [[Inagua kolibro]], ''Nesophlox lyrura'' (Gould, 1869) Inagua en Bahamoj. LC Tiuj specioj estis iam metitaj en la genron ''[[Calliphlox]]''. Studoj pri [[molekula filogenetiko]] publikigitaj en 2014 kaj 2017 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estis [[polifiletiko]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Licona-Vera | first1=Yuyini | last2=Ornelas | first2=Juan Francisco | date=2017 | title=The conquering of North America: dated phylogenetic and biogeographic inference of migratory behavior in bee hummingbirds | journal=BMC Evolutionary Biology | volume=17 | issue=1 | pages=126 | doi=10.1186/s12862-017-0980-5 | pmid=28583078 | pmc=5460336 | doi-access=free| bibcode=2017BMCEE..17..126L }}</ref> En la reviziita klasigo por krei [[monofiletika]]jn genrojn, la Bahama kolibro kaj la Inagua kolibro estis movitaj al la restarigita genro ''Nesophlox'', kiun enkondukis [[Robert Ridgway]] en 1910.<ref name=ioc/><ref>{{cite journal | last1=Chesser | first1=R.T. | last2=Burns | first2=K.J. | last3=Cicero | first3=C. | last4=Dunn | first4=J.L. | last5=Kratter | first5=A.W | last6=Lovette | first6=I.J. | last7=Rasmussen | first7=P.C. | last8=Remsen | first8=J.V. Jr | last9=Stotz | first9=D.F. | last10=Winker | first10=K. | year=2019 | title=Sixtieth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds'' |journal=The Auk |volume=136 | issue=3 |pages=1–23 |doi=10.1093/auk/ukz042 | doi-access=free }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox}} {{Wikispecies|Nesophlox}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] i4zyvl6y8ejx8wxf07uyjrb6y5lmi2e 9354188 9354187 2026-04-17T22:28:34Z Kani 670 9354188 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Nesophlox'' |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Nesophlox''''' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 | sinonimo = }} '''''Nesophlox''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Karibio]]. La genro enhavas jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Bahama kolibro]], ''Nesophlox evelynae'' (Bourcier, 1847) Bahamoj kaj Turkoj kaj Kajkoj. LC * [[Inagua kolibro]], ''Nesophlox lyrura'' (Gould, 1869) Inagua en Bahamoj. LC Tiuj specioj estis iam metitaj en la genron ''[[Calliphlox]]''. Studoj pri [[molekula filogenetiko]] publikigitaj en 2014 kaj 2017 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estis [[polifiletika]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Licona-Vera | first1=Yuyini | last2=Ornelas | first2=Juan Francisco | date=2017 | title=The conquering of North America: dated phylogenetic and biogeographic inference of migratory behavior in bee hummingbirds | journal=BMC Evolutionary Biology | volume=17 | issue=1 | pages=126 | doi=10.1186/s12862-017-0980-5 | pmid=28583078 | pmc=5460336 | doi-access=free| bibcode=2017BMCEE..17..126L }}</ref> En la reviziita klasigo por krei [[monofiletika]]jn genrojn, la Bahama kolibro kaj la Inagua kolibro estis movitaj al la restarigita genro ''Nesophlox'', kiun enkondukis [[Robert Ridgway]] en 1910.<ref name=ioc/><ref>{{cite journal | last1=Chesser | first1=R.T. | last2=Burns | first2=K.J. | last3=Cicero | first3=C. | last4=Dunn | first4=J.L. | last5=Kratter | first5=A.W | last6=Lovette | first6=I.J. | last7=Rasmussen | first7=P.C. | last8=Remsen | first8=J.V. Jr | last9=Stotz | first9=D.F. | last10=Winker | first10=K. | year=2019 | title=Sixtieth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds'' |journal=The Auk |volume=136 | issue=3 |pages=1–23 |doi=10.1093/auk/ukz042 | doi-access=free }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox}} {{Wikispecies|Nesophlox}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] mzdhksp1c8r4zjd5q4z0nes4zpbks0v 9354189 9354188 2026-04-17T22:29:54Z Kani 670 9354189 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Nesophlox'' |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Nesophlox''''' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 | sinonimo = }} '''''Nesophlox''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Karibio]]. La genro enhavas jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Bahama kolibro]], ''Nesophlox evelynae'' (Bourcier, 1847) Bahamoj kaj Turkoj kaj Kajkoj. LC * [[Inagua kolibro]], ''Nesophlox lyrura'' (Gould, 1869) Inagua en Bahamoj. LC Tiuj specioj estis iam metitaj en la genron ''[[Calliphlox]]''. Studoj pri [[molekula filogenetiko]] publikigitaj en 2014 kaj 2017 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Licona-Vera | first1=Yuyini | last2=Ornelas | first2=Juan Francisco | date=2017 | title=The conquering of North America: dated phylogenetic and biogeographic inference of migratory behavior in bee hummingbirds | journal=BMC Evolutionary Biology | volume=17 | issue=1 | pages=126 | doi=10.1186/s12862-017-0980-5 | pmid=28583078 | pmc=5460336 | doi-access=free| bibcode=2017BMCEE..17..126L }}</ref> En la reviziita klasigo por krei [[monofiletika]]jn genrojn, la Bahama kolibro kaj la Inagua kolibro estis movitaj al la restarigita genro ''Nesophlox'', kiun enkondukis [[Robert Ridgway]] en 1910.<ref name=ioc/><ref>{{cite journal | last1=Chesser | first1=R.T. | last2=Burns | first2=K.J. | last3=Cicero | first3=C. | last4=Dunn | first4=J.L. | last5=Kratter | first5=A.W | last6=Lovette | first6=I.J. | last7=Rasmussen | first7=P.C. | last8=Remsen | first8=J.V. Jr | last9=Stotz | first9=D.F. | last10=Winker | first10=K. | year=2019 | title=Sixtieth supplement to the American Ornithological Society's ''Check-list of North American Birds'' |journal=The Auk |volume=136 | issue=3 |pages=1–23 |doi=10.1093/auk/ukz042 | doi-access=free }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox}} {{Wikispecies|Nesophlox}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] rfij083t4v0mfga1xomdep863cb7ux5 Bahama kolibro 0 941717 9354193 2026-04-17T22:48:05Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bahama kolibro |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = ..." 9354193 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bahama kolibro |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Bahama kolibro''' ''N. evelynae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Nesophlox evelynae'' |volume=2018 |article-number=e.T133484158A133484273 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484158A133484273.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox evelynae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1847) |vikispecio = ''Nesophlox evelynae'' |komunejo = ''Nesophlox evelynae'' |sinonimo= *''Philodice evelynae'' *''Calliphlox evelynae'' |mapo de vivoteritorioj = Calliphlox evelynae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bahama kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox evelynae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas kiel endemio de la [[Lukaja Arkipelago]], en la insuloj [[Bahamoj]] kaj [[Turkoj kaj Kajkoj]].<ref name=":0" /> == Taksonomio == Hummingbirds are the second most abundant group of avian families, having approximately 338 different recognized species. Due to its recent divergence between lineages, the many [[clade]]s within this group are constantly under close scrutiny and rearrangement.<ref name=":4">{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Remsen | first3 = J. V. Jr. | last4 = Corl | first4 = A. | last5 = Rabosky | first5 = D. L. | last6 = Altshuler | first6 = D. L. | last7 = Dudley | first7 = R. | year = 2014 | title = Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | url = | journal = Current Biology | volume = 24 | issue = 8| pages = 910–916 }}</ref> The Bahama woodstar in particular belongs to the "bee clade", the youngest and most extensively diversifying clade.<ref name=":4" /> A characteristic of this clade is the fact that males use their tails to make sounds.<ref name="Clark, C. J. 2010">Clark, C. J. (2010). The Evolution of Tail Shape in Hummingbirds. tauk The Auk, 127(1), 44–56.</ref> Relationships between species and genera of this clade are still being re-evaluated.<ref>{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Altshuler | first3 = D. L. | last4 = Remsen | first4 = J. V. | last5 = Zamudio | first5 = K. | last6 = Sullivan | first6 = J. | year = 2007 | title = Phylogenetic Systematics and Biogeography of Hummingbirds: Bayesian and Maximum Likelihood Analyses of Partitioned Data and Selection of an Appropriate Partitioning Strategy | url = | journal = Systematic Biology | volume = 56 | issue = 5| pages = 837–856 }}</ref> The Bahama woodstar is one of the species which has been recently re-evaluated, having used to contain two subspecies of woodstars: ''Nesophlox evelynae evelynae'' and ''Nesophlox "evelynae" lyura'' (also known as the [[Inagua woodstar]]).<ref name=":1" /> However, hummingbird species can be separated depending on morphological differences in tail shape and presence or absence of iridescent feathers, both known to play a role in [[sexual selection]].<ref name="Clark, C. J. 2010" /> For this reason, the [[Inagua woodstar]], formerly considered a subspecies, is now a species in itself (''Nesophlox lyrura''). It has a fully iridescent crown and a more lyre-shaped tail than the Bahama woodstar.<ref name=":1" /> This species was formerly placed in the genus ''[[Calliphlox]]''. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the genus ''Calliphlox'' was [[polyphyletic]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> In the revised classification to create [[monophyletic]] genera, the Bahama woodstar was moved to the resurrected genus ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8 January 2020 }}</ref> == Aspekto == The Bahama woodstar is a small hummingbird, growing to be only about {{convert|8|to|9.5|cm|in|abbr=on}} in length.<ref>{{Cite web |url=http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |title=Bahama Woodstar |access-date=2012-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221095659/http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |archive-date=2015-02-21 }}</ref> These birds weigh around {{convert|2.4|to|3|g|oz|abbr=on}}.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Their backs are green and gold, with olive-buff underparts, and flanks fading into white (males) or cinnamon (females). Wings are brown and their tails appear a blackish-purple.<ref name=":0">Cory, C. B. (1890). The birds of the Bahama Islands : containing many birds new to the Islands, and a number of undescribed winter plumages of North American birds. Boston, U.S.A.: Estes & Lauriat.</ref> Males have a fork-shaped tail while females display a more rounded tail with wider feathers. Males have bright purple iridescent gorgets lined with a white stripe, which dull out as breeding season ends. Females do not have the purple throat or white stripe.<ref name=":1">Feo, T. J., Musser, J. M., Berv, J., & Clark, C. J. (2015). Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: Calliphlox evelynae lyrura , 132(1), 248–264.</ref> Both males and females have black, slightly curved bills and black feet.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == The Bahama woodstar is distributed around the Lucayan Archipelago, including the [[Turks and Caicos Islands]], and with exception to the [[Inagua]]n islands.<ref name=":2">Chesser, R. T., Banks, R. C., Burns, K. J., Cicero, C., Dunn, J. L., Kratter, A. W., . . . Winker, K. (2015). Fifty-sixth Supplement to the American Ornithologists' Union: Check-list of North American Birds. tauk The Auk, 132(3), 748–764.</ref> It has also been recorded multiple times in [[Florida, United States]].<ref>Fisk, E. J. (1974). Second U. S. Record of a Bahama Woodstar. American Birds, 28(4).</ref> In April 2013, a bird was seen for three days at a feeder in [[Lancaster County, Pennsylvania]].<ref>{{cite web |last1=Schneck |first1=Marcus |title=Harrisburg bird bander extends her streak of rare hummingbirds recorded in Pennsylvania |url=https://www.pennlive.com/wildaboutpa/2013/05/harrisburg_bird_bander_extends.html |website=Penn Live |date=8 May 2013 |publisher=Advance Local Media |access-date=31 July 2020}}</ref> They are less plentiful on the [[Grand Bahama]], Abaco and Andros Islands that house the [[Cuban emerald]], an introduced hummingbird which shows competitive aggression towards the Bahama woodstar.<ref name=":5">Harbour, R. (2011). ''[http://rollingharbour.com/2011/06/14/bahama-woodstars-cuban-emeralds-the-hummingbirds-of-abaco/ Bahama Woodstars & Cuban Emeralds: The hummingbirds of Abaco]''. Retrieved October 12, 2015, from</ref> Bahama woodstars are found in many different habitats such as gardens, [[scrubland]], both secondary growth and dry lowland, the edges of [[tropical evergreen forest]]s and pine forests.<ref name=":2" /> They tend not to migrate very far from these habitats being a year-round species. Although they may inhabit the same area as other woodstars, they are not very social and will often become aggressive towards other birds.<ref name=":3">Bahama Woodstar. (2005). ''[http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar The Bahamas National Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910211605/http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar |date=2015-09-10 }}''. Retrieved October 12, 2015</ref> == Kutimaro == === Manĝado === Bahama woodstars mainly suck up nectar from local plants . On the [[Abaco Islands]], one of these plants include ''[[Ernodea|Ernodea serratifolia]].'' They visit the flowers during the mornings and evenings. Lacerations can be seen in the tubular corollas of the flowers, where the beaks of these birds and other hummingbird species took the nectar.<ref>Negron-Ortiz, V. (1996). Reproductive biology of Ernodea (Rubiaceae-Spermacoceae) in the Bahamas and Puerto Rico. Opera Botanica, 7, 403–412.</ref> They may also feed on insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === Breeding season is mainly in April, but Bahama woodstars may also breed year-round.<ref name=":3" /> During the breeding season, males court females using two courting displays: shuttle displays, broken into shuttle segments which are periods of side to side flight and aerial dives. The nest is a small cup made of soft materials such as cotton and down, woven together with lichen and various plant materials such as twigs and bark <ref name=":0" /> The height of these nests varies, some recorded as low as 2 feet and as high as 12 feet.<ref name=":3" /> Females lay two white oval shaped eggs which incubate for approximately two weeks.<ref name=":5" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox evelynae}} {{Wikispecies|Nesophlox evelynae}} * [http://beautyofbirds.com/bird-species/bahama-woodstar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108235224/http://www.beautyofbirds.com/Bird-Species/bahama-woodstar |date=2014-01-08 }} * [http://www.allaboutbirds.org/one-backyard-hummingbird-species-becomes-two/] * [https://www.theguardian.com/science/grrlscientist/2014/apr/07/grrlscientist-hummingbirds-evolution-phylogeny-andes] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] 9wu5o2ntgxw2258x3uzj6zzieu2ps6m 9354195 9354193 2026-04-17T23:02:20Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9354195 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bahama kolibro |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Bahama kolibro''' ''N. evelynae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Nesophlox evelynae'' |volume=2018 |article-number=e.T133484158A133484273 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484158A133484273.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox evelynae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1847) |vikispecio = ''Nesophlox evelynae'' |komunejo = ''Nesophlox evelynae'' |sinonimo= *''Philodice evelynae'' *''Calliphlox evelynae'' |mapo de vivoteritorioj = Calliphlox evelynae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bahama kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox evelynae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas kiel endemio de la [[Lukaja Arkipelago]], en la insuloj [[Bahamoj]] kaj [[Turkoj kaj Kajkoj]].<ref name=":0" /> == Taksonomio == Kolibroj estas la dua plej abunda grupo de birdaj familioj, havante pli ol 300 malsamajn agnoskitajn speciojn. Pro ĝia lastatempa diverĝo inter stirpoj, la multaj kladoj ene de ĉi tiu grupo estas konstante sub proksima ekzamenado kaj rearanĝo.<ref name=":4">{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Remsen | first3 = J. V. Jr. | last4 = Corl | first4 = A. | last5 = Rabosky | first5 = D. L. | last6 = Altshuler | first6 = D. L. | last7 = Dudley | first7 = R. | year = 2014 | title = Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | url = | journal = Current Biology | volume = 24 | issue = 8| pages = 910–916 }}</ref> La Bahama kolibro aparte apartenas al la "abelklado", la plej juna kaj plej vaste diversiĝanta klado.<ref name=":4" /> Karakterizaĵo de ĉi tiu klado estas la fakto, ke maskloj uzas siajn vostojn por fari sonojn.<ref name="Clark, C. J. 2010">Clark, C. J. (2010). The Evolution of Tail Shape in Hummingbirds. tauk The Auk, 127(1), 44–56.</ref> Rilatoj inter specioj kaj genroj de ĉi tiu klado ankoraŭ estas retaksataj.<ref>{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Altshuler | first3 = D. L. | last4 = Remsen | first4 = J. V. | last5 = Zamudio | first5 = K. | last6 = Sullivan | first6 = J. | year = 2007 | title = Phylogenetic Systematics and Biogeography of Hummingbirds: Bayesian and Maximum Likelihood Analyses of Partitioned Data and Selection of an Appropriate Partitioning Strategy | url = | journal = Systematic Biology | volume = 56 | issue = 5| pages = 837–856 }}</ref> La Bahama kolibro estas unu el la specioj, kiuj estis ĵus retaksitaj, ĉar antaŭe ĝi enhavis du subspeciojn de kolibroj: ''Nesophlox evelynae evelynae'' kaj ''Nesophlox "evelynae" lyura'' (ankaŭ konata kiel [[Inagua kolibro]]).<ref name=":1" /> Tamen, kolibro-specioj povas esti apartigitaj depende de morfologiaj diferencoj laŭ vostformo kaj ĉeesto aŭ foresto de irizecaj plumoj, ambaŭ konataj pro ludado de rolo en [[seksa selektado]].<ref name="Clark, C. J. 2010" /> Pro ĉi tiu kialo, la [[Inagua kolibro]], antaŭe konsiderata subspecio, nun estas specio en si mem (''Nesophlox lyrura''). Ĝi havas tute irizan kronon kaj pli lirforman voston ol la bahama kolibro.<ref name=":1" /> Tiu specio estis iam metita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei [[monofiletika]]jn genrojn, la Bahama kolibro estis movita al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Januaro 2020 }}</ref> == Aspekto == The Bahama woodstar is a small hummingbird, growing to be only about {{convert|8|to|9.5|cm|in|abbr=on}} in length.<ref>{{Cite web |url=http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |title=Bahama Woodstar |access-date=2012-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221095659/http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |archive-date=2015-02-21 }}</ref> These birds weigh around {{convert|2.4|to|3|g|oz|abbr=on}}.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Their backs are green and gold, with olive-buff underparts, and flanks fading into white (males) or cinnamon (females). Wings are brown and their tails appear a blackish-purple.<ref name=":0">Cory, C. B. (1890). The birds of the Bahama Islands : containing many birds new to the Islands, and a number of undescribed winter plumages of North American birds. Boston, U.S.A.: Estes & Lauriat.</ref> Males have a fork-shaped tail while females display a more rounded tail with wider feathers. Males have bright purple iridescent gorgets lined with a white stripe, which dull out as breeding season ends. Females do not have the purple throat or white stripe.<ref name=":1">Feo, T. J., Musser, J. M., Berv, J., & Clark, C. J. (2015). Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: Calliphlox evelynae lyrura , 132(1), 248–264.</ref> Both males and females have black, slightly curved bills and black feet.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == The Bahama woodstar is distributed around the Lucayan Archipelago, including the [[Turks and Caicos Islands]], and with exception to the [[Inagua]]n islands.<ref name=":2">Chesser, R. T., Banks, R. C., Burns, K. J., Cicero, C., Dunn, J. L., Kratter, A. W., . . . Winker, K. (2015). Fifty-sixth Supplement to the American Ornithologists' Union: Check-list of North American Birds. tauk The Auk, 132(3), 748–764.</ref> It has also been recorded multiple times in [[Florida, United States]].<ref>Fisk, E. J. (1974). Second U. S. Record of a Bahama Woodstar. American Birds, 28(4).</ref> In April 2013, a bird was seen for three days at a feeder in [[Lancaster County, Pennsylvania]].<ref>{{cite web |last1=Schneck |first1=Marcus |title=Harrisburg bird bander extends her streak of rare hummingbirds recorded in Pennsylvania |url=https://www.pennlive.com/wildaboutpa/2013/05/harrisburg_bird_bander_extends.html |website=Penn Live |date=8 May 2013 |publisher=Advance Local Media |access-date=31 July 2020}}</ref> They are less plentiful on the [[Grand Bahama]], Abaco and Andros Islands that house the [[Cuban emerald]], an introduced hummingbird which shows competitive aggression towards the Bahama woodstar.<ref name=":5">Harbour, R. (2011). ''[http://rollingharbour.com/2011/06/14/bahama-woodstars-cuban-emeralds-the-hummingbirds-of-abaco/ Bahama Woodstars & Cuban Emeralds: The hummingbirds of Abaco]''. Retrieved October 12, 2015, from</ref> Bahama woodstars are found in many different habitats such as gardens, [[scrubland]], both secondary growth and dry lowland, the edges of [[tropical evergreen forest]]s and pine forests.<ref name=":2" /> They tend not to migrate very far from these habitats being a year-round species. Although they may inhabit the same area as other woodstars, they are not very social and will often become aggressive towards other birds.<ref name=":3">Bahama Woodstar. (2005). ''[http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar The Bahamas National Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910211605/http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar |date=2015-09-10 }}''. Retrieved October 12, 2015</ref> == Kutimaro == === Manĝado === Bahama woodstars mainly suck up nectar from local plants . On the [[Abaco Islands]], one of these plants include ''[[Ernodea|Ernodea serratifolia]].'' They visit the flowers during the mornings and evenings. Lacerations can be seen in the tubular corollas of the flowers, where the beaks of these birds and other hummingbird species took the nectar.<ref>Negron-Ortiz, V. (1996). Reproductive biology of Ernodea (Rubiaceae-Spermacoceae) in the Bahamas and Puerto Rico. Opera Botanica, 7, 403–412.</ref> They may also feed on insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === Breeding season is mainly in April, but Bahama woodstars may also breed year-round.<ref name=":3" /> During the breeding season, males court females using two courting displays: shuttle displays, broken into shuttle segments which are periods of side to side flight and aerial dives. The nest is a small cup made of soft materials such as cotton and down, woven together with lichen and various plant materials such as twigs and bark <ref name=":0" /> The height of these nests varies, some recorded as low as 2 feet and as high as 12 feet.<ref name=":3" /> Females lay two white oval shaped eggs which incubate for approximately two weeks.<ref name=":5" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox evelynae}} {{Wikispecies|Nesophlox evelynae}} * [http://beautyofbirds.com/bird-species/bahama-woodstar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108235224/http://www.beautyofbirds.com/Bird-Species/bahama-woodstar |date=2014-01-08 }} * [http://www.allaboutbirds.org/one-backyard-hummingbird-species-becomes-two/] * [https://www.theguardian.com/science/grrlscientist/2014/apr/07/grrlscientist-hummingbirds-evolution-phylogeny-andes] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] azocnarbom4xkw4ecdzv9htlhwm5dua 9354196 9354195 2026-04-17T23:08:38Z Kani 670 /* Aspekto */ 9354196 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bahama kolibro |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Bahama kolibro''' ''N. evelynae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Nesophlox evelynae'' |volume=2018 |article-number=e.T133484158A133484273 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484158A133484273.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox evelynae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1847) |vikispecio = ''Nesophlox evelynae'' |komunejo = ''Nesophlox evelynae'' |sinonimo= *''Philodice evelynae'' *''Calliphlox evelynae'' |mapo de vivoteritorioj = Calliphlox evelynae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bahama kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox evelynae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas kiel endemio de la [[Lukaja Arkipelago]], en la insuloj [[Bahamoj]] kaj [[Turkoj kaj Kajkoj]].<ref name=":0" /> == Taksonomio == Kolibroj estas la dua plej abunda grupo de birdaj familioj, havante pli ol 300 malsamajn agnoskitajn speciojn. Pro ĝia lastatempa diverĝo inter stirpoj, la multaj kladoj ene de ĉi tiu grupo estas konstante sub proksima ekzamenado kaj rearanĝo.<ref name=":4">{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Remsen | first3 = J. V. Jr. | last4 = Corl | first4 = A. | last5 = Rabosky | first5 = D. L. | last6 = Altshuler | first6 = D. L. | last7 = Dudley | first7 = R. | year = 2014 | title = Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | url = | journal = Current Biology | volume = 24 | issue = 8| pages = 910–916 }}</ref> La Bahama kolibro aparte apartenas al la "abelklado", la plej juna kaj plej vaste diversiĝanta klado.<ref name=":4" /> Karakterizaĵo de ĉi tiu klado estas la fakto, ke maskloj uzas siajn vostojn por fari sonojn.<ref name="Clark, C. J. 2010">Clark, C. J. (2010). The Evolution of Tail Shape in Hummingbirds. tauk The Auk, 127(1), 44–56.</ref> Rilatoj inter specioj kaj genroj de ĉi tiu klado ankoraŭ estas retaksataj.<ref>{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Altshuler | first3 = D. L. | last4 = Remsen | first4 = J. V. | last5 = Zamudio | first5 = K. | last6 = Sullivan | first6 = J. | year = 2007 | title = Phylogenetic Systematics and Biogeography of Hummingbirds: Bayesian and Maximum Likelihood Analyses of Partitioned Data and Selection of an Appropriate Partitioning Strategy | url = | journal = Systematic Biology | volume = 56 | issue = 5| pages = 837–856 }}</ref> La Bahama kolibro estas unu el la specioj, kiuj estis ĵus retaksitaj, ĉar antaŭe ĝi enhavis du subspeciojn de kolibroj: ''Nesophlox evelynae evelynae'' kaj ''Nesophlox "evelynae" lyura'' (ankaŭ konata kiel [[Inagua kolibro]]).<ref name=":1" /> Tamen, kolibro-specioj povas esti apartigitaj depende de morfologiaj diferencoj laŭ vostformo kaj ĉeesto aŭ foresto de irizecaj plumoj, ambaŭ konataj pro ludado de rolo en [[seksa selektado]].<ref name="Clark, C. J. 2010" /> Pro ĉi tiu kialo, la [[Inagua kolibro]], antaŭe konsiderata subspecio, nun estas specio en si mem (''Nesophlox lyrura''). Ĝi havas tute irizan kronon kaj pli lirforman voston ol la bahama kolibro.<ref name=":1" /> Tiu specio estis iam metita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei [[monofiletika]]jn genrojn, la Bahama kolibro estis movita al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Januaro 2020 }}</ref> == Aspekto == La Bahama kolibro estas malgranda kolibro, kiu kreskas ĝis nur ĉirkaŭ 8 ĝis 9,5 cm longa.<ref>{{Cite web |url=http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |title=Bahama Woodstar |access-date=2012-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221095659/http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |archive-date=2015-02-21 }}</ref> Ĉi tiuj birdoj pezas ĉirkaŭ 2,4 ĝis 3 g.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Iliaj dorsoj estas verdaj kaj orkoloraj, kun oliv-sablokoloraj subaj partoj, kaj flankoj paliĝantaj al blanka (maskloj) aŭ cinamokoloraj (inoj). Flugiloj estas brunaj kaj iliaj vostoj aspektas nigrec-violkoloraj.<ref name=":0">Cory, C. B. (1890). The birds of the Bahama Islands : containing many birds new to the Islands, and a number of undescribed winter plumages of North American birds. Boston, U.S.A.: Estes & Lauriat.</ref> Maskloj havas forkoforman voston, dum inoj montras pli rondan voston kun pli larĝaj plumoj. Maskloj havas brile purpurajn irizecajn gorĝojn vicigitajn per blanka strio, kiu malbriliĝas kiam la [[reprodukta sezono]] finiĝas. Inoj ne havas la purpuran gorĝon aŭ blankan strion.<ref name=":1">Feo, T. J., Musser, J. M., Berv, J., & Clark, C. J. (2015). Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: Calliphlox evelynae lyrura , 132(1), 248–264.</ref> Kaj maskloj kaj inoj havas nigrajn, iomete kurbajn bekojn kaj nigrajn piedojn.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == The Bahama woodstar is distributed around the Lucayan Archipelago, including the [[Turks and Caicos Islands]], and with exception to the [[Inagua]]n islands.<ref name=":2">Chesser, R. T., Banks, R. C., Burns, K. J., Cicero, C., Dunn, J. L., Kratter, A. W., . . . Winker, K. (2015). Fifty-sixth Supplement to the American Ornithologists' Union: Check-list of North American Birds. tauk The Auk, 132(3), 748–764.</ref> It has also been recorded multiple times in [[Florida, United States]].<ref>Fisk, E. J. (1974). Second U. S. Record of a Bahama Woodstar. American Birds, 28(4).</ref> In April 2013, a bird was seen for three days at a feeder in [[Lancaster County, Pennsylvania]].<ref>{{cite web |last1=Schneck |first1=Marcus |title=Harrisburg bird bander extends her streak of rare hummingbirds recorded in Pennsylvania |url=https://www.pennlive.com/wildaboutpa/2013/05/harrisburg_bird_bander_extends.html |website=Penn Live |date=8 May 2013 |publisher=Advance Local Media |access-date=31 July 2020}}</ref> They are less plentiful on the [[Grand Bahama]], Abaco and Andros Islands that house the [[Cuban emerald]], an introduced hummingbird which shows competitive aggression towards the Bahama woodstar.<ref name=":5">Harbour, R. (2011). ''[http://rollingharbour.com/2011/06/14/bahama-woodstars-cuban-emeralds-the-hummingbirds-of-abaco/ Bahama Woodstars & Cuban Emeralds: The hummingbirds of Abaco]''. Retrieved October 12, 2015, from</ref> Bahama woodstars are found in many different habitats such as gardens, [[scrubland]], both secondary growth and dry lowland, the edges of [[tropical evergreen forest]]s and pine forests.<ref name=":2" /> They tend not to migrate very far from these habitats being a year-round species. Although they may inhabit the same area as other woodstars, they are not very social and will often become aggressive towards other birds.<ref name=":3">Bahama Woodstar. (2005). ''[http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar The Bahamas National Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910211605/http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar |date=2015-09-10 }}''. Retrieved October 12, 2015</ref> == Kutimaro == === Manĝado === Bahama woodstars mainly suck up nectar from local plants . On the [[Abaco Islands]], one of these plants include ''[[Ernodea|Ernodea serratifolia]].'' They visit the flowers during the mornings and evenings. Lacerations can be seen in the tubular corollas of the flowers, where the beaks of these birds and other hummingbird species took the nectar.<ref>Negron-Ortiz, V. (1996). Reproductive biology of Ernodea (Rubiaceae-Spermacoceae) in the Bahamas and Puerto Rico. Opera Botanica, 7, 403–412.</ref> They may also feed on insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === Breeding season is mainly in April, but Bahama woodstars may also breed year-round.<ref name=":3" /> During the breeding season, males court females using two courting displays: shuttle displays, broken into shuttle segments which are periods of side to side flight and aerial dives. The nest is a small cup made of soft materials such as cotton and down, woven together with lichen and various plant materials such as twigs and bark <ref name=":0" /> The height of these nests varies, some recorded as low as 2 feet and as high as 12 feet.<ref name=":3" /> Females lay two white oval shaped eggs which incubate for approximately two weeks.<ref name=":5" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox evelynae}} {{Wikispecies|Nesophlox evelynae}} * [http://beautyofbirds.com/bird-species/bahama-woodstar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108235224/http://www.beautyofbirds.com/Bird-Species/bahama-woodstar |date=2014-01-08 }} * [http://www.allaboutbirds.org/one-backyard-hummingbird-species-becomes-two/] * [https://www.theguardian.com/science/grrlscientist/2014/apr/07/grrlscientist-hummingbirds-evolution-phylogeny-andes] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] 16l6o7q6pglv5fv2txhwtwtb61qgqs7 9354198 9354196 2026-04-17T23:28:50Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9354198 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bahama kolibro |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Bahama kolibro''' ''N. evelynae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Nesophlox evelynae'' |volume=2018 |article-number=e.T133484158A133484273 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484158A133484273.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox evelynae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1847) |vikispecio = ''Nesophlox evelynae'' |komunejo = ''Nesophlox evelynae'' |sinonimo= *''Philodice evelynae'' *''Calliphlox evelynae'' |mapo de vivoteritorioj = Calliphlox evelynae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bahama kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox evelynae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas kiel endemio de la [[Lukaja Arkipelago]], en la insuloj [[Bahamoj]] kaj [[Turkoj kaj Kajkoj]].<ref name=":0" /> == Taksonomio == Kolibroj estas la dua plej abunda grupo de birdaj familioj, havante pli ol 300 malsamajn agnoskitajn speciojn. Pro ĝia lastatempa diverĝo inter stirpoj, la multaj kladoj ene de ĉi tiu grupo estas konstante sub proksima ekzamenado kaj rearanĝo.<ref name=":4">{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Remsen | first3 = J. V. Jr. | last4 = Corl | first4 = A. | last5 = Rabosky | first5 = D. L. | last6 = Altshuler | first6 = D. L. | last7 = Dudley | first7 = R. | year = 2014 | title = Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | url = | journal = Current Biology | volume = 24 | issue = 8| pages = 910–916 }}</ref> La Bahama kolibro aparte apartenas al la "abelklado", la plej juna kaj plej vaste diversiĝanta klado.<ref name=":4" /> Karakterizaĵo de ĉi tiu klado estas la fakto, ke maskloj uzas siajn vostojn por fari sonojn.<ref name="Clark, C. J. 2010">Clark, C. J. (2010). The Evolution of Tail Shape in Hummingbirds. tauk The Auk, 127(1), 44–56.</ref> Rilatoj inter specioj kaj genroj de ĉi tiu klado ankoraŭ estas retaksataj.<ref>{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Altshuler | first3 = D. L. | last4 = Remsen | first4 = J. V. | last5 = Zamudio | first5 = K. | last6 = Sullivan | first6 = J. | year = 2007 | title = Phylogenetic Systematics and Biogeography of Hummingbirds: Bayesian and Maximum Likelihood Analyses of Partitioned Data and Selection of an Appropriate Partitioning Strategy | url = | journal = Systematic Biology | volume = 56 | issue = 5| pages = 837–856 }}</ref> La Bahama kolibro estas unu el la specioj, kiuj estis ĵus retaksitaj, ĉar antaŭe ĝi enhavis du subspeciojn de kolibroj: ''Nesophlox evelynae evelynae'' kaj ''Nesophlox "evelynae" lyura'' (ankaŭ konata kiel [[Inagua kolibro]]).<ref name=":1" /> Tamen, kolibro-specioj povas esti apartigitaj depende de morfologiaj diferencoj laŭ vostformo kaj ĉeesto aŭ foresto de irizecaj plumoj, ambaŭ konataj pro ludado de rolo en [[seksa selektado]].<ref name="Clark, C. J. 2010" /> Pro ĉi tiu kialo, la [[Inagua kolibro]], antaŭe konsiderata subspecio, nun estas specio en si mem (''Nesophlox lyrura''). Ĝi havas tute irizan kronon kaj pli lirforman voston ol la bahama kolibro.<ref name=":1" /> Tiu specio estis iam metita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei [[monofiletika]]jn genrojn, la Bahama kolibro estis movita al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Januaro 2020 }}</ref> == Aspekto == La Bahama kolibro estas malgranda kolibro, kiu kreskas ĝis nur ĉirkaŭ 8 ĝis 9,5 cm longa.<ref>{{Cite web |url=http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |title=Bahama Woodstar |access-date=2012-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221095659/http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |archive-date=2015-02-21 }}</ref> Ĉi tiuj birdoj pezas ĉirkaŭ 2,4 ĝis 3 g.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Iliaj dorsoj estas verdaj kaj orkoloraj, kun oliv-sablokoloraj subaj partoj, kaj flankoj paliĝantaj al blanka (maskloj) aŭ cinamokoloraj (inoj). Flugiloj estas brunaj kaj iliaj vostoj aspektas nigrec-violkoloraj.<ref name=":0">Cory, C. B. (1890). The birds of the Bahama Islands : containing many birds new to the Islands, and a number of undescribed winter plumages of North American birds. Boston, U.S.A.: Estes & Lauriat.</ref> Maskloj havas forkoforman voston, dum inoj montras pli rondan voston kun pli larĝaj plumoj. Maskloj havas brile purpurajn irizecajn gorĝojn vicigitajn per blanka strio, kiu malbriliĝas kiam la [[reprodukta sezono]] finiĝas. Inoj ne havas la purpuran gorĝon aŭ blankan strion.<ref name=":1">Feo, T. J., Musser, J. M., Berv, J., & Clark, C. J. (2015). Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: Calliphlox evelynae lyrura , 132(1), 248–264.</ref> Kaj maskloj kaj inoj havas nigrajn, iomete kurbajn bekojn kaj nigrajn piedojn.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == La Bahama kolibro estas distribuata ĉirkaŭ la [[Lukaja Arkipelago]], inkluzive de la [[Turkoj kaj Kajkoj]], kaj kun escepto de la Inaguaj insuloj.<ref name=":2">Chesser, R. T., Banks, R. C., Burns, K. J., Cicero, C., Dunn, J. L., Kratter, A. W., . . . Winker, K. (2015). Fifty-sixth Supplement to the American Ornithologists' Union: Check-list of North American Birds. tauk The Auk, 132(3), 748–764.</ref> Ĝi ankaŭ estis registrita plurfoje en [[Florido]], Usono.<ref>Fisk, E. J. (1974). Second U. S. Record of a Bahama Woodstar. ''American Birds'', 28(4).</ref> En aprilo 2013, birdo estis vidita dum tri tagoj ĉe manĝujo en [[Kantono Lancaster (Pensilvanio)]].<ref>{{cite web |last1=Schneck |first1=Marcus |title=Harrisburg bird bander extends her streak of rare hummingbirds recorded in Pennsylvania |url=https://www.pennlive.com/wildaboutpa/2013/05/harrisburg_bird_bander_extends.html |website=Penn Live |date=8a de Majo 2013 |publisher=Advance Local Media |access-date=31a de Julio 2020}}</ref> Ili estas malpli abundaj sur la insuloj [[Granda Bahamo]], Abaco kaj Andros, kiuj gastigas la [[Kuba kolibro|kuban kolibron]], enkondukitan kolibron, kiu montras konkurencan agreson kontraŭ la bahama kolibro.<ref name=":5">Harbour, R. (2011). ''[http://rollingharbour.com/2011/06/14/bahama-woodstars-cuban-emeralds-the-hummingbirds-of-abaco/ Bahama Woodstars & Cuban Emeralds: The hummingbirds of Abaco]''. Alirita la 12an de Oktobro, 2015, from</ref> Bahamaj kolibroj troviĝas en multaj diversaj vivejoj kiel ĝardenoj, veprejoj, kaj sekundaraj arbaroj kaj sekaj malaltaj teroj, la randoj de tropikaj ĉiamverdaj arbaroj kaj pinarbaroj.<ref name=":2" /> Ili tendencas ne migri tre malproksimen de ĉi tiuj vivejoj, estante specioj tutjaraj. Kvankam ili povas loĝi en la sama areo kiel aliaj kolibroj, ili ne estas tre sociemaj kaj ofte fariĝas agresemaj kontraŭ aliaj birdoj.<ref name=":3">Bahama Woodstar. (2005). ''[http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar The Bahamas National Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910211605/http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar |date=2015-09-10 }}''. Alirita la 12an de Oktobro, 2015</ref> == Kutimaro == === Manĝado === Bahama woodstars mainly suck up nectar from local plants . On the [[Abaco Islands]], one of these plants include ''[[Ernodea|Ernodea serratifolia]].'' They visit the flowers during the mornings and evenings. Lacerations can be seen in the tubular corollas of the flowers, where the beaks of these birds and other hummingbird species took the nectar.<ref>Negron-Ortiz, V. (1996). Reproductive biology of Ernodea (Rubiaceae-Spermacoceae) in the Bahamas and Puerto Rico. Opera Botanica, 7, 403–412.</ref> They may also feed on insects.<ref name=":3" /> === Reproduktado === Breeding season is mainly in April, but Bahama woodstars may also breed year-round.<ref name=":3" /> During the breeding season, males court females using two courting displays: shuttle displays, broken into shuttle segments which are periods of side to side flight and aerial dives. The nest is a small cup made of soft materials such as cotton and down, woven together with lichen and various plant materials such as twigs and bark <ref name=":0" /> The height of these nests varies, some recorded as low as 2 feet and as high as 12 feet.<ref name=":3" /> Females lay two white oval shaped eggs which incubate for approximately two weeks.<ref name=":5" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox evelynae}} {{Wikispecies|Nesophlox evelynae}} * [http://beautyofbirds.com/bird-species/bahama-woodstar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108235224/http://www.beautyofbirds.com/Bird-Species/bahama-woodstar |date=2014-01-08 }} * [http://www.allaboutbirds.org/one-backyard-hummingbird-species-becomes-two/] * [https://www.theguardian.com/science/grrlscientist/2014/apr/07/grrlscientist-hummingbirds-evolution-phylogeny-andes] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] icswox1wodsqbie7ajjzsbckju8z8mt 9354199 9354198 2026-04-17T23:37:59Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9354199 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Bahama kolibro |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Bahama kolibro''' ''N. evelynae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Nesophlox evelynae'' |volume=2018 |article-number=e.T133484158A133484273 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484158A133484273.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox evelynae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1847) |vikispecio = ''Nesophlox evelynae'' |komunejo = ''Nesophlox evelynae'' |sinonimo= *''Philodice evelynae'' *''Calliphlox evelynae'' |mapo de vivoteritorioj = Calliphlox evelynae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bahama kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox evelynae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas kiel endemio de la [[Lukaja Arkipelago]], en la insuloj [[Bahamoj]] kaj [[Turkoj kaj Kajkoj]].<ref name=":0" /> == Taksonomio == Kolibroj estas la dua plej abunda grupo de birdaj familioj, havante pli ol 300 malsamajn agnoskitajn speciojn. Pro ĝia lastatempa diverĝo inter stirpoj, la multaj kladoj ene de ĉi tiu grupo estas konstante sub proksima ekzamenado kaj rearanĝo.<ref name=":4">{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Remsen | first3 = J. V. Jr. | last4 = Corl | first4 = A. | last5 = Rabosky | first5 = D. L. | last6 = Altshuler | first6 = D. L. | last7 = Dudley | first7 = R. | year = 2014 | title = Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | url = | journal = Current Biology | volume = 24 | issue = 8| pages = 910–916 }}</ref> La Bahama kolibro aparte apartenas al la "abelklado", la plej juna kaj plej vaste diversiĝanta klado.<ref name=":4" /> Karakterizaĵo de ĉi tiu klado estas la fakto, ke maskloj uzas siajn vostojn por fari sonojn.<ref name="Clark, C. J. 2010">Clark, C. J. (2010). The Evolution of Tail Shape in Hummingbirds. tauk The Auk, 127(1), 44–56.</ref> Rilatoj inter specioj kaj genroj de ĉi tiu klado ankoraŭ estas retaksataj.<ref>{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Altshuler | first3 = D. L. | last4 = Remsen | first4 = J. V. | last5 = Zamudio | first5 = K. | last6 = Sullivan | first6 = J. | year = 2007 | title = Phylogenetic Systematics and Biogeography of Hummingbirds: Bayesian and Maximum Likelihood Analyses of Partitioned Data and Selection of an Appropriate Partitioning Strategy | url = | journal = Systematic Biology | volume = 56 | issue = 5| pages = 837–856 }}</ref> La Bahama kolibro estas unu el la specioj, kiuj estis ĵus retaksitaj, ĉar antaŭe ĝi enhavis du subspeciojn de kolibroj: ''Nesophlox evelynae evelynae'' kaj ''Nesophlox "evelynae" lyura'' (ankaŭ konata kiel [[Inagua kolibro]]).<ref name=":1" /> Tamen, kolibro-specioj povas esti apartigitaj depende de morfologiaj diferencoj laŭ vostformo kaj ĉeesto aŭ foresto de irizecaj plumoj, ambaŭ konataj pro ludado de rolo en [[seksa selektado]].<ref name="Clark, C. J. 2010" /> Pro ĉi tiu kialo, la [[Inagua kolibro]], antaŭe konsiderata subspecio, nun estas specio en si mem (''Nesophlox lyrura''). Ĝi havas tute irizan kronon kaj pli lirforman voston ol la bahama kolibro.<ref name=":1" /> Tiu specio estis iam metita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei [[monofiletika]]jn genrojn, la Bahama kolibro estis movita al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Januaro 2020 }}</ref> == Aspekto == La Bahama kolibro estas malgranda kolibro, kiu kreskas ĝis nur ĉirkaŭ 8 ĝis 9,5 cm longa.<ref>{{Cite web |url=http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |title=Bahama Woodstar |access-date=2012-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221095659/http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |archive-date=2015-02-21 }}</ref> Ĉi tiuj birdoj pezas ĉirkaŭ 2,4 ĝis 3 g.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Iliaj dorsoj estas verdaj kaj orkoloraj, kun oliv-sablokoloraj subaj partoj, kaj flankoj paliĝantaj al blanka (maskloj) aŭ cinamokoloraj (inoj). Flugiloj estas brunaj kaj iliaj vostoj aspektas nigrec-violkoloraj.<ref name=":0">Cory, C. B. (1890). The birds of the Bahama Islands : containing many birds new to the Islands, and a number of undescribed winter plumages of North American birds. Boston, U.S.A.: Estes & Lauriat.</ref> Maskloj havas forkoforman voston, dum inoj montras pli rondan voston kun pli larĝaj plumoj. Maskloj havas brile purpurajn irizecajn gorĝojn vicigitajn per blanka strio, kiu malbriliĝas kiam la [[reprodukta sezono]] finiĝas. Inoj ne havas la purpuran gorĝon aŭ blankan strion.<ref name=":1">Feo, T. J., Musser, J. M., Berv, J., & Clark, C. J. (2015). Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: Calliphlox evelynae lyrura , 132(1), 248–264.</ref> Kaj maskloj kaj inoj havas nigrajn, iomete kurbajn bekojn kaj nigrajn piedojn.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == La Bahama kolibro estas distribuata ĉirkaŭ la [[Lukaja Arkipelago]], inkluzive de la [[Turkoj kaj Kajkoj]], kaj kun escepto de la Inaguaj insuloj.<ref name=":2">Chesser, R. T., Banks, R. C., Burns, K. J., Cicero, C., Dunn, J. L., Kratter, A. W., . . . Winker, K. (2015). Fifty-sixth Supplement to the American Ornithologists' Union: Check-list of North American Birds. tauk The Auk, 132(3), 748–764.</ref> Ĝi ankaŭ estis registrita plurfoje en [[Florido]], Usono.<ref>Fisk, E. J. (1974). Second U. S. Record of a Bahama Woodstar. ''American Birds'', 28(4).</ref> En aprilo 2013, birdo estis vidita dum tri tagoj ĉe manĝujo en [[Kantono Lancaster (Pensilvanio)]].<ref>{{cite web |last1=Schneck |first1=Marcus |title=Harrisburg bird bander extends her streak of rare hummingbirds recorded in Pennsylvania |url=https://www.pennlive.com/wildaboutpa/2013/05/harrisburg_bird_bander_extends.html |website=Penn Live |date=8a de Majo 2013 |publisher=Advance Local Media |access-date=31a de Julio 2020}}</ref> Ili estas malpli abundaj sur la insuloj [[Granda Bahamo]], Abaco kaj Andros, kiuj gastigas la [[Kuba kolibro|kuban kolibron]], enkondukitan kolibron, kiu montras konkurencan agreson kontraŭ la bahama kolibro.<ref name=":5">Harbour, R. (2011). ''[http://rollingharbour.com/2011/06/14/bahama-woodstars-cuban-emeralds-the-hummingbirds-of-abaco/ Bahama Woodstars & Cuban Emeralds: The hummingbirds of Abaco]''. Alirita la 12an de Oktobro, 2015, from</ref> Bahamaj kolibroj troviĝas en multaj diversaj vivejoj kiel ĝardenoj, veprejoj, kaj sekundaraj arbaroj kaj sekaj malaltaj teroj, la randoj de tropikaj ĉiamverdaj arbaroj kaj pinarbaroj.<ref name=":2" /> Ili tendencas ne migri tre malproksimen de ĉi tiuj vivejoj, estante specioj tutjaraj. Kvankam ili povas loĝi en la sama areo kiel aliaj kolibroj, ili ne estas tre sociemaj kaj ofte fariĝas agresemaj kontraŭ aliaj birdoj.<ref name=":3">Bahama Woodstar. (2005). ''[http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar The Bahamas National Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910211605/http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar |date=2015-09-10 }}''. Alirita la 12an de Oktobro, 2015</ref> == Kutimaro == === Manĝado === Bahamaj kolibroj ĉefe suĉas [[nektaro]]n el lokaj plantoj. Sur la Abako-Insuloj, unu el ĉi tiuj plantoj estas ''Ernodea serratifolia''. Ili vizitas la florojn dum la matenoj kaj vesperoj. Disŝiroj videblas en la tubformaj koroloj de la floroj, kie la bekoj de ĉi tiuj birdoj kaj aliaj kolibrospecioj prenis la nektaron.<ref>Negron-Ortiz, V. (1996). Reproductive biology of Ernodea (Rubiaceae-Spermacoceae) in the Bahamas and Puerto Rico. Opera Botanica, 7, 403–412.</ref> Ili ankaŭ povas nutriĝi per insektoj.<ref name=":3" /> === Reproduktado === La [[reprodukta sezono]] estas ĉefe en aprilo, sed la bahamaj kolibroj povas reproduktiĝi ankaŭ tutjare.<ref name=":3" /> Dum la reprodukta sezono, maskloj svatas inojn uzante du pariĝajn montradojn: navedajn montradojn, dividitajn en navedajn segmentojn, kiuj estas periodoj de flank-al-flanka flugo kaj aeraj plonĝoj. La nesto estas malgranda taso farita el molaj materialoj kiel [[kotono]] kaj [[lanugo]], teksita kune kun [[likeno]] kaj diversaj plantmaterialoj kiel branĉetoj kaj ŝelo.<ref name=":0" /> La alteco de ĉi tiuj nestoj varias, kelkaj registritaj tiel malalte kiel 2 futoj kaj tiel alte kiel 12 futoj.<ref name=":3" /> Inoj demetas du blankajn ovalformajn ovojn, kiujn ili kovas dum ĉirkaŭ du semajnoj.<ref name=":5" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox evelynae}} {{Wikispecies|Nesophlox evelynae}} * [http://beautyofbirds.com/bird-species/bahama-woodstar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108235224/http://www.beautyofbirds.com/Bird-Species/bahama-woodstar |date=2014-01-08 }} * [http://www.allaboutbirds.org/one-backyard-hummingbird-species-becomes-two/] * [https://www.theguardian.com/science/grrlscientist/2014/apr/07/grrlscientist-hummingbirds-evolution-phylogeny-andes] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] suxaxkfp8c7nno1f9daevilqeau582s 9354200 9354199 2026-04-17T23:47:20Z Kani 670 9354200 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Bahama kolibro |koloro = pink |dosiero = Bahama Woodstar - Calliphlox evelynae.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Bahama kolibro''' ''N. evelynae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Nesophlox evelynae'' |volume=2018 |article-number=e.T133484158A133484273 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484158A133484273.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox evelynae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1847) |vikispecio = ''Nesophlox evelynae'' |komunejo = ''Nesophlox evelynae'' |sinonimo= *''Philodice evelynae'' *''Calliphlox evelynae'' |mapo de vivoteritorioj = Calliphlox evelynae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Bahama kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox evelynae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi troviĝas kiel endemio de la [[Lukaja Arkipelago]], en la insuloj [[Bahamoj]] kaj [[Turkoj kaj Kajkoj]].<ref name=":0" /> == Taksonomio == Kolibroj estas la dua plej abunda grupo de birdaj familioj, havante pli ol 300 malsamajn agnoskitajn speciojn. Pro ĝia lastatempa diverĝo inter stirpoj, la multaj kladoj ene de ĉi tiu grupo estas konstante sub proksima ekzamenado kaj rearanĝo.<ref name=":4">{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Remsen | first3 = J. V. Jr. | last4 = Corl | first4 = A. | last5 = Rabosky | first5 = D. L. | last6 = Altshuler | first6 = D. L. | last7 = Dudley | first7 = R. | year = 2014 | title = Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | url = | journal = Current Biology | volume = 24 | issue = 8| pages = 910–916 }}</ref> La Bahama kolibro aparte apartenas al la "abelklado", la plej juna kaj plej vaste diversiĝanta klado.<ref name=":4" /> Karakterizaĵo de ĉi tiu klado estas la fakto, ke maskloj uzas siajn vostojn por fari sonojn.<ref name="Clark, C. J. 2010">Clark, C. J. (2010). The Evolution of Tail Shape in Hummingbirds. tauk The Auk, 127(1), 44–56.</ref> Rilatoj inter specioj kaj genroj de ĉi tiu klado ankoraŭ estas retaksataj.<ref>{{cite journal | last1 = McGuire | first1 = J. A. | last2 = Witt | first2 = C. C. | last3 = Altshuler | first3 = D. L. | last4 = Remsen | first4 = J. V. | last5 = Zamudio | first5 = K. | last6 = Sullivan | first6 = J. | year = 2007 | title = Phylogenetic Systematics and Biogeography of Hummingbirds: Bayesian and Maximum Likelihood Analyses of Partitioned Data and Selection of an Appropriate Partitioning Strategy | url = | journal = Systematic Biology | volume = 56 | issue = 5| pages = 837–856 }}</ref> La Bahama kolibro estas unu el la specioj, kiuj estis ĵus retaksitaj, ĉar antaŭe ĝi enhavis du subspeciojn de kolibroj: ''Nesophlox evelynae evelynae'' kaj ''Nesophlox "evelynae" lyura'' (ankaŭ konata kiel [[Inagua kolibro]]).<ref name=":1" /> Tamen, kolibro-specioj povas esti apartigitaj depende de morfologiaj diferencoj laŭ vostformo kaj ĉeesto aŭ foresto de irizecaj plumoj, ambaŭ konataj pro ludado de rolo en [[seksa selektado]].<ref name="Clark, C. J. 2010" /> Pro ĉi tiu kialo, la [[Inagua kolibro]], antaŭe konsiderata subspecio, nun estas specio en si mem (''Nesophlox lyrura''). Ĝi havas tute irizan kronon kaj pli lirforman voston ol la bahama kolibro.<ref name=":1" /> Tiu specio estis iam metita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei [[monofiletika]]jn genrojn, la Bahama kolibro estis movita al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Januaro 2020 }}</ref> == Aspekto == La Bahama kolibro estas malgranda kolibro, kiu kreskas ĝis nur ĉirkaŭ 8 ĝis 9,5 cm longa.<ref>{{Cite web |url=http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |title=Bahama Woodstar |access-date=2012-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221095659/http://www.press.princeton.edu/birds/arlott/hummingbird/woodstar.html |archive-date=2015-02-21 }}</ref> Ĉi tiuj birdoj pezas ĉirkaŭ 2,4 ĝis 3 g.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' de John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> Iliaj dorsoj estas verdaj kaj orkoloraj, kun oliv-sablokoloraj subaj partoj, kaj flankoj paliĝantaj al blanka (maskloj) aŭ cinamokoloraj (inoj). Flugiloj estas brunaj kaj iliaj vostoj aspektas nigrec-violkoloraj.<ref name=":0">Cory, C. B. (1890). The birds of the Bahama Islands : containing many birds new to the Islands, and a number of undescribed winter plumages of North American birds. Boston, U.S.A.: Estes & Lauriat.</ref> Maskloj havas forkoforman voston, dum inoj montras pli rondan voston kun pli larĝaj plumoj. Maskloj havas brile purpurajn irizecajn gorĝojn vicigitajn per blanka strio, kiu malbriliĝas kiam la [[reprodukta sezono]] finiĝas. Inoj ne havas la purpuran gorĝon aŭ blankan strion.<ref name=":1">Feo, T. J., Musser, J. M., Berv, J., & Clark, C. J. (2015). Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: Calliphlox evelynae lyrura , 132(1), 248–264.</ref> Kaj maskloj kaj inoj havas nigrajn, iomete kurbajn bekojn kaj nigrajn piedojn.<ref name=":0" /> == Distribuo kaj habitato == La Bahama kolibro estas distribuata ĉirkaŭ la [[Lukaja Arkipelago]], inkluzive de la [[Turkoj kaj Kajkoj]], kaj kun escepto de la Inaguaj insuloj.<ref name=":2">Chesser, R. T., Banks, R. C., Burns, K. J., Cicero, C., Dunn, J. L., Kratter, A. W., . . . Winker, K. (2015). Fifty-sixth Supplement to the American Ornithologists' Union: Check-list of North American Birds. tauk The Auk, 132(3), 748–764.</ref> Ĝi ankaŭ estis registrita plurfoje en [[Florido]], Usono.<ref>Fisk, E. J. (1974). Second U. S. Record of a Bahama Woodstar. ''American Birds'', 28(4).</ref> En aprilo 2013, birdo estis vidita dum tri tagoj ĉe manĝujo en [[Kantono Lancaster (Pensilvanio)]].<ref>{{cite web |last1=Schneck |first1=Marcus |title=Harrisburg bird bander extends her streak of rare hummingbirds recorded in Pennsylvania |url=https://www.pennlive.com/wildaboutpa/2013/05/harrisburg_bird_bander_extends.html |website=Penn Live |date=8a de Majo 2013 |publisher=Advance Local Media |access-date=31a de Julio 2020}}</ref> Ili estas malpli abundaj sur la insuloj [[Granda Bahamo]], Abaco kaj Andros, kiuj gastigas la [[Kuba kolibro|kuban kolibron]], enkondukitan kolibron, kiu montras konkurencan agreson kontraŭ la bahama kolibro.<ref name=":5">Harbour, R. (2011). ''[http://rollingharbour.com/2011/06/14/bahama-woodstars-cuban-emeralds-the-hummingbirds-of-abaco/ Bahama Woodstars & Cuban Emeralds: The hummingbirds of Abaco]''. Alirita la 12an de Oktobro, 2015, from</ref> Bahamaj kolibroj troviĝas en multaj diversaj vivejoj kiel ĝardenoj, veprejoj, kaj sekundaraj arbaroj kaj sekaj malaltaj teroj, la randoj de tropikaj ĉiamverdaj arbaroj kaj pinarbaroj.<ref name=":2" /> Ili tendencas ne migri tre malproksimen de ĉi tiuj vivejoj, estante specioj tutjaraj. Kvankam ili povas loĝi en la sama areo kiel aliaj kolibroj, ili ne estas tre sociemaj kaj ofte fariĝas agresemaj kontraŭ aliaj birdoj.<ref name=":3">Bahama Woodstar. (2005). ''[http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar The Bahamas National Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910211605/http://www.bnt.bs/Bahama-Woodstar |date=2015-09-10 }}''. Alirita la 12an de Oktobro, 2015</ref> == Kutimaro == === Manĝado === Bahamaj kolibroj ĉefe suĉas [[nektaro]]n el lokaj plantoj. Sur la Abako-Insuloj, unu el ĉi tiuj plantoj estas ''Ernodea serratifolia''. Ili vizitas la florojn dum la matenoj kaj vesperoj. Disŝiroj videblas en la tubformaj koroloj de la floroj, kie la bekoj de ĉi tiuj birdoj kaj aliaj kolibrospecioj prenis la nektaron.<ref>Negron-Ortiz, V. (1996). Reproductive biology of Ernodea (Rubiaceae-Spermacoceae) in the Bahamas and Puerto Rico. Opera Botanica, 7, 403–412.</ref> Ili ankaŭ povas nutriĝi per insektoj.<ref name=":3" /> === Reproduktado === La [[reprodukta sezono]] estas ĉefe en aprilo, sed la bahamaj kolibroj povas reproduktiĝi ankaŭ tutjare.<ref name=":3" /> Dum la reprodukta sezono, maskloj svatas inojn uzante du pariĝajn montradojn: navedajn montradojn, dividitajn en navedajn segmentojn, kiuj estas periodoj de flank-al-flanka flugo kaj aeraj plonĝoj. La nesto estas malgranda taso farita el molaj materialoj kiel [[kotono]] kaj [[lanugo]], teksita kune kun [[likeno]] kaj diversaj plantmaterialoj kiel branĉetoj kaj ŝelo.<ref name=":0" /> La alteco de ĉi tiuj nestoj varias, kelkaj registritaj tiel malalte kiel 2 futoj kaj tiel alte kiel 12 futoj.<ref name=":3" /> Inoj demetas du blankajn ovalformajn ovojn, kiujn ili kovas dum ĉirkaŭ du semajnoj.<ref name=":5" /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox evelynae}} {{Wikispecies|Nesophlox evelynae}} * [http://beautyofbirds.com/bird-species/bahama-woodstar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108235224/http://www.beautyofbirds.com/Bird-Species/bahama-woodstar |date=2014-01-08 }} * [http://www.allaboutbirds.org/one-backyard-hummingbird-species-becomes-two/] * [https://www.theguardian.com/science/grrlscientist/2014/apr/07/grrlscientist-hummingbirds-evolution-phylogeny-andes] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] ju5o3o95els7fttf1qojjke1kae3nux Nesophlox evelynae 0 941718 9354194 2026-04-17T22:49:21Z Kani 670 Alidirektigis al [[Bahama kolibro]] 9354194 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Bahama kolibro]] l6c11vfi68e5vdmmgoaj0mkff9b0e5l Inagua kolibro 0 941719 9354201 2026-04-17T23:58:20Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Inagua kolibro |koloro = pink |dosiero = Nesophlox lyrura - M.R. Perry - 465597004.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato..." 9354201 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Inagua kolibro |koloro = pink |dosiero = Nesophlox lyrura - M.R. Perry - 465597004.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Inagua kolibro''' ''N. lyrura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Lyre-tailed Hummingbird ''Nesophlox lyrura'' |volume=2018 |article-number=e.T133484007A133490508 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484007A133490508.en |access-date=27 July 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox lyrura'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1869) |vikispecio = ''Nesophlox lyrura'' |komunejo = ''Nesophlox lyrura'' |sinonimo= ''Nesophlox evelynae lyrura'' |mapo de vivoteritorioj = Nesophlox lyrura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Inagua kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox lyrura'', laŭ kio ankaŭ '''Lirvosta kolibro''') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas endemio de du insuloj de la distrikto Inagua de [[Bahamoj]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=56Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Adolfo G. Navarro-Sigüenza, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-sixth supplement to the American Ornithologists' Union ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2015, vol. 132 p. 755. Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The Inagua woodstar was originally treated as a subspecies of the [[Bahama woodstar]] (''Nesophlox evelynae''), which for a time was placed in the genus ''[[Calliphlox]]''. Following a 2015 publication, the Committee on Classification and Nomenclature of the then [[American Ornithologists' Union]] recognized the Inagua woodstar as a separate species and the major worldwide taxonomic systems followed suit.<ref>{{cite journal| last1=Feo |first1= T.J.| first2= J.M.|last2= Musser |first3= J.|last3= Berv|first4= C.J. |last4=Clark| year=2015 |title= Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: ''Calliphlox ''evelynae'' lyrura'')|journal= Auk| volume=132 | issue=1 |pages=248–264 }}</ref><ref name=56Supp/><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref> A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the genus ''Calliphlox'' was [[polyphyletic]]. Following that study and a 2017 publication, taxonomists moved the Inagua and Bahama woodstars into the resurrected genus ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=June 29, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=August 9, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements/> The Inagua woodstar is [[monotypic]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== The Inagua woodstar is {{convert|7.8|to|8.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|2.1|to|2.7|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Both sexes have a short, slightly decurved, black bill and a small white spot behind the eye. The male's forehead and [[Gorget (bird)|gorget]] are glittering reddish purple. Its upperparts are iridescent green, the breast whitish, and the belly mixed rufous and green. The tail is very deeply forked. Its central feathers are green and the others have cinnamon-rufous inner webs. The outermost feathers are lyre-shaped. Females have dull green upperparts, pale gray chin and throat with small green spots, a whitish chest, and a rufous belly. Their tail is rounded; the central feathers are green and the rest cinnamon with a wide black band near the end.<ref name=INWO-BOW>Kirwan, G. M. (2020). Inagua Woodstar (''Nesophlox lyrura''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.inawoo2.01 retrieved July 27, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The Inagua woodstar is found on Great and Little Inagua islands in the Bahama archipelago. It inhabits most of the landscapes of the islands with the probable exception of mangroves. These include dune scrub, freshwater riparian areas, and human-made parks and gardens.<ref name=INWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The Inagua woodstar is assumed to be sedentary but for movements in response to where flowers are blooming. However, there are a few records of vagrant Bahama woodstars in Florida and Cuba from before the split that were not identified at the subspecies level, so it is possible that some were of this species.<ref name=INWO-BOW/> ===Manĝado=== The Inagua woodstar forages for nectar at a variety of native and introduced flowering plants. Both sexes defend small territories around good nectar sources. In addition to nectar, the species also feeds on small insects captured by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=INWO-BOW/> ===Reproduktado=== The Inagua woodstar's breeding season has not been defined but seems to include October. It makes a tiny cup nest of plant fiber and spiderweb lined with soft fibers and covered with small pieces of bark. It generally places it within {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} of the ground. Nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=INWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Inagua woodstar as being of Least Concern. Though it has a small range and its population size is not known, the latter is believed to be stable. No specific threats have been identified, but because the islands are so low-lying, the potential is there for major habitat destruction and direct mortality by a hurricane.<ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox lyrura}} {{Wikispecies|Nesophlox lyrura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] kvw2uyh4lp9xax80vzo36chsmws2dr4 9354206 9354201 2026-04-18T00:14:45Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9354206 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Inagua kolibro |koloro = pink |dosiero = Nesophlox lyrura - M.R. Perry - 465597004.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Inagua kolibro''' ''N. lyrura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Lyre-tailed Hummingbird ''Nesophlox lyrura'' |volume=2018 |article-number=e.T133484007A133490508 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484007A133490508.en |access-date=27 July 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox lyrura'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1869) |vikispecio = ''Nesophlox lyrura'' |komunejo = ''Nesophlox lyrura'' |sinonimo= ''Nesophlox evelynae lyrura'' |mapo de vivoteritorioj = Nesophlox lyrura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Inagua kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox lyrura'', laŭ kio ankaŭ '''Lirvosta kolibro''') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas endemio de du insuloj de la distrikto Inagua de [[Bahamoj]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=56Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Adolfo G. Navarro-Sigüenza, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-sixth supplement to the American Ornithologists' Union ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2015, vol. 132 p. 755. Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Inagua kolibro estis origine traktita kiel subspecio de la [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae''), kiu dumtempe estis lokita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Post publikaĵo en 2015, la Komitato pri Klasifiko kaj Nomenklaturo de la tiama [[Usona Unio de Ornitologoj]] agnoskis la Inaguan kolibron kiel apartan specion kaj la ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj sekvis la ekzemplon.[6][5][3][4][7] Molekula filogenetika studo publikigita en 2014 trovis, ke la genro Calliphlox estis polifiletika. Post tiu studo kaj publikaĵo en 2017, taksonomistoj movis la Inaguajn kaj Bahamajn lignostelojn en la revivigitan genron Nesophlox.[8][9][10][3][4][7] <ref>{{cite journal| last1=Feo |first1= T.J.| first2= J.M.|last2= Musser |first3= J.|last3= Berv|first4= C.J. |last4=Clark| year=2015 |title= Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: ''Calliphlox ''evelynae'' lyrura'')|journal= Auk| volume=132 | issue=1 |pages=248–264 }}</ref><ref name=56Supp/><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletiko. Post tiu studo kaj publikaĵo de 2017, taksonomiistoj movis la Inaguan kaj la Bahaman kolibrojn al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements/> La Inagua kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== The Inagua woodstar is {{convert|7.8|to|8.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|2.1|to|2.7|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. Both sexes have a short, slightly decurved, black bill and a small white spot behind the eye. The male's forehead and [[Gorget (bird)|gorget]] are glittering reddish purple. Its upperparts are iridescent green, the breast whitish, and the belly mixed rufous and green. The tail is very deeply forked. Its central feathers are green and the others have cinnamon-rufous inner webs. The outermost feathers are lyre-shaped. Females have dull green upperparts, pale gray chin and throat with small green spots, a whitish chest, and a rufous belly. Their tail is rounded; the central feathers are green and the rest cinnamon with a wide black band near the end.<ref name=INWO-BOW>Kirwan, G. M. (2020). Inagua Woodstar (''Nesophlox lyrura''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.inawoo2.01 retrieved July 27, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The Inagua woodstar is found on Great and Little Inagua islands in the Bahama archipelago. It inhabits most of the landscapes of the islands with the probable exception of mangroves. These include dune scrub, freshwater riparian areas, and human-made parks and gardens.<ref name=INWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The Inagua woodstar is assumed to be sedentary but for movements in response to where flowers are blooming. However, there are a few records of vagrant Bahama woodstars in Florida and Cuba from before the split that were not identified at the subspecies level, so it is possible that some were of this species.<ref name=INWO-BOW/> ===Manĝado=== The Inagua woodstar forages for nectar at a variety of native and introduced flowering plants. Both sexes defend small territories around good nectar sources. In addition to nectar, the species also feeds on small insects captured by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=INWO-BOW/> ===Reproduktado=== The Inagua woodstar's breeding season has not been defined but seems to include October. It makes a tiny cup nest of plant fiber and spiderweb lined with soft fibers and covered with small pieces of bark. It generally places it within {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} of the ground. Nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=INWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Inagua woodstar as being of Least Concern. Though it has a small range and its population size is not known, the latter is believed to be stable. No specific threats have been identified, but because the islands are so low-lying, the potential is there for major habitat destruction and direct mortality by a hurricane.<ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox lyrura}} {{Wikispecies|Nesophlox lyrura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] 0xe9t4f03zoea95vqglu7y7x4b3ubjj 9354207 9354206 2026-04-18T00:23:52Z Kani 670 /* Aspekto */ 9354207 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Inagua kolibro |koloro = pink |dosiero = Nesophlox lyrura - M.R. Perry - 465597004.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Inagua kolibro''' ''N. lyrura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Lyre-tailed Hummingbird ''Nesophlox lyrura'' |volume=2018 |article-number=e.T133484007A133490508 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484007A133490508.en |access-date=27 July 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox lyrura'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1869) |vikispecio = ''Nesophlox lyrura'' |komunejo = ''Nesophlox lyrura'' |sinonimo= ''Nesophlox evelynae lyrura'' |mapo de vivoteritorioj = Nesophlox lyrura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Inagua kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox lyrura'', laŭ kio ankaŭ '''Lirvosta kolibro''') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas endemio de du insuloj de la distrikto Inagua de [[Bahamoj]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=56Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Adolfo G. Navarro-Sigüenza, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-sixth supplement to the American Ornithologists' Union ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2015, vol. 132 p. 755. Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Inagua kolibro estis origine traktita kiel subspecio de la [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae''), kiu dumtempe estis lokita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Post publikaĵo en 2015, la Komitato pri Klasifiko kaj Nomenklaturo de la tiama [[Usona Unio de Ornitologoj]] agnoskis la Inaguan kolibron kiel apartan specion kaj la ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj sekvis la ekzemplon.[6][5][3][4][7] Molekula filogenetika studo publikigita en 2014 trovis, ke la genro Calliphlox estis polifiletika. Post tiu studo kaj publikaĵo en 2017, taksonomistoj movis la Inaguajn kaj Bahamajn lignostelojn en la revivigitan genron Nesophlox.[8][9][10][3][4][7] <ref>{{cite journal| last1=Feo |first1= T.J.| first2= J.M.|last2= Musser |first3= J.|last3= Berv|first4= C.J. |last4=Clark| year=2015 |title= Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: ''Calliphlox ''evelynae'' lyrura'')|journal= Auk| volume=132 | issue=1 |pages=248–264 }}</ref><ref name=56Supp/><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletiko. Post tiu studo kaj publikaĵo de 2017, taksonomiistoj movis la Inaguan kaj la Bahaman kolibrojn al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements/> La Inagua kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Inagua kolibro estas 7,8 ĝis 8,2 cm longa kaj pezas 2,1 ĝis 2,7 g. Ambaŭ seksoj havas mallongan, iomete kurban, nigran bekon kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. La frunto kaj gorĝo de la masklo estas brile ruĝecviolaj. Ĝiaj supraĵoj estas irizecverdaj, la brusto blankeca, kaj la ventro miksita ruĝecbruna kaj verda. La vosto estas tre profunde forkoforma. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj havas cinam-ruĝbrunajn internajn retojn. La plej eksteraj plumoj estas lirformaj. Inoj havas obtuze verdajn supraĵojn, palgrizajn mentonon kaj gorĝon kun malgrandaj verdaj makuloj, blankecan bruston kaj ruĝbrunan ventron. Ilia vosto estas ronda; la centraj plumoj estas verdaj kaj la ceteraj cinam-koloraj kun larĝa nigra bendo proksime al la fino.<ref name=INWO-BOW>Kirwan, G. M. (2020). Inagua Woodstar (''Nesophlox lyrura''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inawoo2.01] Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The Inagua woodstar is found on Great and Little Inagua islands in the Bahama archipelago. It inhabits most of the landscapes of the islands with the probable exception of mangroves. These include dune scrub, freshwater riparian areas, and human-made parks and gardens.<ref name=INWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The Inagua woodstar is assumed to be sedentary but for movements in response to where flowers are blooming. However, there are a few records of vagrant Bahama woodstars in Florida and Cuba from before the split that were not identified at the subspecies level, so it is possible that some were of this species.<ref name=INWO-BOW/> ===Manĝado=== The Inagua woodstar forages for nectar at a variety of native and introduced flowering plants. Both sexes defend small territories around good nectar sources. In addition to nectar, the species also feeds on small insects captured by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=INWO-BOW/> ===Reproduktado=== The Inagua woodstar's breeding season has not been defined but seems to include October. It makes a tiny cup nest of plant fiber and spiderweb lined with soft fibers and covered with small pieces of bark. It generally places it within {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} of the ground. Nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=INWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Inagua woodstar as being of Least Concern. Though it has a small range and its population size is not known, the latter is believed to be stable. No specific threats have been identified, but because the islands are so low-lying, the potential is there for major habitat destruction and direct mortality by a hurricane.<ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox lyrura}} {{Wikispecies|Nesophlox lyrura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] 7cg676qleowol4vf1hjvtlr9x1yis9d 9354208 9354207 2026-04-18T00:30:13Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9354208 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Inagua kolibro |koloro = pink |dosiero = Nesophlox lyrura - M.R. Perry - 465597004.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Inagua kolibro''' ''N. lyrura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Lyre-tailed Hummingbird ''Nesophlox lyrura'' |volume=2018 |article-number=e.T133484007A133490508 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484007A133490508.en |access-date=27 July 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox lyrura'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1869) |vikispecio = ''Nesophlox lyrura'' |komunejo = ''Nesophlox lyrura'' |sinonimo= ''Nesophlox evelynae lyrura'' |mapo de vivoteritorioj = Nesophlox lyrura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Inagua kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox lyrura'', laŭ kio ankaŭ '''Lirvosta kolibro''') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas endemio de du insuloj de la distrikto Inagua de [[Bahamoj]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=56Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Adolfo G. Navarro-Sigüenza, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-sixth supplement to the American Ornithologists' Union ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2015, vol. 132 p. 755. Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Inagua kolibro estis origine traktita kiel subspecio de la [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae''), kiu dumtempe estis lokita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Post publikaĵo en 2015, la Komitato pri Klasifiko kaj Nomenklaturo de la tiama [[Usona Unio de Ornitologoj]] agnoskis la Inaguan kolibron kiel apartan specion kaj la ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj sekvis la ekzemplon.[6][5][3][4][7] Molekula filogenetika studo publikigita en 2014 trovis, ke la genro Calliphlox estis polifiletika. Post tiu studo kaj publikaĵo en 2017, taksonomistoj movis la Inaguajn kaj Bahamajn lignostelojn en la revivigitan genron Nesophlox.[8][9][10][3][4][7] <ref>{{cite journal| last1=Feo |first1= T.J.| first2= J.M.|last2= Musser |first3= J.|last3= Berv|first4= C.J. |last4=Clark| year=2015 |title= Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: ''Calliphlox ''evelynae'' lyrura'')|journal= Auk| volume=132 | issue=1 |pages=248–264 }}</ref><ref name=56Supp/><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletiko. Post tiu studo kaj publikaĵo de 2017, taksonomiistoj movis la Inaguan kaj la Bahaman kolibrojn al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements/> La Inagua kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Inagua kolibro estas 7,8 ĝis 8,2 cm longa kaj pezas 2,1 ĝis 2,7 g. Ambaŭ seksoj havas mallongan, iomete kurban, nigran bekon kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. La frunto kaj gorĝo de la masklo estas brile ruĝecviolaj. Ĝiaj supraĵoj estas irizecverdaj, la brusto blankeca, kaj la ventro miksita ruĝecbruna kaj verda. La vosto estas tre profunde forkoforma. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj havas cinam-ruĝbrunajn internajn retojn. La plej eksteraj plumoj estas lirformaj. Inoj havas obtuze verdajn supraĵojn, palgrizajn mentonon kaj gorĝon kun malgrandaj verdaj makuloj, blankecan bruston kaj ruĝbrunan ventron. Ilia vosto estas ronda; la centraj plumoj estas verdaj kaj la ceteraj cinam-koloraj kun larĝa nigra bendo proksime al la fino.<ref name=INWO-BOW>Kirwan, G. M. (2020). Inagua Woodstar (''Nesophlox lyrura''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inawoo2.01] Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Inagua kolibro troviĝas sur la insuloj Granda kaj Malgranda Inagua en la bahama insularo. Ĝi loĝas en la plejparto de la pejzaĝoj de la insuloj, escepte de mangrovoj. Tiuj inkluzivas dunajn veprejojn, nesalakvajn riverbordajn areojn, kaj homfaritajn parkojn kaj ĝardenojn.<ref name=INWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The Inagua woodstar is assumed to be sedentary but for movements in response to where flowers are blooming. However, there are a few records of vagrant Bahama woodstars in Florida and Cuba from before the split that were not identified at the subspecies level, so it is possible that some were of this species.<ref name=INWO-BOW/> ===Manĝado=== The Inagua woodstar forages for nectar at a variety of native and introduced flowering plants. Both sexes defend small territories around good nectar sources. In addition to nectar, the species also feeds on small insects captured by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=INWO-BOW/> ===Reproduktado=== The Inagua woodstar's breeding season has not been defined but seems to include October. It makes a tiny cup nest of plant fiber and spiderweb lined with soft fibers and covered with small pieces of bark. It generally places it within {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} of the ground. Nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=INWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Inagua woodstar as being of Least Concern. Though it has a small range and its population size is not known, the latter is believed to be stable. No specific threats have been identified, but because the islands are so low-lying, the potential is there for major habitat destruction and direct mortality by a hurricane.<ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox lyrura}} {{Wikispecies|Nesophlox lyrura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] bg7tofchbzh8ji7atvd0qysfoac2buj 9354209 9354208 2026-04-18T00:34:53Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9354209 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Inagua kolibro |koloro = pink |dosiero = Nesophlox lyrura - M.R. Perry - 465597004.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Inagua kolibro''' ''N. lyrura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Lyre-tailed Hummingbird ''Nesophlox lyrura'' |volume=2018 |article-number=e.T133484007A133490508 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484007A133490508.en |access-date=27 July 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox lyrura'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1869) |vikispecio = ''Nesophlox lyrura'' |komunejo = ''Nesophlox lyrura'' |sinonimo= ''Nesophlox evelynae lyrura'' |mapo de vivoteritorioj = Nesophlox lyrura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Inagua kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox lyrura'', laŭ kio ankaŭ '''Lirvosta kolibro''') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas endemio de du insuloj de la distrikto Inagua de [[Bahamoj]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=56Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Adolfo G. Navarro-Sigüenza, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-sixth supplement to the American Ornithologists' Union ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2015, vol. 132 p. 755. Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Inagua kolibro estis origine traktita kiel subspecio de la [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae''), kiu dumtempe estis lokita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Post publikaĵo en 2015, la Komitato pri Klasifiko kaj Nomenklaturo de la tiama [[Usona Unio de Ornitologoj]] agnoskis la Inaguan kolibron kiel apartan specion kaj la ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj sekvis la ekzemplon.[6][5][3][4][7] Molekula filogenetika studo publikigita en 2014 trovis, ke la genro Calliphlox estis polifiletika. Post tiu studo kaj publikaĵo en 2017, taksonomistoj movis la Inaguajn kaj Bahamajn lignostelojn en la revivigitan genron Nesophlox.[8][9][10][3][4][7] <ref>{{cite journal| last1=Feo |first1= T.J.| first2= J.M.|last2= Musser |first3= J.|last3= Berv|first4= C.J. |last4=Clark| year=2015 |title= Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: ''Calliphlox ''evelynae'' lyrura'')|journal= Auk| volume=132 | issue=1 |pages=248–264 }}</ref><ref name=56Supp/><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletiko. Post tiu studo kaj publikaĵo de 2017, taksonomiistoj movis la Inaguan kaj la Bahaman kolibrojn al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements/> La Inagua kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Inagua kolibro estas 7,8 ĝis 8,2 cm longa kaj pezas 2,1 ĝis 2,7 g. Ambaŭ seksoj havas mallongan, iomete kurban, nigran bekon kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. La frunto kaj gorĝo de la masklo estas brile ruĝecviolaj. Ĝiaj supraĵoj estas irizecverdaj, la brusto blankeca, kaj la ventro miksita ruĝecbruna kaj verda. La vosto estas tre profunde forkoforma. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj havas cinam-ruĝbrunajn internajn retojn. La plej eksteraj plumoj estas lirformaj. Inoj havas obtuze verdajn supraĵojn, palgrizajn mentonon kaj gorĝon kun malgrandaj verdaj makuloj, blankecan bruston kaj ruĝbrunan ventron. Ilia vosto estas ronda; la centraj plumoj estas verdaj kaj la ceteraj cinam-koloraj kun larĝa nigra bendo proksime al la fino.<ref name=INWO-BOW>Kirwan, G. M. (2020). Inagua Woodstar (''Nesophlox lyrura''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inawoo2.01] Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Inagua kolibro troviĝas sur la insuloj Granda kaj Malgranda Inagua en la bahama insularo. Ĝi loĝas en la plejparto de la pejzaĝoj de la insuloj, escepte de mangrovoj. Tiuj inkluzivas dunajn veprejojn, nesalakvajn riverbordajn areojn, kaj homfaritajn parkojn kaj ĝardenojn.<ref name=INWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni supozas, ke la Inagua kolibro estas sidlokema (nemigranta), krom pro movoj en respondo al kie floroj floras. Tamen, ekzistas kelkaj registroj de vagantaj bahamaj kolibroj en Florido kaj Kubo de antaŭ la disiĝo, kiuj ne estis identigitaj je la subspecia nivelo, do eblas, ke kelkaj estis de ĉi tiu specio.<ref name=INWO-BOW/> ===Manĝado=== La Inagua kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe diversaj indiĝenaj kaj enkondukitaj florplantoj. Ambaŭ seksoj defendas malgrandajn teritoriojn ĉirkaŭ bonaj nektarfontoj. Aldone al nektaro, la specio ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn per akcipitrado el ripozejo.<ref name=INWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Inagua kolibro ne estas difinita, sed ŝajne ĝi inkluzivas oktobron. Ĝi faras malgrandan tasforman neston el plantfibroj kaj [[araneaĵo]]j, kovritan per molaj fibroj kaj per malgrandaj pecoj de ŝelo. Ĝi ĝenerale metas ĝin je 1 kaj 3 m supergrunde. Nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=INWO-BOW/> ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Inagua woodstar as being of Least Concern. Though it has a small range and its population size is not known, the latter is believed to be stable. No specific threats have been identified, but because the islands are so low-lying, the potential is there for major habitat destruction and direct mortality by a hurricane.<ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox lyrura}} {{Wikispecies|Nesophlox lyrura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] okk21icgbcsq5ldhbxs64dq0stmvd10 9354211 9354209 2026-04-18T00:36:53Z Kani 670 9354211 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Inagua kolibro |koloro = pink |dosiero = Nesophlox lyrura - M.R. Perry - 465597004.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Inagua kolibro''' ''N. lyrura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Lyre-tailed Hummingbird ''Nesophlox lyrura'' |volume=2018 |article-number=e.T133484007A133490508 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484007A133490508.en |access-date=27a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox lyrura'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1869) |vikispecio = ''Nesophlox lyrura'' |komunejo = ''Nesophlox lyrura'' |sinonimo= ''Nesophlox evelynae lyrura'' |mapo de vivoteritorioj = Nesophlox lyrura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Inagua kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox lyrura'', laŭ kio ankaŭ '''Lirvosta kolibro''') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas endemio de du insuloj de la distrikto Inagua de [[Bahamoj]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=56Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Adolfo G. Navarro-Sigüenza, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-sixth supplement to the American Ornithologists' Union ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2015, vol. 132 p. 755. Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Inagua kolibro estis origine traktita kiel subspecio de la [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae''), kiu dumtempe estis lokita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Post publikaĵo en 2015, la Komitato pri Klasifiko kaj Nomenklaturo de la tiama [[Usona Unio de Ornitologoj]] agnoskis la Inaguan kolibron kiel apartan specion kaj la ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj sekvis la ekzemplon.[6][5][3][4][7] Molekula filogenetika studo publikigita en 2014 trovis, ke la genro Calliphlox estis polifiletika. Post tiu studo kaj publikaĵo en 2017, taksonomistoj movis la Inaguajn kaj Bahamajn lignostelojn en la revivigitan genron Nesophlox.[8][9][10][3][4][7] <ref>{{cite journal| last1=Feo |first1= T.J.| first2= J.M.|last2= Musser |first3= J.|last3= Berv|first4= C.J. |last4=Clark| year=2015 |title= Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: ''Calliphlox ''evelynae'' lyrura'')|journal= Auk| volume=132 | issue=1 |pages=248–264 }}</ref><ref name=56Supp/><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletiko. Post tiu studo kaj publikaĵo de 2017, taksonomiistoj movis la Inaguan kaj la Bahaman kolibrojn al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements/> La Inagua kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Inagua kolibro estas 7,8 ĝis 8,2 cm longa kaj pezas 2,1 ĝis 2,7 g. Ambaŭ seksoj havas mallongan, iomete kurban, nigran bekon kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. La frunto kaj gorĝo de la masklo estas brile ruĝecviolaj. Ĝiaj supraĵoj estas irizecverdaj, la brusto blankeca, kaj la ventro miksita ruĝecbruna kaj verda. La vosto estas tre profunde forkoforma. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj havas cinam-ruĝbrunajn internajn retojn. La plej eksteraj plumoj estas lirformaj. Inoj havas obtuze verdajn supraĵojn, palgrizajn mentonon kaj gorĝon kun malgrandaj verdaj makuloj, blankecan bruston kaj ruĝbrunan ventron. Ilia vosto estas ronda; la centraj plumoj estas verdaj kaj la ceteraj cinam-koloraj kun larĝa nigra bendo proksime al la fino.<ref name=INWO-BOW>Kirwan, G. M. (2020). Inagua Woodstar (''Nesophlox lyrura''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inawoo2.01] Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Inagua kolibro troviĝas sur la insuloj Granda kaj Malgranda Inagua en la bahama insularo. Ĝi loĝas en la plejparto de la pejzaĝoj de la insuloj, escepte de mangrovoj. Tiuj inkluzivas dunajn veprejojn, nesalakvajn riverbordajn areojn, kaj homfaritajn parkojn kaj ĝardenojn.<ref name=INWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni supozas, ke la Inagua kolibro estas sidlokema (nemigranta), krom pro movoj en respondo al kie floroj floras. Tamen, ekzistas kelkaj registroj de vagantaj bahamaj kolibroj en Florido kaj Kubo de antaŭ la disiĝo, kiuj ne estis identigitaj je la subspecia nivelo, do eblas, ke kelkaj estis de ĉi tiu specio.<ref name=INWO-BOW/> ===Manĝado=== La Inagua kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe diversaj indiĝenaj kaj enkondukitaj florplantoj. Ambaŭ seksoj defendas malgrandajn teritoriojn ĉirkaŭ bonaj nektarfontoj. Aldone al nektaro, la specio ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn per akcipitrado el ripozejo.<ref name=INWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Inagua kolibro ne estas difinita, sed ŝajne ĝi inkluzivas oktobron. Ĝi faras malgrandan tasforman neston el plantfibroj kaj [[araneaĵo]]j, kovritan per molaj fibroj kaj per malgrandaj pecoj de ŝelo. Ĝi ĝenerale metas ĝin je 1 kaj 3 m supergrunde. Nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=INWO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Inaguan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝi havas malgrandan teritorion kaj ĝia populacigrandeco ne estas konata, ĉi-lasta supozeble estas stabila. Neniu specifa minaco estis identigita, sed ĉar la insuloj estas tiel malaltaj, ekzistas la ebleco de grava vivejodetruo kaj rekta morteco pro [[uragano]]j.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Lyre-tailed Hummingbird ''Nesophlox lyrura'' |volume=2018 |article-number=e.T133484007A133490508 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484007A133490508.en |access-date=27a de Julio 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox lyrura}} {{Wikispecies|Nesophlox lyrura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] ncut04jxro1i68szzzltd2bc6qt507n 9354213 9354211 2026-04-18T00:38:43Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9354213 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Inagua kolibro |koloro = pink |dosiero = Nesophlox lyrura - M.R. Perry - 465597004.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Nesophlox]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1910 |specio = '''Inagua kolibro''' ''N. lyrura'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Lyre-tailed Hummingbird ''Nesophlox lyrura'' |volume=2018 |article-number=e.T133484007A133490508 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484007A133490508.en |access-date=27a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Nesophlox lyrura'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1869) |vikispecio = ''Nesophlox lyrura'' |komunejo = ''Nesophlox lyrura'' |sinonimo= ''Nesophlox evelynae lyrura'' |mapo de vivoteritorioj = Nesophlox lyrura map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Inagua kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Nesophlox lyrura'', laŭ kio ankaŭ '''Lirvosta kolibro''') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Nesophlox]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas endemio de du insuloj de la distrikto Inagua de [[Bahamoj]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=56Supp>R. Terry Chesser, Richard C. Banks, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Adolfo G. Navarro-Sigüenza, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., James D. Rising, Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. "Fifty-sixth supplement to the American Ornithologists' Union ''Check-list of North American Birds''". ''The Auk'' 2015, vol. 132 p. 755. Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Inagua kolibro estis origine traktita kiel subspecio de la [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae''), kiu dumtempe estis lokita en la genron ''[[Calliphlox]]''. Post publikaĵo en 2015, la Komitato pri Klasifiko kaj Nomenklaturo de la tiama [[Usona Unio de Ornitologoj]] agnoskis la Inaguan kolibron kiel apartan specion kaj la ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj sekvis la ekzemplon.<ref>{{cite journal| last1=Feo |first1= T.J.| first2= J.M.|last2= Musser |first3= J.|last3= Berv|first4= C.J. |last4=Clark| year=2015 |title= Divergence in morphology, calls, song, mechanical sounds, and genetics supports species status for the Inaguan hummingbird (Trochilidae: ''Calliphlox ''evelynae'' lyrura'')|journal= Auk| volume=132 | issue=1 |pages=248–264 }}</ref><ref name=56Supp/><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Calliphlox'' estas polifiletiko. Post tiu studo kaj publikaĵo de 2017, taksonomiistoj movis la Inaguan kaj la Bahaman kolibrojn al la restarigita genro ''[[Nesophlox]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements/> La Inagua kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Inagua kolibro estas 7,8 ĝis 8,2 cm longa kaj pezas 2,1 ĝis 2,7 g. Ambaŭ seksoj havas mallongan, iomete kurban, nigran bekon kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. La frunto kaj gorĝo de la masklo estas brile ruĝecviolaj. Ĝiaj supraĵoj estas irizecverdaj, la brusto blankeca, kaj la ventro miksita ruĝecbruna kaj verda. La vosto estas tre profunde forkoforma. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj kaj la aliaj havas cinam-ruĝbrunajn internajn retojn. La plej eksteraj plumoj estas lirformaj. Inoj havas obtuze verdajn supraĵojn, palgrizajn mentonon kaj gorĝon kun malgrandaj verdaj makuloj, blankecan bruston kaj ruĝbrunan ventron. Ilia vosto estas ronda; la centraj plumoj estas verdaj kaj la ceteraj cinam-koloraj kun larĝa nigra bendo proksime al la fino.<ref name=INWO-BOW>Kirwan, G. M. (2020). Inagua Woodstar (''Nesophlox lyrura''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inawoo2.01] Alirita la 27an de Julio, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Inagua kolibro troviĝas sur la insuloj Granda kaj Malgranda Inagua en la bahama insularo. Ĝi loĝas en la plejparto de la pejzaĝoj de la insuloj, escepte de mangrovoj. Tiuj inkluzivas dunajn veprejojn, nesalakvajn riverbordajn areojn, kaj homfaritajn parkojn kaj ĝardenojn.<ref name=INWO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni supozas, ke la Inagua kolibro estas sidlokema (nemigranta), krom pro movoj en respondo al kie floroj floras. Tamen, ekzistas kelkaj registroj de vagantaj bahamaj kolibroj en Florido kaj Kubo de antaŭ la disiĝo, kiuj ne estis identigitaj je la subspecia nivelo, do eblas, ke kelkaj estis de ĉi tiu specio.<ref name=INWO-BOW/> ===Manĝado=== La Inagua kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe diversaj indiĝenaj kaj enkondukitaj florplantoj. Ambaŭ seksoj defendas malgrandajn teritoriojn ĉirkaŭ bonaj nektarfontoj. Aldone al nektaro, la specio ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn per akcipitrado el ripozejo.<ref name=INWO-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Inagua kolibro ne estas difinita, sed ŝajne ĝi inkluzivas oktobron. Ĝi faras malgrandan tasforman neston el plantfibroj kaj [[araneaĵo]]j, kovritan per molaj fibroj kaj per malgrandaj pecoj de ŝelo. Ĝi ĝenerale metas ĝin je 1 kaj 3 m supergrunde. Nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=INWO-BOW/> ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Inaguan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝi havas malgrandan teritorion kaj ĝia populacigrandeco ne estas konata, ĉi-lasta supozeble estas stabila. Neniu specifa minaco estis identigita, sed ĉar la insuloj estas tiel malaltaj, ekzistas la ebleco de grava vivejodetruo kaj rekta morteco pro [[uragano]]j.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=Lyre-tailed Hummingbird ''Nesophlox lyrura'' |volume=2018 |article-number=e.T133484007A133490508 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T133484007A133490508.en |access-date=27a de Julio 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} *del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *James A. Jobling: A Dictionary of Scientific Bird Names. Oxford University Press, Oxford 1991, {{ISBN|978-0-19-854634-4}}. * Raffaele, Herbert; James Wiley, Orlando Garrido, Allan Keith & Janis Raffaele (2003) ''Birds of the West Indies'', Christopher Helm, London. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Nesophlox lyrura}} {{Wikispecies|Nesophlox lyrura}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Karibio]] mwvo3btunn56k27aqyby8ocm45xjknw Pierre de Witte 0 941720 9354210 2026-04-18T00:35:17Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Peter Candid]] 9354210 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Peter Candid]] 4zc963ot9vpd13l12676d58yvczhhag Nesophlox lyrura 0 941721 9354212 2026-04-18T00:38:02Z Kani 670 Alidirektigis al [[Inagua kolibro]] 9354212 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Inagua kolibro]] kd6k5ub2aopduddc2pjvonznfskhpi9 Kurdlingva Vikipedio 0 941722 9354215 2026-04-18T02:23:32Z Maxima Drusilla 255359 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto Vikipedio|ku}} {{Informkesto Vikipedio|ckb}} Ekzistas du [[Kurda lingvaro|kurdaj]] eldonoj de [[Vikipedio]], unu verkita en [[Nordaj kurdaj dialektoj|kurmanĝa]] (nordkurda) kaj la alia en [[Sorana lingvo|sorana]] (centrakurda). La originala estis fondita en januaro 2004. En {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, la kurmanĝa lingva Vikipedio havas {{NUMBEROF|ARTICLES|ku|N}} artikolojn kaj sorana lingva Vikipedio havas {{NUMBEROF|ARTICLES|ckb|N}} arti..." 9354215 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Vikipedio|ku}} {{Informkesto Vikipedio|ckb}} Ekzistas du [[Kurda lingvaro|kurdaj]] eldonoj de [[Vikipedio]], unu verkita en [[Nordaj kurdaj dialektoj|kurmanĝa]] (nordkurda) kaj la alia en [[Sorana lingvo|sorana]] (centrakurda). La originala estis fondita en januaro 2004. En {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}, la kurmanĝa lingva Vikipedio havas {{NUMBEROF|ARTICLES|ku|N}} artikolojn kaj sorana lingva Vikipedio havas {{NUMBEROF|ARTICLES|ckb|N}} artikolojn.<ref name="list">{{Cite web|url=http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias|title=List of Wikipedias|access-date=30 April 2020|publisher=Wikimedia Foundation Inc.|year=2020|format=Web}}</ref> Ekzistas ankaŭ du aliaj Vikipediaj eldonoj por la [[Zazaa lingvo|zazaa]] kaj la [[suda kurda]] lingvoj, ĉi-lasta ankoraŭ en la testa fazo. == Historio == La kurda Vikipedio estis establita la 7-an de januaro 2004,<ref>https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AEk%C3%AEpediya:D%C3%AEroka_W%C3%AEk%C3%AEpediyaya_kurd%C3%AE&oldid=779545</ref> celante enhavi artikolojn en la kurmana kaj sorani lingvoj samtempe. La 12-an de aŭgusto 2009, la kurda Vikipedio estis dividita en du versiojn pro teknikaj kaj lingvaj problemoj. La malnova versio (ku.) restis kiel la kurmanĝa Vikipedio kaj nova versio (ckb.) estis kreita por la sorana-kurda Vikipedio. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vikipedioj}} [[Kategorio:Vikipedioj laŭ lingvoj]] [[Kategorio:Kurda lingvo|Vikipedio]] [[Kategorio:Retejoj aperintaj en 2004]] aaegtuxohlblva9omzgp75owyz9xczs Tibor Bedő 0 941723 9354225 2026-04-18T04:50:30Z Crosstor 3176 ginekologo 9354225 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Tibor (virnomo)|Tibor]] Bedő''' [bedO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bedő Tibor''' estas [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], [[politikisto]], [[parlamentano]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM45742;jsessionid=D3374C998401FE254869B37F2745D4AD hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=644679&date=2026-04-18 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1946|3|3}} en [[Hollóháza]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Jászapáti]] en 1964, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Debrecen|Medicina Universitato de Debrecen]] en [[1970]]. 4 jarojn poste li akiris ginekologian licencon. Ekde la diplomo li estis [[asistanto]] en la ginekologia kliniko. En 1984 li estis levita ĉefkuracisto en malsanulejo de [[Berettyóújfalu]]. Intertempe li membriĝis en tiam unusolan partion (1967). Inter 1994-1998 li estis parlamenta deputito inter la [[socialisto]]j. Li edziĝis en 1969, lia edzino naskis 3 gefilojn en la 1970-aj jaroj. == Fontoj == * [https://www.parlament.hu/kepviselo/elet/b154.htm biografio hungare kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bedo Tibor}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj socialistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ha3japfcmtlizx55ojc9rrj64ni1rmq Poecilotriccus 0 941724 9354226 2026-04-18T04:57:32Z HaleBopp 52251 Kreado de Poecilotriccus 9354226 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Poecilotriccus'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Poecilotriccus ruficeps (Tiranuelo capirrufo) (14426506941).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[rufkrona todotirano]] (''P. ruficeps''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Poecilotriccus''''' |genro aŭtoritato = [[Berlepsch, HHCL]], 1884 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Poecilotriccus ruficeps|P. ruficeps]]'' - [[rufkrona todotirano]] *''[[Poecilotriccus luluae|P. luluae]]'' - [[rufkapuĉa todotirano]] *''[[Poecilotriccus albifacies|P. albifacies]]'' - [[blankvanga todotirano]] *''[[Poecilotriccus capitalis|P. capitalis]]'' - [[nigrablanka todotirano]] *''[[Poecilotriccus senex|P. senex]]'' - [[okravanga todotirano]] *''[[Poecilotriccus russatus|P. russatus]]'' - [[rusta todotirano]] *''[[Poecilotriccus plumbeiceps|P. plumbeiceps]]'' - [[okragorĝa todotirano]] *''[[Poecilotriccus fumifrons|P. fumifrons]]'' - [[grizfrunta todotirano]] *''[[Poecilotriccus latirostris|P. latirostris]]'' - [[rufbrida todotirano]] *''[[Poecilotriccus sylvia|P. sylvia]]'' - [[ardezkapa todotirano]] *''[[Poecilotriccus calopterus|P. calopterus]]'' - [[orflugila todotirano]] *''[[Poecilotriccus pulchellus|P. pulchellus]]'' - [[nigradorsa todotirano]] |sinonimo = *''Krotalotriccus'' *''Lanyonia'' *''Physatriccus'' |vikispecio = |komunejo = }} '''''Poecilotriccus''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 12 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 18-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Poecilotriccus'' <small>[[Berlepsch, HHCL]], 1884</small> ****''[[Poecilotriccus ruficeps]]'' <small>([[Kaup, JJ]], 1852)</small> - [[rufkrona todotirano]] ****''[[Poecilotriccus luluae]]'' <small>Johnson, NK; Jones, RE, 2001</small> - [[rufkapuĉa todotirano]] ****''[[Poecilotriccus albifacies]]'' <small>([[Blake, ER]], 1959)</small> - [[blankvanga todotirano]] ****''[[Poecilotriccus capitalis]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1857)</small> - [[nigrablanka todotirano]] ****''[[Poecilotriccus senex]]'' <small>([[Pelzeln, A]] 1868)</small> - [[okravanga todotirano]] ****''[[Poecilotriccus russatus]]'' <small>([[Salvin, O]]; [[Godman, FD]], 1884)</small> - [[rusta todotirano]] ****''[[Poecilotriccus plumbeiceps]]'' <small>([[de Lafresnaye, NFAA]], 1846)</small> - [[okragorĝa todotirano]] ****''[[Poecilotriccus fumifrons]]'' <small>([[Hartlaub, KJG]], 1853)</small> - [[grizfrunta todotirano]] ****''[[Poecilotriccus latirostris]]'' <small>([[Pelzeln, A]], 1868)</small> - [[rufbrida todotirano]] ****''[[Poecilotriccus sylvia]]'' <small>([[Desmarest, A-G]], 1806)</small> - [[ardezkapa todotirano]] ****''[[Poecilotriccus calopterus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1857)</small> - [[orflugila todotirano]] ****''[[Poecilotriccus pulchellus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1874)</small> - [[nigradorsa todotirano]] {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Poecilotriccus'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''ποικίλος'' (''pojkilos'' = "bunta, makulita aŭ varia") kaj ''τρικκος'' (''trikos'' el ''θρίξ, τριχός'' (''triks, trikos'' = "haro"), kiu indikas nekonata birdeto kun vibrisoj). En ornitologio, la radiko ''triccus'' ofte estas uzata por konstrui genrajn nomojn el tiranedoj. Ĉikaze, tiu nomo aludas pri la bunta plumaro de tiuj birdoj rilate al aliaj tiranedoj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rcttyr1/cur/introduction Birds of the World], Rufous-crowned Tody-Flycatcher.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] sl2felx19cbtqkbulndp1e9c3l72m1p Rufkrona todotirano 0 941725 9354234 2026-04-18T05:31:45Z HaleBopp 52251 Kreado de Rufkrona todotirano 9354234 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufkrona todotirano |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Poecilotriccus ruficeps (Tiranuelo capirrufo) (14426506941).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Kolombio]] |dosiero2 = Poecilotriccus ruficeps - Rufous-crowned Tody-Flycatcher XC248932.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Poecilotriccus]]'' |specio = '''''P. ruficeps''''' - '''rufkrona todotirano''' |statuso = LC |dunomo = ''Poecilotriccus ruficeps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Kaup, JJ]], 1852) |mapo de vivoteritorioj = Poecilotriccus ruficeps map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''P. r. melanomystax'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> *''P. r. ruficeps'' <small>([[Kaup, JJ]], 1852)</small> *''P. r. rufigenis'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1877)</small> *''P. r. peruvianus'' <small>[[Chapman, FM]], 1924</small> |sinonimo = *''Todirhamphus ruficeps'' (pranomo) *''Todirostrum lenzi'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''rufkrona todotirano'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Poecilotriccus ruficeps]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 4 [[subspecio]]jn troviĝantajn en norduesta [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 18-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Poecilotriccus]]'' <small>[[Berlepsch, HHCL]], 1884</small> ****''Poecilotriccus ruficeps'' <small>([[Kaup, JJ]], 1852)</small> - rufkrona todotirano *****''Poecilotriccus ruficeps melanomystax'' <small>[[Hellmayr, CE]], 1927</small> *****''Poecilotriccus ruficeps ruficeps'' <small>([[Kaup, JJ]], 1852)</small> *****''Poecilotriccus ruficeps rufigenis'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1877)</small> *****''Poecilotriccus ruficeps peruvianus'' <small>[[Chapman, FM]], 1924</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Poecilotriccus'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''ποικίλος'' (''pojkilos'' = "bunta, makulita aŭ varia") kaj ''τρικκος'' (''trikos'' el ''θρίξ, τριχός'' (''triks, trikos'' = "haro"), kiu indikas nekonata birdeto kun vibrisoj). En ornitologio, la radiko ''triccus'' ofte estas uzata por konstrui genrajn nomojn el tiranedoj. Ĉikaze, tiu nomo aludas pri la bunta plumaro de tiuj birdoj rilate al aliaj tiranedoj<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rcttyr1/cur/introduction Birds of the World], Rufous-crowned Tody-Flycatcher.</ref>. La [[specia epiteto]] ''ruficeps'' estas [[latina]] vorto signifanta "rufkapa", el ''rūfus'' (= "rufa") kun la sufikso ''-ceps'' (el ''căpŭt, căpĭtis'' = "kapo"), ĉar tiu specio havas distingan brile rufan kronon<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La rufkrona todotirano troviĝas en la [[Andoj]] de [[Venezuelo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], kaj plej norduesta [[Peruo]]. Ĝi vivas en densejoj, bambuejoj, arbustaroj kaj malgrandaj arbidoj ĉe arbarorandoj, en duarangaj kreskaĵoj, heĝoj, paŝtejoj kaj [[senarbejo]]j. Ĝi ne troveblas ene de densaj arbaroj. Ĝi ĉeestas kutime je 1600–2700 m, foje ĝis 1000-2900 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] h6b7epwxdty1skqjv6xyz1rh9ht4bty Poecilotriccus ruficeps 0 941726 9354235 2026-04-18T05:31:51Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Rufkrona todotirano 9354235 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufkrona todotirano]] opmijyx9uphd1im68d2u3v7t6uhqr4f Vesec u Sobotky 0 941727 9354238 2026-04-18T06:46:49Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vesec u Sobotky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Vesec u Sobotky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Vesec u Sobotky.jpg | dosiero_priskribo = Vesec u Sobotky <!-..." 9354238 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vesec u Sobotky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Vesec u Sobotky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Vesec u Sobotky.jpg | dosiero_priskribo = Vesec u Sobotky <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 19 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Vesec u Sobotky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 299 | lat_d = 50 | lat_m = 28 | lat_s = 49 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 09 | long_s = 19 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1.75 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Vesec u Sobotky <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Vesec u Sobotky | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Vesec u Sobotky''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1&nbsp;km sude de Libošovice. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Vesec u Sobotky''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,75&nbsp;km². == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Statuo de sankta Johano Nepomuka * Kolono kun statuaro de La plej sankta Triunuo * Kamparanaj bienetoj n-ro 1, 3–5, 7, 9–16, 18 kaj 20 * [[Blanka poplo]], memoriga arbo * [[Valo Plakánek|Naturrezervejo Valo Plakánek]] == Vesec en filmo == En la municipo estis filmitaj kelke da scenoj el filmoj ''[[Jára Cimrman ležící, spící]]'', ''[[Jak dostat tatínka do polepšovny]]'', ''[[V zámku a podzámčí]]'' aŭ ''[[Přijela k nám pouť]]''. == Pluaj fotoj == <gallery> Remarkable trees at Vesec u Sobotky 2.jpg|Memorigaj arboj en vilaĝplaco Vesec u Sobotky - panoramio (5).jpg|Vesec u Sobotky Vesec u Sobotky - panoramio (2).jpg|Vesec u Sobotky Vesec cp14-07-2019-vesec u sobotky.jpg|Vesec u Sobotky Vesec u Sobotky - panoramio (11).jpg|Vesec u Sobotky Vesec cp20-07-2019-vesec u sobotky.jpg|Vesec u Sobotky </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] llpgg0ft48kfrtfp2g8s0tvaiuyppht 9354239 9354238 2026-04-18T06:48:25Z Petr Tomasovsky 678 9354239 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Vesec}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vesec u Sobotky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Vesec u Sobotky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Vesec u Sobotky.jpg | dosiero_priskribo = Vesec u Sobotky <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 19 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Vesec u Sobotky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 299 | lat_d = 50 | lat_m = 28 | lat_s = 49 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 09 | long_s = 19 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1.75 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Vesec u Sobotky <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Vesec u Sobotky | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Vesec u Sobotky''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1&nbsp;km sude de Libošovice. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Vesec u Sobotky''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,75&nbsp;km². == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Statuo de sankta Johano Nepomuka * Kolono kun statuaro de La plej sankta Triunuo * Kamparanaj bienetoj n-ro 1, 3–5, 7, 9–16, 18 kaj 20 * [[Blanka poplo]], memoriga arbo * [[Valo Plakánek|Naturrezervejo Valo Plakánek]] == Vesec en filmo == En la municipo estis filmitaj kelke da scenoj el filmoj ''[[Jára Cimrman ležící, spící]]'', ''[[Jak dostat tatínka do polepšovny]]'', ''[[V zámku a podzámčí]]'' aŭ ''[[Přijela k nám pouť]]''. == Pluaj fotoj == <gallery> Remarkable trees at Vesec u Sobotky 2.jpg|Memorigaj arboj en vilaĝplaco Vesec u Sobotky - panoramio (5).jpg|Vesec u Sobotky Vesec u Sobotky - panoramio (2).jpg|Vesec u Sobotky Vesec cp14-07-2019-vesec u sobotky.jpg|Vesec u Sobotky Vesec u Sobotky - panoramio (11).jpg|Vesec u Sobotky Vesec cp20-07-2019-vesec u sobotky.jpg|Vesec u Sobotky </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] 5f82jarbxr72f99wwkyul9s8x5brdwx 9354251 9354239 2026-04-18T07:44:09Z Petr Tomasovsky 678 9354251 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Vesec}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Vesec u Sobotky | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Vesec u Sobotky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Vesec u Sobotky.jpg | dosiero_priskribo = Vesec u Sobotky <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 19 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Vesec u Sobotky | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 299 | lat_d = 50 | lat_m = 28 | lat_s = 49 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 09 | long_s = 19 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1.75 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Vesec u Sobotky <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Vesec u Sobotky | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Vesec u Sobotky''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1&nbsp;km sude de Libošovice. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Vesec u Sobotky''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,75&nbsp;km². == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Statuo de sankta Johano Nepomuka * Kolono kun statuaro de La plej sankta Triunuo * Kamparanaj bienetoj n-ro 1, 3–5, 7, 9–16, 18 kaj 20 * [[Blanka poplo]], memoriga arbo * [[Valo Plakánek|Naturrezervejo Valo Plakánek]] == Vesec en filmo == En la municipo estis filmitaj kelke da scenoj el filmoj ''[[Jára Cimrman ležící, spící]]'', ''[[Jak dostat tatínka do polepšovny]]'', ''[[V zámku a podzámčí]]'' aŭ ''[[Přijela k nám pouť]]''. ==Ĉirkaŭaĵo== * [[Sobotka]] == Pluaj fotoj == <gallery> Remarkable trees at Vesec u Sobotky 2.jpg|Memorigaj arboj en vilaĝplaco Vesec u Sobotky - panoramio (5).jpg|Vesec u Sobotky Vesec u Sobotky - panoramio (2).jpg|Vesec u Sobotky Vesec cp14-07-2019-vesec u sobotky.jpg|Vesec u Sobotky Vesec u Sobotky - panoramio (11).jpg|Vesec u Sobotky Vesec cp20-07-2019-vesec u sobotky.jpg|Vesec u Sobotky </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] jbl7w0syf5obho1az2s0bsfob44brkb György Békés 0 941728 9354240 2026-04-18T06:53:20Z Crosstor 3176 ginekologo 9354240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Békés''' [djordj bEkEŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Békés György''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Neu'', lia edzino estis [[Ágnes Roboz]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=672089&date=2026-04-18 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM47190 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1920|8|8}} en [[Szolnok]], li mortis {{mortotago|1969|5|16}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1938, poste li akiris medicinan diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1945]], dum en la nazia erao (1944) li estis trudlaboristo en la tiama [[Jugoslavio]]. Post la diplomo li estis aŭ hospitala ginekologo, aŭ klinika subkuracisto aŭ laboris en la ministerio. Inter 1958-1960 li laboris en kliniko de [[Dresdeno]], poste en Budapeŝto li estis [[asistanto]], iom poste [[lektoro]]. En 1967 li estis ĉefkuracisto en [[Malsanulejo Rókus]] ĝis sia tre frua morto pro [[kancero]]. Li edziĝis en 1945. == Elektitaj kontribuoj == * ''Harántfekvéses szüléseink eredményei''. (kunaŭtoro, 1956) * ''Adatok a kürtcsavarodás kórképéhez''. (1958) * ''Az oralis fogamzásgátlás helye a tudatos családtervezésben''. (kunaŭtoro, 1967) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/b-74700/bekes-gyorgy-74A69/ biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bekes Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gm313pdtdglqy4ns31l1awkplbgwrkg Dobšice (Libošovice) 0 941729 9354244 2026-04-18T07:07:28Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dobšice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dobšice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dobšice (v Českém ráji) - chaloupka čp. 35.jpg | dosiero_priskribo = D..." 9354244 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dobšice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dobšice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dobšice (v Českém ráji) - chaloupka čp. 35.jpg | dosiero_priskribo = Domo n-ro 35 <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 35 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Dobšice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 333 | lat_d = 50 | lat_m = 30 | lat_s = 34 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 08 | long_s = 33 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.82 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dobšice <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1437 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Dobšice (Libošovice) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Dobšice''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 2,5&nbsp;km nordokcidente de Libošovice. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Dobšice''' estas anakxu nomo de katastra teritorio kun areo 2,82&nbsp;km². En la katastra teritorio Dobšice situas ankaŭ&nbsp;[[Meziluží (Libošovice)|Meziluží]]. ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1437]]. La sekvantan jaron aĉetis la vilaĝon Mikuláš Zajíc z&nbsp;Hazmburka kaj li alligis ĝin al senjorujo de burgo [[Kost]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * domo n-ro 21 * pluaj konstruaĵoj de popola arkitekturo (ekz. n-roj 17, 35) * fajroestingista armilejo * [[Podtrosecká údolí|Naturmemorindaĵo Podtrosecká údolí]] * [[Meziluží (naturmemorindaĵo)|Naturmemorindaĵo Meziluží]] (la protekto nuligita en la jaro 2013) == Pluaj fotoj == <gallery> Dobšice (v Českém ráji) - náves s křížkem a hasičskou zbrojnicí.jpg|Vilaĝplaco kun kruceto kaj fajroestingista armilejo Dobšice (v Českém ráji) - statek čp. 17.jpg|Bieno n-ro 17 </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] rdg4hcxgv5dc46vbb06uoytoip25q16 9354245 9354244 2026-04-18T07:08:51Z Petr Tomasovsky 678 9354245 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Dobšice}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Dobšice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dobšice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Dobšice (v Českém ráji) - chaloupka čp. 35.jpg | dosiero_priskribo = Domo n-ro 35 <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 35 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Dobšice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 333 | lat_d = 50 | lat_m = 30 | lat_s = 34 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 08 | long_s = 33 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.82 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dobšice <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1437 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Dobšice (Libošovice) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Dobšice''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 2,5&nbsp;km nordokcidente de Libošovice. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Dobšice''' estas anakxu nomo de katastra teritorio kun areo 2,82&nbsp;km². En la katastra teritorio Dobšice situas ankaŭ&nbsp;[[Meziluží (Libošovice)|Meziluží]]. ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1437]]. La sekvantan jaron aĉetis la vilaĝon Mikuláš Zajíc z&nbsp;Hazmburka kaj li alligis ĝin al senjorujo de burgo [[Kost]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * domo n-ro 21 * pluaj konstruaĵoj de popola arkitekturo (ekz. n-roj 17, 35) * fajroestingista armilejo * [[Podtrosecká údolí|Naturmemorindaĵo Podtrosecká údolí]] * [[Meziluží (naturmemorindaĵo)|Naturmemorindaĵo Meziluží]] (la protekto nuligita en la jaro 2013) == Pluaj fotoj == <gallery> Dobšice (v Českém ráji) - náves s křížkem a hasičskou zbrojnicí.jpg|Vilaĝplaco kun kruceto kaj fajroestingista armilejo Dobšice (v Českém ráji) - statek čp. 17.jpg|Bieno n-ro 17 </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] reg2rqoue0s6h9xrtpu6fya3phg14mi Rytířova Lhota 0 941730 9354246 2026-04-18T07:20:36Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rytířova Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Rytířova Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Rytířova Lhota - čp. 20 před znehodnocující přestavbou.jpg |..." 9354246 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Rytířova Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Rytířova Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Rytířova Lhota - čp. 20 před znehodnocující přestavbou.jpg | dosiero_priskribo = Domo en Rytířova Lhota <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 30 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Rytířova Lhota | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 336 | lat_d = 50 | lat_m = 30 | lat_s = 13 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 09 | long_s = 03 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.27 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Rytířova Lhota <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Rytířova Lhota | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Rytířova Lhota''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km nordokcidente de Libošovice. Estas ĉi tie registritaj 44 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Rytířova Lhota''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,27&nbsp;km². En la katastra teritorio Rytířova Lhota situas ankaŭ [[Malá Lhota (Libošovice)|Malá Lhota]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Pluaj fotoj == <gallery> Rytířova Lhota - čp. 31.jpg|Domo en Rytířova Lhota Rytířova Lhota - čp. 35 na návsi.jpg|Domo en Rytířova Lhota </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] ntex7ros8srx50k9nar4oguleos23oi Malá Lhota (Libošovice) 0 941731 9354247 2026-04-18T07:30:25Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Malá Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Malá Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Malá Lhota (v Českém ráji) - chalupy ve středu vsi (2).jpg | dosiero_pris..." 9354247 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Malá Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Malá Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Malá Lhota (v Českém ráji) - chalupy ve středu vsi (2).jpg | dosiero_priskribo = Malá Lhota <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 21 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Malá Lhota | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 332 | lat_d = 50 | lat_m = 30 | lat_s = 25 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 04 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.27 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Rytířova Lhota <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Malá Lhota (Libošovice) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Malá Lhota''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1&nbsp;km norde de Libošovice. Estas ĉi tie registritaj 32 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Malá Lhota situas en katastra teritorio '''[[Rytířova Lhota]]''' kun areo 3,27&nbsp;km². == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Memorindaĵoj== * kelke da domoj de popola arkitekturo == Pluaj fotoj == <gallery> Malá Lhota (v Českém ráji) - chaloupka čp. 1.jpg|Malá Lhota Malá Lhota (v Českém ráji) - chalupy ve středu vsi (1).jpg|Malá Lhota Malá Lhota - výhled k severu.jpg|Malá Lhota </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] ao953j5by27m9cj1oxujgw9chmwyum3 9354248 9354247 2026-04-18T07:31:33Z Petr Tomasovsky 678 9354248 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Malá Lhota}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Malá Lhota | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Malá Lhota | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Malá Lhota (v Českém ráji) - chalupy ve středu vsi (2).jpg | dosiero_priskribo = Malá Lhota <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 21 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Malá Lhota | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 332 | lat_d = 50 | lat_m = 30 | lat_s = 25 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 04 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.27 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Rytířova Lhota <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Malá Lhota (Libošovice) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Malá Lhota''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1&nbsp;km norde de Libošovice. Estas ĉi tie registritaj 32 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Malá Lhota situas en katastra teritorio '''[[Rytířova Lhota]]''' kun areo 3,27&nbsp;km². == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} ==Memorindaĵoj== * kelke da domoj de popola arkitekturo == Pluaj fotoj == <gallery> Malá Lhota (v Českém ráji) - chaloupka čp. 1.jpg|Malá Lhota Malá Lhota (v Českém ráji) - chalupy ve středu vsi (1).jpg|Malá Lhota Malá Lhota - výhled k severu.jpg|Malá Lhota </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota]] mn1n2a191ummr4ff0qioilwkeqgg1gx Podkost 0 941732 9354262 2026-04-18T08:10:59Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Podkost | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Podkost | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Podkost 063.jpg | dosiero_priskribo = Vido el burgo Kost <!-- *** Simboloj **..." 9354262 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Podkost | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Podkost | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Podkost 063.jpg | dosiero_priskribo = Vido el burgo Kost <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 24 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Podkost | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 300 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 19 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 08 | long_s = 25 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.43 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Podkost <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1636 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Podkost | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Podkost''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km okcidente de Libošovice. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Podkost''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,43&nbsp;km². En la katastra teritorio de la vilaĝo troviĝas ankaŭ gotika burgo [[Kost]]. ==Historio== La vilaĝo Podkost estis fondita en la jaro [[1636]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Burgo [[Kost]], nacia kultura memorindaĵo de Ĉeĥio * Statuo de sankta Donato * Statuo de sankta Johano Nepomuka * [[Valo Plakánek|Naturrezervejo Valo Plakánek]] == Pluaj fotoj == <gallery> Podkost 011.jpg|Podkost Podkost 136.jpg|Podkost Podkost-kříž-ve-skále2020.jpg|Podkost, kruco en roko Podkost-chalupy2020.jpg|Domoj Socha svatého Jana Nepomuckého u hradu Kost (Q66219440) 01.jpg|Statuo de sankta Johano Nepomuka Hrad Kost z Plakánku.jpg|Burgo Kost </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] f0j3064tw6kxdqjgmn2ilydzf5ro7j5 Imre Berczeller 0 941733 9354271 2026-04-18T08:49:28Z Crosstor 3176 ginekologo 9354271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Berczeller''' [berceler], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Berczeller Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], ĉef[[kuracisto]]. Lia persona nomvarianto estis ''Dávid'', lia plej konata filo estis [[László Berczeller]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=741773&date=2026-04-18 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM86737 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1861|5|6}} en [[Aszód]], li mortis {{mortotago|1936|2|14}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en katolika [[gimnazio]] en [[Budapeŝto]] en 1878, poste li akiris medicinan diplomon en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] en [[1885]]. Post la diplomo li praktikadis en malsanulejo apud [[Vilmos Tauffer]], en 1887 li estis levita [[asistanto]] en la kliniko. Ekde 1893 li laboris en juda malsanulejo, kie li estis levita ĉefkuracisto en 1905. Li pensiuliĝis en 1930. Li edziĝis en 1889, poste 3 filoj naskiĝis, en 1928 li vidviĝis. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az orvosok és bábák kikénezése Svédországban''. (1889) * [[Heinrich Fritsch]]: ''A nőgyógyászat tankönyve''. tradukaĵo, 1894 * ''A szülészeti és sebészeti antisepsis története''. 1905 * ''Inoperabilis portiocarcinoma palliativ kezelése czukorporral''. (1913) * ''Virchow, mint censor''. (1925) == Fontoj == * [[Hungarlingva Vikipedio]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berczeller Imre}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gupe3srdcctutkkhv38z1qbbquev35g 9354273 9354271 2026-04-18T08:50:53Z Crosstor 3176 /* Elektitaj kontribuoj */ 9354273 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Emeriko|Imre]] Berczeller''' [berceler], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Berczeller Imre''' estis [[Hungario|hungara]] [[ginekologo]], ĉef[[kuracisto]]. Lia persona nomvarianto estis ''Dávid'', lia plej konata filo estis [[László Berczeller]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=741773&date=2026-04-18 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM86737 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1861|5|6}} en [[Aszód]], li mortis {{mortotago|1936|2|14}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en katolika [[gimnazio]] en [[Budapeŝto]] en 1878, poste li akiris medicinan diplomon en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] en [[1885]]. Post la diplomo li praktikadis en malsanulejo apud [[Vilmos Tauffer]], en 1887 li estis levita [[asistanto]] en la kliniko. Ekde 1893 li laboris en juda malsanulejo, kie li estis levita ĉefkuracisto en 1905. Li pensiuliĝis en 1930. Li edziĝis en 1889, poste 3 filoj naskiĝis, en 1928 li vidviĝis. == Elektitaj kontribuoj == * ''Az orvosok és bábák kikénezése Svédországban''. (1889) * [[:de:Heinrich Fritsch]]: ''A nőgyógyászat tankönyve''. tradukaĵo, 1894 * ''A szülészeti és sebészeti antisepsis története''. 1905 * ''Inoperabilis portiocarcinoma palliativ kezelése czukorporral''. (1913) * ''Virchow, mint censor''. (1925) == Fontoj == * [[Hungarlingva Vikipedio]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berczeller Imre}} [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} mz4uar8xdkr7qt4or9ngs7du1mj99qi Malechovice 0 941734 9354276 2026-04-18T08:57:18Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Malechovice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Malechovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Malechovice-dron-I-08-2019-malechovice.jpg | dosiero_priskribo = Avia..." 9354276 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Malechovice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Malechovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Malechovice-dron-I-08-2019-malechovice.jpg | dosiero_priskribo = Aviadila vido al Malechovice. <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 25 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Malechovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 39 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 11 | long_s = 24 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1.62 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Malechovice <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1497 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Malechovice | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Malechovice''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km oriente de Libošovice. Kondukas tra ĉi tie [[fervojlinio Mladá Boleslav - Stará Paka]]. Estas ĉi tie registritaj 68 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Malechovice''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,62&nbsp;km². ==Historio== La vilaĝo Podkost estis fondita en la jaro [[1497]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Ligna koloneta sonorilejeto * Grejsa statuo de sankta Johano Nepomuka el la jaro 1889 ==Interesaĵoj== * Filmistoj elektis vilaĝon Malechovice por kelkaj scenoj el filmoj [[Kohout plaší smrt]], Viola aŭ televidan serion [[O ztracené lásce]]. * Inter la jaroj 1984 ĝis 1989 traveturis tra la vilaĝo [[Konkurso de paco]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo | familia nomo = Pospíšilová | persona nomo = Alena | titolo = Malechovice současné | novaĵo = Muzejní noviny | ročník = 2009 | numero = 30 | paĝoj = 8– 9 | url = https://www.muzeumhry.cz/images/muzejni_noviny/mn_pdf/celek_30_m.pdf | alirdato = 19.2.2023 | eldoninto = Okresní muzeum a galerie v Jičíně }}</ref> == Pluaj fotoj == <gallery> Malechovice-IV-08-2019-malechovice.jpg|Malechovice Malechovice-I-08-2019-malechovice.jpg|Malechovice Malechovice-V-dron-08-2019-malechovice.jpg|Malechovice Malechovice-III-vlakova stanice-08-2019-malechovice.jpg|Fervoja haltejo Malechovice </gallery> ==Referencoj== <references/> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] k83ot6xdigvy1pv9hhqq3g0rztwsol0 Nepřívěc 0 941735 9354279 2026-04-18T09:19:06Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nepřívěc | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nepřívěc | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Neprivec 23.JPG | dosiero_priskribo = Prexejo de Trovo de sankta Kruc..." 9354279 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nepřívěc | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nepřívěc | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Neprivec 23.JPG | dosiero_priskribo = Prexejo de Trovo de sankta Kruco kaj baroka sonorilejo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 25 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Nepřívěc | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 335 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 03 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.43 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Nepřívěc <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1255 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Nepřívěc | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Nepřívěc''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km sude de Libošovice. Estas ĉi tie registritaj 30 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Nepřívěc''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,43&nbsp;km². ==Historio== La vilaĝo Podkost estis fondita en la jaro [[1255]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Preĝejo de Trovo de sankta Kruco * Sonorilejo el la jaro 1786 * Municipa puto * Bieno n-ro 14 == Pluaj fotoj == <gallery> Neprivec 01.JPG|Bieno n-ro 14 Neprivec 22.JPG|Sonorilejo Neprivec 25.JPG|Eksa gastejo </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] 63rj2f4k69ggbv6xlog5bjf2dzm3x26 9354281 9354279 2026-04-18T09:24:25Z Petr Tomasovsky 678 9354281 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nepřívěc | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nepřívěc | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Neprivec 23.JPG | dosiero_priskribo = Prexejo de Trovo de sankta Kruco kaj baroka sonorilejo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 25 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Nepřívěc | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 335 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 03 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.43 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Nepřívěc <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1255 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Nepřívěc | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Nepřívěc''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km sude de Libošovice. Estas ĉi tie registritaj 30 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Nepřívěc''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,43&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas la jaro [[1255]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Preĝejo de Trovo de sankta Kruco * Sonorilejo el la jaro 1786 * Municipa puto * Bieno n-ro 14 == Pluaj fotoj == <gallery> Neprivec 01.JPG|Bieno n-ro 14 Neprivec 22.JPG|Sonorilejo Neprivec 25.JPG|Eksa gastejo </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] 3ceumxll6k4td3ay3utcj4pvulm55g3 9354282 9354281 2026-04-18T09:25:33Z Petr Tomasovsky 678 9354282 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nepřívěc | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nepřívěc | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Neprivec 23.JPG | dosiero_priskribo = Prexejo de Trovo de sankta Kruco kaj baroka sonorilejo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 25 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Nepřívěc | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 335 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 03 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.43 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Nepřívěc <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1255 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Nepřívěc | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Nepřívěc''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km sude de Libošovice. Estas ĉi tie registritaj 30 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Nepřívěc''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,43&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1255]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Preĝejo de Trovo de sankta Kruco * Sonorilejo el la jaro 1786 * Municipa puto * Bieno n-ro 14 == Pluaj fotoj == <gallery> Neprivec 01.JPG|Bieno n-ro 14 Neprivec 22.JPG|Sonorilejo Neprivec 25.JPG|Eksa gastejo </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] 8yn5yxhulhrx5686egtypomeu7lgghj 9354301 9354282 2026-04-18T10:09:40Z Petr Tomasovsky 678 9354301 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Nepřívěc | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Nepřívěc | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Neprivec 23.JPG | dosiero_priskribo = Preĝejo de Trovo de sankta Kruco kaj baroka sonorilejo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Jičín | municipo = Libošovice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 25 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Nepřívěc | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 335 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 03 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 10 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.43 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Nepřívěc <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1255 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 506 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Nepřívěc | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Nepřívěc''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Libošovice]], troviĝanta en [[distrikto Jičín]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km sude de Libošovice. Estas ĉi tie registritaj 30 adresoj. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Nepřívěc''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,43&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1255]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Preĝejo de Trovo de sankta Kruco * Sonorilejo el la jaro 1786 * Municipa puto * Bieno n-ro 14 == Pluaj fotoj == <gallery> Neprivec 01.JPG|Bieno n-ro 14 Neprivec 22.JPG|Sonorilejo Neprivec 25.JPG|Eksa gastejo </gallery> {{Libošovice}} [[Kategorio:Libošovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] moqhyw8xkxxh023l9knmwvswo020ylw Kamenice (Dobšín) 0 941736 9354305 2026-04-18T10:17:37Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kamenice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kamenice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kamenice-01.jpg | dosiero_priskribo = Kamenice <!-- *** Simboloj *** --> |..." 9354305 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kamenice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kamenice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kamenice-01.jpg | dosiero_priskribo = Kamenice <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Dobšín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 55 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Kamenice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 335 | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 27 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 06 | long_s = 17 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.53 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dobšín <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1571 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 04 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Kamenice (Dobšín) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Kamenice''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Dobšín]], troviĝanta en [[distrikto Mladá Boleslav]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km okcidente de Dobšín. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Kamenice situas en katastra teritorio '''[[Dobšín]]''' kun areo 3,53&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1571]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} {{Dobšín}} [[Kategorio:Dobšín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] lfqriqlrgr5yqizuq0dkue92b8ye58d 9354306 9354305 2026-04-18T10:19:33Z Petr Tomasovsky 678 9354306 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Kamenice}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Kamenice | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Kamenice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kamenice-01.jpg | dosiero_priskribo = Kamenice <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Hradec Králové | distrikto = Distrikto Mladá Boleslav | municipo = Dobšín | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = PPR Bohemia paradizo | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2011) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 55 | montaro = Jiĉina montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Kamenice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 29 | lat_s = 27 | lat_NS = N | long_d = 15 | long_m = 06 | long_s = 17 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.53 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Dobšín <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1571 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 294 04 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Kamenice (Dobšín) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Kamenice''' estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Dobšín]], troviĝanta en [[distrikto Mladá Boleslav]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km okcidente de Dobšín. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} daŭre vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Kamenice situas en katastra teritorio '''[[Dobšín]]''' kun areo 3,53&nbsp;km². ==Historio== La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1571]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} {{Dobšín}} [[Kategorio:Dobšín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Mladá Boleslav]] [[Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro]] [[Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia paradizo]] dctlzx1h3bcrxekg54cljdcfr7rcz7d Kategorio:Sieraleonaj futbalistoj 14 941737 9354311 2026-04-18T10:22:13Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Sieraleonaj sportistoj|Futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalo en Sieraleono|Futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj laŭ landoj]]" 9354311 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Sieraleonaj sportistoj|Futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalo en Sieraleono|Futbalistoj]] [[Kategorio:Futbalistoj laŭ landoj]] tinwxmd58xhil2t921raxznnl0einwz La pedalaŭto 0 941738 9354312 2026-04-18T10:23:30Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[El coche de pedales]] 9354312 wikitext text/x-wiki #alidirekti[[El coche de pedales]] 7safh0sztkbqknqqyi6i97ecgjsnb5j Kategorio:Sieraleonaj sportistoj 14 941739 9354324 2026-04-18T10:46:03Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "X" 9354324 wikitext text/x-wiki X mg8blyuwnhkljc3tv3e9o22b5xv4qx7 9354326 9354324 2026-04-18T10:48:36Z Aidas 3488 9354326 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Sportistoj laŭ landoj]] [[Kategorio:Sieraleonanoj laŭ profesioj|Sportistoj]] [[Kategorio:Sporto en Sieraleono|Sportistoj]] kke1o2pch97wncw2itwj87mu3iy60ul Kategorio:Sieraleonanoj laŭ profesioj 14 941740 9354328 2026-04-18T10:54:25Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Sieraleonanoj| profesioj]] [[Kategorio:Homoj laŭ landoj kaj profesioj]] [[Kategorio:Afrikanoj laŭ profesioj| ]]" 9354328 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Sieraleonanoj| profesioj]] [[Kategorio:Homoj laŭ landoj kaj profesioj]] [[Kategorio:Afrikanoj laŭ profesioj| ]] 1jwdub01bnvm3k7sibupn3rfvcgcb66 Kategorio:Futbalo en Sieraleono 14 941741 9354330 2026-04-18T10:59:47Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{projektoj}} [[Kategorio:Sieraleono]] [[Kategorio:Sporto laŭ landoj|Sieraleono]] [[Kategorio:Sporto en Afriko laŭ landoj|Sieraleono]]" 9354330 wikitext text/x-wiki {{projektoj}} [[Kategorio:Sieraleono]] [[Kategorio:Sporto laŭ landoj|Sieraleono]] [[Kategorio:Sporto en Afriko laŭ landoj|Sieraleono]] b5tvg2ifa0vhpykj6frks2d8lpsihr9 Ŝablono-Diskuto:Kemiistoj 11 941742 9354331 2026-04-18T11:12:10Z Sj1mor 12103 /* Hermann Julius Kolbe */ nova sekcio 9354331 wikitext text/x-wiki == [[Hermann Julius Kolbe]] == Ne estis kemiisto sed entomologo! Mi ne trovis samnomulon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:12, 18 apr. 2026 (UTC) akeu00ay28fhc4l8hfjuo9sdsk897wr 9354333 9354331 2026-04-18T11:15:59Z Sj1mor 12103 /* Hermann Julius Kolbe */ Respondo 9354333 wikitext text/x-wiki == [[Hermann Julius Kolbe]] == Ne estis kemiisto sed entomologo! Mi ne trovis samnomulon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:12, 18 apr. 2026 (UTC) :[[Hermann Kolbe]], kiu sekvas lin en la listo, ja estas kemiisto! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:15, 18 apr. 2026 (UTC) slysbq3ep5mc8o63yiore2ttcdf7qxc 9354337 9354333 2026-04-18T11:33:06Z Sj1mor 12103 /* Kiuj estas ĉefaj kaj kiu decidis tion?? */ nova sekcio 9354337 wikitext text/x-wiki == [[Hermann Julius Kolbe]] == Ne estis kemiisto sed entomologo! Mi ne trovis samnomulon. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:12, 18 apr. 2026 (UTC) :[[Hermann Kolbe]], kiu sekvas lin en la listo, ja estas kemiisto! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:15, 18 apr. 2026 (UTC) == Kiuj estas ĉefaj kaj kiu decidis tion?? == ! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:33, 18 apr. 2026 (UTC) 3jta65fk99d9u6914b9nklvo8gdp0z8 Koleopterologo 0 941743 9354334 2026-04-18T11:17:14Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Koleopterologio]] 9354334 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[koleopterologio]] fkic7xmye7l5hej3ppoq35nu512o1c5 Koleopteristo 0 941744 9354335 2026-04-18T11:17:38Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Koleopterologio]] 9354335 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[koleopterologio]] fkic7xmye7l5hej3ppoq35nu512o1c5 Jean Second 0 941745 9354340 2026-04-18T11:52:39Z Claudio Pistilli 25073 Alidirektigis al [[Janus Secundus]] 9354340 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Janus Secundus]] t612eqwhfm1qo7v6lzicbl11u86neyv